Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, September 26, 1992

Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - September 26, 1992, Baku, Azerbaijan XАЛГ ГЭЗЕТИ 26 CEHTJASP im-w ил. г*-, т ш Оданы rojyí, емшаны ахтарырдар «Ьиндистан архиаи» надир!    26-лар куллэпа- нибми! Гатли кимлар halara кечириб! Нариманов Бакыдан ни|э катмишдир! 26-л ар барада саИбэтлэ ри битмиш Насаб етмак олармы! 1ахын тарихимиз* ла баглы сон вахтлар охучулары такрар-такрар ду- шундуран, ба'зан На)-ку|а сабаб олан бала суаялар- ла мухбирммиз, Азарба|чан Тарнхи Муза|инин ди ректору акадамик Пустаханым ЭЗИЗБ910ВА1А му« рачиат атмншдир.__ — Сиз емрунузун 6eJyK бнр гнсмннн 26 Бакы комиссары иевзусуна Ьэср етмн. синиз. «Ьиндистан архиви» де1илзн мэсэлэ яла баглы сон яллэрдэ мэтбуатда вэ бе. ]ук ауднторн]аларда се]лэ. нэи гэриба мулаЬизэлэр мух. тэлнф куманлара сабаб олуб. Бу архив 26.лар барэдэ таза бир саз де]ирми? — Онда калин, эввэлчэ «Ьиндистан архиви»нин на олдугундан башла]аг. 1918-чи ил да Вакы}а чагырылмыш инкилис гошун континкен-ти ва онун команданлыгы BeJyK Британи1анын мус-тэмлэкэси олан Ьиндистан да ^лэшмиш витсе-крала табе иди. О вахт Бакы, Загафга-3Bja, Закаспи барэдэ инки«, лислэрин телеграм, Ьеса-бат вэ дикэр дипломатии сэнадлэри эсасэн ДеЬли]э кендэрилирди. блкэ муста-г ил лик элдэ едэндэн сочра бир чох сэнэдлар «ими ha-мин материаллар да Ьиндистан Милли Архивинин ихти-japHHa кечди. Сонралар баш назир ханым И. Ганди архнвдэ ССРИ эразисинэ аид магериаллары биза ба-гышлады. Маи «Ьиндистан архиви» илэ 1962-чи илдэ ССРИ ЕА Шэргшунаслыг Институтунда таныш олмуш, 12 ил бу сэнэдлэри aipaui-дырмыш, онларын сурэтини чыхарыб музе]имизин фон-дуна1 иэтирмишэм. «Ьиндистан архиви»ндэ Загафгази]а вэ Закаспишад 1918 — 1920-чи иллэр haja-тына дайр    инкилис ларин негте]и-н0зарини ифада едэн вэ бу кун бизим учун ]ени-дэн мзраг догуран зэнкин материал вар. Азэрба]чан Демократии Республикасы-нын мукэммэл тарихини ]а. ратмаг учун бу архивин сана длэри дэ]эрли мэнбэ ола билэр. Чапа Ьазырладыгым «Азэрба]чан Демократик Республикасы (сэнэдлэр вэ фактлар, 1918—1920)» мэч-муэсинэ архивин республик камьюа аид мате риал лары-ны да дахил етмишэм. Де-мэк истэ/ирэм ки, «Ьиндистан архиви» тэзэ сеЬбэт де-]ил. 30 илдэн артыг дыр ки, мэн онунла танышам. Сиз дejэн Ьа]-ку]э сэбэб олан будур ки, ку]а Ьэцин архивдэ 26-лара анд &У вах-тадэк Ьеч кэсэ мэ’лум олма-]ан сэнэдлэр вар. Ку]а 1918-чи илдэ инкилислэр 26-ла-рын ЬамысыЬы куллэлэмэ-миш, онларын бир нечэсини, Ьэтта Шаум]аны Ьиндиста-на апармышлар. — Адамлары чашдыран да елэ будур: иикнлнслэрин куллэлэмэди]и шэхслэр кнм. лэрдяр? — Бу долашдырылмыш мэ-сэладэ а)дынлыг ]арансын' де)э билдирим ки, 26-лары инкилислэр куллэлэмв]иб. Инкилислэр бу барэдэ Ьеч дэ биздэн аз ]азма]ыблар вэ Ьэмишэ субута ]етирмэ]э ча_ лышыблар кн. ганлы гэтли онлар Ьэ]ата кечирмэ)иблэр. Онлар садэчэ олараг фачиэ-нин иштиракчысы олублар. 26 Бакы комиссары барэдэ бир чох эсэрин муаллифи олан мэшЬур инкилис тарих-чиси Бра.)н Пирс дэфэлэрлэ се]лэ]иб ки, 26-лары кулла-лэ]эн инкилислэр де]ил. Бу, болшевиклэрин антиимпери. алист тэблигаты мэгсэдил© инкилислэрэ атдыгы беЬтан-дыр. Ге]д едим ки, инкилис тарихчнлэринин бу гэнаэти шэхсэн мэнэ инандырычы ке-рунур. Икинчи муЬум чэЬэт исэ Агчагумда кимлэрин куллэ-лэниб, кимлэрин куллолэн-мэмосидир» «Ьиндистан архиви »ндэ сахланан о кунлэ-рэ аид бир телеграмда кес-тэрилир ки, бнр нечэ аз эЬэ. ми]]этли адам куллэлэнмэди. Бу, адлары «куллэлэнмэ си. ]аЬысы»нда олма]анлардыр. Онлардан бири дэ. Анастас Минован олуб. Ахы о вахт Анастас ким иди? Гэтлин ташкилатчыларынын Бакы коммунасынын рэИбэрлэри Ъесаб етдиклэри 26 нафэр куллэлэниб. Мухтэлиф куманлара сэбэб олан пэмин телеграмы вэ бир нечэ баш-га сэнэди се11бэтчизэ эла-вэ еднрэм. Го], охучулар эзлэри нэтичэ чьнхарсынлар. — Мико]аяын адыяы чэк-диниз. О вахтнлэ Ьамяя вл. лэрин Ьадяселэрввдэн бэЬс едэн «Мубарязэ ]олу» кв. табында «Ьиндистан архн-вн»ндэ устундэ «26.лар» ]а-зылмыш нчнбош говлуг ол. дугуну ге]д етмншднр. — Мэсэлэни долашдыран бир чэЛэт дэ Мико]анын нэ мэгсэдлэсэ с©]лэди]и вэ фактларла тэсдиглэнмэ]Эн Ьэмин мулаКизэ олмушдур. Мико]ан ]азыр ки, онун журналист ншлэ]эн оглу Серго ДеЬлидэ оларкэн атасыньгн тапшырыры илэ Ьиндистан Милли Архивиндэ 26-ларла баглы сэнэдлэр ахтармыш-дыр. Ку]а орада Серго устундэ «26-лар» ]азьглмыш бир говлуга раст кэлиб. Ла. кин говрулун ичиндэки са-нэдлэр кимлэр ТЭрэфИНДЭНСЭ' кетурулубмуш. Лухарыда адыны чэкди]им Бра]н Пирс А. Мико]анын Ьэмин сезлэи рини оху]андан сонра Ьин-дистанда олур. Пирс ]азыр ки. архивин рэЬбэрли]и А. Мико]анын у|дурмасындан бэрк гэзэблэнмиш вэ она св]лэмишлэр. ки, архнвдэ Ъеч бир Серго вэ устундэ «26.лар» ]азылмыш печ бнр говлуг олмамышдыр. Ьэтта архивин рэ!1бэрли]и совет тэрэфинэ тэкзиб мэктубу кендэрмэк фикриндэ олмуш. ДУР- Дузу, «Ьиндистан архии ви»ндэ 26-ларла баглы бэ'_ зи сэнэдлэр тапсам да ге]д олунан ичибош, ]ахуд долу Иеч бир «26-лар» гов-луруна раст кэлмэмишэм. Демэли. А. Микоян бу ]а-ланы Ьансы ниЯэтлэсэ у]-ДУРУб.- — Бела чыхыр кн, «Нин. дистан архиви» 26-лар ба. рэдэ тэзэ бир сез демяр. — Бу архиви биринчи дэфэ узэ чыхаран, тэдгиг едэн манэмсэ, билдиклэрим вэ гыса шэкилдэ сизэ чат. дырдыгым бунлардыр:    26-ларын Иамысы куллэлэниб, онларын чэлладьг инкилислэр де]иш. Бнз архнвдэ оланы го]уб олма]аны дхтарырыг. Тэкрар едирэм ки, элимизин алтында олан Иэмин материал ларын ичэрисиндэ Азэр-ба]чан Демократик Респуб-ликасынын тарихинэ аид, онун гоншу Курчустан вэ Ермэнистанла мунасибэтлэ-рини ишыгландыран, хусу-сэн* ермэнилэрин азэрба]чан-лылара гаршы тэрэтдиклэри вэЬшиликлэри экс етдирэн чохлу сэнэд вар. Бунлар Ьэлэ дэ дэриндэн в]рэниямэ-миш вэ охучулара чатды-рылмамышдьгр. Ермэнилэрин Зэнкэзурдакы ганлы чина-]этлэриии ифша едэн бнр телеграмы да сэЬбэтэ элавэ едирэм. — Н. Нэримановун о вахт Бакыда олмамасы вэ хош. бэхтлякдэн саламат галмасы да бэ’зэн муэммалы керунур. — Бу башга мэсалздир. Эввэла, 26-ларьш Ьамысы комиссар де]илди. Икинчи. си. Нэримановун Бакыдан кет мае инин бу гэтллэ Ъеч бир элагэс« ]охдур. Нэриман кими халгы дэриндэн севэн, йэссас бир инсан о вахтын Иадисэлэриндэн, хусусэн Шаум]анын ]ахындан ишти. рак етди]и март гыррынын-дан сонра чох кэркинлик кечирмиш, ]орулмуш, элдэн душмушду. О, ермэнилэрин тврэтди]и фитнэ-фэсадлара гаршы мэрдликлэ вурушур, мндлэти бир чох баладан хи-лас едирди Нариманов Ьэлэ март фа. чиэси заманьг «Ьуммет»дэ Шаум]ана ачьи ]азырды ни, сэннн кэтирдн]ин даш. наклар мил ли гыргын терэт. дн. о, Шаум]анын бэд ни]-]эглэрини позурду. Бакы коммунасынын «болшевик-дашнак» лидери Ьансы ]ол-ла олур-олсун Нариманы шэЬэрдэн узаглашдырмаг ис-тэ]ирди Онун агьгр хэстэ-ли]и Шаум]ана бу фуреэти верди. Нариманову хэрэкдэ дэниз лиманына кэтириб му-аличэ учу» Ьэиггэрхана ]ола салдылар. Сонра исэ... Ата-лар ]ахшы де]иб ки, ©зкэ]э гу]у газан, езу душэр. — 26-ларла баглы Ьэги. гзтлэрин е]рэнилиб гуртар. дыгыны се]лэмэк олармы? — Гэти]]эн. Бу, тарихдир. Ьеч бир Ьадисэнин е]рэнил_ мэсини битмиш са]маг олмаз. Елэчэ. дэ 26-ларла баглы тарихи. 26ларын куллэ-лэнмэсиндэ иштирак етмиш Тиг Чоунсун хат|фэлэри та-пылыб1. 1905 — 1920-чи ил-лэрдэ Бакыда ишлэмиш, бир муддэт Инкилтэрэ витсе-консулу олмуш Мак-Донал-дын 1938-чи илдэ Лондон да чап етдирди]и «Ьеч нэ эбэ-ди. де]ил» адлы хатирэлэр китабы да хе]ли материал верир. Бундан элавэ, тарихи Иадисэлэр барэдэ а]рьь-а]ры. адамларьш, а]ры.а]ры девр-лэрин фикри вар, бир дэ заманын ез Ьэкму. 9н дог-ру ги]мэт заманын элэ]иб ашкарладыгы Ьэгигэтдэн до-гур. СеЬбэтн ]азды: ТаИир АДДЫНОГЛУ. «Телеграм П., Не М. 6. 00581. 23 сеифбр 1018-чм ил. Ке. иерал Маллесон, МашНеддем — баш штабын раисииа, Симла шаНарииа. Тамамила махфи. Сизин 75475 — М. О. 21 сент]абр та-рихли телвграмыныза чаааб. Мв’лумат аеририк ки, 26 кечмиш Бакы раНбэри куллалвн. мишдир, нисбатэн аз танынан (адлары влава олунур) 5 — 6 нафара рэЬм адилмишдир. Мен бу Ьарэкэтин на гадар гануни олдугу барада Ьеч нэ де)а билмарэм, лакин бу масэлани кенара го^аг. Намин си)асиларин е'дамы биза сарфалидир, чун-ки бу е’дам Ашгабад Некуматииин болшевиклэрэ гаршы му. насибатда бутуи карпулари дагытмасы демэкдир. Ашгабад-дакы си)аси сазишчилар Шаум)ана, Петрова ва башгаларына •з чанларыны хилас етмак имканы кими бахырдылар. Ашгабад комитеси бу е'дамын кизли сахланмасындан нараНат иди. Е'дам халвэти |ерина |етирилмишдим. ГарариаЬ реисине, Симла шаЬаринэ. Хабар верирэм ки, ады чакилмиш шахслар артыг кулла-лэниб. Уч болшевик муЬафиза олунур, лакин онларын эЬе-миЦэти аэдыр. ШубЬесиз ки, Ашгабад Ьекумэти башга адам. лары да нестара билар, лакин май аминам ки, даЬа чох ма-раг догуранлар иуллаланмишдир. ЗаЬмат олмаса, бела ва-эинетдэ на атмэли олдугуму хабар варин. Ман Дашкэнд Ьа-кумати васитасила мактуб кандэра билэрам. Экар бу#усул Ьиндистанла радио ила - бирбаша алагада даЬа чох хошунуэа калареэ». «Телеграм. N9 М. б. 00338. 18 09.1918. 14.15.да иеидари. либ. Саат 18.30 — 19.09.1918.чи илда алыныб. Кенерал Маллесондан. МэшЬаддэн. ГараркаЬ раисинэ, Симла шаЬэрина. 1. Сентуабрын 17_дэ Баттин телеграфла Красноводскдан мэ’лумат верди ки, онлар Бакыдан 6ypaja калмиш болшевик лидерлер Петрову, Шаум{аны, Арвак)аны (Авак|'аны), Чапарид. за ва Корганову Ьабс етмишлар. Пулем^отлар, ба)ук мигдарда силаЬ вэ патрон мусадирэ адилмишдир. 2. Ашгабад Ьекумати ады чакилан лидарлари Ьиндистана кендэрмэк учун мандан хаНиш етмишди. Онларын Закаспида олмалары чох таЬлукалидир, чунки русларын japwicw душ-манин галаба чалачагына кичик аламат ашкар олдугда бела душман тарафа кечме)э Ьазырдыр». «Телеграм № 78580. |М. 0. — 1|. 30 09.1918.чи ил. Саат 22.15.да каидарилиб. ГараркаЬ рэисиндан, Симла шэЬариндэн. Кенерал Маллесона, МашЬэда. Баш команден сизин Каспи Ьекуматина алверишли вахтда 6ajanaT верма|инизи истэ]ир. Чунки Ьиндистан Ьекумати та-рэфиндэн болшевик лидерларинин е'дамы биэим тарафдэн калэчак фаал {ардымы чатинлэшдирир ва Ьекумати сиви-лиэас^алы чэми^ат ганунларындан чыхмага мачбур адир». «Телеграм № М. О. — 0595. 24.09.1918. 24.09.18-ии илда саат 21.25-да иоидарилиб, 25.09.1918-чи ил саат 1.00.да алыныб. Кенерал Маллесондан, МэшЬаддэн. «МУСТдГИЛ ГЭЗЕТ»НН ИЛИ Н0МР8СИ «Чэми]]этдэ экс фикирлэр бир-бирини тамамла]ыр» — сент]абрын 25-дэ или немрэ-си чыхмыш ]ени мэтбуат органы — «Мустэгил гээет» езунэ белэ бир девиз сеч-мишдир. Ьеч кэсин вэ Ьеч бир кчтимаи гурумун мевге-]ини ифадэ етмэмэк. деди-го-дудан узаг олмаг, ичтимаи-си]аси вэ игтисади проблем-лэрин тэЬлилини вермэк мэг-сэдини гаршысына го]ан бу гэзет зи]алыларын. гэлэм са-Ьиблэримизин, умуми]]этлэ, мустэгил фикирли адамла-рын гэзети олмага чалыша-чагдыр. Охучулара мурачи-этдэ билдирилир ки, гэзет дунэндэн даЬа чох, бу кундэн вэ сабаЬдан — кэлэчэкдэн сеЬбэт ачмаг, «Виз Ьара ке-дирик?» суалына чаваб ах-тармаг фикриндэдир. Илк немрэдэ бир сыра актуал мевзуларда ]азылар верил-мишдир. Азэрннформ. СдРЬЭД ПОЗАНЛАР ТУТУЛМУШЛАР БАКЫ, 24 сент]абр (Азэр-ннформ). Лузэ гэдэр гачаг-малчы девлэт сэрЬэдини по-зараг, бир кун эввэл Иран Ислам Республикасынын эразисинэ кечмэ]э чэЬд кестэр-миш, лакин сэрЬэдчилэрин хэбэрдаредичи атэшиндэн ’сонра гачмага мэчбур олмушдур. Бу барэдэ Азэрба]чан Йевлэт Сэрпэдини МуЬафизэ омитэсинин информаси]а вэ мэтбуат ше’бэсиндэ Азэрин-формун мухбиринэ мэ’лумат вермишлэр. Ики позучу ту-тулмушдур. СэрЬэдчилэр ики «Иж-Планета-5» мотосикле- ти, сэккиз баш гарамал «элэ кечирмиш», чохлу мигдарда пул, о чумлэдэн вул]ута мусадирэ етмишлэр. Иран тэ-рэфиндэн бизим сэрЬэдчилэ-рэ атэш ачылмышдыр. Лар-дымлы ра]онунун Лэзран кэн-ди васитэси илэ Иран эразисинэ кечмэ]э чалышан Иран Ислам Республикасынын вэ-тэндашларындан да- вал]ута вэ рубллар мусадирэ едил-мишдир. Бакы—Астара сэрнишин гатарында паспорт режими* ни позмаг устундэ Шимали Гафгазын 20 сакини, Ира-нын ]едди вэтэндашы вэ Кур-чустанын бир вэтэндашы ту-тулмуш вэ полиса тэЬвил ве-рилмишдир. Туркмэнистанын ики вэтондашынын, Руси]а Федераси]асынын 16 ветэн дашынын, Озбэкистан вэтэн дашынын, Иран Ислам Республикасынын уч вэтэндашы-нын Шорсулу нэзарэт-бура-хылыш мэнтэгэсиндэн кеч-мэк чэЬдинин гаршысы алын-мышдыр. ЕРМЭНИСТАН ПРЕЗИДЕНТИНИН БМТ БАШ мэчлисиндэ чыхышы РИТА—С0ТА-НЫН мух-биринин верди]и хэбэрэ ке-рэ. Ермэнистан президенти Левон Тер-Петрос]ан сен-т]абрын 23-дэ БМТ Баш Мэчлисинин 47-чи сесси]а-сында чыхыш етмишдир. О, Врмэнистанын харичи си]а-сэт хэттиндэн данышаркэн билдирмншдир ки, эввэлэн, Ермэнистанын тэЬлукэсизли-]и онун бутун гоншулары илэ мунасибэтлэринин нормал Ьала душмэсиндэн, индики мунагишэлэрин данышыглар ¿олу илэ арадан галдырыл-масындан вэ мэЬэлли игтисади эмэкдашлыгын инкишаф етдирилмэсиндэн асылыдыр. Икинчиси, Ермэнистан бе]-напхалг вэ си]аси эмэкдашлыгын . инкишафына тэ’минат верэн вэ мэЬэлли сабитли-]ин меЬкэмлэнмэсинэ кэтириб чыхара билэн бутун эмэ-ли просеслэрдэ иштирак ет-мэ]э Ьазырдыр. Президент демишдир. ки, бу принсиплэрэ эсасланараг Ермэнистан езунун ики гон-шусу — Курчустан вэ Иран-ла и китэрэф л и сазившэр им- заламыш, Турки]э илэ ики-тэрэфли мунасибэтлэрин нормал пала салынмасыка ]е-нэлднлмиш чидди дискуссиja-лар апармышдыр. Президент даЬа сонра де-мншдир ки. биз дердунчу гоншумуз олан Азэрба]чан барэдэ дэ бу принсиплэрэ эсасланан хэтт ]еритмишик. Ермэнистанын Азэрба]чана эрази нддиасы ¿охдур. Бунун-ла белэ, Ермэнистан тэ’кид етмишдир ки, Даглыг Гара-баг халгы етник азлыг сэ-ви]]эсинэ еидирилэ билмэз, ону ез мугэддэратыны тэ’]ин етмэк Ьугугундан мэЬрум ет-мэк олмаз. Л. Тер-Петрос]ан беле пе-саб едир ки. керунур, муна-гишэнин арадан галдырыл-масы ]олунда илк аддым атэ-шин да]андырылмасы олма-лыдыр, бундан сонра эрази-нин статусу мэсэлэсинэ дайр Азэрба]чан илэ Даглыг Гарабаг арасында, дала сонра исэ мунагишэ нэтичэсин-дэ ики республика арасында ]аранмыш бутун проблемлэр барэдэ Ермэнистан илэ Азэр- ба]чан арасында данышыглар апарылмалыдыр. Онун фнкринчэ, Ермэнистан атэшин да]андырылмасы-на нанл олмаг учун бе]нэл-халг бирли]ин кестэрди]и бутуи сэ']лэрдэ емэли шэкилдэ иштирак етмишдир. Даглыг Гарабаг парламента кими, Ермэнистан да атэшин да]андырылмасы барэдэ АТЭМ-ин Минск групу сэд-ринин чагырышына мусбэт вэ Ьеч бир шэрт ирэли сур-мэдэн тэрэфдар чыхмышдыр. Президент де1ир ки, тээссуф-лэр олсун, Азэрба]чан белэ етмэмишдир. Л. Тер-Петрос]ан билдир-мишдир ки. бунунла белэ, Ермэнистан Азэрба]чанла диалогда эмэли шэкилдэ иштирак етмэ]э Ьазырдыр вэ о. умид едир ки, оелкэдэки бутун халгларын эмин-аман-лыгына га]гы кестэрклмэси бизи сулЬэ вэ сабитли]э кэтириб чыхарачагдыр. Бу мэ-сэлэлэрин реаллашдырылма-сында БМт-нин кемэк еда билэчэ]и барэдэ бэ]анаты вахты чатмамыш бэ]анат ад-ландырмаг олмаз. АЗеРМНФОРМУН Ш0РНИ: ЛЕВОН TEP-nETPOCJAH H8J0 ЧАЛЫШЫР? Л. Тер-Петрос]анын ^чыхышынын^ дан керунур ки, Ермэнистан илэ Азэ1 чан арасында кедэн, бу кун дэ онларча инряя Ьэ]атыны мэЬв едэн, чох бв]ук мад-ди вэ интеллектуал еЬта]атлары соруб апа-ран чохяллик ганлы муЬарибэ Ермэнистан рэЬбэрлн]нянн мевге]нндэ, хусусэн дэ онун Азэроа]чан барэдэ харнчн сн]асэт хэттнн-дэ муЬум дэ]ншиклик етмэмяшдир. Муна-гишэннн башландыгы илк вахтлардан ер-мэни тэрэфн езуну гоншулары илэ нормал мунасибэтлэр сахламаг нстэ]ен сулЬсевэр девлэт кими гэлэмэ вермэ]э вэ бу пэрдэ алтында Азэрба]чан торпагларыиы нлЪаг етмэк сн]асэтн ]еритмэ]э чалышыр. Экэр бу кун Ермэнистан президенти де]нрсэ кн, онун елкэсинин тэЬлукэснзлн]и бутун гон-шударла мунаенбэтлэрнн нормал Ьала душмэсиндэн асылыдыр вэ Ермэнистан эмэли просеслэрин иштиракчысы олмаг истэ]нр, бу Ьеч дэ о демэк де]нлдир кн, Ермэнистан Ьэгигэтэн бу арзудадыр. Ермэнистан нума]эндэ ЬеГэтнннн кудаЬы узундэн нэ-тичэсиз гуртаран Ромадакы вэ Алма-Ата-дакы сон керушлэр буну. кестэрмяшднр. Бу бахымдан сент]абрын орталарында кечирнлэн Алма-Ата керушу хусуснлэ ха-рактернкдир. Ьэмин керушдэ ермэня тэрэфн эввэл разылашдырылмыш вэ атэшин да]андырылмасынын,    Ермэнистан—Азэр- ба]чан мунагншэенннн арадан галдырылма-сынын реал ]олларыны нэзэрдэ тутан сэ-нэдн музакнрэ етмэкдэн гэтн шэкилдэ бо-]ун гачырмышдыр. Бу мэсэлэдэ АТЭМ-ин ямканларындан истифадэ]э кэлднкдэ исэ, бурада да ермэ-нн тэрэфн Ьэмин бе]нэлхалг механизмдэн ез мэгсэдлэрн учун истнфадэ етмэ]э чох фэал, фэал олдугу гэдэр дэ угурсуз чэЬд кестэрмяшднр. взунун харнчдэкн лоббисн-нин квмэ]инэ бахма]араг, Ермэнистан АТЭМ-ин иштиракчысы олан елкэлэрнн aj-дын мевге]н илэ гаршылашмышдыр. Ьэмин елиэлэр эразн бутввлу]унэ Ьермэт еднлмэ-ся прнненпиндэн керн чэкнлмэк истэмэмиш вэ милли азлыг ларын проблемлэринии зора-хыяыг методлары илэ Ьэллиня ]олвернлмэз са]мышлар. Президент Л. Тер-Петрос]анын езу дэ Ьелсинкн мэчлисиядэя сонракы чы-хылларыида дэфэлэрлэ кнле]лэнмншдир ки, Авропа Бнрлн]и онун Даглыг Гарабаг вэ уму мэн Ермэнистан—Азэрба]чан муна-гншесн барэдэ иевге]ннн баша душмур. АТЭМ-ин ибрэт дэрслэрннн вэ дахнлн миллэтлэрарасы чэкишмэлэрдэн башы ачыл-ма]ан МДБ-ннн Ермэнистанын «сулЬсевэр» мевге]ннэ ачыг-ашкар мэЬэл го]мамасыны нэээрэ алараг, ермэни тэрэфн нндн БМТ-]э, даЬа догрусу, бу бе]нэлхалг тэшкилатын сулЬпэрвэр гуввэлэрннэ бел багламышдыр. Ермэнистан рэЬбэрля]н чох нстэрдн ки, Ьэмин гуввэлэрн Гарабагыи даглыг Ьнссэ-синдэ керсун. лакин БМТ Баш Мэчлнсн-нин невбэти сесси]асынын кедишн кестэ-рир кн, Ермэнистанын бу оху да даша дэ]-мишдир:    бе]нэлхалг бирлик Загафгазн]а белкэенндэки вэзя]]этин мурэккэбли]ннн, онун нндн бутун дуя]ада баш верэн уму* мн чографн-сн]аси просеслэрлэ гаршылыг-лы элагэсинн кифа]эт гэдэр чндди шэкилдэ баша душур вэ бу кун Ьэмин мэсэлэ-]э данр Ьэр Ьансы бнртэрэфлн гэрар гэбул етмэз. Ермэнистанын Азэрба]чана гаршы эразн иддналарыныя олмамасы барэдэ президентам деднклэряяэ кэлднкдэ исэ, бу, аг Ja-ландыр. Л. Тер-Петрос]ан Ьеч олмаса белэ бир фактдан чэкннмэли]дн кн, уч рес-публнканын мудафнэ назирлэрннин Сочи керушундэн сонра Ермэнистан Мудафнэ Назирлн1шшя башчысы Саркис]ан Азэр-ба]чан эразненндэ Ермэнистан СнлаЬлы Гуввэлэрнннн фэалн]]эт кестэрмэсиня илк дэфэ олараг рэсмэн е’тнраф етмишдир. Мэ-кэр Ермэнистан рэЬбэрли]и Гарабаг сакнн-лэрннэ Ьэр кун Ьэмин ]араглыларын элн илэ елум кэтирмирмн?.. Президент иддяа еднр ки, Курчустан вэ Иранла икнтэрэфлн сазншлэр багла]ая Ермэнистан нндн Турки]э илэ мунасиоэтлэрн нормал Ьала салмаг вэ «Азэрба]чанла диалогда эмэлн шэкилдэ иштирак етмэк» ня]-]этиндэдир. Бу, чнддн шубЬэ догурур: эввэлэн, Ермэнистанын Ьэрон эмэля]]атларын апарылмасына моратори го]улмасыны аэ атэшин да]андырылмасы Ьаггында разылаш-малары позмасынын са]ы-Ьесабы ]охдур. Икннчяся, президент «эразиннн CTatyfy Ьаггында мэсэлэ]э данр Азэрба]чан илэ Даглыг Гарабаг арасында данышыглар» апарылмасынын мумкунлу]ундэн бэЬс едэр-кэн, эслнядэ, Даглыг Гарабагы мустэгил девлэт структуру кими танымыш олур. Л. Тер-Петрос]анын «Азэрба]чанла дналог-да эмэлн шэкилдэ иштирак етмэк» арзусу исэ д«Ьа чох Шэрг мэсэлэни хатырладыр: данышмаг h элэ шп кермэк демэк де]илднр. «Телеграм № 50. 25.01.20-чм ил. Грандидэи, Тифлис. Харичи ишлер наэирли)имв. Ашагыдаиы мв'лумат Уордрондан, Бакыдан алынмышдыр. Эввэли: Аэер6а]чан Ьекумэти хэвэр аврир ки, ЗэнквзурДв 24 квн-дии мэЬв едилмэси вэ бэ]ук гыргын артиллери)адан истифа-дэ эдэи ермэнилэр тэрэфиндэн тэрэдилмишдир. Азэрба{ча-нын интимен фикри чох гарышыгдыр вэ Ьэкумэт муттэфиг-лэрэ кэмэк учун мурачиэт эдвче]и илэ... Ьэдэлэмишдир. Мэн Ермэнистанын баш мазиринэ Ьучуму д^андырмагы вэ гошуму чыхармагы эмр эдэрэк бо]ун в!мэ|эчэ|и Ьалда эла-Ьэзрэтин Ьэкумэтинэ Ермэнистана кэмэк кэстэрмэмэ|и тэв. си}9 ЭДЭЧЭ'ИМЛЭ Ьэдэлэрлэ долу телеграф етдим. 1анаарын 28-дэ Ирэвана Ьазырлашырам. Сон». «БИ-БИ-СИ» ИНКИЛИС ДИЛИ ШРЭДЭЧЭК ___________ A.«...    ItLI    un    ОП    иопп Сон иллэр харичи девлэт-лэрин елкэмизэ марагы хе]-ли артмышдыр. Дун]анын танынмыш ширкэтлэри, муэс-сисэлэри республикамызла игтисади эмэкдашлыга чан атырлар. Бу ]ахынларда Хэ-зэр дэнизиндэ нефт еЬти]ат-ларынын тэдгиги вэ чыха-рылмасы саЬэсиндэ Азэрба]-чан Ьекумэти илэ «Бритиш петролеум» вэ «Статор» нефт ширкэтлэри арасында сазиш багланмышдыр. Разы-лашма]а керэ харичи парт-н]орлар республикамызын мэдэни Ьэ]атында да ]ахын-дан иштирак едэчэклэр... «Бритиш петролеум» вэ «Стато]л» ал]ансынын спон-сорлугу илэ «Би-Би-Си» эмэкдашынкн Азэрба]чан телевизи]асы илэ ушаг-ларымыза инкилис " ди-ли е]рэтмэси бу гэбилдэн олан тэдбирлэрдэндир. Сен-т]абрын 22-дэ Президент Апаратынын тэшэббусу илэ олмушдур Атасы литвалы, мы 20 кассетдэн ибарэтдир. анасы исэ укра]налыдыр. Илк тэдрис девру гуртардыг-— Инкилис дилинин тэд- дан сонра ушагларын дили риси методумузда уч муЬум нечэ мэнимсэмэсн е]рэнилэ-чэЬэт вар. — де]э Ь. Пав- чэк. Экэр ]ахшы нэтичэ эл-лович сеЬбэтэ гошулур. — дэ етеэк, иши давам етдирэ-Информаси]а. тэдрис вэ э]* чэ]ик... лэнчэ. Артыг «Би-Би-Си»нин Телевизи]а тэдрисиндэн бу методу «Останкино» теле- элавэ ушаглар учун мин нус-ширкэтиндэ бир илдэн чох- хэ инкилис дили дэрсли]и дэ дур ки Ьамынын рэгбэтини кэтирмишик. Белэ китаблар-гамныб. «Бе]ук мази» тэд- дан Азэрба]чан учун Москва рис филминин хэрчини Руси]а нэшриНатына 10 мин нусхэ езу чэкмишдир. Тэчрубэ кес- дэ сифариш етмишик. Кэлэ-тэрир ки. ушаглар бу мето- чэкдэ нэзэрдэ тутулуб ки. ду Ьэвэслэ гэбул едир вэ ди- 10 мин дэ Бакыда чап ет-ли гыса муддэтдэ ejpannp- дирэк. лор    ьенри Павлович кечмиш Азэрба]чан телевизи]асы ССРИ эразисиндэ инкилис илэ илк дэрслэр 20 Ьэфтэ дили дэрсликлэринин кеЬнэ давам едэчэк. Ьэр кун бир методла ]азылдыгыны ге]д епизод кестэрилэчэк. * Сонра етди. Ону да билднрди ки, бу епизод шэрЬчи тэрэфин- артыг Москвада JeHH метод-дэн изаЬ едилэчэк вэ бир ла 2,5 miwJoh нусхэ дэрслик «Би-Би-Си»нин тэдрис Ьэфтэ тэкрар олуначаг. ШэрЬ-    л^^Аээобйчнна програмынын «»«мшЬей-    йнститт^ун    Г^нб'чыхма^б. Р) «    “-------j.    ВаЬяд    ЭЗИЗОВ, «Халг гэзети»нин мухбяря. «Азэрба]чан муэллими» гэзети редакси]асында журна-листлэрлэ гонагларын керу-шу олмушдур. «Стато]л»ун баш муЬэндиси Ш]ур» Тал-стад эввэлчэ ширкэт барэдэ мэ’лумат верди: — «Стато]л» Норвеч девлэт нефт ширкэти 1972-чи илдэ 1арадылыб. Бурада 11 мин адам чалышыр? ширкэ-тин 10 елкэдэ фирмасы вар. 1990-чы илин августунда «Бритиш петролеум^ла ал-]анс ]арадыб. Ширкэт нефт кэшфи]]аты, Ьасилаты, е’малы вэ Ьазыр мэЬсулларын сатышы илэ мэшгул олур. Азэрба]чанлы ушаглара те-левизи]а васитэсилэ инкилис дили е]рэдилмэси дэ ширкэ-тимизин игтисади-мэдэни тэдбирлэри чэрчивэсиндэдир ри Павлович 18 ил телевизи- ричи ^ г    . ja ширкэтинин «Хэбэрлэр» муэллимидир. Епизодлар 25 програмынын баш редактору дэгигэликдир. Дэрс програ- «МаТБУАТ ОРГАНЛАРЫНА N НШЧНЛвРИНв кузаштлар ьаггында» ampbajhah республикасы МИЛЛИ МЭЧЛИСИНИН ГвРАРЫНЫ H8JATA КЕЧИРМ8Н ТЭДБИРЛЭРИ ЬАГГЫНДА A39p6ijm Респубмты Итрлэр Мшетти гщры «Мэтбуат органларына вэ ишчилэрино кузэштлэр Ьаггында» Азэрба]чан Республикасы Милли Мэчлисинин 1992-чи ил 12 август тарих-ли 267 немрэли гэрарынын ичрасы учун Азэрба]чан Республикасы Назирлэр Кабине-ти гэрара алыр: 1. Азэрба]чан Республикасы Мали]]э Назирли]инэ тап-шырылсын ки. девлэтлэрара-сы мугавилэлэрэ эсасэн алы-нан вэ гэзет-журнал чапы учун истифадэ едилэн кагы-зын дэ]эринин бу ил и]улун 1-дэн баЬалашмасыны ком-пенсаси]а етмэк учун 1992-чи илдэ республика будчэсин-дэн Азэрба]чан Республика сы Девлэт Мэтбуат Комитэ-синэ дотаси]а а]ырсын. 2. Нахчыван Мухтар Республикасынын Назирлэр Ка-бинетинэ, республика шэЬэр вэ paJoH ичра Ьакими]]эти органларына тапшырылсын ки, гэзет-журнал редакси]алары-нын ]ерлэшдирилмэси учун ичарэ]э верил эн ге]ри-]аша-]ыш биналарынын ичарэ Ьаг-гыны будчэ тэшкилатлары вэ идарэлэри учун муэ]]эн едил-миш дэрэчэлэр узрэ тутсун-лар. 3. Азэрба]чан Республикасы Малн]]э Назирли]инэ тапшырылсын ки, 1992-чи ил ]анварын 1-нэ олан вэзи]]этэ керэ эмтээ-материал сэрвэт- лэри галыгларынын ]енидэн ги]мэтлэндирилмэси нэти-чэсиндэ эмэлэ кэлмиш вэсаи-тин бутунлуклэ «Азэрба]чан» нэшри]]атынын сэрэнчамында сахланмасыны тэ’мин етсин. 4. Гэзет-журнал редакси]а-ларынын ]арадычы Ье]’этинэ умуми истифадэдэ олан шэЬэр вэ шэЬэрэтрафы нэгли]-]атында (таксидэн башга) 1992-чи илин сент]абрын 1 дэн пулсуз кедиб-кэлмэк Ьу-гугу верилсин. ■Бу тэдбнр мувафиг ]ерли будчэлэрин вэсаити Ьесабына Ьэ]ата кечирнлеин. Бакы шэЬэрн, 9 сент]абр 1992-чи нл. Сумга]ыт полимер тикинти* материаллары комбинатынын истеЬсал етди]и мэЬсуллар халг тэсэрруфатынын бир чох саЬэсиндэ, Ьэмчинин мэ ишэтдэ кениш тэтбиг олунур. Кечмиш Иттифагын да-гылмасы, рекионларарасы элагэлэрин зэифлэмэси вэ игтисади мунасибэтлэрин позу л масы бу муэссисэни дэ чэтннликлэрлэ элбэ]аха етмишдир. Кечэн илин ]екун хестэричилэри о гэдэр дэ фу рэЬлэндиричи олмамыш. бу илин эввэллэри ИСЭ коллек-тиви Ьэ]эчанлы кунлэрлэ уз-лэшдирмишдир. Белэ бир беЬранлы вэзи]-]этдэ комбинатын башчысы Гадир Суле]мановун тэчрубэ-си вэ тэшкилатчылыг бача-рыгы коллективи «батаглыг-дан» чыхара бнлмишдир. Г. Суле]манов 1967-чи илдэ тэ’]инатла комбината кен-дэрилиб, ]ери кэлэндэ фэЬлэ-лик етмэкдэн дэ чэкинмэ]иб. Беш ил бурада ишлэдикдэн сонра Нефт-Ким]а Просеслэ-ри Институтунда елмл ишлэ мэшгул олмага башла]ыб. Елмлэ истеЬсалатын элагэлэ-рини, лаборатори]а наили]. ]этлэринин завод сехлэриндэ тэтбиги ]олларыны арашды-рыб. НэЬа]эт, ]ен«дэн догма коллектива га]ыдыб. Бир муд- дэт техники-истеЬсалат ше’-бэсинэ башчылыг едиб, сонра алты ил баш муЬэндис олуб. Инди о. коллектива рэЬбэрлик едир. Гадир Суле]манов бу илин эввэлиндэ, муэссисэнин чэ-тин вэзи]]этэ душду]у ва” комбинатын башбилэнлэри илэ етди]и ачыг сеЬбэти хаты рлады: — Элимиз Ьэр ]ердэн узул-мушду. — деди. — 500-э ]а-хын ишчинин тале]и тукдэн асылы иди. Дыгынчагда Ьа-мы]а билдирдик ки. кэнар-дан кемэк кезлэмэк. кимин-сэ элинэ бахмаг девру кечиб. Хошбэхтликдэн, чыхыш ]ол-лары кестэрэнлэр. конкрет тэклифлэрлэ ирэли дуранлар тапылды... Директор комбинатын истеЬсал етди]и мэЬсуллардан да Ьэвэслэ сеЬбэт ачды: - Линолеум, дивар кагы-зы, пенополиетрол плитэлэр, ]апышган вэ Ьалнф матери-алларынын ЬазЫрланмасы учун лазым олан тэгрибэн 40 адда хаммал вэ компонентин эксэри]]эти PycHja Феде!«-сн]асы, Татарыстан. Газахыс* тан республикаларындан кэ- тирилир. Ьэмин рекионларла элагэмизи сахла]а билмишик. Лакин КН:3 ]апышганы ис- теЬсалында растлашдыгымыз проблем бизи чох нараЬат етди. Тикинтинин «черэ]и» олан Ьэмин мэ’мулатын тэр-киб Ьиссэсини Ермэнистандан алырдыг. Ьэтта гоншуларыт мызын хэтри хош олсун де]э онун адыны да «ермэнилэш-дирмишдик» (КН-З-дэки «Н» Наири демэкдир). Мэ’лум Ьа-диеэлэрэ керэ, мэкрли гон-шуларымызла элагэмиз кэ-силди. Лакин тезликлэ елми тэдгигатларын нэтичэлэри кемэ]имизэ кэлди. КН-3 ]а-пышганынын ]ени узви бир-лэшмэлэр эсасында истеЬса-лыны га]да]а салдыг. Вэ онун ады УБаН го]улду. Лени тэркибли ]алышганын ке]-фи]]эти эввэлкиндэн ]уксэк-дир. Елми ахтарышлар даЬа бир эЬэмиДотли нэтичэ верди: пенополиетрол плитэлэр комбинатын Елм ИстеЬ-салат Полимерлэр Институту илэ биркэ емэ]инин мэЬсулу-дур. Бу материалы автобус-ларда. тикинтиде, радио вэ телевизор Ьаэырланмасында, тахыл мэЬсуллары сахланы-лан анбарларда. со]удучу гур-гулар истеЬсалында    кениш тэтбиг етмэк олар. Тээссуф ки, Ьэлэлик пенополиетрол плнтелэр тэкчэ иншаатчылар-ла «дил» тапыб. в]рэндик ки, пенополнет--рол плитэлорин истеЬсалыны илдэ 120 мин квадратметрэ чатдырмаг мумкундур. Лакин сифаришчи гытлыгы бу рэгэми 15 мин квадратметр-дэн ]ухары галдырмага им-кан вермир. Директор билдирди ки. муэссисэнин ]ерли хаммал эсасында ннкишафы тэ’мин олун-малыдыр. Ьэлэлик мевчуд технолоки]адан имтина етмэк мумкун олмадыгындан аваданлыглара «эл кэзднр-мэк» зэруридир. Лени техно-ложи хэтлэрин мэнимсэнил-мэси ишини дэ кечикдирмэк олмаз. Ьазырда истифадэ едилэн аваданлыг комбинат-ла ¿ашыддыр. Онларын бундан сонра мэЬсулдар ишлэ]э-чэ]инэ умид ]охдур. Комбинатын мэЬсуллары ]алныз тичарет шэбэкэлэрин-дэ де]нл. пэм дэ муэссисэнин езундэ вэ онун Сумга]ы-тын 10-чу микрора]онунда ]ерлэшэн «Интер]ер» фирма магазасында сатылыр. Бу ма- iftr газалардакы сатыш ги]мэти тичарэт шэбэкэсиндэ олду-гундан хе]ли учуздур. Агыр иш шэраитацдэ иш* лэ]энлэро ади га]дада олдугу кими 18 иш куну де]ил. 24 иш куну муддэтандэ пуллу мэ’зуни]]эт верилир. Бу гэрар Ьэм дэ комбннатда чалышан бутун гадынлара (иш шораитинин агыр*]ункуллу-]ундэн асылы олма]араг) ша мил едилмишдир. Аналыг мэ зуни]]этинэ кедэн гадын-лар учун Ьэмин кузэшт Ьа-милэли]ин 5-чи aJ ындан баш-ланыр. Гадынлар Ьэм дэ мэ’-зуни]]этгабагы мукафатлан-дырылыр. Ишчилэр пулсуз ]емэклэ тэ’мин едилир. ФэЬлэ JeMBK-ханасында ]емэк истэмэ]энлэ-рэ исэ куидэ 12 манат нагд пул верилир. Ишчилэрин мэнзнллэринин тэ’мири учуй комбинатын мэЬсулундан пулсуз «па]» а]рылыр. Бутун бунлар элавэ кэлнр Ьесабына Ьэ]ата кечирилир. Сон бир илдэ 75 аилэ тэ зэ мэнзиллэ тэ’мин олунуб. Ьазырда ев невбэсиндэ да]а-нан 60 нэфэр кэлэн илин со-нуна кими тэзэ мэнзнлэ ке-чэчэк. Муэссисэ бу иши Ьэм ез гуввэси, Ьэм дэ будчэ]э пул кечурулмэси ]олу илэ hэлл едир. Бартер ]олу илэ элдэ едилэн jejüHTH мэЬсуллары комбинатын ишчилэринэ элли фанз кузэштлэ сатылыр. Комбинатын xejHpxah адамлары Ьэмин мэЬсуллардан шэЬэрин азтэ’минатлы аилэлэрннэ вэ гачгынлара па] а]ырмагы да VHVTMVDJiaD. Элэскэр МАВБАРОВ. ;
RealCheck