Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, September 05, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - September 5, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ-*- * СЕННА» mi-« ил Кэядяя баш Ъэкям я Бу гадын диш агрысындан гызылча]адэк бутун хэстэлик* лэрин Ьэкимидир. Ьамилэ га-дынларын да дадына о чатыр. Дэвэчи pajoнyнyн Пирэбадил кэндиндэни Ьэким амбулато* pиjacынын баш тибб бачысы ними 30 ил кечэ-кундуз бил* мэ]эн CэJJapo Ьэсэнова]а кэн* дин баш Ьэкими десэк. сэЬв етмэрик. СэЬи]]эмизин бу ку» нуну экс етдирэн Пирэбадил Раним амбулатори)асында стоматолог, чэрраЬ, терапевт... штатлары вар. Муасир тэбиблэр езлэрини эзиjJэтэ салыб paJoн мэркэзиндан 25 километрлик мэсафэдэ )ер-лашэн бу кэнддэ ишлэмэк ис* тэмирлэр. На ]ахшы ни. СэД'арэ ха* нымын шэфалы эллэри. мал-Ьэмлэри, мэслэЬэтлэри вар. Бэ’зэн даг joллapы ила мэр-кэзэ кетмэк учун машын да тапылмыр. Х^стэлари ела в? евиндэ гэбул едир. Дэрман препаратлары, дешэкагыла ры. лэвазимат чатышмыр Бир вахтлар Г MycaбэJo-вун ев-музе]инин бир Ьиссэ-синдэ 25 чapпajылыг хэстэ-хана ^рлэширди. Ону да 20 ил эввэл багла]ыблар. Бинасы бела oлмajaн ам-бyлaтopиja этрафдакы 8 кэн да хидмэт едир. Амбулатори-]анын ишчилэри кэндлэри кэ* зир. профилактик тэдбирлор керур. пе]вэнд едирлэр. Кэнддэ кез дагына чьврил миш бир бина да вар М.* ишэт еви ними тикилмиш бу бина уч илдир истифадэси. галыб, балка да бирчд отаг да ]ерлэшэн амбулатори]аны кезлэ]ир. JarHH ни. нэнд советинии. Дэвэчи paJoH хэстэханасынын рэРбэрлэри да бела душунур-лэр. Cajjapa Ьасанова исэ 30 илдир ки, шика]э1сиз. киле] сиз ез ишини керур. Ахы о. кэн дин Рэм мамасы, Рэм тибб бачысы, Рэм да Рэкимидир. Рафиг САЛМАНОВ, «Халг газети»нин мухбири. ДЭВЭЧИ-БАКЫ. * Баш тибб бачысы С. Ьэ сэнова Рэмкарлары ила. jjc Пирэбадил кэндиндэн бир керунуш. Фото иуэллнфииднр ГЭБУЛ ИМТАЬАНЛАРЫНА JEKYH ВУРУЛМУШДУР Хабар верилди]и ними, Турки]энин али мэктэблэрин-дэ теРсил алмаг «CTaJaH миндэн чох орта мэктэб мэ’зуну бу ил гэбул имта-Ранларыны тест усулу ила вермишдир. Typtanja ;Рес-публикасынын Азэрба]чанда-кы сэфирлАфтдэ Азарин, форма мэ’лумат верилмиш-дир ки, имтаРанлара ¿екун вурулмушдур ва сент]абрын 4.дэн 7-дэк нэтичэлэр е’лан едилачэкдир. Хатырладырыг ки. мэ-зунлары вэ валиде]нлэри марагландыран бутун суал- лара paja дэ ила чаваб алмаг учун Ьа-мурачиат етмак барэ-мэтбуатда вэ телевиз^а хабар верилэчэкдир. Азэринформ МЭ’ЛУМАТ АзэрфОчан Республикасы президеятинин фэрманы ила: «Азэргаанэгл» ИстеРсал Бирли]инин базасында «Азэр-ригаз» Девлэт Ширкати ]а-радылмышдыр. Тариел Эбулфэз оглу Ьу-се]но© «Азэрнгаз» Девлэт Ширкэтинин президенти тэЧин едилмишдир. Фэрман сент]абрын 3-дэ имзаланмышдыр вэ имзалан-дыгы андан гуввэ]э мннмиш-дир. «Азарба]чан Республикасы ватэндашларынын 1992-чи илин апрел — и]ун а]-ларьшда Рэгиги Рэрби хид-.матэ чагырылмасы вэ Рэгиги Рэрби хидмэтин муэ]. )он олукмуш муддэтини баша чатдырмыш эскарлэ. рин. матросларын, сержант, ларын, старшиналарын еЬ-ти]ата бурахылмасы Ьаггында* Азэрба]чан Республикасы президемтинмн 1992-чи ил 17 алрел та-рихли 686 немрэли фэрма-нында муэИэн олуимуш Ьэгнги Рэрби хидмэтэ чагьа рыш муддати 1992-чи мл окт]абр а]ынын 1-док У»-дылмышдыр. Ху су сила тэ»1Л укали чм-на]аткарларын тутулмасыи-да вэ зэрэрсизлэиаирилмэ. синдэ чэсарэт. икидлнк вэ фэдакарлыг кестэрдн]инэ кера милис капитаны Влдар Абдулла оглу Тагызадэ^ «Азэрба]чанын Милли ГэЬ-рэманы» ады верилмишдир. (елумундэн сонра). Ьугуг муРафизэ вэ эдли]. ]а органларында узун муд-дат самэрали фэалиБэтинэ, танунчулугун меЬкэмланди-рилмэсиндэ хусуси хидмэт-лэринэ кера Нариман Мэммэд оглу Ьусе^ова «AзэpбaJчaн Республикасынын эмэкдар Ьугугшунасы» фэхри ады верилмишдир. Зе]нэдднн Рамазан оглу Чэлэбов Гусар ра]ону ичра Ьакими]]этинин башчысы таЧин едилмишдир. Н. Э. Суле]манов башга ишэ кеч-мэси ила алагадар Рамин вэ-зифэдан азад олунмушдур. Азэрба]чан Республикасы президенткнин сарэнчамы ила ВалеР Е]]уб оглу Бэр-шадлы башга ишэ кечмаси ила элагадар олараг Азэр-ба]чан Республикасы муда. фиэ назиринин биринчи муавини — Азэрба]чан Республикасы СилаРлы Гувва-лэри баш гэраокаРынын рэиси вэзифасиндэн азад едилмишдир. Т. КЭРИМЛИ: ЬАГГЫН ВЭ ЭДАЛЭТИН КЕШИЛ!НДЭ ДУРАЧАГЫГ — TahHp бе], республика. сепси]асьшын вэ а}ры-а]ры иызда Ьугугя дввлвт Japa- «"У"ЛДР^" ^квмвишчк! дылмасы просеси кедиф. Ракимлэрин, мэп эмэ иш ш- Ьэлэлик исэ башга саЬэлэр« лэринин иш шэраитинин дэ олдугу ними, Ьугуг саЬэ. ]ахшылашдырылмасы. Раким. синдэ дэ чидди берран Ьнсс ларин эсл м\стэгилли]инэ ^    “ наил олмаг учун онларьш тэ’минатынын ]уксэ;вдилмэ- си. Бу ислаРатлар нэтичэ- синда ]алныз мэРкамэлар эдалэт муРакИмэсинин дашы- jbi4bicbi олачаглар. Мадди вэ просессуал га- ЛЫДЫР-    нуннрпичиликпа    ДЭ]ИШИК- ми Коммунист Парти)асына    „    I    Ня олунур. Бунун сэбэбн нэднр? — Догрудан да. инди республикамызда Ругуги девлетин эсаслары japaAH-лыр. БеРран исэ совет дев-рунуи ирси ила сых баг-лыдыр. Прокурорлуг систе- бир чэза органы ними ла. зым иди. МэРкэмэ1э исэ ан-чаг чэза вермэк ними рол а]рылмыш вэ онун узэрин-дэ прокурор нэзарэти го-]улмушду Азэрба]чан истиглалиБэт гэзандыгдан сонра кеРнэ ганумлар шубРэсиз ки. фэ-ал ишлэ)э билмэзди вэ бу да беРран ын дэринлэшмэ-сииэ сэбэб    олмушдур. КоР- нэ девлэт механизми. о чунлэдэн    Ругуг муРафизэ иргам л ары    снстеми дагыл- магдадыр.    анчаг ону и га. лыгдары Рала мевчуддур. Бу да MyaJJaH чэтинликлэр Ja. рвдыр. — Ьугугя двклэт JapaT-явгым асвс прннснпн нэдэн ■барэтднр. бу оросес рес- ликлэр Раггында ла]иРа Ра-зырламышыг. Бу ]ахын-ларда Рамин ла]иРэ пар. ламентэ тэгдим олуначаг-дыр. Буидан башга, Азэр-ба]чан Республикасынын Али МэРкэмэси    Раггында ганун, мэРкэмэ    гурулушу Рагында ганун.    Ракимин статусу Раггында ганун ла-]кРэлэри Разырламышыг. Онлары да ]ахьгн кунлэр-дэ парламента тэгдим едэ-чэ]ик. МэРкэмэник ишинэ прокурорлугун гарышмасы-на Joл вepилмэjэчэкдиp. Ахы неча ола билар ки. Азэрба^чан Республикасы ад ын дан Рекм вэ гарар верен бир органа сэлаРи]]эти ашагы олан дикэр орган нэзарэт етсин? Ьугугя девлэтин ат. ■ублмкамыздв нечэ bajara рнбутларындан бнри дэ Коне. кечнрнлэчэкднр? — Ьугуги девлэтин эсас-ларыны JapaTMarflaH    етру ганунверичи. ичраедичи мэЬ-кэмэ системлэринин    сэр- бэстлэшдирилмэси вэ    мус. THTycHjá мэЬкэмЭсидир. Кэ. лэчэкдэ республикамызда KoHCTHTycHja мэЬкэмэси ja. радылачагмы? — Сезун догрусу, мэн KoHCTHTyoija мэЪкэмэсиний тэгиллэшдйрилмэси вачиб aAejhHHajaM. Мэнэ елэ кэ-шэртлэрднр. Онларын Ьэр лир ки. белэ мэЬкэмэлэр сэ- бири ез саЬэси узрэ али органдыр Лакин мэЬкэмэ haKMMHjjaTH мубаИисэлэрин Нэллиндэ Ьэр Ьансы hapa-кэтин гануна yjFyw олуб-олмадыгы барэда сон сез де]ир. Ичраедичи вэ ганунверичи haKHMHjjaTAop apa-сын да. вэтандашла девлэт марали ишлэ]а билмирлэр Белэ heca6 едирэм ки. Али МэЬкэманин pajacaT hej’aTH бу функси]аны да-iiibija билар. Вэ JaxyA Али Мэйкамэдэ KQHCTHTycHja па. латасы (конституси]а кол-леки]асы) ]арадылса о, KOHCTHTycHjaja зидд олан арасында мунсиф ролуну ]ал-    гэрар вэ ганунлары.    Ьабелэ ныз мэИкэмэ    haKHMHjJarH    Иэрэкэтлэри    музакирэ еда- ojHaja билар.    Республика-    фэк эдалэтли    гэрар    чыхара мызда Иугуги    девлэт бу    билэр принсиплэрэ эсасэн гурула-чагдыр. — Сиз узун муддэт мэЬ-кэмэ системиндэ ишлэмнен. низ, ja'HH бу саЬэ сизин учун JeHH де]нлднр. Снс-темнннздэ на кими ислаЬат. лар hajaTa кечнрмэк нэзэр. дэ тутулур? — МэЬкамэ системинда уч истигамэтдэ ислаЪатлар кечнрмэ]и планлашдырмы- w шыг:    мэЬкэмэ-Ьугуг исла-    эслиндэ    она    yJryH    олма]ан Иатларынын умуми нон-    ганунлар    габул    едирик.,    Бу Мэ'лумдур кн, муста, гнл девлэтнмнзин конститу. chJbch нндн]э гэдэр гэбул еднлмэ]нб. Бу, ганунверичи. лнк вэ ичра оргаяларынын ишинэ мане олмурму? — Лени конституси]анын гэбул едилмэси бир немрэ-ли проблем кими гаршы-мызда ДУРУР- Ьэлэлик биз совет деврундэн галан коне. THTycHja ила ишла]ирик ва да Ьугуг системиндэ Ьэрч-мэрчлик ]аранмасына кэти-риб чыхарыр. Республнка-мызда JeHH констнтуси]а-нын ла]иЬэсини Ьазырла. ja« HOMHCCHja вэ ишчи груп. лар japaдылыp. Онлар 'oej-нэлхалг Ьугуг нормаларыны вэ милли хусуа^этлэримизи экс етдира« JeHH A3op6aj-чан KoHCTirrycHjacbiHbi ja-ратмагла мэшгул олачаг* лар. Лени эсас гаяунумуз-да инсан Ьугугларыньш горун-масы ен Cbipaja чэкилэчэк, haKHMHjjaTHH белушдурул. мэси принсили да ез экси. ни тапачагдыр. — ТаЬнр 6oj, харнчн дев-лэтлэрин мэЬкэмэлэрн ила элагэлэриниз нечэдир вэ он. ларын тэчрубэенндэн не. тифадэ олуначагмы? — Конкрет олараг МДБ девлэтлэри илэ Ьугуги )а{*1 дым Ьаггында aJpы*aJpы* лыгда мугавилэлэр багла,маг фикриндэ]ик. Бу барэдэ да-нышыглар кедир. Ьэмин дев-лэтларин эразисиндэ чохлу соЛдашымыз Jaiuajbip вэ бу мугавилэлэр онларын Ьугуг. ларыны горумага кемэк еда-чэкдир. CeHTjaóp ajbmfla АБШ-а еэфэримиз незэрдэ тутулур. Пакистан, TypKiíja ва Ал-мани]а илэ да элагэлэри кенишлэндирмэк фикримиз вар. Бутун девлэтлэрин Ьугуг системиндэ олан мутэ-рэгги чэЬэтлэри ejpaHMOK фикринда]ик. — Ахырынчы с у ал. Сиз Ьам дэ АХЧ Алн Мэчлисннин уз. ву вэ халг депутатысыныз. Гануна кера Ьамнн ор-ганларда    фэалн]] этики зи да]андырмалысьшыз Бу ба. рада на фикирдэсиниз? — АХЧ Али Мачлисинэ вэ парламента бу барэдэ шифаЬи мурачиат етмишам. Лэгин ки. jaxHH вахтларда м ус бэт чаваб алачагам. Амма бир мэсэлэни дэ rejA етмэк HCiajHpaM. Формал олараг АХЧ.нин YЗвлYjYH-дэн чыхеам да, чэбЬэчи ру-Ьуну YpajHMAaH чыхартмаг чэтин ки. мумкун олсун. Амма чалышачагам ки, Али МэЪкэмэнин сэдри олдурум муддэ. э Ьеч бир CHjacH napTHj • ын вэ ичтимаи Ьэ-рэкать i тэрэфиндэ дурма-jbiM. Ьаггьгн, эдалэтин вэ ганунун тэрэфиндэ дурача-гам МусаЬнбэнн 1азды: Мика]ыл КЭРИМОГЛУ, Азэрннформун мухбнрн. «BejyK Ермэннстан» japaTMar хул;алары илэ jaraa-Jbh ермэни миллэтчилэри Ьэмишэ гоншу торпагларына кез дикэрэк узун нллэр Леннни ннандырмага чалышмышлар ки, бу торпагларын эсл варислэри ермэнилэрдир. «Дун]а пролетаряатынын» рэЬбэри нсэ ез импери)а имт^азла-рыны ермэни сузкэчицдэн кечирэрэк реаллашдырмаг ис-тэмишдир. Ьэмин кизли мэрамлы нмти1азлар чох заман napTHja, синфи мубаризэ, ингилаб, сосиализм ады алтын* да пэрдэлэнмишднр. «МЭНИМ УНВАНЫМЫ ЕРМ9НИ 10ЛДАШЛАРДАН едрэнэ билэрсиниз» Ленинлэ ]ахынлыглары илэ ермэни болшевиклэри Ьэмишэ фэхр етмишлэр. Бу барэдэ неча-неча китаблар ]азылмыш. олуб-олма]ан ha. диеэлар у|дурулмушдур. Азэрба]чанлы болшевиклэ-рин бу чэЬэтдэн бэхти кэ. тирмэмишдир. A3ap6aj4aH, хусусэн Бакы Ьаггында Ленин чох данышырды. Онун азэрба]чанлы болшевиклэр-лэ етэри керушлэри эсасэн 1919-чу илдэн башламыш вэ сонралар Совет Ьакими]. JaTHHHH ^лк иллариндэ да. вам етмишдир. Болшевик. лэр napTHjacbiHbiH ]аранды-гы деврдэ вэ ингилаблар за. маны азэрба]чанлылар пар. THjaHbiH али тэшкилатла-рыньж ишиндэ иштирак ет. мирдилэр. Онлар napTHja. нын рэЬбэр органларына сечилмэмишдилэр вэ Ле^ нинлэ шэхеи элагэлэри jox иди. Ьэмин органларда Бь. кы болшевик тэшкилатыны ге]ри-азэрба]чанлылар. о чумлэдэн, ермэыилэр тэмсил едирдклэр. Бир чох лары бу-ну азэрба]чанлы эЬалинин CHjacH чэЬэтдзи jeTKHH, Ьа. зырлыглы олмамасында ке. рурдулэр. Эслиндэ исэ бол-шевиклэр napTHjacbiHbiH pah. бар органларында эсасэн зи]алылар фэали]]эт кестэ. рирдилар. Ьэмин деврдэ дикэр миллэтлэрлэ MyrajH-садэ азэрба]чанлыларьш зи. ]алы гувваси аз де]ил.ди. Онларын чуз’и бир Ьиссэси болшевик л эра рагбат бэс. лэ]ирди. Ленин jaxmbi билирди ки, болшевиклэр Руси]анын милли белкэлэринда, елэчэ дэ A3ap6aj4aHAa бе]ук чэ-гинликлэрлэ езларинэ соси. ал зэмин тапырлар. Буна кера дэ A3ap6aj4aHAaH езу. на ге]ри_миллэтлэрдэн. ил к невбада ермэнилэрдан мэс. лэЬэтчилэр сеимишди. Ок-т]абр ингилабына гэдэр онун A3ap6aj4aH узрэ эн jaxuH мэсл^этчилэри Б. Кнун)антс. С. Шаум]ан. С. CTanaHflapjaH ва В. Каспаров олмушлар. Ленин онларла шэхеэн таныш иди. ДэФалэр-ла керушмушду, сеЬбэт ет-мишди. мэктублашмышды. Лазышмаларда Ленин онла* ра «эзиз дост» Aeja мура-чиэт едирди. lÚayMjaH ез кизли мэктубларынын би. риндэ Ленини а ми, Круп, содраны биби адландырырды. Ингилабдан эввэл узун муддат харичдэ jamajaH Ленин ермэни болшевиклэ-рилэ дэ эсасэн opa да таныш олмуш ва jaxынлaшмышды. Эсрин аввэллэринда Ченев-pnja Ленина кендэрд^и мэктубда Шаум>анын «Ла-зым кэлеэ, маним легал ун. ванымы орада ермэни ]олдаш-лардан ejpaHa билэрсиниз» хэбэрдарлыгы да бурадан ирэли кэлирди. Ленин эн чох LUayMjaHa инанырды. Бакыдан харичэ кедэн ермэни болшевиклэринэ Шаум-]анын зэманати кифа]эт иди. ки, Ленинин е’тибарлы ада. мы олсун. Ленин вахтилэ Бакы комитэсинин    узву олан Каспаровла харичдэ керушмушду. О, Каспаров Ьаггында мэ’лумат алмаг истэдМкдэ Шаут^ан    ]аз- мышды:    «Сизин    хабар    ал_ дыгыныз берлинли (Каспаров) бизим ]ахын достумуз-дур, она тамамилэ инана биларсиниз». Белэ зэманэт-дэн сонра Каспаров Ленинин эн е’тибарлы адам-ларындан бири олмушду. Ленини эсасэн Азэрба]чан-да, эн чох Бакы да синфи мубаризэни на ]олла сур’-этлаидирмак мэсэлэлэри ма-рагландырырды. Ермэнилэр она бу барэдэ мэслэЬат ве-рирдилэр. Азарба]чанда вэ Бакыда баш верэн милли демократии просеслэр, милли xycycHjjarnap вэ тэлэб-лэр синфи чарпышмаларын келкэсиндэ галыоды. Бакы тэшкилатыны болшевиклэ-рин икинчи гурулта]ында KHyHjaHTC, болшевикларин VI (Прага) конфрансында Спандар]ан тэмсил етмишлэр. Онларын чыхышла. рында Бакыны ез милли xycycHjJaTH илэ Руси)анын дикэр caHaje шэЬэрлэрин. дэн фэоглэндирэн бир кэл-мэ сезэ белэ раст кэлми. рик. О деврдэ Азэрба]чан барэдэ Ленина кендэрилэн мэктубларын мэзмуну вэ pyhy азэрба]чанлылыгдан чох узагдыр. Ьэмин мэктублар-да азэрба]чанлы фэЬлэлэр ачыгдан.ачыга кериликдэ. CHjacH сенуклукдэ тэгсир-лэндирилирдилэр. Шаум]ан биринчи дун)а муЬарибэси эрэфэсиндэ Ленина кендэр-ди)и мэктубда ]азырды: «Чамаат — бурадакы фэЬлэлэр умуми])этлэ чох мер-кантил эЬвал-руЬи))элидир-лэр. Нефт cэнaJeчилэpинин ачкезлу]у онлара да тэ’сир кестэрир. ДаЬа бир jarabi тикэ гоп^маг вэ «мука-фат пулуну» артырмаг учун jeHH игтисади тэ'тил барэ-синдэ душунур вэ даны-шырлар, лакин си]асэтэ аза-чьгг да мараг кестэрмиолэр. тэшкилат )аратмаг, иттифа-гы меЬкэмлэтмэк вэ с. ба-рэсиндэ азачыг да душун-мурлэр». Ленини ермэни достлары илэ jaxbi№iauiAbipaH бир дэ милли мэсэлэ барэдэ «араш-дырмалар» иди. Ленин ермэ-нилэрин бу мэcэлэJэ мара. гынын сэбэбини jaxmbi би_ лирди.    Буна керэ    дэ Ьэр дэфэ онлары ширниклэнди-рирди. Онлар да чох бе]ук Ьэвэслэ бу мэсэлэнин Ьэл. линэ гошулмушдулар. Ша. ум]ан милли.мэ^эни мухта-pnjjoT    Ьаггында    китабча ja3bip, Спандар]ан вэ Каспаров милли мэсэлэ]э дайр мэгалэлэр Ьазырла]ырдылар. Онлар    Ленинэ Загафгази. ]ада милли мунасибэтлэр барэдэ    мэслэЬэтлэр    верир. миллэтлэрин мэскунлашма-сы — са)ы, тарихи кечми. ши вэ бу куну барэдэ ма. Г>елкэ]э. хусусан нефт Ба-кысына марагы гат-гат арт. мышды. Бакыда Совет Ьа-KHMMjjaTHHHH е’лан олуи-масы вэ Ьэмин кунлэр HJay.MjaHbiH 03 телеграмын. да ордунун komoJh илэ За-гафгази]аны Совет PycHja. сынын haKHMHjjaTHHH таны-мага мэчбур едэ билэрик се]лэмэс^ Ленини олдугча севиндирмишди. Инди бу белкэдэ онун эн 6ejyK уми. ди UJay.MjaH иди. Лалныз Шау-м]ан онун нэ истэди-jHHH {ахшы баша душурду. Бир гэдэр сонра Ленин Ja. силаЬ, де]уш техникасы. Ьэрби сурсат, пул, эдэб^-]ат кендэрилмэсини она талшырмышды. О бир нечэ дэфэ Ленинлэ керушмуш. ду. Москва да Баш нефт коллек^асынын узву тэ^кн едилмишди. Ленинин имза. ладыгы вэсигэ илэ Бакь^а ^ытмышды: «Ьэмин вэси. гэнин саЬиби ]ол. Тер-Гaбpиeлjaн Бакыдан Волга васитэсилэ дэрЬал нефт да. шынмасы учун тэдбирлэр кермэкдэн етру Бакь^а е’зам едилир. Бутун совет тэшкилатлары она там jap- мэслэЬэтчи кими, артыг Бакыда Совет haKHMHjjaTH угрунда мубаризэнин ичра-чылары кими фэaлиjjэт кес_ тэрирдилэр. Онлар Азэр-ба]чанда баш верэн демокра-тик Ьэрэкаты, милли дир-чэлиши, Азэрба]чан Демократии Республикасынын е’лан олунмасы реаллыгыны про-летар Ьакими)]этинэ гар-шы xajaHaT кими гэлэмэ верирдилэр. Демократии гув-вэлэри «мусэлман эксинги. лабчылары» адландырырды-лар. Азэрба]чандакы ичти-MaH-cHjacH шэраити ез бил- Тарихимизии ачылмамьпл сэЬяфалэри „ТАМАМИЛЭ ЕТИБАР ЕДИРЭМ“ ЛЕНИНИН A39PBAJ4AH Y3P0 ЕРМЭНИ МЭСЛЭЬЭТЧИЛЭРИ тер^шллар, рэгэмлэо кен. дэрирдилэр. Бутун бунла-рын архасында исэ ермэ-нилэрин па]ына душэчэк торпаглар. ермэнилэрин кэ-лэчэк тале) и дурурду. «ПУЛ, СИЛАЬ ВЭ АДАМЛАРЛА J АР ДЫМкезлэ^рик» Ленин милли мэсэлэ барэдэ чох сез-сеЬбэт ачмыш, фикир ]урутмуш вэ болшевиклэр парти]асынын прог-рамыны Ьазырламышдыр. Бунунла белэ Ьэмин саЬэдэ ез нэзэри мулаЬизэлэрини там а]дынлыгы илэ чатдыра билмэмишдир. Лалныз бир иститамэтдэ ардычыл ол. мушдур:    милли    мэсэлэни синфи мубаризэ]э JaMar едэрэк онун «пролетар Ьэ^-ли» учун даим ахтарыш апармышдыр. Лакин^ елэ о вахтлар милли мэсэлэнин болшевиклэр тэрэфиндэн го_ ]улушунун нэ дэрэчэдэ дуз-кун вэ Ьэ]ати олдугуна шубЬэ едэнлэр, Ьэтта ону тамамилэ гэбул етмэ]энлэр дэ олмушдур. Болшевиклэр учун милли мэсэлэ чар им-nepHjacbiHbiH милли зул-мундэн эзаб чэкэн халглары синфи де]ушлэрэ чэлб ет. мэкдэ кэсэрли васитэ иди. Пролетар, сосиалист инги-лабы кими гэлэмэ верилэн OKTja6p чеврилиши Ленини чох чэтин реаллыг гаршы-сында го]мушду. Болше-виклэрин узун иллэр мил-лэтлэрэ вердиклэри вэ’длэр инди эмэли ишдэ езуну кес-, тэрмэли иди. Миллэтлэрин азадлыгы вэ бэрабэрли]и барэдэ бир-ики бэ]анат вэ мурачиэт е’лан етмэк мэсэлэнин Ьеч дэ Ьэлли демек де]илди. Загафгази]а бел. кэси Руси]анын башга jep-лэриндэн милли мунасибэт. лэрин мурэккэбли]и чэЬэтдэн Ьэмишэ xejAH фэрглэн. мишдир. OKTja6p Ьадисэ-лэриндэн сонра Ленинин бу зырды «Сиз билирсиниз ки, мэн Шаум]ана тамами-лэ е’тибар едирэм». 1917-чи илин декабрыч-да Ленин тэлэм-тэлэсик Ша. ум]аны Гафгаз ишлэри узрэ мувэггэти февгэл’адэ комиссар тэЗин етди Февгэл’адэ комиссар илк мурачиэ-тини бу сезлэрлэ битирир. ди:    «Гафгазда Совет Ьаки. м^]эти тэ’хирсиз ]арадыл-малыдыр». Ленинин, болше-виклэрин тэрэфиндэн милли мэсэлэнин «пролетар Ьэлли» эслиндэ милли муна-гишэлэрин кэскинлэшмэси-ни сур этлэндирирди вэ ону сщ'аси Ьакими]]эт угрунда мубаризэлэр ]олуна ]енэлт-ди. Совет Руси]асынын Ьа-вадарлыг егди]и ермэни-даш-нак гуввэлэри бу заман Азэрба.1чаны Загафгази]ада милли мунагишэлэрин тэч-рубо ме]данына чевирирди. лэр. Ленинин вахтилэ Азэр-ба]чан узрэ ермэни мэслэ-Ьэтчилэриндэк- Кну^антс, Спандар]ан, Каспаров артыг Ьэ]атда ]ох идилэр. Ша-ум]анын этрафында хе]ли ]ени ермэни гуввэлэри чем. лэшмип7ди. Ленинлэ шэхеи элагэлэр ]аратмагы исэ о, ]алныз эн сынанмыш дост-ларына е’тибар едэ билэр-ди. Тезликлэ белэлэри та-пылды. Онлардан бири Бакыда ермэни-дашнак гув-вэлэринэ кемэк едэн Ьэлэ ингилабдан эввэл узун иллэр Ленинлэ сых элагэдэ олан. ингилабчы]а ]арашма-]ан гарэтчи тапшырыглар ]еринэ ]етирэн Тер-Петрос-]ан (Камо) иди. Шаум]анын Ленинлэ элагэлэринин меЬ-кгмлэнмэскндэ о хе]ли иш керурду. Шаум]ан Ленинэ мэктуб-ларында С. Тер-Габриел)а-ны да эн е’тибарлы адам кими тэгдим едирди. Шаум-]ан Ьэштэрхан васитэсилэ Бакыдан Совет Руси]асына нефт дашынмасыны, орадан дым кестэрмэли вэ бу тап. шырыгы ]еринэ ]етирмэк учун сэрэнчамларында олан бутун гуввэлэри вэ васитэ-лэри онун ихти)арына вер. мэлидирлэр. Ленин». Шayмjaн Бакы]а дайр Ленинлэ бутун шэхеи эла. гэлэрин ]алныз ермэнилэрин элиндэ чэмлэшмэсинэ чалы-шыр вэ эсасэн буна наил олурду. Бэ’зэн еЬти]ач узундэн Ленинин керушу-нэ кендэрди]и адамын нэ дэрэчэдэ е’тибарлы олуб. олмадыгы барэдэ габагчадан она хэбэрдарлыг едирди. 1918-чи илин апрелиндэ хусуси тапшырыгла Ленинин )анына кeндэpдиjи Хэзэр Ьэрби дэнизчилэринин нума-]эндэси В. Бо]тсов белэлэ-риндэн иди. Шаум)ан онун тэгдимат мэктубунда ]а-зырды:    «Онун барэсиндэ пис ше] де)э биямэрэм, лакин умуми]]этлэ ону аз та-ныдыгым учун сизи хэбэр-дар едирэм кН. она ЧРх мэс’-ул тапшырыглар вер.мэ]э-синиз». Ленинлэ Ьеч шэхеи танышлыгы олма)ан Ьэр<Й1-дэниз комиссары Корганов исэ ]азышмаларын бир чо-хунда сынанмыш, олдугча бачарыглы Ьэрби хадим кими тэгдим едилирди. Шаум]ан бутун бунларла кифа]этлэнмирди. О. Мос. квада ишлэ)эн вэ Ленинлэ шэхеи элагэси олан ермэнилэрин васитэчили]индэн дэ истифадэ eтмэJэ чалы-шырды. Ьэмин деврдэ М. Тер-Арут]ун]анс Москва да рэЬбэр Ьэрби вэзифэдэ —• Шимали Гафгаз Ьэрби дай. рэси тэчЬизат буросунун мудири ишлэ]ирди. Чох ку. май ки, Шаум]анын хаЬи-ши илэ Ленин Бакы)а Ьэрби ]ардым кендэрилмэси ишинэ башчылыгы она тапшыр. мышды. Ленинлэ шэхеи керушлэ-пиндэ. сеЬбэтлэриндэ. истэр-сэ дэ ]азышмаларьшда ер. мани «хадимлэри» нэинки диАЦзэри кими ермзни дашнак Ьекухэ1инин меЬкэм. лэнуэси ишинэ с эр фол и шэ-килдэ изаЬ едирдилор Ермэни миллэтчилэрини эн чох горху]а салан демократии гуввэлэрин гэлэбэси Азэрба]чанын мустэгилли)и иди. Ленинэ мэктубларда вэ Ьесабатларда    Загафгази] а торпагларынын хе]ли Ьиссэ. синин Азэр6а]чана чата билэчэ]и фикри }еридилнрди Ленинэ ]азырдылар ки. «экэр онларын си]аси мэг. езди — Загафгази]аны Ру-си]адан а]ырыб Турк^э протекторлугуна табе етдир-мэк мэгсэди нэзэрэ алынар-са. а]дындыр ки. Бакыда онлар галиб кэлсэ]дилэр. Загафгази]а Руси]а учун итирилмиш оларды». Ленинин езунун Бакы нефти, нэ саЬиб олмаг ни)]эти. За. гафгази]аны. илк> нввбэдэ Азорба]чаны    итирмэмэк. Совет Руси]асындан асылы вэзи]]этэ салмаг истэ]и ер-мэни.дашнак башчыларынын гаты миллэтчи фикирлэри илэ ЬэмаЬэнк иди. Белэ ол-маса]ды. Ьэтта мустэгил Азэрба]чан Демократии Рес-^бликасынын е’лан едил-мэсиндэн сонра белэ ермэни миллэтчилэринин Руси. ]адан кучлу Ьэрби кемэк истэмэси тэлэбини Ленин тэ’хирэ салмадан вэ Ьэддэн артыг чанфэшанлыгла ]ери-нэ ]етирмэзди. «РУС СУНКУЛЭРИ БАРЭДЭ ДАНЫШАН ВАРМЫ?» Бакыда Совет Ьакими]. ]этииин мэглуби]]этиндэн. Азэрба]чанда баш верэн Ьа_ диеэлэрин тэфэрруатындан бир мэ’луматын олмамасы Ленини чох нараЬат едир. ди. Или вахтлар алынан мэ’луматлар зидди]]этли иди. Ленин Ьэлэ ез умидини итирмэмишди. О. бир-бири. нин ардынча Бакы]а. Ьэш. тэрхана. Дашкэндэ. Са-рит. сына телеграмлар вурур, ез нараЬатчылыгыны бил. дирирди:    «Бакыдакы вези]- ]эт ]енэ дэ мэнэ а]дын де. ]илд«р, baKHMHjjaT башын-да кйм дурур? Шаум]ан Ьарададыр?» — де]э Ьэ]эчан. ла сорушурду. Совет Ба-кысынын сугуту, бир нечэ а] бундан эввэл о гэдэр дэ эЬэми]]эт вермэди]и Азэр-ба]чан Демократик Республикасынын реаллыгы ону чидди душундурурду. lIIayMjaHbiH вэ онун эт_ рафындакы ермэни-дашнак гуввалэринин jox лугу Ленин учун 6ejyK итки иди. Лени’ ]аранмыш Азэрба]. чан девлэтинин демократок гурулушундан    истифадэ едэн болшевиклэр ачыгча фэал^]эт кестэрирдилэр. Онлар Совет Рус^асынын си]асэтинэ садиг идилэр. Лакин Ленин учун Шаум-]анын Jepn керунурду. Тер-Габриел]ан баш нефт кол. леки]асынын узву кими Мос. квада иди. Tep-ApyTjyHjaHc рэЬбэр Ьэрби ишдэ ез фэа-ли]]этини давам етдирирди. Tep.nexfiOCjaH (Камо) Ленинин мэхфи тапшырыгла. рьжы ]еринэ }етирмэк учун JeHa дэ    Ьазыр вэзи]]этдэ сахлаяылырды. Лалныз ишин ичиндэ.    Бакынын озундэ, Ьэр meJfleH хэбэрдар олан вэ мэ’лумат верэ билэн ермэни мэслэЬэтчисинэ. даЬа догрусу,    хэбэрчисинэ Ле нинин 6eJyK еЬти]ачы вар иди. Тезликлэ белэ адам тапылды. Бу вэзифэни шэхеи тэшэббусу илэ А. MHKoJan ез узэринэ кетур. ДУ Шаум]ан мэктэби кечмиш Мико]ан    1917-чи иддэ Ба- KHja онун дэ’вэти илэ кэл-мишди. Бир муддэт Шаум-jaHUH евиндэ ]ашамыш, онун мэ'лум вэ бизэ мэ лум олма]ан кизли тапшырыг-ларынь:    JepHHa ]етирмиш-. Ди. О, LUayMjaH башда олмагла ез «мубаризэ» joл-дашларынын гэтлиндэн сонра муэммалы шэкилдэ 1919-чу илин эвяэллэриндэ ]енидэн Бакыда керунмэ}э башлады. Болшевиклэрин бутун тэдбирлэриндэ ла-зымн фэаллыг кестэрди. Мико]ан узву олдугу тэшкилатла демэк олар ки, мэслэЬэтлэшмэдэн 1919-чу ил seajHH    ахырларында За_ гафгази]анын бутун болшевиклэри адындан Ленинэ мэктуб ]азды. Бу мэктубу кизли сурэтдэ Москва]а jona душэн ермэни болше-вики илэ кендэрди. О Ja-зырды:    «Загафгази]анын мэркэзлэ бир ил эрзиндэ элагэлэринин кэсилмэси нэ-тичэсиндэ биз ез мубари-зэмиздэ сизин рэЬбэр кес. тэришлэриниздэн вэ кемэ-]иниздэн    мэЬрум олмушдуг. Сиз исэ ЗагафгазиjaHbiH ин. дики B33Hjj9TH илэ Ja Ьеч таныш де]илсиниз, ja да мэс’ули]]этсиз шэхелэрин дузкун олма]ан мэ’луматы нэтичэсиндэ ]анлыш фикирдэсиниз.    Она керэ дэ би. зим AHjapa мунасибэтдэки си]асэтиниздэ чидди сэЬвлэр-дэн горунмаг тэ минатыныз JoxAyp». Сонра „ Мищ1ан Азэрба]чан Демократик 1Р%с-публикасынын «милли-буржуа Ьекумэтинин» cnjaca-тини пислэ]ир, Ермэнистан. дан вэ Курчустандан даЬа чох A3»p6aj4aHAa пролетар ингилабынын ]етишди]ини, зэЬмэткешлэрин jepflH Ьеку-мэтэ нифрэт вэ гэзэб бэслэ-ди]ини у]дУРУРДУ- Мэкту-бун сонунда Ленинэ мэ’лумат верирди ки. биз силаЬ-лы ycjaH Ьазырла]ырыг, Гызыл Орду Ьиссэлэринин вэ донанмасынын бизэ кемэк етмэ]э Ьазыр олдугуну ешидэи кими ycjaHa баш-ла]ырыг. 1919-чу ил па]ыэын ахырларында MHKOjaH кизли ]олларла Москва]а кетди. Ермэни танышларынын ке-мэ]и илэ Ленинлэ керуш-ду. СеЬбэт заманы Бакыдан кэтирди]и «JeHH дэлил. лэрлэ* Ленинин чохданкы арзусуну — Гызыл Ордунун Азэрба]чан узэринэ Ьучу-мунун тезликлэ Ьэ]ата ке-чирилмэсинин зэрурили]ини эсасландырмага чалышды. 1920-чи илин апрелиндэ Азэрба]чаны ишгал едэн XI Гызыл Ордунун ен дэе-тэлэриндэ Мико}ан ]енидэн Бакы]а га]ытды. Совет PycHjacbi Азэрба]-чаны ишгал етдикдэн сонра B93Hjj9T тамамилэ дэ]ишди. Буна 6axuMaJapar, Ленинин этрафында ермэни • мэслэ-Ьэтчилэри Ьеч дэ азалма-мышдылар. Тер-Габриел]ан jeHa дэ нефтин PycHjaja да-шынмасы илэ элагэдар мэс-лэЬэт верирди. РСФСР ха-ричи ишлэр комисси]асы сэд* ринин муавини Л. Караханын, тез-тез Ленинин ¿анында олан фэЬлэ-кэндли муфэттишл^и комиссарынын муавини В. Аванесонун Азэрба]чан узрэ мэслэЬэтлэри дэ кара кэлирди. Омрунун сон иллэриндэ Загафгази ja нума]эндэлэри илэ сеЬбэтлэриндэн бириндэ мухтэлиф суалларла }анашы Ленин:    «Рус сункулэри ба рэдэ данышан вармы?» суа. лыны да вермишди. Лэгин ки. Ленин халгларын силаЬ кучунэ ез мустагилли]ини итирмэсинин хатирэлэрдэн силинэчэ]инэ наил олмамыш-ды. Бэлкэ дэ елэ анлар олмушду ки, тутдугу ишин кэлэчэксиз олдугуна да шубЬэ етмишди. Нечэ олур-са-олсун халгымыз ез мус-тэгилли]ини rajTapMar ]ол-ларындадыр. Бу агыр вэ эзи]]этли JoflyH доланбач-ларында вахтилэ Ленинин ермэни мэслэЬэтчилэринин фитнэ-фэсадынын    инди к и реаллыгларымызда бир даЬа тэкрарланмамасы ^ун а]ыг. са]ыг олмалы]ыг. Аднл hYCEJHOB, Азэрба]чан ЕА Милли Мунасибэтлэр Институту, нун ше’бэ мудири; тарах елмлэря доктору. » ;
RealCheck