Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, September 26, 1991

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - September 26, 1991, Baku, Azerbaijan Г0ДИМ 11инд дасмнла-рында нитг илаЬэси- нин маЬнысында aejw-ЛИР ки, «AYHja сез устундэ да]анмышдыр», Платона керэ исэ «оеэ hop ше]ин шаЬы-дыр*. Догрудан да. сез са-галдыр вэ ¿арала]ыр, кул-дурур вэ агладыр, pyha диичлик вэ кэркинлик кэти* рир, JyKcawiAHp вэ алчалдыр, xejpa вэ шерэ 6аис олур. Дил мефтунедичи. эсрарэн-киз бир фэали]]етдир: кезэл данышанларын кезэл дэ ру* ha малик олдугу эгидэси эса-сен Ьамыда вардыр. Буна керэ Дэ Сократ дедирди ки, «кезэл данышанлар кезэл вэ хе ¿и pxah д ырлар*. Де]ирлэр ки, Ьэ]атын ]укс8лиши шу-УРУН ¿уксэлишидир. эслиндэ ileo бу. дллин, нитгин саф-лашмасыдыр. Билмэк лазымдыр ки, шуурун ¿уксэлиши дилин е^очэрликдэн кезэл-.inja догру инкишафыдыр. Психолаглар hojawa хусуси «шэр pyh* ол дуру ну кестэрир вэ субут едирлэр ки, инсанларын сезэ мунасчбэтн улвилэшдикчэ Ьэмин шэр pyh да reJ6 олур. Бутун бунлар субут едир ки. дил халгьш pyhy илэ билаваситэ элаго-лардыр. BeJyK алман алими Ьумболдт де]ирди ки, «халгын дили онун гэлбидир». Дили халгын зэкасы, онун дун]акврушу, характери илэ е]нилэшдирэнлэр дэ нздэсэ Ьаглыдырлар. Дил — халгын pyhyнун jauiaMacbi вэ нзеилдэн нэслэ верилмеси учун эсас васитэ-дир. халг ез руЬуна мэхсус M03Hjj8TncpH дили васитэси-лэ ифадэ едир, езуну дилдэ вэ онун васитзсилэ ¿ашадыр. Дил халг учун о годэр вачиб-дир ки, haTTa халг елэндэн сонра да онун Ьаггында хати-рэни сахла]ыр. Чох тзоссуф ки, биз ади haJatAa. истеЬсал просеснндэ, елмдэ, Ьзтта парламент сэвиЯэсиндэ дилими-зин сафлашмасына, онун ес-тетикасына диггэт ¿еткрми-рик, у нуду руг ки, дилэ hep-мотсизли]имизлэ халгымызын руЬуна Ьермэтсизляк етмиш олуруг. Халг pyhy халгын дун]а-керушу, елми, дини, .мосле-кн. 3ehHHjjBTH, и драны, зэкасы, душунчэси, TahcRJi систем« тэчрубэси шзклиндэ ДЭ ифадо олунур. Бутун бунлар васитзсилэ халгын истесал иросесинин хусуси cahoc« — мэ’нэви истеЬсал, иде]алар истеЬсалы Ьо]ата кечирилир. Дэрк етмэк. иде]алар ucreh-салы руЬун функс.и]асы. онун билаваситэ вэзифесидир. Халгын pyhy илэ онун зэкасы — иде]алар нстеЬсалы васитэси арасында билаваситэ у J рун луг вардыр. Pyh ез кучу ну зэканын истеЬсал вэ идрак габшшПзтиндэ кестэрир. ело Ьэмин истеЬсал ве идрак-'иде]алар pyha экс тэ’сир едэрэк ону зэнкинлэшди-рнр. халгы Jy-ксэлдир. Иде-¿алар хам хэ]ал де]ил. онлар халгын об]ектлэрэ. ДУ«]а]а болэдли]инин нэтичэси, онлара тэ’сир васитэлэридир.-Иде]алар • били}ин. .идракын нэтичэси. онлара тэ’енр васитэлэридир. Идеалар истеЬ-салы просеси халгда кортэ-бии шокилдэ формалашыр, сонралар онларын ««¿¿этли шзкилдо инкишафы учун зэ-рурэт ме]дана чыхыр вэ бу толэбаты TohcHwi муэссисэ-лэри eдэмэJэ чалышыр. Елэ бу замандан да халгын езу-нун кортэбии шокилдэ ишлэ-Jh6 11азырладыры идрак ва-ситзлэринин тэрэггисинэ инсанларын мудахилэси башла-jbip. Иде]алар истеЬсалы про-сесинин тзбии мэрЬелэсиндэ ха ir pyhy саглам фикир швк-линдэ мевчуд олур во буна керэ дэ о ез тэбии вэ саглам. 1тлыны сахла]ыр: сосиал зэка. саглам фикир практик чэЬэтдэн злверишли олан иде]алары сахла]ыр, галан-лары рэдд едир. Доррудур, саглам фикир, бутунлуклэ кетурулмуш халга мэхсус ду-шунчэ тзрзн даЬиликдэн узаг-дыр. лакин о, чэфенк^ат вэ ¿анылмалара да ¿аддыр. Саглам фикрин мэнтиги чох куч-лудур вэ она гаршы дурмаг Ьеч дэ Ьамишэ мумкун ол-мур. Бу мэнтиг мэЬз халг pyhyHyH мэнтигидир. Саглам фикрэ yJryH шуур фор-масы ади шуурдур. ДИ шуур MyajjaH ме’-нада oÒJeKTHB шуурдур, о haMbija ej-ни дэрэчэдэ мэхсусдур. езу дэ информатив ори]ентаси]а мэгсэди дашь^ыр; о, об-¿ективлэшмиш шуур, халг руЬунун ифадесидир. Ади шуурун формалашмасы учун хусусилешмиш теЬснл муэссисэлэринэ кетмэ]э. ha-зырлыг Ke4M8ja ehTHjaM Jox-дур. Ади шуур. саглам фикир севиЛесиндо халг рупу-нун тале]и тэШвиш догурма-малыдыр. Халг руЬунун та-ле]и анчаг мучэррэд тзфэк-кур сэвиjJэсиндэ нараЬатлыг дорурур. Бу нараЬатлыг онунла элагодардыр ки, мучэррэд тэфэккур халг pyhyHa зидд, бе'зэн дэ она ¿ад вэ душман о лай иде]алар истеЬсал едэр вэ бунунла да халг руЬун-дан узаглашма учун шэраит ]еизлтмэк эн вачиб мэсэлэ-дир. Халгын беЬраны она мех-сус шуурун беЬраныдыр, бу исэ ез новбэсиндэ тарихэн тэшэккул тапмыш нормала-рын, мунасибет моделлэрн-нин тэфэкиУР вэ ифадэ фор-маларынын, марагын, харак-терин во с. позулмасььнда езуну кестэрир. hap нес Ьисс едэ билэр ки, тарихэн бизэ мэхсус олан yHCHjjar —*ДУН-]а вэ езумузэ мунасибэт га-нунлары инди артыг лахла-мышдыр. Дадэ-бабаларымыз торпага нэ дэрэчэда мэЬэб-бетлэ ¿анашардылар, онлар hejBaH-iapa нечэ ¿анашар, онлара нечэ гуллуг едарди-лэр. Онлар торпага rajHap су тэкма]и кунап Ьесаб едир, «нблислэриндэн* бири ку’Т-лэвилэшма даринлэшир. Бела Ьалда халг reJpH-тэнгиди, мэгсэдсиз, елчу-суз-бичимсиз, а]дьш душун-чадан MahpyM, елу Kypyh, jbiFbiH шаклина дутпур; ону артыг зэка де]ил, Инстинкт идарэ едир. Кутлэвилэшмиш халгын шууру низамлылыг-дан, даЬиликдан, орижинал-лыгдан вэ мустэгил л нкд эн мэЬрум олур, онда ¿арадычы потенси]а Jox дэрэчэсиндэ-дир. Кутлавилашмиш чэми]-Jot даЬи вэ moxcHjJar Jern-рэ бнлмир, AYHjaJa тонгнди мунасибэт бэслэ]э билмнр, о рада фард эслинда об]ект, MaMHjjaT иса машын сэвн]-]эсинэ енир. Кутлэ, куруЬ учун инам, умид вэ маЬэб- ХААГ РУКУ di а А Ьазырла]а билэр. Ьаддан чох инкишаф етмиш халглар ез-лэринэ тарихэн мэхсус РУ* Ьун итирилмэсиндэн пеш-маичылыг чэкирлэр. Халг руЬу хэстэлик вэ беЬрандан узагдыр, Ьалбуки мучэррэд тэфеккур идракын Ьэдлэри-ни — ирадэнин иштаЬыны о гэдэр кенишлэндирир ки, нэ-тичэдэ руЬда ге]ри-муэ]]эн-лик, хаос устунлук тэшкил едир, хост эл и к башланыр. Хэстэ руЬ елэ проблемлэрла мэшгул ола билэр ки, онлар нэинки а]ры-а]ры фэрдлэрэ, Ьатта бутунлуклэ бэшэри]]э-тэ фзлакэт кэтирэ билэр. Дикэр тэрэфдэн дэ халг руЬу Ьо]ат тэчрубэси — билаваситэ халгла онун раст кэл-ди]и Ьадисэлэрин тэмасы, демэли, тэбии методларла формалашыр, Ьалбуки мучэррэд тзфэккур инсанын езу тэрофиндэн тэшкил еди-лон хусуси муэссисэлэрда тэшэккул тапыр. Педагокика-да Ьамы тэрэфиндэн мэгбул Ьесаб едилэн метод олмамыш вэ инди дэ ]охдур; бу о де-мэкдир ки, мутлэг Ьэгиги универсал педатожи метод ]охдур, Ьэр бир метод езу езлу]ундэ Ьансы нисбзтдэсэ негсанлыдыр. ТэЬсил систе-м инд эки бу негсан нэсил-дзн-нослэ кечдикчэ дэринлэ-шир, халгы, нэсиллэри Ьэти-гиликдэн — халг руЬунун мэнтигиндэн, саглам фикир-дзн узаглашдырыр. Халг ез медэни]]этини езунэ ¿ад зсас узэриндэ инкишаф етдирмэ-]э 6ашла]ыр, нэтичэдэ онун руЬу илэ тзфэккурунун ак-туал Ьалы арасында мудЬиш бнр езкэлэшма амэлэ кэУВ1р. Бу Ьал халг руЬунун беЬран во позулма факты гаршысын-да галдыгыны кестэрир. Халг руЬу халгын Ьэ]ат тэрзиндэн, онун дун]а]а вэ езунэ мунасибэт, тэфэккур вэ нитг моделинден, мэ’нэви вэ мадди Ьэ]атындан кэ-нарда тэсэввур едилэ бил-мзз. Мэсзлз]э бу бахымдан ¿анашдыгда руЬун беЬраны паггьшда Ьэ]эчан тэбили чал-мага чидди еЬт^ач вардыр. Бу кун Ьэ]атымызьш бутун саЬэлэринда позулма, езумузэ ¿адлашма, езкэ^тэшмэ, тарихэн бизэ мехсус олма]ан ме]ллэрин баш галдырдыры-ны вэ бунларын кулл Ьа-лында варлырымызы горху алтына алдыгыны Ьисс ет-мэмэк мумкун де]илдир. Профессор Г. Холи л ли «Бизи фэлакэт кезло]ирми?» су-алыны эбэс го]мур. Хэстэли-¿ин муаличэси онуН дэркин-дзн асылыдыр. Бу Ьэгигэт е]нилэ дэ руЬун хестэли]инэ аиддир: биз беЬран — хэе-тэлик фактыны е’тираф едирик, демэли, бу кун онун меечудлуруну гэбул едирик. Лакин бу 1юлэлик диагнос-тикадыр, сеЬбэт муаличэдэн кедир, демэли, даЬа чидди мэсэлэ ирэлидэдир. Пробле-мин Ьэллиндэ Ьамыны гане едэн ресепт чэтин ки, мумкун олсун, лакин бу кун зэ-рурй ше] — милли тзфэкку-рун ори]ентаси]асыны, халгын нэзэрини бу истигамэтэ II МЭГАЛЭ Ье]вана лазыми гуллуг кес-тэрмэден ондан истифадэ ет-мэ]и ар билир, ¿ахуд кечэ сагмал малый габагына от текмэдэн, онун ]ерини гуру-ламадан сэЬэр ону сагмагы езлоринэ. рэва- кермурдулэр. Кетурун аилэ мунасибэтлэ-рини: халгын езунун аилэ идеалы олур. Бу идеал ону нэзэрдэ тутур ки, Ьэр бир аилэ узву дикэринин Ьугугу-ну танысын, она мунасибэт-дэ ез борчуну ]еринэ ¿етир-син. Анчаг бу заман гаршы-лыглы асылылыг вэ элагэ принсипи ¿ерине ¿етирилир, унси]]эт тэбии мэчрада кедир. Муэллим-шакирд, бе-¿ук-кичик вэ с. мунасибэтлэ-ри кетуреэк, биз ге]ри-ади-ликлэ узлеширик:    бу    ге]ри- адили]ин мэзмуну халгымы-. зын унси]]эт модвлинин, демэли, она мэхсус шуурун фундаментал аспектинин нор-мадан патолоки]а]а — га]-да-мизандан хаоса дорру дэ-¿ишмэсиндэн ибарэтдир. Виз бир халг ними езумузэ тарихэн мэхсус унсиИзт моде-лини — дун]а, инсан, чеми]-]эт, eзYMYЗw^e элагэ вэ му-насибот ганунларьшы ити-ририк. Экэр биз халгымызын тарихэн формалаш-мыш руЬунун ганунла-рына эсасланан унси]-¿эт моделинэ, эдэб-эркан кодекслэринэ, адэт-эн’энэлэ-римизэ, шуурумузун, интеллектуал феали]]этимизин принсип вэ нормаларына му-насибэтимизи до]ишиб, га]-нагларымыза, ез кеклэрими-зэ догру эсаслы двнуш ет-мэезк, беЬран дэринлэшэчэк. Она керэ ки, ]етмиш ил чох гудрртли гуввэлэр халгын шууруну тэбии мэчрадан чы-хармаг учун аз иш кермэ-мишлэр:    бизи гаты атеист, руЬсуз халг етмэк, «галстук-лу одунлара» чевирмек учун Ьансы чина]этлэрэ эл атылмамышдыр? Тэбизтлэ мунасибэтимиз тамамилэ уну-дулур, биз ¿абанчы тзеорру-фат укладлары илэ мэшгул олмара мэчбур едилмишик; синфи мубаризэни удмаг — синфи душмэнэ талиб кэлмак инстйкти огулларымызы ата-ларына гоним етмиш, инса-ны инсанын кезуидэ чанава-ра чевирмишди. Шэхси диктатура иллэриндэ ¿ухарылар езлэринин идарэетмэ ишини асанлашдырмаг учун халгы умуми психоз Ьалына кэтир-мишди: чэми]]эт елэ бир вэ-зи^огдэ иди ки, орада раЬат вэ азад адам ]ох иди: Ьамы Ьамы]а гаршы вурушур, умуми шубЬэ, гаршылыглы пус-гу, хэбэрчилик, си]аси дема-гоки]а кучлэнмишди, инсан горху вэ тэлаш ичерисиндэ борулурду. Бела бир шэраит-дэ халгьш руЬу, онун унси]-]эт модели ез тэбии мэчра-сындан чыхмыш, нэтичэдэ онун кечмиши илэ бу куну арасында езкэлэшмэ эмэлэ кэлмиш, башга сезле, интеллектуал варлыгымызда дэ-рин патоложи просес кучлэн-мишдир. Бу ез^ну даЬа чох онда кестэрир ки, инди бнз-дэ заманын дэЬшэтли бэт анла]ышлары ез ohoMHj; ]этини итирир вэ Ja осаслы тэЬрифэ мэ’руз галыр. «(Бептан атма]ын, биз белэ халг де]илик» де]э арха-¿ынчылыга гапылмага эсас ¿охдур. Халгын руЬунда 6eh-ран ме]ллэри вар вэ вэоифэ-миз ондан узаглашмаг учун ¿оллар ахтармагдан ибарэтдир. Бунун емпирик тзедиги^ ни инам мэсэлэсиндэ кермэк олар. НАМ руЬун елэ ha- И лыдыр. ки, ону heja-та, фзали]]этэ, hopp-кэтэ сЗслэ]ир, бу вэ Ja дикэр чошрунлугун мотиви ними чыхыш едир; инамсызлыг езунуинтиЬар, демэли, haja-тьш абсурд олдугуну Ьисс етмэк демокдир. Халг езу езунэ инананда вэ езуну ан-ла]анда о АллаЬ cobhJ¿эсинэ Зуксэлир — онун битмэз-ту-кэнмэз ирадоси ¿укоалишэ чан атыр. Лакин сон ¿етмиш илдэ халгдан бу Ьисс гопа-рылмыш, о, Ъима]эчилик, элэбахымлыг психолоки]асы-на алышдырылмышдыр — белэ бир миф тэлгин едил-мишдир ки, она кимсэ Ьава-дарлыг етмэли вэ. Ja haHcbi бир мэнбэдэнсэ элдэ едилзн элавэ кэлир Ьесабьша ¿аша-малыдыр. Нэтичэдэ халгын Ьалал вэ Ьарам анла]ышла-рына мунасибэти дэ]ишмиш-дир: инди Ьамы тогрибэн бело душунур: кэлир олсун — Ьалал вэ Ja Ьарамлыгынын мэсэлэ]э дохли ¿охдур.    Бу о демекдир ки, халгьш тэ-сэввурундо эксликлэрин гар-дашлашмасы просеси баш верир, онун xejHp-швр, улви-лик-е]бэчэрлик, h ала л-ha рам, бв]ук-кичик, алим-надан, асылылыг-мустэгиллик анла-¿ышларына мунасибэти эв-вэлки 1югиги палыны итирир, hop uieja гаршы биканэ-лик ду]русу инкишаф едир. Халг артыг гэги шокилдэ Ьисс етмищдир ки, букунку практика онун сабаЬы учун умид ¿ери rojMyp. Белэ бир BSOHjjowa зи}алы мевге]и «Данко гэлбинин» функси]а-сыны ¿еринэ ¿етирмэлидир, Js’hh практиканын беЬраны гаршысында H93opHjj& ирэ-ли чыхмалыдыр ки, халг «дорум эзабларыны» аз-чох асанлыгла кечирэ билсин. Инчимэсинлэр, тээссуф ки, бу да биздэ чатмыр: ¿ырын-¿ырын гэзет материаллары-нын муэллифлэри мешэни унудуб агач архасынча га-чыр, глобал проблемлзри го-jy(T хырдаватчылыгла мэш-рул олурлар. Инам вэ уми-дин итирилмзеи халгда мев-чудлурун фундаментал прин-сипини — мэЬэббэт инстинк-тини лахлатмышдыр. МэЬзббэт тэбии инстинк-дир, форд онсуз Jamaja бил-мэди]и ними, халг да онсуз jamaja билмэз. 'Халгын мэ-Ьэббэти биринчи невбедэ бе-¿ук шэхси]]этлэрэ ¿енэлир. Н. Чаббарлы де]ирди ки, халг ез 6eJyK рдиблэри вэ мутэ-фэккирлери илэ мевчуддур. Лакин Ьансы мифик кенар гуввэсэ бизи ез бе]у]умуздэ hsMHmo кичик ахтармага ва- дар едир ^ бе]у]ун бе]уклу-¿уну «энара атараг онун ки-чикли]индеи ¿апышырыг. Нэтичэдэ гэрибэ Mejn баш верир: бу вэ Ja дикэр maxcuj-¿этэ халгын мэЬэббэти куч-лэнен кими онун этрафында мэнфи ичтимаи pe*j JapaT-маг учун гуввэлэр ишэ ду* шур: бунунла да бе]укдэ 6е-j у к лук ондакы кичикли]э гурбан верилир. МэЬэббегин итирилмэси халгы идеалдан — тэглид об]ектиндэн, демэли, бе]ук mexcHjj9THepflo« мэЬрум едир. Психологлар артыг суоут етмишлэр кн, тэглиддэ Ьип-ноз гуввэси вардцр: о, чэ-MHjJ»we мэгсэд бирли]и Ja-радыр. Тэглид халг руЬунун формалашмасынын эсас васи-тэсидир. Лузилликлэр эрзин-дэ Ьеч бир мэктэб олмадан садэчэ тэглид ¿олу иле халга мэхсус hejaT тэрзи, адэт-эн’энэлэр, фэали]]эт форма-лары, ду]гулар, эдэб-эркан гаДОалары, тэфэккур вэ нитг, характер, темперамент, габшй^этлэр, демэли, myoJJoh pyh формалашмьнл-дыр. Халгымызын дун]аны «кер-кетур дун]асы» Ьесаб етмэси дэ тэглидин moxcHjJo-тин формалашмасында нэ дэрэчэдэ 6eJyK рол ojHaMa-сына ишарэдир. Сократы тэглид едоркон Платон езу муд-риклШин зирвэсинэ галхыр-ды. лакин кими тэглид етмэли, кими севмэли, идеалы Ьарадан кетурмач^ик? Биз бу кун Ьэмин суал гаршы-сында]ыг вэ мэйз о, умум-милли фолакэтимизин эса-сында AajaHbip. Бе]ук педагог В. А. Сухомлински де-¿ирди ки, «арыл агылла, вич-дан вичданла, Вэтэнэ сэда-гэт Вэтэнэ ЬэгигИ хидмэтлэ торби]э олунур». Мэсэл^э бу бахымдан ¿анашылдыгда бу кун бизим кэнч нэслин T0p6Hj9CHHHH MyaJJorf мэ’на-да 11авадан асылы галдыгыны кермэмэк олмур. Бу кун биз нэ муэллими, нэ алими, нэ шаири тэглид едэ билирик. Мэнфур диктатура онларын Ьэр бирини алчатлмыш, тэ-биэтини дэ]ишмиш вэ бунунла да тэглид, демэли, тэр-би]элэнмэк учун Ьеч бир ше-¿и ез саглам Ьальшда бизэ тэгдим етмэмишдир. Буна керэ дэ заман «нэ етмэли», «бэс кимэ инанмаг, бэс ними севмэк» (Пушкин) проб-лемини ¿енидэн гаршымыза го]мушдур. Бизчэ, бурада да чыхыш Jony бирдир: тэрби-Jo-TohcHa системный милли зэмин узэриндэ гурмаг, халг руйуна иснад етмэк ва-ситэсилэ руЬумузда, мэ нови варлыгымызда езунэ кек салан гусурлардан тэмизлэн-мэк. Анчаг бу ]ол бизи ке-ри1э — халга rajTapa билэр ки, бу да милли дирчэлишин рэЬнидир; бу ¿олун мэнтиги белздир: бу кун бизим бе]ук миллз,т учун тэглид едилмэ-jo ла]иг шэхси]]этимиз Jox-са. биз ону ¿етишдирмэли, ахтарыб тапмалы]ыг; билмэ-ли]ик ки, 6eJyK moxcHjJorJiap кутлэлэри бирлошдирмэк учун чазибэ гуввэси, милли во11дот символудур. Биз ез феали]]этимиздэ белэ бир ho-гигэтэ эсасланмалы]ыг ни, руЬумузун букунку патоложи Ьалы нэ вахтса мевчуд олан норманын инкарындан, демэли, она мэхсус га]да-ми-занын позулмасындан баш-ланмышдыр. Буна керэ дэ «хэстэли]имиз» кечмишдэки саглам Ьалымыз учун харак-терик олан haJaT тэрзинэ, YhchJJot моделинэ,. тэ’лим-тэрби]э методларьша, эхлага, мунасибэтэ, ганунлара, нор-малара, эн’энэлэрэ вэ с. га-¿ытмагла reJ6 олур. Биз му-эллимэ вэ aTaJa пэрэстиши бэрпа етмэли, фэали]]этими-зин, hoJaTbiMbi3biH, yhchJJot моделимизин, тэфэккур ве нитгимизин, бир сезлэ, мэ~ нэви Ьэ]атымызын эсасында да]анан ганун вэ нормалары практик вэ зеЬни Фэали]]эти-мизин эсасьша го]малы, демэли, халг руЬунун мэнтиги-ни ез Ьэгигили)индэ мзним-сэмзли]ик. Билмэли]ик ки, бизи бир халг кими MyeJJeH pyh бирлэшдирир:    о бизим варлырымызын eeojH, мугод-дэсли]имиз вэ тохунулмаз-лыгымыздыр. Онч raJPbi кес-тэрмэли. сафлыгыны вэ ул-bh.thJhhh кез 6o6oJh кими гор№ыгйсма»ылов. фэлеэфо елмлэри намнзэ-ди. * Москваяы *з*р6а)щшн/шлар ИСТЕ’ДАДЛЫ KHMJAHbl 0 Гобустая paJovyiAtm Дамламача кэяднннн керпы вар. Илдар жмдажча тадрнчэн дагыдмыш, бнр парча черак дашхча hapa башыны катуруб дн]артдм]ар самапшпдцр. Инда кандда чэми дард ев галыб. О. Ьамнн бу каядда анадан олмушдур. Атасы Мнрэа киши ÓaJyK да бу талабанин она ри]а-аилэ саЬиби иди. Колхоада awjjaT ва ким]а фанларш*-емаккуна бир mej белунмэ- дан кема]и да]мишди. Ьарби ди]индэн он ушаты сахла- хидмэтдэн бурахыланда дост маг о гадбр да асан де]илди. кими а]рылдылар. Лакин    Мнрзэ киши Ьалэм-    Агачан    Кулмалы]ев    ]а- 1ЭЛ9М руЬдаи душмэзди. рымчыг галмыш тапсилнни Гшагларыиы охутдурмаг ха- баша чатдырды. Азарба]чан тиринэ hap чотиили]» гат- Елмлэр Академи]асынын лашарды.    аспирантурасына габул едил- Агачан аиланин учуичу .ачы^и^^смеТановун валады иди. Лахшы oxyjypay. ^^бврлик етди]н института Ким]а елминин иараглы сакит,    гарадикмвв бнр ог-    саЬвлвриндэн    олан карбо HVD3V    ата1а    кэтими    би(жндан    квркин иллвр    баш-    Ьидроненлэрин    електрон гу нурду. axaja ела кэл рд    Бура ля елми муЬит рулушу саЬэсиндэ узунмуд- «^Жалыта^Ты^ толТ (1ш^ди Елми^:    тадгигатлары ону му "арпызлы дарына чыхыб . ким1я »лмтвои покто- hvM нэтичолэрэ кэтириб чы- саатларла xaja.ia даларды. ®®риль д]а вотвао муотккэб харды. А. Кул.малы]ев 1991-«г^Г^-ртГ^ЖрУ S^h пробД^н таз гаврама чи илдэ «ккрбоЬидрокенл^ пы Л^кин атанын душуаду- ra6HflHjjSrBWH каруб ез ас- рин електрон гурулушу вг ?^кнми ол1м^ы Агачан гон- пнрантындан разы гадды. парчаланма Реакс«Чаларында , v    Z    Агачан душду)у елми муЬит- реакси]а]акирма г^лиЛэти». лини Л^ший са^аалэтши Двн максимум фа)даланмага мовзусунда муввффэгн^вт-S Л^лвГуниммотети чалышырды Мами чатнн- лэ докторлуг flHccepracHja-«1ки«Га Хкулткй?а в1^ ликлар ону сыхса да елми сы мудафиэ етди. ли    1 тк^йИга-ил ма itiaorl    ишини давам етднрирди.    А. КулмальОев ез    тэдги- шун^'от Фа^-лткинд“*^-    Ара,,4Н    1974-4Y    илдэ    гатларында    гошудмуш узви ЛарЬТал1йол'^    г£т ^сынын^ыемпр№?НТметод- м" Ьам'илтониан методуиу ди Толобмик иллори баш. ^Ы£Н^^РиЫнедМД^    х8КЛ„ф едирди. Бу. Квант лад •    Х]уккел, Паризер-Парра- ким]асында инди]адэк мэ - Мадди 40thh-ihJo бахма- Попл, Гофман методлары» лум олан методлардан чидди Japar Арачан 6eJyK Ьэвэслэ мевзусунда мувэффэгиу]эт- сурэтдэ фэрглэнирдн. Мето-oxyjypjiy. Мирзе кишинин лэ диссертаси)а мудафиэ Дун тэтбигиндэн алъшан нэ-иеэ севинчинин Ьэдди-Ьу- едиб KHMja елмлэри нами- тичэлэр тэчрубодэн алынан ДУДУ J°* иди. Дамламачадан Зэди алимлик даречеси ал- нэтичолэрэ там yjpyn кэ-ики кэнч — онун огланлары Ды. Рэсми оппонентлэр кйм- лир, метехдун Ьэлл олунан университетдэ oxyjypfly. ja елмлэри доктору А. Ле- проблема тэтоиги олдугча Учунчу курсда Агачаны эс- вин, физика-ри]азипат елм- садэдир. Бундан физиклэр, кери хидмэтэ апардылар. Ду- лвр намизади В. Дашевски ким]ачылар, нэзэри]]ачилэр нэнин тэлэбэси Са]ан даг- Кэнч алнмин тедгигатына вэ тэдгигатчылар истифадэ ларында дэмир 1олу чэкмэ- ¿уксэк rHjMor вердилэр. Ел- едэ билэрлэр. , Ja    башлады. Эле]Ьгазсыз    ми рэЬбэри Д. Бочвар    исэ    Алимин тэдгигаты    эсасын- бир дэгигэ дэ ишлэмок мум- инанырды ки, А. Кулмалы- да муасир ким]аньш актуал кун де]илди. ДэЬшэтли ку- jee елмин чэтин ¿олларында бир проблемивдэ дэ фикир лэклэр есирди. Тэбиэт сорт, jeHH-Jemi аддымлар атачаг- Дэгигли]и japaTMar мумкун интизам сорт, иш атыр иди. ДЫп    олмушдур. Биринчи дэфэ Гэрибэдир, бир чох азэр- Кэнч алим 1974-чу илдэ олараг квант KHMjacbi ме-ба!чанлы кенчлэр кими о ССРИ Кемур CoHaJecH На- юдлары илэ Ьесабламалар да йэрби техниканы е]рэн- зиpлиJинин Дуру Ланачаглар эсасьшда до]муш карбоИид мэк эвэзино тикинти батал- Институтуна де'вэт олунду. рокенлорин мухтэлиф тип-¿онунда ади фэЬлэ ки*ми Ьэм]ерлимиз узунмуддэт- Ли катализаторларла гар-ишлэ]ирди. Буна бахма]а- ли елми-тэдгигат ишини бу шылыглы тэ’сир механизми par о, китаблардан а]рыл- институтла барлады. Эввэл- eJpвнилмишдиp. Бу мэсэлэ мырды. Командири онун чэ баш елми ишчи, Ъазырда барэсиндэ Лондонда мэгалэ оликдэ нхтисас китаблары- исэ лaбopaтopиJa мудири вэ- Нэшр едилмиш, Полша вэ ны керуб зарафатла де]ирди: зифэсиндэ чалышан А. Кул- Болгарыстанда кечирилэи «EJ тэлэбэ, сон бура охума- маль^евин k^ahjh елми нэ- умумдун]а конгресиндэ мэ га jox. хидмэт елэмэ]э кэл- тичэлэр, нуфузлу Умумит- лумат верилмишдир. миеэн». О, зирэк. биликли тифаг журналларьрада. ha-    Тэолан ХАНЛАРОВ, тэлэбэнин хатирини исте]ир- беле АБШ, Чехо-Словак^а    Р    Унивевси- ди. KpacHOJapcK Ьарби Ака-    ва башга харичи алкалардэ    Баша Девлот уннверси имтаЬан верой-    нвшредилди.    тетннин досенти. деми]асына Чаваб алмышыг «ryjyflAH ЧЫХМАГ ЛАЗЫМДЫР»... Гэзетимизин 1991-чн нл 28 HjyA яемрэсиндэ дэрч олунмуш «Гу]у газан езу душур» ¿азысы истэр ич-THMaHjjoTHH, истэрсэ де мутэхэссислэрнн чидди нараЬатлыгына сэбэб олмушдур. «Азэрнефт» Ис-теЬсалат Бнрлн]н баш дн-ректорунун муавини А. СИРАЧОВУН редакси]а]а кендэрдн|н чаваб мэкту-бунда де]илир: ньш диварларьша вэ ¿атаг-ларын узун муддот интенсив истисмары нэтичэсиндэ змэлэ кэлмиш сун’и кел-лэрин саЬиллэринэ чекур. влчмэ ишлэринин нэтичэси субут едир ки, ишлэ]эн гу-jyлapьш вэ нефт чэнлэри-нин билаваситэ JaxынлыFЬШ-да радиоактив фон норма-дан артыг олмадыры Ьалда, кеИнэ нефт боруларынын диварларында 400 — 850 «Ьэгнгэтан ССРИ Кеоло- гмикрор^нткенч:аата чатыр. Kiija HasupnHjHHfiH експеди-citjacbi. 1988 — 1989-чу ил-лэрдэ Бакы шэЬэри эрази-синдэ гамма-сиектрометрик \эритэ]оалма ишлэри апа-раркэн 6npnnjHH Сураханы, Сабунчу, BH6nheJ60T вэ дикэр нефт мэ'дэнлэрнндэ гамма-шуаланмаиын кучу-нун 120 — 3000 микрорент-кен-саатг чатдырыны, тэк-тэк саЬэлэрин исэ haTTa бир ренткен саат ми^асында ло-кал радиоактив чирклэнмэ]э мэ’руз галдыгыны ашкар ет-мишдир. Мухтэлиф арашдырмалар нэтичэсиндэ а]дын олду ки, ]уксэк радиоактивл10ин эсас сэбэби тэркибиндэ радиону-клидлэр олан лaJ сулары-дыр Онлар нефт. борулары- Буну нэзэрэ алараг rejpH-Ьерметик борударын, насаз нефт чвнлэринин, сутэмиз-лэ]ичи вэ дикэр мэ’дэн гур-руларьшын истисмары да-]андырылмышдыр. Нефтлэ бирликдэ чыхан лaJ сулары-ны там yтилизacиJa етмэк, гу]уларын аваданлыгыны rajAaja салмаг учун тэдбир-лэр hajaia кечирилир. Эзизбэ]овнефт НГЧИ-нин прокат-тэ’мир • сехинин эра-зисиндэ 0,13 Ьектар радиоактив чирклэнмиш торпаг тэмиз торпагла эвэв олунмушдур. Лакин лазыми их-тисаслы кадрлар олмады-гындан ¿ерлэрдэ хусуси радиометрик нэзарот хидмэ-ти japaTMar, радиаси]а сэви]-¿эсинин ¿уксэк олдугу са- Ьэлэри дезактиваси]а етмэк мумкун олмамышдыр. Бундан башга, нэинки бир-ли]ин саЬэ институтунда, Ьэт-та республикамызын елми-тэдгигат институтлары вэ али мектэблериндэ хусуси лaбopaтopиja вэ техники аваданлыг олмадырьшдан ла] суларында тэбии мэншали радионуклидлврин нэвлэри-ни вэ мигдарьшы ашкар етмэк мумкун де]ил. Ону да дeJэк ки, бу мэсэлэлэрин Ьэллиндэ Загафгаз^а Ьэр-би Даирэси гошунларынын команданлыгы, республика вэ Бакы шэЬэрн мулки мудафиэ гэраркайлары, республика кик^ена вэ епвде-миолоки]а мэркэзинин радиа-си]а тэбабэти, эмэ]ия кики]е-насы вэ этраф муЬитин му-Ьафизэси ше’бэлэри Ьеч бир кем эк кветэрмирлэр. Нефта]ырма заводларьшын вэ шэЬэрин бир чох муэсси-сэлэринин эраэисиндэ радио-aктивлиjин ¿уксэк олдугуну нэзэрэ алараг «Азэрнефт» Бнрли]и Бакы шэЬэр Сове-тивдэ хусуси техника илэ тэчЬиз олунмуш тэткилатьш ¿арадылмасыны мэгсэдэу]-тун Ьесаб едир*. «Хэзэрдэннзнефтгаз» Ис- теЬсалат Бирл^и баш дирек-торунун муавини Н. ЭЛШЕВ исэ ¿азыр: «BHpJIHjHMHG М. Рэсул-задэ адьша БДУ-нун радиа-си]а вэ онун этраф муЬитэ тэ’сири елми-тэдгигат лабо-paTOpHjacbi илэ мугавилэ ha3bipjiajbip. Мугавилэ] э эса-сэн бизим истеЬсал бирли- мэт тэшкил едилеэ, бу иш сэмэрэ верэ билэр. 0тэн ceh-бэтимиздэ радиаси]анын Д?-гиг влчулмэси учун респуб-ликамызда муасир чиЬазла-рын олмадыгыны демишдик. Бу проблем Ьэлэ дэ вз Ьэл-лини квзлэ]ир. Бакы uiehap Совети ИчраДО Комитэси бу саЪэдэ даЬа чох иш кврмэ- ¿инэ дахил олан муэссисэ- лидир. Догрудур, радиаси]а лэрдэ радиолоки]а групу ¿арадьшмасы нэзэрдэ туту-лур. Ьэмин груп БДУ-нун мутэхэссислэри илэ бирликдэ бизим идарэлэрин нефт газчыхарма саЬэлэринде да-ha мукэммэл твдгигат ишлэри апармагы нэзэрдэ тутур. Тэдгигатлар гу1уларда, суда нын зэрэрсизлэшдирилмэси учун мэс’ул тэшкилатлар му-э!]енлэшдирилмишдир. Ла-*.ин онлар Ьеч бир техника илэ тэчЬиз едилмэмишлэр. Бу да вар ки, pajOH ичраи]]э комитолэринин вэ саИэ мувэк-киллэринин нэзарэтсизли]и узундэн бэ’зэн JainaJыш ев-1    —    тикилилэр торпагда, нефт-газ авадан- лэри, ичтимаи    Лшгтт+. лыгында нэ дэрэчэдэ радио- нефт мэ^дэнлэриндэ, актив тэЬлукэ олдугуну to’Jhh етмэлидир».    _ Биз мувафиг тэшкилатла-рын чавабларыны шэрЬ ет-мэ]и республика санитарка вэ епидемиолоки]а мэркэзи-нии ше’бэ мудири, Азэрба|-чаиыи баш радиологу Фнкрэт Аслановдан хаЬиш етдик: —Радиоактив чирклэнмэ ларын билаваситэ- ¿ахынлы-рында, радиоактив саЪэлэрдэ-дир. Бу биналарда JamajaH адамлар радонун тэ’сиринэ мэ’руз гала билэрлэр. Радон аг чи]эр хэрчэнкинин сэбэб-лариндэн биридир. Даранмыш агьгр еколожи B93HjJarHH арадан галдырыл-масы учун тэ’чили олараг ху- cahan эринии лэгви узрэ иш суси хидмэт тэшкил едил ма сон дэрэчэ чэтин вэ чохмэрЬэ-лэли просесдир. Тэчрубэ кестэрир кя, ¿алныз хусуси хид- ли вэ она муасир техника ве-ридмалиди^рлАнорлу_ миниачЕвирдэ... УНИВЕРСИТЕТ Минкэчевирдэ М. Эзизбэ-]ов адына Азэрба]чан Сена-Je Университетинин филиалы вэ тибб мэктэби тэшкил едилмишдир. Муасир услуб-да тикилмиш Ьэреси 1296 ¿ерлик 2 умумтаЬсил мектэби гапыларыны ушагларьш узу-нэ ачмышдыр. Минкэчевирин евладлары догма ¿увдда биринчи .синифдэн башла]ыб али тэЬсил диплому илэ Ьэ-¿ата гадэм rojMar имканыны газанмышлар. Леки али Tdh-сил очагыиын ачылышы мэ-расиминэ шеЬэрин реЬбэрлэ-ри, ветеранлар вэ валиде|н-лэр ¿ыгышмышдыл&р. Минкэчевирин тэмэлини го]анлардан бири, Сосиалист 0mbJh ГэЬрэманы Сарван Салманов: — Республика учун агыр бир важгда Минкэчевирдэ ¿ени ишыг ¿анды: — али мэктэб гапыларыны ачды. Мэн буну боо cehpaja елект-рик crraHCHjacbi thkmbJb кэ-лэн канчлэрин арзусунун керчэклэшмэси heca6 едирэм. Енеркетика ве сэна]е-иг-тисад факултэлэриндэн иба рэт филиалда 8 ихтисасдан беши тамамилэ ¿енидир. Демэли, республикамыэда елек-троизол]аси]а, кабел вэ кон денсатор техникасы, авто-мобил вэ тракторларын му-Ьэррик аваданлыгы, елект-рик нэгли]]аты, тохучулуг-1vнкYЛ сэна]енин игтиса AHjJaTbi вэ идарэ едилмэси HamHjJaTbiH игтисади]]аты вэ идарэ едилмэси узрэ му Иэндис кадрларына олан eh ти]ачын едэнилмэси учун ¿ахшы имканлар ¿аранмыш дыр. Филиальш кундуз ше’бэ-синдэ 200, ахшам вэ rHja би ше’бэлэринде 100 кэнч оку]ачагдыр. Онлардан 93 нэфэри мннкэчевирлидир Тэлэбэ heJ’9THHA9 этраф ра ¿онларын нума]эндэлэри дэ вар. •Филиалын директору Акиф Ьачы]ев: — JeHH тэЬсил очагы мин кэчевирлилэрэ ги]мэтли теЬ фэдир. Бунун учун биз илк невбэдэ президентимизэ миннэтдарлыгымыэы билди ририк. Базар муиасибэтлэ-ринэ кечди]имиз бир вахтда енеркетика вэ hotahJJbt са Иэлэри учун ихтисаслы му тэхэссислэр Ьазырламагын M9c’yHHjj9TKHH дэрк едирик вэ чалышачагыг е’тимады ла]игинчэ догрулдаг. Эшреф ЬАЧЫДЕВ, «ХГ»-ияя мухбири. РЕСПУБЛИКА АЛИ СОКТИНИН ДАИМИ КОМИССМАЛАРЫНДА ВЕРКИ' СШАСЭТИ ИГТИСАДИМАТЫН тэнзимлотисирр Игтисадн ислаЬатларын ветинин невбэти ceccujacbi мувэффэги]]этлэ heJaTa не- нын музакиресинэ верила чирилмэсн, базар мунаси- чэкдир. бэтлэринэ мумкун гэдэр 93HJ-этсиз Ke4MejHMH3 бунун : «чун Ьансы ипгисади-Ьугуги зэмин вэ шэраит ¿арада би-лэчэ]имиздан хе]ли дэрэчэдэ асылы олачагдыр. Бу исэ c9HajeA9, тикинтидэ, нэгли]-атда, кэнд тэсэрруфатында, Ичласын ахырында Азэр-6aj4an дэмир ¿олунун рэиси Е. Ф. Абдулла]ев чыхыш едэрэк, ¿олун Ермэнистанла сэрЬэддаки саЬэлэриндэ вэ-3HJJ9T вэ бурада rajAa ja-ратмаг, ганунчулугу бэрпа етмэк учун керулэн тэдбир- игтисади]]атын дикэр саЬэ- лэр Ьаггында топлашан.тара лэриндэ мунасибэтлэри тэн- гыса мэ’лумат^ вермишдир. зим едэн бир сыра ганунла-    *    * * рын вахтында габул олун-    Республика Али Совети- масыны тэлэб едир. Верки- нин тикинти вэ ме марлыг лвр Ьаггында галун белэ даими комисси]асынын нев-девлет Ьугуг сэнедлэри ара- бети ичласы да Азэрба]чан сында чох бе]ук ehoMHjjBTa Республикасында Ьугуги мячиклио    шэхелерин мэнфеетиндэн вэ м    л    ajpbi-ajpw кэлир невлерин- Республика Али Срвети-    алынан    веркилэр    Ьаг- нин нэгли]]ат, рабитэ ^э ин- гынДа вэ Азэрба]чан Рес-форматика месэлелэри узрэ публикасында мулки]]эт Ьаг-даими KOMHccHjacbiHbiH нев- гЫНда Ганун ла]иЬэлэринин бэти ичласы Азэрба]чан Рес- музакирэсинэ Ьэср олунмуш-публикасында Ьугуги шэхе- ду йчласа мувафиг иазир-лэрин мэнфээтиндэн рэ aj- Ликлэрин вэ баш ндарэлэ-ры-ajpbi кэлир невлэрйндэн рин рэйбэрлэри вэ мутэхэе-алынан веркилэр Ьаггында СИСЛэри, алимлэр дэ’вэт едил-ганун лаЛиЬэсинин, Ьабелэ мишдилэр. Ичласы комис-Азэрба]чан Республикасын- си]анын сэдри депутат Ф. Э. да мулки]]эт Ьаггында Га- ^ycajee апармышдыр. нун ла]иЬэсинин музакирэ*    Азэрба]Чан Али Совети иг- синэ Ьэср олунмушдур.    THcaAHjJaT мэсэлвлэри узрэ Ичласы KOMHccHjaHbm даими комисси}асынын сэдри сэдри депутат J. J. Шедрин депутат 3. Э. Сэмэдзадэ вэ апармышдыр. Республика республика ManwjjQ Назирли-Али Советинин игтисадиБат ¿иннн идарэ рэиси В. J. вк-мэсэлэлэри узрэ Даими ко- бэров музакирэ олунан мэсэ-мисси]асынын сэдри академик Лз барзеиндэ мэ’лумат вер-3. Э. Сэмэдэадэ ичласда чы- мишлэр. хыш едэрэк демишдир ки,    Ичласда    кедэн дискуссия республикада веркилэр bar- заманы мулки]|эт форма-гында ганун тэ’хирэ сальш^ сындан асылы олма]араг бу-мадан гэбул едилмэлидир. тун суб]ектлэр учун ваЬад Ахы верки cHjacerH елэ бир верки системи Ьазырлама-эсас васитэдир ки. оиун ке- . ГЫн ©haMHjjBTH rejA едил-мэ]и илэ игтисади]]атымызы мишдир. Бу систем респуб-беЬран вэзиЛэтиндэн чыхар- ликада тэсэрруфат фэали]-маг, толэбатдан асылы ола- j9xh вэ саЬибкарлыг фэали]-раг халг тэсэрруфатынын бу ¿этинин дикэр невлэри учун вэ Ja дикэр сапэлэринин ин- оптимал вэ бэрабэр шэраит кишафыны тэнзим етмэк ¿арадылмасына ¿ардым кес-мумкундур. Лакин бу васи- тэрмэлидир. Лакнн натиг-тэдэн агылла вэ елчулуб- лэрин 3KC0PHJJ9thhhh фикрин-бичилммш шэкилдэ истифа- Чэ( тэклнф олунан ганун ла-дэ етмэк лазымдыр. Ьэр ¿иЬэлэри Ьазырда онларын бир ¿анлыш аддым бизи не- гаршысында го]улан тэлэб-чэ ил кери сала билэр, дуз- лэрэ Ьеч дэ тамамилэ ча-кун сечилэн истигамэт исэ вао вермир, Ьэр ики ла]нЬэ чох тезликлэ мувэффэги]- республика парламентинин Jot газанмага кемэк едэ- музакирэсинэ верилмэздэн чэкдир.    еввэл элавэ олараг хе]ли Ичласын щитиракчылары ишлэниб тэкмиллэшдирилмэ-бу тэклифлэ разылашмыш- лидир. лар ки, бутун элагадар шэхе-    Гэрара    алынмышдыр ки, лэр дэ’вэт олунмуш рэЬбэр ганун ла]иЬэлэри дэриндэи ишчи лор, мутэхэссислэр ла- е]рэнилмэк учун депутат ла-]иЬэлэр барэсиндэ ез ге]д- ра вэ мутэхэссислэрэ верил-лэрини, тевси]элэрини вэ син, бундан сонра онлар тэклифлэрини бир Ьафтэ муд- ирэлн сурулэн бутун ге]длэр дэтиндэ ¿азылы шэкилдэ вэ вэ тэмлнфлэр нэзэрэ алый-тегдим етсинлар. Онлар ко- магла даими комисси]аньш мне си ¿ада умумилэщдирилэ- ичласында 1енидэн музакИ]ря чек вэ республика Али Со- едилсии. (Азэринформ). ;
RealCheck