Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, September 25, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - September 25, 1992, Baku, Azerbaijan X АЛГ ГЭЗЕТИ    и сентмбр imj-w ил.    и» «» ДЬЫСКА (Эввэли l-чи сэЬифэдэ) Б. Кабулов бела вэЬши усу лун илк мэктэбини Гаф-газда, АЬьвскада кечмиш, эн геЗрэтли инсанларын ганына баис олмушду. Онун гурбан-ларындан олан журналист Кунэшов Зазырды: «1937-чи илдэ илк истинтаг гуртаран ними мэн pajoH Ьэбсханасын-, дан Тифлис Ьэбсханасына ке-чурулдум вэ камерада 0мэр Фаиг Не’манзадэ илэ керуш-дум. Она деЗэндэ ни, «мэним Ьаггымда нэ учун jaлaн мэ’-лумат вердиниз?» белэ деди: «Кабулов мэнэ олмазын эзаб-лар верир, влумчул Ьала ду-шэнэчэн деЗур. Бунун нэти-чэсиндэ бутун намуслу адам-лар Ьаггында Jaлaн мэ’лумат вермэЗэ мэчбур олду м. Ьа-мысыны о взу Зазыр, сонра мэнэ гол чэкдирирди». АЬыска турклэринин усас зиЗалылары 1937-чи илдэ мэЬв едилэндэн сонра тэЬ-лукэ бутун халгын башы узэрини алды. BepHja ССРИ халг дахили ишлэр комиссары Ta’jHH олунандан сонра Кабулову да JaHbiHa апарды вэ АЬыска турклэринин je-ни rapa кунлэри башланды. Эввэл Вэтэн муЬарибэси он-ларын башына од элэди. Эли туфэнк ту тан кишилэр. ча-ванлар Зенидэн дэнлэнди. Тэкчэ АЬыска дан 40 мин турк силаЬ алтын та чэбЬэдэ вурушурду («Труд» гэзети. 8 ceHTja6p 1988-чи ил). Он-лардан 25 мини flejym ме> данында Ьэлак олду, бир да-Ьа догма Зерлэрэ га)ытмады (« Извести ja» гэзети, 9 ма) 1989-чу ил). Гэлэбэ илэ га-Зыданлар исэ догма ев-еши-]инэ jox, Орта Аси]а сэЬра-ларына сурулмуш арвад-уша-гынын, ихти)ар ата-анасы-нын далынча Золланды. Та-пылан да олду, тапылмаЗан да. Чунки онларын хе)ли Ьиссэси Золда вэ алышмадыг-лары Зени jamajbim Зериндэ гырылмышды. Тэкчэ Золлар-да 17 мин ушаг елмушду. ЛэтифшаЬ Бараташвили хатирэлэриндэ Зазыр ки, Ьа-мы вагонлара долдурулан-дан сонра силаЬлы забит чыр-чындыр ичиндэ олан ал-ты Зашлы гыз ушагынын элиндэн janbiuiapar вагонла-ры кэзиб де)ирди: «Бу vmar Зетимдир, атасы чэбЬэдэ елуб, анасы исэ бир Ьэфтэ-дир ки, вэфат едиб, кимсэси Зохдур. Буну да езунузлэ апарын» «ЛитературнаЗа Грузла», 1988. № 8). «МолодЗож АзербаЗджана» гэзетинэ (1989-чу ил jaHBa-рын 7-дэ) мусаЬибэ верэн Нунуш ФеЗзулова деЗирди ки, «орими эскэр апарандан сонра 4 керпэни тэкбашына бе-Зудурдум. Мэнзил башына ондардан анчаг бирчэсини саламат чатдыра билдим». РусиЗада елликлэ илк реп-рессиЗа олунан халг алман-лар олду. 1941-чи ил иЗунун 22-дэ ьитлер АлманиЗасы русиЗаЗа Ьучум едэндэн аз сонра, августун 28-дэ Д^ли-нинин имзасы илэ ссги Али Советииин РэЗасэт ЬеЗ -эти белэ бир фэрман верди: «Ьекумэтин ме’тэбэр мэнбэ-лэрдэн алдыгы мэ’лумата керэ ВолгабоЗу раЗонларда ЗашаЗан алман миллэтинин ичэрисиндэ минлэрлэ вэ он минлэрлэ тэхрибатчылар, ча-суслар вар ки, онлар Алма-ниЗадан верилэн ишарэ илэ бурада партлаЗыш терэтмэ-лидирлэр...» Буна керэ дэ «арзуолунмаз Ьадисэлэрин гаршысыны алмаг вэ ган те-кулмэсинэ Зол вермэмэк» учун Ьекумэт РусиЗадакы алманлары бутунлуклэ елкэ-нин дахилинэ сурулмэсини мэгсэдэуЗгун Ьесаб етди. 20—30-чу иллэрдэ аЗры-аЗры синфи тэбэгэлэрин реп-рессиЗасыны нэзэрэ алмасаг, бу, илк кутлэви суркун иди вэ бир милЗондан чох алман сурулмушду (рэсми араЗыш-ларда бу рэгэм 788.975 кес-тэрилир ки, бу да анчаг суркун Зерлэринэ чатанлар-дыр). Сонра Крым татар-лары (111.037), чеченлэр (183.445), ингушлар (81.100), гарачаЗлылар (62.842), бал-карлар (32.837) вэ башга халглар сурулду. Бунларын Ьамысы ССРИ Али Совети РэЗасэт ЬеЗ’эти-нин фэрманы илэ едилмиш-дир. Амма АЬыска турклэринин сурулмэси Ьаггында Али Советин фэрманы Зохдур. 1алныз ССРИ халг дахили ишлэр комиссары Ье-риЗанын бу Ьагда 1944-чу ил 20 сентЗабр тарихли эм-ри вар. Ьэмин эмрин дэ ма-ЬиЗЗэти. Зэ’ни халгын елликлэ сурулмэсинин сэбэби мэ'-лум деЗил. Тэкчэ эмрэ эла-вэ вар ки, бу да анчаг суркун тэ’лиматындан ибарэт-дир. Орада деЗилир: «Ахал-сих, Адыкун. Аспинза, Ахал-кэлэк вэ Богдановка раЗон-ларынын бутун турк, курд вэ хам шил миллэтиндэн олан эЬалиси кочурулмэЗэ мэЬкум олунмушдур. Бу халгларын РК(б)П вэ УИЛККИ узвлэ-ри олан нумаЗэндэлэри дэ тутдуглары вэзифэдэн вэ хид-мэти вэзиЗЗэтиндэн асылы ол-маЗараг кечурулмэлидир» (бах:    «Депортация народов СССР», Москва, 1992, сэЬ. 53— 58). Суркун 1944-чу ил ноЗа-брын 14-дэ башланды вэ чох гэддарлыгла ЬэЗата кечирил-ди. Ьэр аилэЗэ 1.500 кияо- грама гэдэр эрзаг кет )э ичазэ верилирди. Амма ким иди буна бахан? Халг Ьэлэ евиндэ икэн талан баш-ламы шды.    Гыса муддот- дэ 220 турк кэнди бо-шал дылды, чамаат тэзэчэ чэкилиб гуртармыш дэмнр-Зол стансиЗасына кэтирилди. АЬыска турклэринин бундан сонракы бир аЗлыг 30Л ЬэЗа-ты, сонракы ЗашаЗышы анчаг хатирэлэрдэн аЗдын олур. Курчустандан сурулэн турклэрин суркун Зерлэри мэ лум иди: Орта Аси]анын чэнуб белкэлэри. 1950-чи ил иЗулун 1-нэ олан мэ’лумата керэ Газахыстан, бзбэкис-тан вэ Гыргызыстан респуб-ликаларында 1.2161439 нэ-фэр суркун олунмуш адам варды ки, бунларын да 81.924-у Курчустандан кэ-лэнлэр иди. Бунларын нэ гэдэри АЬыска турклэри иди? Дэгиг му-эЗЗэнлэшдирмэк чэтиндир. Борчалыда олдугу кими, АЬыска турклэринин дэ са-Зы Ьеч вахт дэгиг кестэрил-мир. 1919-чу илдэ «Истиг-лал» гэзетинин Заздыгына керэ 1944-чу илдэ 125 мин лары нуфузча 100.000 радэ-синдэ» олмушду. Курчу мэт-буатынын рэсми ’етирафына керэ 1944-чу илдэ 127 мин турк сурулмушдур. Нэзэрэ алсаг ки, 40 мин дэ чэбЬэдэ иди, демэли, онларын са]ы аз олмамышды вэ инди дэ аз деЗил. 1956-чы илдэ суркун олунан халгларын бир Ьиссэси эфв едилиб догма Зерлэринэ гаЗтарылды. ССРИ Али Со-ветинин РэЗасэт ЬеЗ'эти АЬыска турклэринин узэрин-дэн хусуси нэзарэтин ке-турулмэси Ьаггында ики дэ-фэ фэрман верди. 1956-чы ил 17 март тарихли фэр.мана керэ БеЗук Вэтэн муЬарибэ-си заманы Курчустандан сурулмуш ССРИ вэтэндашы олан турклэрин вэ онларын аилэлэринин узэриндэн суркун мэЬдудиЗЗэти кетурулур. Онларын сонракы талелэри Ьаггында Ьэлэ гэти фикир сеЗлэнмирди, чунки Курчус-тан онлары гэбул етмэкдэн бо]ун гачырырды, сонралар исэ муэЗЗэн шэртлэр гоЗду: За Борчалы бошалдылыб орада Зерлэшдирилсинлэр, За да дилини, динини вэ фами-лиЗаларыны дэЗишиб курчу-лэшсинлэр, курчу кими гэбул едэк. АЗдындыр ки, бунларын Ьамысы невбэти кэ-лэклэр иди. 1956-чы ил Тифлис гыргыны да курчулэрэ Москванын муэЗЗэн кузэшт-лэр етмэсинэ бэЬанэ олду вэ 1957-чи ил октЗабрын 31-дэ Ворошиловун имзасы илэ белэ бир фэрман всрилди: «1944-чу илдэ Курчустан ССР-ден суркун олунмуш АзэрбаЗчан миллэтиндэн олан ССРИ вэтэндашлары-нын мэЬдудиЗЗэтинин ке-турулмэси Ьаггында». Ьэмин вахта гэдэр Ьеч бир сэнэддэ АзэрбаЗчанын ады чэкилмирди. Бир ил эв-вэлки фэрманда да белэ шеЗ Зох иди. Бу фэндкир сиЗа-сэтдэ дэгиг кестэрилирди ки, Ачарыстан МССР-дэн, Ахал-сих, Ахалкэлэк, Адыкун, Аспинза вэ Богдановка раЗон-ларындан азэрбаЗчанлы эЬа-линин сурулмэси геЗри-уну-ни олмушдур. Амма Курчустан Ьекумэтинин билдирди-Зинэ керэ онларын эввэл За~ шадыглары )ерлэр куЗа ту-тулмушдур, республиканын башга раЗонларында да белэ бир имкан Зохдур. Буна ке-рэ Ьэмин раЗонлардан суркун олунанлар истэсэлэр АзэрбаЗчан ССР-дэ Заша^а билэрлэр. Бундан сонра АЬыска турклэринин иши тилсимэ душ-ду вэ кетдикчэ Зени фачие* лэрэ Захынлашды. Догрудур, 1958-чи илДэ онларын хеЗли Ьиссэсини — 2150 аилэни АзэрбаЗчан гэбул етди, бунларын саЗы сонракы иллэрдэ дэ хеЗли артды. Шимали Гафгаза, Налчикэ кечэнлэр дэ олду. Амма эксэриЗЗэти 1989-чу илэ гэдэр суркун Зерлэриндэ галмагда давам едирди. Кечмиш ССРИ Ье-кумэти нэЬаЗэт, 1988-чи илдэ онлары да догма вэтэн-лэринэ га)тармаг Ьаггында гэрар чыхартды вэ илдэ 300 аилэнин гаЗтарылмасьи-ны планлашдырды. Амма бу гэрар елэ гэрар олараг гал-ды, ЬэЗата кечирилмэди. Ус-тэлик, 1989-чу ил иЗунун 3-дэ Фэрганэ фачиэси баш верди, бу дэфэ онларын га-ны ©збэкистанда ахыдылды, евлэри Зандырылды, аилэлэр мэЬв едилди, ушаглары ши-шэ чэкилди. Онлар бутунлуклэ Озбэкистандан говулду-лар. Бир Ьиссэси АзэрбаЗча-на, бир Ьиссэси РусиЗанын дахилинэ сэпэлэнди. Бу мэн-ФУР оЗунда Зенэ эзаб чэкэн кунаЬсыз инсанлар олду. Зэ-рэрдидэлэрдэн бир гадын журналиста деЗирди:    «Мэ ним ушагымы, балача оглу-му гулдурлар ЗабаЗа кечириб ЬаваЗа галдырдылар... гызла рымызы зорладылар, кэси-лэн башлары паЗалара ке чирдилэр» («СоветскаЗа Рос-сиЗа», 13 иЗул 1989). Онларын эксэриЗЗэти бу дэфэ дэ АзэрбаЗчана пэнаЬ кэтирди Шамил ГУРБАНОВ, М. Э. Рэсулзадэ адына БДУ-нун шэрги славЗан вэ турк халглары эдэбнЗЗаты кафедрасынын мудири профессор. МЭ’ЛУМАТ АзэрбаЗчан Республжкасы президентнннн фар—ады елэ: Республикада кеолокиЗа ел-минин инкишафында, Зуксэк ихтисаслы елми кадрлар Ьа-зырланмасында хидмэтлэри-нэ керэ кеолокиЗа-минегало-киЗа елмлэри доктору Эзнз Ьэмзэ оглу Эскэрова «АзэрбаЗчан Республикасынын эмэкдар елм хадими» фэхри ады верилмишдир, Сэн’ан Элиэшрэф оглу Элизадэ башга ишэ кечмэси илэ элагэдар «Азэринефт» Девлэт Ширкэтинин прези- денти вэзифэсиндэн азад едилмишдир. * • • АзэрбаЗчан Республнкасы президентнннн сэрэнчамы нлэ: ВалеЬ ФеЗруз оглу Элэс-кэров АзэрбаЗчан Республи-касы Девлэт Нефт Ширкэти президентинин биринчи му-авини вэ ЧабИр ЙсмаЗыл оглу АгамирзэЗев Ьэмин шир-кэтин президентинин муави-ни тэ’Зин едилмишлэр. А1РЫЛЫГ КОРПУСУ, ВЭТЭН СИПЭРИ Бу да бир тале, бу да бир бэхтди душуб «Худафэрин»-ин гисмэтинэ. АЗрылыг оду бэс деЗилмиш кими муЬарибэ алову да ону гарсалаЗыб. Дэрдин бириндэн гуртарма-мыш о биринэ урчаЬ олуб «Худафэрин». 164 иллик Ьэс-рэтинэ 5 иллик муЬарибэ — елум-итим, бала дагы, гоншу хэЗанэти, торпаг Зарасы эла-вэ олунуб. 60 Зашлы гэзет учун Ьэр ики дэрд чэкилмэзди. 0мру-нун бу чагында, ачыларынын сонунда кэрэк «Худафэрин», онунла бэрабэр биркэ бутун ЧэбраЗыл елаты бу куну кер-мэЗэЗди, гэзет 60 иллик Зу-билеЗинн «Град». «Кристал» Загышында, куллэбаранда, та-ланмыш, дагылмыш Зурд 3«Р-лэримиз арасында кечирмэ-ЗэЗди. Нэ исэ... Гисмэтдэн гач-маг олмаз. «Худафэрин »дэ позулма-Занлар Зазылыб. ЧэбраЗыллы Ьэмкарларымыз бир элиндэ гэлэм, бир элиндэ силаЬ Вэ-тэнин тарихини Зарадырлар. Бэлкэ дэ бу сэтирлэр ишыг узун керэндэ онлар ен чэбЬэдэ олачаглар. ЗубилеЗлэри ни сэнкэрдэ геЗд едэчэклэр. Умидлэри, арзулары имкан ларындан гат-гат чох олан геЗрэтли Ьэмкарларымыз бэлкэ дэ бу саат душмэнлэ елум-дирим вурушундадыр-лар. АллаЬ кемэ)иниз олсун! Тэки ахыры хеЗро чалансын. «ХАЛГ ГЭЗЕТИ »НИН ДА- РАДЫЧЫ КОЛЛЕКТИВ« „Дахили душмэн“ к и м д и р? 1АХУД ГЫСА ГАПАНМА ХАЛГЫН ЕНЕРЖИСИНИ h AB AJA СОВУРУР Гыса гапаима матаяларыи адиг дмнч На|атында аи б^ук бадбахтпмкдмр, муНармбадир. Ыртлт* калммш |уклу («гаэабпи») ааррачиилар салмнмм тог-гушмасы чох (уксам Нар арат амала катмрлр, «чаЬаи-иам» (арадыр. Фмзмкадаи адм мактаблинии да бмл-дм|м бу сада Нагмгатм даНа ба|ук матлаблардан ха-бардар олан см|асатчмлар сан км мармур, |а да кармам мстаммрлар. темден демократиЗаЗа уз ту тулуб. бутев СиЗаси еЬтиЗатсызлыг ахыр иллэрдэ республикамызда бир нечэ дэфэ сабитлиЗи позмуш, «гыса гапанмалар» торэт-мишдир. Ьеч шубЬэсиз. адам-лар вэ чэмиЗЗэтимиз бундан аз-чох «хэсарэт» алмышдыр. Ахы бу гапанмалар шуур-лардан, душунчэлэрдэн, эсэб-лэрдэн, мэнафелэрдэн, ах-шам-сэЬэрлэрдэн отуб кечмиш, динч тэкамулумузу мэчрасындан чыхармышдыр. Хошбэхтликдэн, тэрэфлэрин Ьансынынса кузэштэ кетмэси, гапанманын ани олмасы парт-лаЗыша имкан вермэмйшдир. Нагиллэрдэ кучлу вэ давам-лы гапаима алов пускурур-сэ чэмиЗЗэтдэ ганы су Зери-нэ ахыдар. Гыса гапаима еЬтималла-ры нэЬаЗэт, втушмушдурму? ЧэмиЗЗэтимиздэки эЬвал-ру* Ьииэлэрин, мухтэлиф груп вэ тэбэгэлэрин ачыг-кизли Ьэрэкэтлэринин излэнмэси кестэрир ки, гаршыдурмалар Ьэинкн отуб кечмиш, Ьэтта Зени нисбэтлэрдэ гуввэ топ-ламагдадыр. Биздэ гаршы-дурмалары догуран, гидалан-дыран нэдир? Эгидэ аЗрылы-гымы? ЧэмиЗЗэтдэ ¿ыгылыб галмыш дэрдлэри Ьэлл ет-мэкдэ програм мухтэлифли-Зими? Бир Занда кечмишэ баглылыг, о бири ЗанДа ИРЭ* ли кетмэк истэЗими? — Бун-лар кизлиндэ олан. хырда эламэтлэрлэ езуну бурузэ верэн кеклу мэсэлэ илэ баглы-дыр. Онда кэлин АзэрбаЗчанда кедэн мубаризэнин Зенлэри-ни бир даЬа нэзэрдэн кечи-рэк вэ бунун нэлэри Зерин-дэн тэрпэтдиЗинэ диггэт 3®-тирэк. Беш илдир кн, рес-пуоликамыз эрази тэчавузу* нэ мэ’руз галыб; мустэгил девлэтчилик угрунда мубаризэнин биринчи мэрЬэлэси баша чатыб, икинчи мэрЬэлэ давам едир; тоталитар сис- Системи бир Ьэмлэ илэ JbixMar HCT3j9HA9p елэ душу-нурдулэр ки, суканчылары дэЗишмэклэ кэмини истэни-лэн сэмтэ Зонэлтмэк олар. Инди ашкарланыр ки, чэмиЗ-J0T кэмиси ичтимаи мулкиЗ-Зэт адлы елэ бир гума или-шиб ки, суканчынын дэЗиш* мэси ону Зериндэн тэрпэт-мир. КоЬно мэнафеЗини итир-миш, ]®ни мэнафеЗи исэ тэ -мин олунмаЗан гуввэлэр бу-ну коруб тэбии олараг сука-нын элдэн чыхмасы илэ ба-рышмаг истэмирлэр. Бу мэн- лу>унун горунмасы дахили зэрэ кутлэЗэ дэ муэЗЗэн Ьэ- чэбЬэлэшмэЗэ сэбэб олмаса гигэтлэр диктэ едир. да, дэфэлэрлэ сун’и гаршы- Биздэ «гыса гапанма»нын дурма Заратмаг учун васитэ- анатомнЗасы белэдир. Нэзэрэ Зэ чеврилмишдир. Мустэгил алмаг лазымдыр ки, кеЬнэ девлэтчилик угрунда муба- 40MHjj0Thh дэЗишдирилмэ- ризэ хырда-пара фикир аЗры- снндэ (0 бу кун дэ ЗашаЗыр) лыгларына сэбэб олса Да тэкамул, тэдричи дэЗишик- (1990-чы илин Занварында ликлэр Золунун инкар едил- Москванын ачыг мудахилэси М0СИ гыса гапанмаларла му- истисна едилир), дахили гар- ш^Иэт олунур (нагиллэрин шыдурма JapaTMar куч^ндэ у,у бир-биринэ тохунур). ха- олмамышдыр. КеЬнэ систе- рИми мудахилэЗэ вэ кэнар мин сындырылмасы исэ тэ- асылылыга гаршы мубаризэ- камул Золуна эЬэмиЗЗэт ве- ни Д0 чэтинлэшднрир. Ахы рилмэмэсиндэн беЗук групла- чэмиЗЗэтдэ реал мэнафеЗини ры дэфэлэрлэ уз-узэ rojMyiu, ИТИрМИШ адамларын вэ он- вэтэндаш муЬарибэсинин ас- ^ 1ахынлаоынын элинэ танасына кэтириб чыхар- лаРын ¿ахынларынын мышдыр. (Тоггушманын баш силаЬ вермэк о демэк де]ил тутмамасында Ьэлледичи ад- бУ аДамлаР торпагыны дым атанлары тарих кеч-тез чэн-башла горуЗачап, суканы миннэтдарлыгла ЗаД едэчэк). Зенидэн элэ кечирмэк хати Демэли, биздэ гэршыдур-ма эсасэн 72 ил мевчуд ол- лыга) ме1л етмэ]эчэк муш, бир нечэ нэслин тале- Гыса гапанмадан гачма-Зини MyaJJaH етмиш системин гын Золу Jyicny (гэзэбли) бир Ьэмлэ илэ дагылмасы ээррэчиклэри баш-баша кэ-эЬвал-руЬиЗЗэсиндэн гидала- тирмэмэк олдугу кими гар-ныр. Адамларын JaxbiH вэ шыдурманы совушдурмагын узаг мэнафеЗи бу кун Ьэмин вэ Зох етмэЗнн Золу да мэ-мэсэлэ илэ гырылмаз сурэт- нафе аЗрылыгы салмамаг, чэ-дэ баглыдыр. Ичтимаи мул- миЗЗэтдэ Ьэр бир адамын. KHjjaTa эсасланан тоталитар бутун груп вэ тэбэгэлэрин. системдэ адамларын конкрет рекнонларын Зашамаг Ьугу-паЗы олмадыгындан онларын гуну тэ’мин етмэкдир. На-аз-чох гэрарлашмыш мэна- гилдэ Зуклу зэррэчкклэр бир феЗи тутдугу вэзифэдэн, истигамэтдэ ахаркэн «эмин-кундэлик кэлир мэибэ/индэн аманлыгы» тэ’мин етдиЗи ки-асылыдыр. 0тэн онилликлэ- ми чэмиЗЗэтдэ дэ адамларын рин езундэ бу «flajar негтэ- бнр Звндэ ЗашаЗыб мубаризэ си»ни итирмэк фачиэЗэ. елу- апармасы вэтэндаш Ьэмрэ’З-мэ бэрабэр тутулурду.    лиЗинн гэрарлашдырар. Сумму учунда сабмтлмк узун чокмир. Унутма-)аг киг тоталитар систем е)бечер шекилде олса да буму нэзэрэ алырды. Виз исе бу кум чидд-чеНдлэ «дахили душмэнплэр ахтарырыг. Карасем, «дахили душман» кимдир! Онун зарэрсиэлашдирилмасм бу дафа биээ вэ тарихиммзе ма аарааак! ТаНир А1ДЫНОГЛУ. Охучу тдклиф едир ".; неча ¡азылмалыдыр МустэгиллиЗимиз бизэ бир даЬа кимли>имизи бутун эла-мэтлэри илэ аЗырд етмэЗи тэлэб едир. Кэрэк инсанын ады cojaAbi, Ьансы миллэт-дэн олдугу илк андан сечил-син. Бу мэ’нада талеЗимиз чох долашыг, галмагаллы олуб. ДаЬа дэгиг десэк, ин-диЗэ гэдэр езкэ фамилиЗасы дашымышыг. Сон заманлар jeHH паспорт алачагымыз Ьаггында тез-тез сеЬбэт кедир. Она чорэ дэ душунчэлэрими охучуларла болушмэк истэр-дим. ФамилиЗа мэншэчэ латын созу олуб (familia) аилэ де-мэкдир. Бу сез АзэрбаЗчан дилинэ рус дилиндэн кечиб. Онун муасир мэ’насы Азэр-ба/чан дилинин изаЬлы лу* гэтиндэ белэ ачыгланыр: Атадан (бэ’зэн дэ анадан) евладларына кечиб шэхс ад-ларына элавэ едилэн нэсли, аилэви ад; нэсил, гоЬум-эгрэ-ба. Икинчи мэ’нанын инди о гэдэр дэ ишлэк олмадыгыны нэзэрэ алсаг. кврэрик ки, фамилнЗа сезунун эсас вэ башлыча мэ’насы нэсил бил-дирир. Мэ’лумдур ки, ин-сан адлары мэЬдуддур: мил-Зонларла адама чэми онлар-ча ад хидмэт едир.. Она керэ адлар истэр-истэмэз тэк-рарланыр вэ нэтичэдэ адлар омоннмиЗасы баш верир. Белэ Ьалда адлар ез фэрглэн-диричи функсиЗаларыны je-ринэ Зетирэ билмир. Бу исэ лэгэблэрин меЗдана кэлмэси-нэ сэбэб олур. Фамили)ала-рын бир Ьиссэси лэгэблэр-дэн, дикэр Ьиссэси исэ ата адларындан Заранмышдыр. Инди истифадэ олунан рус ад учлуЗу (фамилиЗа, ад. ата ады) сон эсрлэрин мэЬсулу-дур вэ кечмиш ССРИ-дэ ja-шаЗан халглары эЬатэ едир. Лакин дикэр халгларын фа-милиЗалары ез шэкилчилэри илэ фэрглэндиЗи Ьалда бутун мусэлман республикаларын-да милли сакинлэрин фами-л’Оалары руслашдырылмыш-дыр. ЭЬалинин бу вэ За дикэр мэгсэдлэ cHjahbija алын-масы, сэнэдлэшдирилмэси заманы руслара хас олан уч-лукдэн — фамилиЗа, ад, ата адындан милли эн’энэ «нэзэрэ алынмадан истифадэ олунмушдур. Бу учлуЗэ уЗгун фа-мнлиЗамыз олмадыгындан) (Ьэмин вэзифэни биздэ ата ады Зеринэ Зетирирди, Мэ-сэлэн. Эли Калбалы оглу) баба адларына фамилиЗа бил-дирэн -ов, -jee, ч)ва, -jeea шэкилчилэри элавэ едилэрэк рэсмилэшдирилиб. Узун муд дэт фамилиЗаларымыз дэЗиш- кэн иди, Зэ ни Ьэр анадан олан ушаг ез бабасынын ады илэ Зазылырды. Сонрала!) фамилиЗаларымыз рус эн’энэ-синэ уЗгун олараг эбэдилэш-ди. Руслашманын MahHjjaTH он дан ибарэтдир ки, -ов, -Зев, рус дилиндэ мэнсубиЗЗэт бил-дирэн сифэт шэкилчилэри-дир. -ов, -Зев, -ова, -Зева исимлэрин Dye дилинэ эсасланан чинслэринэ керэ вари-антланыр: отсов дом — ата-нын еви, отсова комната — атанын отагы. Буна керэ дэ сын Иванов, доч исэ Ивано-вадыр (мэ’насы: Иванын оглу. Иванын гызы). ЕЗнилэ Иванов ПЗотр, Иванова Ника (MyrajHca ет:    Мэммэдов ТаЬир, Мэммэдова Лалэ) вэ с. Демэли, руслар учун Ьэр шеЗ ез гаЗдасындадыр: рус дилинин грамматикасы* на yjryH олараг рус фамилиЗасы ЗаРанмышдыр. АзэрбаЗчан адларына гошулмуш бу шэкилчилэр исэ Зад сэслэн-мэклэ бэрабэр ана дили ба-хымындан Ьеч чур изаЬ олу-на билмэз. Одур ки, дили-мизэ, руЬумуза, турклуЗуму-зэ yjryH кэлэн, урэЗимизчэ олан вэ баша душулэн милли соЗадымызы Заратмалы-Зыг. Бунун учун догма дили-мизин кениш имканлары вар-дыр. Онлардан бир нечэсини кестэрэк. Баба адларына -лы, -ли, *лу, -лу шэкилчилэриндэн yjryH кэлэнини артырмагла ЭмраЬлы, Ьэсэнли, БэЬлул-лу, КеЗушлу. Ата адларына «оглу, гызы» сезлэрини элавэ етмэклэ соЗады кими иш-лэтмэк олар. Бу чур дузэл-мэлэр узун иллэр соЗадымыз олмушдур. Coj сезу илэ дэ «соЗады» дузэлтмэк мумкун-дур. Бу сез дэ нэслэ аидлик, нэсиллэ баглылыг билдирир: соЗдаш — бир создан, бир кекдэн олан демэкдир. СоЗады шэхс адларына Ьеч бир шэкилчи, гошма артыр-мадан ишлэнэ билэр. Мурэк-кэб шэхс адларында бу даЬа элверишлидир. Мэсэлэн, Эк бэр Ьэсэнли, Вагиф Кулма лы. Лакин соЗады сечмэкдэ Ьэр кэс азад вэ сэрбэст олмалы-дыр. Бу ислапат Зени пас-портлар верилэркэн вэ ja паспортлар дэЗишдирилэркэн кечирилмэлидир. МуЬум девлэт тэдбнри олан бу ислаЬа тын мутэшэккил кечмэси учун индидэн Ьазырлыг иш-лэринэ башланмалыдыр. Тэвэккул ШУКУРЛУ, М. Ф. Ахундов адына А11РДЭИ-ннн досентн. АЗдРБ/иЧАН -ТАТАРЫСТАН: БИРБАША 8ЛАГ8Л8Р ААРАНЫР БАКЫ, 24 сентЗабр (Азэр-информун мухбнри). Ики республика арасында тичарэт-игтисади эмэкдашлыгын оир кун эввэл Бакыда имзалан-мыш принсиплэри Ьаггында сазиш АзэрбаЗчанла Тата-рыстан арасында эн’энэви тэ-сэрруфат элагэлэринин гору-нуб сахланмасына кемэк едэ-чэкдир. АзэрбаЗчан вэ Татарыстан Ьэмишэ сых элагэлэр сахла-мышлар. Татарыстан респуо-ликамыздан хаммал. нефт-мэ'дэн аваданлыгы, електро-техника сэнаЗеси мэ’мулаты. кэнд тэсэрруфаты мэЬсулла-ры алырды. Бизэ исэ езунун мэшЬур «КамАЗ» автомо-биллэрини, кимЗа сэнаЗеси мэЬсуллары, хэз, халг ис-теЬлакы маллары, ЗеЗинти мэЬсуллары кендэрирди. Бутун бу вэ дикэр мэ’мулат-лар гаршылыглы сурэтдэ кендэрилмэк учун мэЬсулла-рын хусуси сиЗаЬысында нэ-зэрдэ тутулачагдыр. СиЗа-нын Ьазырланмасы илэ Ьэр ики тэрэфдэн експерт груп-лары мэшгул олачаглар. Експерт групларынын Зарадыл-масы Ьаггында Татарыстан Ьекумэт нумаЗэндэ ЬеЗ’эти-нин вэ АзэрбаЗчан назирлик-лэри вэ баш идарэлэри рэЬ-бэрлэринин иштиракы илэ бу кун кечирилмиш мушавирэ-дэ разылашма элдэ едилмишдир. у Гаршылыглы сурэтдэ мал кендэрилмэси учун мэпсул ларын сиЗаЬысы ики республиканын тэсэрруфат обЗект-лэри арасында мугавилэлэ-рин эсасыны тэшкил едэчэк-дир. Ьэмин мугавилэлэр им-заланмыш сазишэ мувафиг сурэтдэ, бу ил декабрын 1-дэк багланмалыдыр. Татарыстан Республнкасы баш назиринин муавини Фил-за Ьэмидуллин Азэринфор-мун мухбири илэ сеЬбэтиндэ геЗд етмишдир ки, игтисади чэЬэтдэн АзэрбаЗчан кими кучлу ортагла, Ьабелэ кечмиш Иттифагын дикэр рес публикалары илэ бирбаша элагэлэр Татарыстана ез по-тенсиалыны хеЗли дэрэчэдэ гору Зуб сахламагда, истеЬса-лын сэвиЗЗэсинин ашагы душ-мэсинэ Зол вермэмэкдэ кемэк едэчэкдир. Онун дедиЗи-нэ керэ, РусиЗанын дикэр рекионларына нисбэтэн Тата-рыстанын индики нисби фи-раванлыгы мэЬз бунунла изаЬ олунур. АзерУчан ЧумЬуриЦатинин ;. Чума ¿аддашы 1954-му ил дмкабрым 19-да бакылылар аа башга шэНэрлардэн калмиш дини ичмаларын нума|ан-далари Азарба|манын аи ма'табар руНаииси Ша|х-улислам Ахунд Ага Элизадани ла|игиима ва Нармат-ла сои манзила ¡ола салдылар. Дафн нарваны из-диНамлы кучаларла Таза Пир тарэфэ |аналиб мас-чидин На)атинда ajar сахлады ки, марНумун РУ^у бу ¡ерларла видалашсыи. Ша|хулислам АллаНын она бахш етди^и 84 иллик омруиуи чох Ниссасиии бурада халгыиа хидматда вэ таиры|а ибадатда квчирмишди. О, 1870-чи илдэ Абшеро- верситетинэ ¿ола Д^шд^ О-нун Ниршагы кэндиндэ. чох бурада мусэлман дун^асыны ме’тэбэо руЬани аилэсиндэ эн мэшЬур муэллим ва мутэ анадан олмушду Чан бир фэккирлэриндэн билик алыб. гэлбдэ ЗашаЗыб хошбэхт емур тэЬсилини ФэРг^энмэбит^рдИ сурмуш валидеЗнлэри — дэтнамэси илэ копул-Ахунд Ьачы Мэммзд Чавад- ахунд рутбэсинэ ла)иг керул да Бибиханыма тале дерд ду. i    э оглан вэ ики гыз бэхш ет- 25 ¿^“/„Хллэ «эсчи-мишди.    пинэ    тэ’Зинат алды, тез бир „КГ «ьсэтА й~ьг55а.*-г=: * J    ------- * бир моллаханаЗа кетсинлэр. ЕЗни заманда, Ашагы ПриЗут кучэсиндэ чидди услубда. Ьэм дэ Зарашыглы. учмэртэ-бэли ев тикдириб, аилэсини бура Ja кечурмушду. зэ Пир мэсчиди тикилиб гур-тардыгдан сонра о. Ахунд Эбусэлам Ахундзадэнин мэс-лэЬэти вэ зэманэти илэ бу мэсчидин баш дини хадими вэзифэсинэ тэ’Зин олунду. 1918-чи илдэ АзэрбаЗчан ,    -    ^    ,    WS    1УЮ-ЧИ    ИЛДх# Аилэдэ тэлэбкар атанын 4YMhypHjj3TH е’лан едилдик-тэ’киди илэ шэриэт мукэм-    сонра    Ахунд Ага эввэл- мэл еЗрэнилирди. ВалидеЗн- чэ шэьЭр газысы. бир нечэ лэр ушагларыны кэлэчэкдэ а« сонра Мавэраи-Гафгаз Му-савадлы дин хадими кими сэлмаНларынын РуЬани Ида-кермэк арзусундаЗдылар. р0СИНИН сэдри сечилди вэ ej-Сэ'Зли вэ сэбатлы ушаглар ни заманда баш руЬани — беЗудукчэ эрэб вэ фарс дил- ше<Хулислам тэ’Зин олунду. лэрини дэ еЗрэнирдилэр. Тез-    чумЬуриЗ]этин илденуму ликлэ Ага (Золдашлары бэ - мунасибэтилэ кечирилэн тэн-зэн ону ЗеЗналабдын да ча- Т0Н0ЛИ милли баЗрамда шеЗ-гырырдылар) ИчэришэЬэрдэ хулИслам Ага Элизадэ Ьисс-Сыныггала мэсчидиндэки лэрини белэ ифадэ етмишди: мэдрэсэдэ орта тэЬсилини та- «Азадлыгы Залныз мустэгил мамлады. Бурада эдэбиЗЗаты, <ашамаг Золу илэ гору маг вэ pHja3HjjaTbi, астрономиЗаны, мудафиэ етмэк олар. 03 эги-тарихи, тэбабэт» мукэммэл дэсини вэ фикрини шевглэ еЗрэнмишди. Атасынын мэс- С01ЛЭМЭК вэ ез бэшэри ира-лэЬэти илэ тэЬсилини халг ДЭСИНи ифадэ етмэ»« Залныз арасында маарифи jajaH, та- мустэгил елкэдэ мумкундур. нынмыш муэллим вэ шайр дллаЬ-тааланын буЗруглары-Ьэсиб Гудсинин Занында да- ны залныз елкэнин истигла-вам етдирмиш, онун тэбиэт лизЗэти шэраитиндэ мувоффэ-вэ тэбабэт Ьаггында нэзэриЗ- гиЗЗэтлэ интишар етдирмэк Зэси илэ Захындан таныш ол- 0лар. Истиглал пэр бир TaJ-мушду. JepH кэлмишкэн ^aja Вэ Ьэр бир шэхеэ ла-геЗд едэк ки, о, тэбабэтэ гэл- зымдыр!..» бэн багланмышды, бу беЗук    1920-чи илин    маЗында елмин имканлары вэ Зенилик- «Вичдан азадлыгы» декрета лэри илэ емрунун ахырына- Илэ дини тэ’лим гадаган еди-дэк марагланмышды. Бу ма- лэндэн сонра руЬанилэри copar она илк азэрбаЗчанлы Ьэ- сиалист гурулушунун душ-кимлэрдэн олан даЗысы Мир- мэнлэри кими теЬмэтлэнди-зэ Халыг Ахундовдан кеч- рИр вэ тэ’гиб едирдилэр. мишди.    Эзаблардан чыхыш Золу кер- Ага Гур’аны баша вуруб мэЗэнлэр адэтинчэ шезху -аЗэлэри бир-бир АзэрбаЗчан исламын Занына кэлир. оу дилинэ тэрчумэ едирди. меЬрибан, рэЬмли, Сонра ата-анасынын хеЗир- вэр вэ олдугча    ® дуасы илэ Багдад Захынлы- адамдан ез суалларына чавао гындакы Нэчэф-Эшрэф Уни- истэЗирдилэр. О исэ бу анларда ме мин-лэрин ЬэЗати суалларына ча-ваб тапмаг вэ мевчуд b93hJ-Jbthh маЬиЗЗэтини дэрк етмэк учун бутун фэрасэтини сэфэрбэрлиЗэ а л мага мэчбур Би^) дэ муЬарибэ бащла-нанда АллаЬ Зада душду Иба-дэт евлэри Зенидэн ачыг е’лан едилди. Ахунд Ага бэрпа олунмуш Мавэран—Гафгаз Мусэлманлары РуЬани Ида-рэсинин сэдри сечилнб, икинчи* дэфэ шеЗхулислам вэзифэсинэ тэ’Зин олунду. Гочалыг ]укуну Ьисс етмэдэн халгыиа хидмэти давам етдирди. Онун JyKcaK минбэрдэн cej-лэди]и моизэлэри халгы душмэнлэ мубаризэЗэ сэслэЗирди. Тэзэ Пирин кениш ибадэт залы чумэ намазына Jhfh-шанлара дарлыг едирди. МуЬарибэ елэ илк кундэн онун евинэ дэ гэдэм гоЗду. Ахунд Ага кичик оглу Мэм-мэдаганы чэбЬэЗэ кендэрди. BeJyK оглу АгамеЬди му-Ьарибэнин сон кунунэдэк Ьэр-би хэстэханаларын onepaenja отагларында Заралы чэбЬэчи-лэри Зенидэн haJaTa гаЗтарыр, ejHK заманда Ьэкимлэри тэк-миллэшдирмэ институтунда хэнч чэрраЬлара дэрс деЗирди.    * Ахунд Ага уча 6oJay, гэдд-гамэтли иди. Ону шэЬэрими-знн мухтэлиф Зерлэриндэ кермэк мумкун иди. Мэсчид-дэ моизэ мэтбуатда чыхыш вэ радиода cacJasMa, дэмир-Зол вагзалында гаршылама,— бутун ишлэр габагчадан план-лашдырылырды. Сэфэрдэ дэ олурду. Халг рэссамы казым Казымзадэ белэ хатырлаЗыо: «45-чи илдэ Тэбриздэ, Ьэрби гуллугдаЗдым. ШэЬэрдэ mej- хулисламын Ирана кэлмэсин-дэн данышырдылар. Сэбир-сизликлэ кезлэЗэн дэ варды, «совет тэшвигатчысыдыр» деЗэнлэр дэ... Амма онун мо-изэлэринэ Зузлэрлэ диндар Зыгышды. ТеЬрандан сонра Гумда олду. Имамларын Ьэ-Заты мовзусунда моизэси дин-дарлар тэрэфиндэн хусуси рэгбэтлэ гаршыланды. 0з фикрини эрэб вэ фарс дил-лэриндэ сэрбэст ифадэ етмэ-си Ахунд Аганын диндарлар-ла Тез унсиЗЗэт тапмасына имкан верирди». СулЬун Ьавадары вэ тэб-лигатчысы кими Ахунд Ага Элизадэ сулЬ тэрэфдарлары-нын I республика конфран-сынын, сулЬ тэрэфдарлары-нын II Умумиттифаг конфран-сынын иштиракчысы олмуш, Москвада бутун дини ичмаларын вэ диндар чэмиЗЗэтлэ-ринин конфрансында рэЗасэт ЬеЗ'этинэ сечилмишди. ВЗана-да сулЬу мудафиэ конгресин-дэ совет мусэлманлары адындан соЗлэдиЗи нитгдэ демиш ди: «Бутун Гафгаз вэ дунЗа мусэлманларына, бутун намуслу адамлара уз тутурам: сулЬу мудафиэ угрунда апа-рылан мугэддэе ишэ гошу-лун, муЬарибэЗэ гаршы ез сэсннизи учалдын!» Ахунд Ага Элизадэ Бакыда кеЬнэ гэбристанда дэфн олунуб. Онун мэзары эди Абшерон дашындандыр. Бу да ез вэсиЗЗэти имиш. Шэри-этин тэлэби дэ белэдир. Ьэрдэн Золум мэЬэллэмиз-дэн душэндэ Заша долмуш таныш адамлара раст кэлирэм. Бэ’зэн сорушан да олур: «Аганы нечэнчи илдэ тут-му шдулар?». «Ахунд Ага ни-]э Ирана гачмады?», «Сэн нэвэсисэн, сэн бклэреэн...» Бу кун нэвэлэр кордуклэри-ни, ешитдиклэрини чэм едиб суаллара чаваб верэрлэр. Бэс сабаЬ?..    ^ Одур ки, бир кун Зуз Заш* лы учмэртэбэли евин Ьундур , алагапысынын Занында АзэрбаЗчан ЧумЬуриЗЗэтинин шеЗ-хулисламынын бу бинада Зэ-шамасы Ьагда мэ’лумат ве рэн тунч хатирэ левЬэси ке-рэчэЗнмэ инанырам. К. БАБАДЕВ ^ ШеЗхулНслам Ахунд Ага Элизадэ. 1 феврал 1952 чн нл. X Ахунд Ага огланлары нлэ. 1910-чу нл. «ШеЗхулнсламын Д®ф-ни» (рэссам Камил Ханларо-вун ескизи). Бакы, 19 декабр 1954-чу нл. ;
RealCheck