Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, October 29, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - October 29, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ ** ветмм ,mnw ил Жуяуя яеберлеря МПОНИШм СВФВ9 Окт]абрын 27-да Аэ*рб*|*<«мын херичи ишлар назири То-фиг Гасымоа •• оиу муша|иет еден шехслер J ало ни] a jo ропш душмушлер. Хари/чи Ишлар На*ирли]инда Аэврннформун мухбирина бмлдирмишлар ки, нума]андаларнми» Токиода качмиш ССРИ распубликапарыиа техники /ердым «естерил-масииа Наср .олуимуш ба]налхалг конфрамсда иштире* ада-иакяар. Тофмг Гасымоа 1апоми]еиыи баш назири Киити Ми]адзова ила карушуб Азербе|чан прааиданти Эбулфеэ Елчиба|ин мактубуну она чатдырачегдыр. вякании хериии ишлар маэнрм ила да каруш.нааарда тутулур. A30PSAJ4AH ИГТИСАДИ ТеШвБбУСЛвР АКАДЕМИ1АСЫ МРАДЫЛМЫШДЫР АХЧ информаси|а ва матбуат маркаэинда Азеринфор-му и мухбирина билдирмищяар ки, раслубликада кадан иг* тиседи ислаНатларда еЬалиним фееллыгыны артырмаг, рас* пу блик ад* аа ондан канарда — дун)амым пар |аринда Ааар* баНаныи тараггиси намина крали сурулан бутуи ташаббус* лари Нартарафли а|ранмак ва оиларым Ье]ете качмасина ja-хмндан камак атмак магсади ила Азер6а)чен Халг ЧебНеси-мин A«»p6*i«iH Дун)» Игтиеади Т»ш»б6усп»р Ан«а»м>ч«ы ¿арадмлмышдыр. АХЧ игтисадиИат ша'басинин мудири ¿едикар 6a6ajOB аквдемн]анын прааиданти сачилмишдир. У НУД У ЯМ A3 МАЕСТРОНУН ХАТИРвСИ Окпабрык 27*да М. Магомеде! адыиа’ Ааарба]чан Дав* лат Филармони]асында кврквмли Азврбв)чви дмрижору ва бастакарм Ни]ааинин анадан олмасмнын 80 илли]ина hacp олунмуш ¡убила] иачаси качирилмишдир. Республика маданиЛат нааири Полад Булбуяоглу санат-карык baiar ]олундан ва ]арадычылыгындан ееЬбет ачмыш, халг ]ааычмсм Мираа ИбраЬимоа, халг ерткстн, бастакар Тофиг Гули]ав аа башгаларм унудулмаа маастро паггынде ха- тиралариниданышмышлар. •' Jубила] консартинда Ни]а*инин саглыгында уаун иллар бадии раНбари ва баш дирижору олдугу давлат симфонии оркестри, Ьабала башга мусиги коллактивлари ва солистлар онун езунум, алача да Y. Начыба]овун, Г. Гара]ввин ва дикар бастакарларын асарларини ифа атмишлар. Jy6nnaj кечесинде давлат мушааири Рафиг Исма]ылоа иш* тирак атмишдир. ПАЛЧЫГ ВУЛКАНЛАРЫ ТЭДГИГАТ ОБ1ЕКТИДИР Инкилтаранин бир груд каологу ики Нафта араинда республикамыада олмушдур. Азерб«|чан Елмлар Акадами]а* см KaonoRHja Институтунун директору академик Акиф Элиза да Аааринформун мухбирина демишдир ки, бри тантал ы Ьамиарларымыаы реслубликамыаын арааисинда олаи пал-чыг вулкамлары марагландырырды. Инкилис каологлар Шамахм, Гобустан ва Че)илдаг зона* ларындакы лалчыг аулканларында олмуш, тедгигат аларммш* лар. Британи]алы Иамкарларммыала алми амакдашлыт ба* рада мугавиле имааламаг иааарда тутулур. НАХЧЫВАНДА B83MJJ8T ИЕЧ0ДЙР? Окт]абрмн 27-да Нахчыааи-да .мухтар. республика сакии-ларинин митинги качирилмишдир. Митингда чыхыш едем* лар Нахчыаамда вааи]]атин се* битлешдирилмеси учуй тад-бирлар карма)и республика раЬбарли}индан талаб атмишлар. Намни кун мухтар республика 'Али Мечлисммим седри Не]* дар 8ли]ев журиелистлар учуй матбуат конфрансы кечир* мишдир. О, ©кт)абрыи 24-да Нахчыванда баш. вармиш па* дисалари давлат чеврилмши чаЬди кими ги]матландирмиш-дир. К. 8ли]ав демишдир ки, Али Мачлис Нач бир даалата мурачиат гебул атмамишдир АХЧ Нахчыаам ша'басинин седри Асеф Гули]ав иса «Реал» Акаитли]инин мухбирина билдирмишдир ки, мухтар рас* публикада давлат чаврилиши чаНди олмамышдыр, биа республика KoHCTMTycHjacMHbiH талабларнни бурада hajara ка* чирме{е чалышмышыг. * • * АХЧ информаси]а меркеаи-на Нахчыфандан дахил олмуш ме'луматда да]илир ки, АХЧ Ордубад ра]он мачлиси гарар габул адарак мухтар респуб-ликада ичтимаи*сн]аси вааи|* ]атин каркинлашмаси ила ала* гадар прааидант идара усу лу татбиг олунмасыны, фев-гала'да вааи]]вт а'лан адил масини    Ааарба|чвн Распуб ликасмнын президентиидем хаНиш атмишдир. Ме'луматда деЬа сонрд ха бар варилир км, АХЧ-нин Ба-кыдан    калмиш иума]андвла ри ект]а6рын 26-да HajAap Эли]аш ила карушмушлар. f * • * Азарин форма ма'лум ол мушдур ки, республика раЬ-барли]инин Нахчыване катмиш нума]андалари окт]абрын 27 да Бакы|а raj ытмыш пер. BQJYK ВИР КЕЧМИШИН ВАРДЫР. ff TYPKYH ГЫЗЫЛ КИТАБЫ а . TYP« АУ»Ф*м    фтттр. Турк дун|асыныи АЗДЗД # «нра ¿«иита™Рихис^^ гатпары галдырыпыр, ачылыр. Тармми чв» гадмм дэн башланыр. и гаранлыг саЬалармна ишыг салыныр. Дтн)а •• рэфнг бэдэкин чТуркун умумен Гарб смвнлизасн|асыиын или чыхыш нала- ГЬ13ыЛ китабы» бу тарихин. 1ы машЛ олунур. Башар мадани))атмимн hap caha- бу Ьэгигэтлэрин устуадэн су- Дун]а тарих елли шучерту рк тарихинин даЬа гэдии хаврлэри барэдэ тутарлы, су* бут-дэлиллн мулаЬизэлэр cej-лэсэ дэ бу мевзуда нечо-не шмр. Jyi издан артыгдыр ки, дуи|аиыи адлы санпы алимлари — тарихчилар, шумаршуиаслар, ассирио-логлар, туркологлар бу Ьагигати ашкар адир ва т* дига налышыр...    ►> иэдэниЛвт гуриуш шуиерлв-рин, турклэрин эчдадлары ол-дуглары фикринэ инамсыз-лыг едэрэк ¿азыр: чБэ’зи та-рихчнлэр MeconoroMHjafla JYKC3K MafleHHjJaT гурмуш шумерлэрин турк кеклу <wi-дугуну иддиа етмэкдв да]а-наг олараг да Шумер дил Ja-зысынын турк дил ]азысына у]рунлугу вэ Шумер ]азыла-рындакы бэ’зи кэлмэлэрнн гэдим ' турк диллариидэ дэ ол^гуну кестэрир. Фвгэт гэ- бу фнкир догрудур. Ирады-мыз онадыр ки, «KeJ Тан- Еы> инамынын нэ оддугу, арадан кэлди]и вэ мэнцам барэдэ JCH9 бирчэ сез белэ де]илмир. Муэллиф бу фик-ри бизанслы тарихчи Симо-катта|а эсасланараг cejna-палбуки «Орхон—Леии-cej* китабэлэри бу pyh, бу инам эсасында ]азылыб. 8с-линдэ исэ бу инамын кеку чох дэрннликлэра кедир. Гэдим турк девлэтлэринин му* Ичара фацащыр ОНУ ДА кездэн САЛМЫШЫГ Сом яллэр тэсэрруфаты идарэетмэняя мухтэлиф формалары мевчуддур- Нар1ад-сыз эмэк barra система, аккорд эмэк barra адэяшли га]дасы, коллектив, анлэ, шэх-еи подрат вэ эн нэЬа]эт, ичарэ подрат усу-лу. Кэндли (фермер) тэсэрруфаты ]арадыл-масыны да oypaja элавэ етсэк белэ гэна-этэ хэлмэк олар ки, душду]у*уз беЬранла элагэдар кэнд тэсэрруфаты мэЬсуллары нс-теЬсалыны артырмаг, онун сэяэрэсннн Jyx- сэдтмэк, эЬалнян эрзаг мэЬсуллары, сэ-на]еп нсэ хаммалла тэчНнз етмэк кнмм муЬум проблемлэрян Ьэлля учуй Ьэгнгэтэн чанндклдэн чалышырыг. Анчаг сэмэрэ Ьэ-лэлхк ганееднчи де)нл, Нм]э7 Азэроа[чан Рескублнкасы Кэнд Тэсэрруфаты вэ Эрзаг Назнрлн]н тэсэрруфат механнзмнянн так-мнллэшднрнлмэсн ше’бэсянин рэнсн Наднр-шаЬ ИСРАФИЛОВЛА мухбнрнмнзнн сов-бэтнндэ бу еуалыя чавабы да ачыгланыр. — Базар игтнсадвЛатыва кечнд деврундэ нчарэ подра-ты усулу эмэкчилэрнн сэр-бэст фэалнЛэтн, мэЬсулдар-лыгын артырылмасы учун реал шэрахт Jарадан эн му диниз. Нэ гэдэр ки, чидди ишлэрэ белэ )ункул, сэтЬи мунасибэт вар, Ьеч бир фа]-далы нэтичэ газана билмэ]э-чэ]нк. Фа]да исэ шэксиздир. Ьазырда республикада ]уз-лэрлэ муэссисэ вэ тэшкилат бу усулла ишлэ]ир, колхоз сынын 1991-чи ил 24 ]ан- дир. Анчаг буна тэлэсмэк вар тарихли 2 вэ 2 чаз нем- лазым де]ил. Илк невбэдэ рэли гэрарлары. Ьэмин гэ- торпаг саЬэлэри, мал-гара рарлара эсасэн мевчуд ича- техника коллективлэрэ, а] рэ мунасибэтлэри системц ры-а]ры адамлара ичарэ]э  ___  _    ]енилэшди. Лени га]да]а верилмэлцдир.» Бу ишлэр ке- тэрэггв сэмэрэлн в« эдалэт- керэ истгЬсал еднлмиш мэп- рулмэсэ торпатларын езлэш- лн у суд дур Амма мовсумн- сулларын дэ]эриндэн онла- дирилмэси сэмэрэ вермэз. дяи, дэб азары реал нэтичэ- рын ма]а дэ]эринэ дахил олан Белэ бир ги]мэтли сэрвэтин лэри узаглашдырыр...    бутун хэрчлэр (эмэк Ьаггын- сэрбэст саЬиби олмаг учун Чавабы ела взтнуз вер- Д»н башга) чыхылдья'дан сон- илк невбэдэ экинчидэ вэр-чаваоы елэ ез^н^з вер ^ 9ЛДд олунан кэлирин бир- диш ]аранмалыдыр. Лерлэр- дэфэлик муэиэнлэшдирил- дэ оларкэн тэсэрруфат баш миш фаизи эмэк Ъаггы ки- чылары, кэнд эмэкчилэри ми верилир. Элавэ шэртлэо езлэри дэ буну е'тираф ет-вэзи]]эти бир аз да мурэккэб- дилэр вэ билдирдилэр ки, бу лэшдирнр. Ьазырда мэЬсул- ишэ Ьэлэ Ьазыр де]иллэр. лар бутунлуклэ тэсэрруфат- — Лерв кэлмншкэн, кэнд лара верилмэклэ ичарэчинин ля (фермер) тэсэрруфаты артыг истеЬсалы да елин- Ьаггыяда ганун гэбул еднл-вэ совхозларын демэк олар дэн алыныр. Дикэр тэрэфдэн, мэснндэ дэ тэлэсшиш|э ]ол Ьамысында ичарэ подраты ичарэчилэрин истеЬсал ет- Кернлиб. Она керэ дэ бу са- тэтбиг олунур. Азэрба]хзн Д*0и моЬсулларын -Д^ерин- Ьад» шфиш кмкИи И» , дэн онларын Maja де]эринэ мыш, эмэкчнлэр чэтян проб-Республикасынын ч Ичарэ дахнл олан бутун хэрчлэр »емлэрлэ узлэшмкшлэр. Чы- Ьаггында» Гану ну гуввэ]э чыхылдыгдан сонра галан кэ- хыш ]олуну нэдэ керур^у-миндикдэн сонра эмлака, тор- лир коллективлэрэ фаизлэр- муз? лэ верилир. Калоуки хэрчлэ- — Кэндли тэсэрруфаты рин аз вэ Ja чох чэкилмэ- мулмШэтинэ верилмиш тор-синдэ ичарэчинин he4 бир паг узэриндэ эмтээлик кэнд ролу олмур. —• Керунур, белэ yJryM-сузлуглара керэ да ичарэчн нлэ ячарэ1э верен арасында соя вахтлар муяагяшэлэр даЬа кэскяя характер алыб. Нэтичэдэ эмэкчнннн эля яш-дэн cojy]y6, сязяя эдалэтли са]дыгыиыз бу усул умумя яшз xejHp эвэзянэ зя)ан кэ* тярнр. _    -—    Догру    AejHpcHHH3, бу    -    , мэИсулун шэриксиз саЬиби барэдэ эн чох бизим назир* лэщдирмэнин сур этлэндирил иди. О буну ез арзусуна ке- ли]э шика]эт едирлэр. Эввэл- мэси ады алтында адамла-рэ мугавилэ багладыТы тэ- ки рэЪбэрлнк деврундэ ha- рын зорла колхозлара чэлб сэрруфата, hap Иансы дикэр мин мубаЬисэлэрин бир чо- олунмасыны хатырлэдыр тэшкилЬта вэ ja фэрдн ада- ху бэ’зэн Ъеч бир сэлаКи]]э- Сонралар биз бу палы тен ма разылашдырылмыш fhJ- ти вэ аиди]]эти oлмajaн ше'- гид едирдиксэ. бэс HHja hen мэтэ сата билэрди. ИнЬисар бэлэрэ тапшырылдыгындан бир игтиеади механизми ол-мэЪсуллары, мэсэлэн. пам- дуэкун Ъэллини тапмырды. ма]ан белэ бир ганунун ия* быт, JyH, тутун Ьэмин тэсэр- Инди онун B93HjjdTHHH Je- расьюа вус’эт вермэли]ик? руфата Ьесаблашма ги]мэт- иидэн биз чэкмэли олуруг. Фермер тэсэрруфатлары-лэри илэ де]ил, девлэт алыш Лахшы ки Иамы а]ылыб, ез нын тэшэккул тапмыщ бир вэ ja разылашдырылмыш Ъаггыны, Ьугугуну тэлэб ет- нечэ елкэдэ кедишиндэн нэ-ги]мэтлдрлэ сатылырды. Бе- мэк имканы газаныб. Лакин тичэ чыха1шалы]ыг. Полша-лэ олдугда ичарэчилэр ca’J да ha ]ахшы олар ки, бу са- да, Мачарыстанда, елэ гоншу кестэрирднлэр ки. мугавилэ- Ьэдэки Ьэр бир наразылыг Турк^эдэ белэ тэсэрруфат-дэ нэзэрдэ тутулан еЬдэли]э ]алныз ганун эсасында Ьэлл лар 70—80-чи иллэрдэ ху- пага вэ дикэр еЬти]атлара мунасибэт. Мулки Мэчэллэ. Торпаг Мэчэллэси вэ .дю<эр гануиверичилик актлары илэ тэнзнмлэнир. — Нэзэрдэ тутулдугуидаи артыг мэЬсул истеЬсал едн-лэреэ нчарэчн оядая нстэдм-]и кямя ястнфадэ едэ бялэр-ми? — ЭвВэлки ичарэ мунаси-бэтлэринэ керэ ичарэчи »ry* гавилэдэ кестэрнлэн Ьэчм-дэн артыг истеЬсал олунмуш тэсэрруфаты мэЬсуллары истеЬсалы. е’малы вэ сатышы илэ мэшгул оланла рын эмэк бирли]и, сэрбэст саЬибкарлыг формасыдыр. Онун сэмэрэси учун илк невбэдэ кучлу мад-ди-техникн база ¿арЬдылма-лы, сэриштэли кадр Ьазыр-лакмалы. адамлар психоложи чэЬэтдэн бу ишэ Ьазыр ол-малы иди. Бу тэдбир бэ’зи охшар чэЬэтлэри илэ 1930— 35-чи иллэрдэ коллектив СеЬбэтимиз лап бу кун-лэрдэ кениш охучу кутлэси-нэ ана дилиндэ тэгдим олу-иаи чТуркун гызь|л китабы» Ьаггындадыр. Турк алими Рэфиг 03ДЭКИН бу китабы Азэрба]чан охучусуна эвэз-сиз Ьэди]]эдир. Орада турк мэ’нюи фикир алэминин гэдим ‘деврлэриндэн, девлэт-чилик эн’энэлэриндэн, турк лэ]агэпгиндэн кэрэкли сеЬбэт-лэр кедир. Бунлар кениш охучу кутлэсинэ, хусусилэ кэлэчэ]имизэ даЬа чох ла-зымдыр. Китабда умумтурк тарихинин гызыл сэЬифэлэри вэрэг-лэнир, турклэрин ана ]УРДУ-гэдим турк девлэтлэри, дас-танлар девру хатырланыр. Бе]ук Ьун, Ке]турк вэ Авар нмпери]алары, Оохон абидэ-лэри барэдэ мараглы ¿азыг лар верилир. Эсэрдэ Алп Эр Тонга, Огуз хагай, Атилла, Билкэ хаган шэхси]]этлэри, Ьабелэ Сабар, Хэзэр, Туркеш, Гарлуг, Гыргыз, печенег кими гэдим турк тajфaлa-рындан бизим охучулар учун тэзэ вэ ги]мэтли мэ’лумат топланыб. Рэфиг Оздэкин кутлэви уел у ода, ]ыгчам шэкилдэ вердиУи Ьадисэлэр. cвJлэдиjи фикирлэр марагла охунур. Китаб гэдим дввр турк та-рихимиз барэдэ умуми тэ-сэввур ]арадыр. Ирадымыз онадыр ки, эсэрдэ тэсвир едилэн Ьадисэлэр Ьаггында, данышылан гэЬрэманларла баглы кез енундэ чанлы сэЬ-. иэлэр ]арадан иллустраси]а-лар, чэш]а]и-дэлиллэр» ол-¡са да оилар бу нэшрдэ ве-рилмэ]иб. Бу исэ китабын эслини, бэдии вэ мэзмуи дэ-]эрини хе]ли ашагы салыр. ч Китаб сон тэдгигат вэ та-пыитылар бахымындан хе]-ли ]арымчыгдыр. Бир чох тарихлэр, даЬа гэдим турк чгызыл» китабэлэри вэ с. бура душмэ^б. Турк тарихинин эсл гызыл — Шумер вэ ондан да гэдим деврлэри барэдэ бир кэлмэ белэ мэ'-лумат 1охдуР- БуиаИИ^Увн- гиди ге]длэримизи вэ элавэ-лэримизи билдирмэ]и кэрэкли са]ырыг. 1. ’Туря тарнхянмн дэрнн* ля]Ниэ даяр. Муэллиф алим-вэтэндашлыг агрысилэ ]а-зыр: ч4000 иллик бир тари-химиз олдугуну се]лэ]иб ]а-зараг гурур ду]маг, амма эсаслы дэлиллэрлэ 2000 ил-дэн эввэлэ кедэ билмэмэк кениш кутлэни ц^УР. кэнч-лэримизин ичи бурхулурду. Сонра исэ чЛаделли ]азарлар бу девру гыса, амма тутарг сыз бир Ьекмлэ * алгышла-]ырлар: чЧунки турклэр ке-чэри миллэтдир, кечэри мил-лэтлэр бе]ук, мэдани эсэр* лэр Japaдa билмэз». О, турк }азы дилини 2500 ил енчэ]э апаран Иссык тапынтысын-дан данышыр, езу исэ ондан узага кедэ билмир. Артыг дун]а тарихинэ мэ’-лум, умуЛтурк тарихинин дерд эвээсиз гызыл сутунла-ры са]ылан «Бил га мыс» дас-таны, чАвеста» кулли]]аты, чДэдэ Горгуд» китабы. Низами чХэмсэ»синдэи эввэлин-чи учу чГызыл китаб»ын эЬатэ етди]и • деврэ душур. Лакин чБилгамыс» барэдэ бурада Ьеч бир сез ]охдур. Артыг мэ’лумдур ки, турк тарихи Шумердэн башланыр. Шумерлэр исэ муасир турк халгларынын эчдадларыдыр. Дуя]анын адлы<анлы алим вэ тэдгигатчылары бу Ьэги-гэти тэсдиг едирлэр. Алман алими Г. Винклер: чДун]ада эн гэдим мэдэии дил олан Шумер дилинин умуми характеры барэдэ биз-дэ кифа]эт гэдэр тэсэввур ]араныб. Бу дил эсае эла- мэтлэринэ керэ турк диллэ- %ч9 эсэолэр ]азылса да китаб ти Ьекм учун бу ]етэрли бир гэддэе    вэола„ ринэ yJryH илтисаги гуру* лушлу дил дир». Франсыз атми Е. Руклу: чГодим Ja-зыларын шэЬадэтина керэ Бабил сивилизасфасыны ин* кишаф етдирэнлэр Ьинд— Авропа диллэриндэ данышыо езлэрини дил вэ мэншэчэ Авропанын Ьэгиги вэ JaJiaH-чы ари халгларынын гоЬуму caJaH гэбилэлэр олмамыш тээссуф ки. миладдан эввэл И мнннлликдэн о JaHa кедэ билмир, туркун эсл чгызыл девру» — дун Ja сивилизаси* JacbiHbiH мэншэ]и барэдэ бир сез fleja билмир. 2. чТуркуя Ш JypAy м ]а1ылмалары» барэдэ, Бу мэ* сэлэ илэ баглы китабда дс-]илир: чТурклэр м. э. 20U9* чи илдэ. даЬа гэдим чаглар- лар. Арилэрин бутун саЬэ- да орта Ассада, CaJaH—Ал-лэрдэ там устунлу]уиун тэ * Taj дагларьшын шимал-гэрб сири алтында олан ассири-ологлар езлэринин бу кэш-финдэн хе]ли hejpara кэлди-лэр. онлар кердулэр ки. гэдим охшэкнлли ]азыларын дилиндэ Иран вэ семит дил-лэринэ хас олан чиэкилэр roTHjJaH ]охдур. эксинэ, Ту* ран вэ Урал—Ал та] диллэри илэ бирбаша гоЬумлуг вар». Рус алими Д. Г. Редер: ч Шумерлэрин дили ajperaa бир дилдир. Бизэ мэ’лум дил аилэлэрилэ ону багламаг. Ьэ-лэлик эсаслы вэ- шубЬэсиз нэтичэлэр вермэмишдир. ¿ал-ныз ону гэти демэк олар ки. о, илтисаги диллэр аилэсинэ дахилдир вэ ез гурулушуна керэ эн чох турк диллэрилэ MyrajHca едилэ билэр». Пол]ак алими Мариан Бе* литски: чЬэлэ и]ирминчи кл-лэрдэн бэри гэбул олунуб ки, шумерлэр ики 4ajbiH чох-данкы сакинлэри вэ эн гэдим M8fl9HHjj9THH саЬиблэри-дир», чХинкс вэ Раулинсо-нун кэлдиклэри сон тэлэсик (мэсэлэн, бабил-лэрин чискит—турк мэншэ-лили]и Ьаггында нэтичэ) елм тэрэфиндэн тезликлэ тэкзиб олундугуна 6axMaJapar. е’ти* раф едэк ки, онларын фик* ри эсасэн дотру иди». Турк алими АЬмет Чават: ч Шумерлэр туркдур», чШу-мерлэрии турк олдугу мэсэ-лэсинин чохлу субутлары вар; бизи бу гэнаэтэ кэти* рэн эн кучлу субут икидир: дил субу^у. кеоложи вэ ар* хеоложи субут». Белэликлэ, кшу**ерлэрин кимли]и, Ьансы халгларын эчдадлары олдугу барэдэ дун]анын керкэмли, 6ejyK мутэхэссислэринин фикир-лэри эсасэн бир негтэдэ бир-лэшир:    Шумерлэр муасир турк халгларынын эчдадлары. улу бабаларыдыр. Хал-гын, миллэтин мевчудлугун-да дил муЬум вэ илкин шэрт* дир. Демэли, Шумер мэдэ-HHjj9TH (эдэби]]аты. дини. елми вэ фэлеэфэеи) турк мэдэни]]этидир. ДаЬа дуруст десэк. онун эсасы, кеку вэ башлантычыдыр. Анлашылмыр ки. нэ учун чТуркун гызыл китабы»нда бу эсас, бу кек вэ башлан-гыч Joxflyp? Шумерлэрлэ бизим ара-мызда 5 мин иллик мэсафэ вар. Лакин дикэр тэдгигат-ларда вэ дун]анын илк шаЬ эсэрн cajunaH шумерлэрин чБилгамыс» дастанында кес-тэрилир ки. чтарихин JamH» даЬа гэдимдир. Алман алими Ф. Делич ]азыр ки: чБа-биллэр ез тарихини ики бе-JyK деврэ — чдашгына»гэ-дэрки вэ сонракы деврэ бе-лур». Бурада чдашгын» дедикдэ мэшлур чНуЬун туфаны» нэзэрдэ тутулур. AYHja елми фикринин гэнаэтинэ керэ. Ьэмин туфан 12 мин нл бун-дан эввэлэ аиддир. С. Н. Крамерин мэ’лумат вердн]н чИлк гызыл девр», «гызыл эср» дэ чдашгын »дан габата тэсадуф едир. Б? «дашгын» — туфанда haJaT сенмуш. бизим халг 1арадычылыгын-да денэ-денэ хатырланан НуЬ пе]тэмбэрин хнлас едэ билди]и чанлылардан башга Ьэр ше] мэЬв олуб кетмиш. белкэсиндэ JeHHceJ 4ajH 6oJ-ларында ]аша]ырдылар. М. а. 1500-чу иллэрдэ ]ашадыгла* делил caJbWMbip». Эввэл эн, артыг хатырла-дыгымыз кими. бу тарихчи* лэр чбэ’зи» де]ил. дун]анын нуф\’злу шумершунаслары* дыр. Икиичиси да бу фнк* рин Ьэгигэт олдугуну тэкча дил фактлары де1ил, Шумер —турк мэ’нэви алэми. эдэби-бэдии гоЬумлугу. адат-эи -энэлэрин ]ахынлыгы кими хэлги — миллн ке]фи]]этлвр да тэсдиг еднр. AYHja эда-би1]атынын илк шаЬ асари «Билгамыс» ила чДэдэ Горгуд», чАлпамыс» ва дикар ры кениш белка CaJaH дагла- дастанларын эдэби-бадии па рындан AATajnapa вэ Танры ралеллэри. гэЬрэманларын дагларыиа гэдэр еяир, гэрб-дэ Ураллара сэдар узаныр. чэ-иубда Балхаш келуну. Хэзэр дэнизини вэ шимал-шэрг чел-лэрини эЬата едэн бе]ук бир саЬа]э ]а]ылмышдылар». Н. Марр исэ Ьэлэ эсримизин эввэллэрнндэ    ]азырды: ч...Турклэрин илк вэтэнинин Аси]а олдугу фикринин ел-мили]и илэ разылашмаг мум* кун де]илдир». ч Асланы турклэрин илк ]урду гэбул етмэк олмаз*. Бэс турклэр бу чбв]ук бир саЬэ]э ]а]ы-лынча» Ьарада ]ашамышлар? Турклэр бура]а Ьарадан кэл-мншлэр? Тэдгигатчылар тэсдиг еднр ки, м. э. III минилли]ин сон-ларына дбгру семитлэрлэ арам сыз мупарибэлэр Шумерлэрин мэглуби]]эдгинэ сэ* бэб олуб онлары елликлэ Ба-бнлистандан чыхарыб. Лакин зэнкин мэдэнн]]эт ]арат* мыш бир халгы тарих сэпнэ-синдэн силмэк олмазды. Шу* мерлэр мэглуби]]этдэн сонра семитлэрлэ барыша, Дэчлэ— Фэрат ча]лары арасына сы* гына билмэздилэр. Бураны тэрн едиб Орта Аси]а]а ен-миш, чинлилэрин гоншусу олмушлар. Шумерлэрин тарихи ]еии сэмтэ ]ан алмыш-ды. ДаЬа сонралар Курре]и-эрзин орта гуршагыны езлэ-ринэ чданмн» мэскэн сеч-мишлэр. Дэчлэ—Фэрат ча]-лары Ьевзэсиндэ ]аранаи мэ-дэни]]эт дикэр ики чaJ — Орхон—JeниceJ ча]лары "са-Ьиллэринэ кечмиш. ]енидэн парламышды. Заман-замая онлар Искит, Массакет. Сак, Ьун (Гун). Касли, Бунтурк, Турк, Хэзэр вэ с. адларла, та]фа бирлик-лэрилэ давам едиб кэлмиш-лэр. Искит—Турк та]фа бир-лэшмэлэри гэдим шумерлэрин кучлу давамы вэ ва-рислэри идилэр. Буну тэдги-гатлар вэ хусусилэ чЧиндэн та Гара дэнизэдэк элдэ едилэн зэнкин мадди-мэдэни]]э-тин Шумер мэдэни]]этилэ бир кекэ. ана телэ баглы ол характери. Ьэтта адларын охшарлыгы, мазмун элагэлэ-ри. гэдим дини керушлэрин уст-устэ душмаси дэ тэсдиг* лэ]ичн далиллардир. Вуна керэ дэ гэдим дун]амывын гызыл китабы олан чБилгамыс» дастанынын, У рук — шэЬэр девлэтинин Ьекмдары Билгамыс Ьаггында олан Ьа-гигат, рэва]ат вэ ]аддашла* рын бу китаба душмэмэси бе]ук гусурдур. «Дастанлар девру» фэсли-нэ чАлп Эр Тонга дастаны». чГызыл ке]имли адам» вэ «Шу (сака) дастаны» еалы* ныб, мараглы мэ’лумат ве-рилиб. Шумерлэрэ баглы-лыгла элагэдар чШу (сака) дастаны» езу да аз сез де-мир. Дастан хэ]алымызы чох гэдимлэрэ, шумерлэрэ апа-рыб чыхарыр. Бела ки. шумерлэрин сон Ьекмдары Иб-би Суенэ (2027 — 2003-чу ил-лэр) Ьакнми]]эт атасы Шу Суеидэн кеч миш ди. Шу Су-ен Ур ва Урук шэЬэр девлэтлэри учун о гэдэр бе]ук вэ ге]ри*ади ишлэр кермуш-ду ки. о. Ьекмдар —* танры кими мэшЬур олмушду. чШу» Шумер адыдыр. Тэх-минэн 1800 ил сонра бу ад тэкрар олунур: ]э’ни гудрэт-ли турк пекмдарларындан биринин ады Шу хагандыр. «Гызыл китаб»а душэн дастан да бу^хаганла оаглыдыр. МаЬмуд Кашгарлы Ьэлэ XI ]узилликдэ 1азырды ки: чЗул-гэрне1 турк елкэлэрииэ 1е-иэлди]и вахтларда турклэрин чох гудрэтли вэ бе1ук орду-су олан Шу адлы кэнч бир хаганлары варды». «Гызыл китаб»а душэн дастан да бурадан кетуру-луб. «дастан» ады илэ ора салыныб. «Танры» сэви]]элй Шумер Ьекмдары Шу Суен-лэ турк Ьекмдары Шу хаган адларынын у]гунлугу тэса* дуфндирми? Бурада бир эн-энэви баглылыг ]охдурму? Бизим кучлу тарихи адвер- Шуо- би-фэлеэфи китабы «Авеста» да бу эсас да Japa-ныб. Шумерлэрин тэсэввурунчэ. KeJ—Танры Ата ке]ларлэ Ана торпагын мэЬэббэт рэм-зидир, Ке]лэ Лерин вэЬдэти. говушмасы тэсэввурудур Ата кв1лар ез Кунашя (ишы-гы, оду. истиси). cyjy ([агы-шы, гары, булуду) вэ Ьава-сы (кулэ]и, 1ели) илэ даима Аяа торвага haJaT бэхш едир. Шумер улуларымыз Ата KeJ-лэрлэ Ана торпИТын бу эбади вэЬдэтинэ, мэЬэббэтинэ Таиры (догуран, 1арадан) демиш вэ ннам кэтирмншлэр. Бу Ьэ-гнгэт бутун Ьэгигэтлэрин эзэ-ли, елмин, фэлеэфэнин чыхыш негтэендир. «Туркун гызыл китабы*-нын муаллифн дэрннликлэра кетмамишдир. Сонра се]лэ^ ди]и фикрин дэ елми эсасы ]охдур: «Эски турклэр 6ejyn мэ’бэд тикмэмиш. кунумузэ белэ бир тикили чатдырма-мышлар. Вэ Jena бутун бунлар учундур ки, турялар яс-ламяЦаглэ гаршылашыяча ону асая ва хошлугла маяяя-сацяшлэр, бундан сонра эн кезэл вэ меЬтэшэм мэ'бэдлэ-рини тнкмишлэр». Эввэла, Азарба]чан торпа-гы Ьэмишэ тури дун]асынын тэн ортасында 1ерлэшио. Бу торпагын турк coj-кеку даЬа гэдимдир. Турки]э турк-лэри, AнадoлyJa эслиндэ бизим устумуздэн адла]ыб ке-чиблэр. Бу халгын — Азэр-6aj4aH турклэринин исэ эрэб ишгалына, эрэб идеол<жи]а-сына гаршы меЬтэшэм му-барнзэ тарихи вар. Барс 6aJ Хаган. Чавидан. Ба-бэк. Нэсими... Ьэмин тарихин гэЬрэманларыдыр. Эл-бэттэ, араб гыдынчы ез иши-ни керэндан. турк елкэлэри-ни мстила едиб Ьаким олан-дан сонра кимин нэ Ьэддн вар *яди ни, «HcnaMHjJaTH асан вэ хошлугла гаршыла-масын»? Тарихи Ьадисэлэрэ эн догру ва oöJeKTKB гн]мэти халг езу верир:    «Биз    гы- лынч мусэлманы1ыг!» СеЬбэт узанса да эрэблэ-рин ез алим — тадгигатчы-ларындан бирчэ факты 1ада салаг. VIII эсрин евваллария-дэ (722—731-чи ил иллэр) Хэзэр хаганы Варе бэ]ия Азэрба]чанда эрэб валиси эл-ЧэрраЬ вэ онун гошунла* рына гаршы чох кучлу орду ила мубаризэ]э галхдыгы, дэфэлэрлэ эрэб гошунларына диван тутдугу кестарилир. Бу о вахта тэсадуф едир ки. хаганлыг ез этрафындакы мэ эн'энэлэримиз вар дугу (Древнее золото Казах-    турк халгларыны бирлэшдир- стайа. Алма-Ата. Онер.    мэ*- У1-У"1    Т^РК Гэдим Атропатен, Азарбар чан—турк /етирмэси, 9—10 мин ил эввэл 1ашамыш Зэр-душт вэ онун «Авеста»сы» нын. Ьабелэ м. а. VI 1узил-ликдэ 1ашамыш Азэрба1ча-нын гудрэтли гадын Ьекмдары Томрисин «Гызыл китаб »а душмэмэси тээччуб вэ тээссуф догурур.    Уму МЭН «Китаб»да гэдим Азэрба]чан торпагыньш турк дун]асына верди]и дуЬалар тамам уну-дулуб. 4. Турклэряя азэля яяамы вэ исламяЛэта мунасибэт ба-рада. «Китаб »да оху1уруг: «Турклэрин эсл дини кер-чэк инам баслэдиклэри «Ке1—Танры» иди. Бу. бутун гэдим турклэрин аиа култу иди. Гэдим турклэр Куй Кунэш. А1 вэ улдузлар нры де)ил. садачэ чох взиз варлыглар идилэр. Танры исэ каината Ьаким олан бутун ке] уд§ иди». Уму май 1983) фикри дэ тэсдиг едир. 3. Дастанлар ¿рврунэ даяр. «Гызыл китаб»да чДастанлар девру» фэсли вар. Бурада муэллиф езунэгэдэр-ки тарихчилэрин турк дев-лэтлэринин тарихини BeJyK Ьун HMnepHjacbi илэ башла* дыгларыны тэнгид едир вэ бир гэдэр дэринликлэрэ кедир. М. э. 7-чи 1узилликдэ Тураи девлэти вэ пекмдары Алп Эр Тонгадан данышыр. м. э. 5-чи 1узилликдэ «Ыс-сык» курганына эсасланараг кучлу бир турк девлэтинин Ьекм сурду]уну кестэрир. Бутун бунлар ]ахшыдыр. Лакин о вахтлар бу гудрэтли девлэт л эр, «Иссык» курга-нында ашкар едилэн е’чаз-кар мэдэни1]эт эн энэсиз Ja-рана билмэзди. Бунун кек-лэри чох дэринлагю кедир. Муэллиф елэ бил бу дэ-рннликлэрэ кедэн ]олу кэсир. тарихчилэрин Бабил не танда — Месопотами]ада ]уксэк хаганлыгыиыи сэрЬэдлэринн бэрпа етмэк угрунда чарпы* шыр, тэлэбалэр газанырды. О вахт Хэзэр дэнизиндан гэрбэ — Гара дэнизэ тэрэф олан хаганлыг торпаглары-нын араб ишгалындан хила-сы да она тапшырылмышды. Бутун бунларла ]анашы AeJaK ни. «Ja3bi4bi» HampHj* JaTWHNH чТуркун гызыл ки-табы»ны чап едиб халга чат-дырмасы xejnpxah ршдир. «Китаб» турк тарихинин дэ-ринликлэриндэкн Ьэгигэтн демэк. бу тарихин даЬа бнт-кнн мэнзэрэсини JapaTMar учун азэрба]чанлы мутахэе-сислэри фэал ÄHCKyccHjaJa чэкир. Китаб Ьэм дэ MyrajH-сэ етмэн имканы верир. мэ’лум олур ки. Азэрба]чаи тур-кодоки]асы даЬа ен мевгелэр-дэдир. Е. ЭЛИБЭ/ЗАДЭ, * фяаелокя]а елмларм доктору. эмэл олунсун. артыгы исэ даЬа JVKC9« ги]мэтэ сатыб кэлирлэрини чохалтсынлар. 1989—90-чы иллэрдэ республика узрэ тахыл экиня саЬэсинкн 67 фаизи. памбы-гын 78 фаизи, тутунун 91 фаизи. узумуи 85 фанан, картофун 95 фаизи ичара усулу илэ бечэрилмиш, мал-г&ранын 62 фаизи, даварын 85 фаизи бу га]да илэ бэс-лэнмишдир. Нэтичэдэ мэЬ- олунсун. — Ичарэчяяя езлэшдярмэ-гараягушу аддандырыр* дар. Сон вахтлар беЬраядан чыхмаг учтя взлэшдярмэшш тезликлэ Ьэ]атв кечяряляэ-сякя зэруря Ьесаб едэялар даЬа чохдур. Буяа сяз меча бахырсыяыз? Суси мулкиjjaT базасында ja- ! рады л мага башламыш вэ Ьэ~; лэлик ишин ]алныз биринчи мэрЬэлэси JeKyHaamflHpH-лыо. Биздэ. эразисиндэ муЬари-бэ кедэн бир елкэдэ кэндли тэсэрруфаты japaflbWMacH •учун хе]ли вахт. MHxJOHflap-ла рубл вэсаят, башлычасы ГАРШЫЛЫГЛЫ СУРЭТДЭ ФА1ДАЛЫ ЭЛАГЭЛЭР A3ap6aj4aH баш назиринин бизнесменлэр керушлэрдэн биринчи муавини ВаЬид ЭЬ- разы галмышлар вэ билирэм мэдова BejyK Британ^анын ки, онларын бир чоху Jaxbi« caHaJe вэ тичарэт узрэ дев- кэлэчэкдэ Bai«»iJa KeTMaJa вэ лэт катиби. тичарэт назири ишкузар данышыглары да-Ма]кл Ьезлта]ндан мэктуб вам етдирмэ]э Ьазырлашыр. кэлмишдир. Хэбэр верилди- Кэлин умид едэк ки. тезлик-Jh кими. о. етэн а]ын ахы- лэ бутун данышыгларымызын рында республикамызда ол- нэтичэлэрини ишдэ керэчэ- мущдур. Мэктубда де]илнр:    «    Мак- тубу БакьОа еэфэримиз замены мэнэ вэ ханымыма, Ьабелэ мэни MymajHdT едэн бизнесменлэр групуна кестэри- Jhk. Сизи эмин етмэк истэрдим ки, мустагил Британи)а шнр-кэтлэринин эмэкдашлыг мэг-сэди илэ Азэрба1чана кэлмэ-лэри учун эмакдашларым — Бу мэсэлэ (Гнзнм назир- нсэ девлэт га]гысы Лазым bhJhh дэ диггат мэркэзиндэ- дыр. Ьэм дэ бу мэгсэдэ му дир. Бу кунлэрда Ьэмин мэ-/ эЛэн мэрЬэлэлэрлэ чатмаг сул истеЬсалынын артырыл- сэлэ илэ элагэдар бир груп мумкундур. Joxca hthpähJh-масы кими муЬум бир вэзи- мутэхэссис республнкаиын 20 мнз газанчымыздан фэ Ьеч дэ пис jepHHa ]ети- ра]онуна е'зам олунмушду. рилмирди.    Онларын арасында мэн да — Бае яа маме олду? вар идям. Кэлди]имиз гэна- — Кечмиш Девлэт Аграр- эт белэдир ки, езлэшдирмэ CaHaJe Но)1итэся KoJineKHji- мутлэг hajata кечирилмэля- чох ола билэр. СоЬбэти 1шады: ЗаЬяд КАЗЫМОВ, «Халг гэзетя»яня мухбиря. лэн самими вэ достчасыба сэ ]лэрини acHpK3Maj943itnap. гэбула керэ тэшэккур етмэк Инанырам ки, ширкэтлэрин учун Ja3HpaM».    бир чоху «Бритиш петроле- Брнтанн]а назири даЬЬ Умэда^    пж сонра Jawp: «Сэфзрдэн ha-    в^тамГдыны    теЧшя мымыз сон дэрэчэ мэмнун инам олдуг, чохларымыз учун бу едэчэкдир. илк еэфэр иди, лакин умид М. Ьeзлтajн умид eWJH-едирэм ки, ернунчу олма^а- ни билдирмишдир кн. rojyji-чаг. Бизи мл э бирликдэ олЬн муш буневрэ ики девлэт ара-вэ еэфэримизин угурлу кеч- сын да узунмуддэтли, угурлу мэси учуй самими муЬит Ja- вэ гаршылыглы суратдэ $aj-раданларын да Ьамысына тэ- далы ишкузар элагэлэр ja* шэккур -етмэк истэрдим. Сэ- ратмага имкан верэчэкдяр. фэрдэ мэни муша)нэт едэн    Азэряяформ. Лаврба^ляыя xearejx яле ЬежреЧляк А»чр6в|«*м Роспубликвсы Милли Мочписииии гвчгыилвр •о хвричдв ]вшв]ви со]двшлвр-I олвгв коми^си]всыныи сод-ри Ввгиф Гввымов •• ДвИМИ ]вшв]ыш »врлвриии мвчбури тори втмиш швжелврлв иш у»рв ДМ1ИТ    «омит •сними седри Шеи Ир Керимов Ченее-реде БМТ-мин    гвигынлерми ишлери узре ели момиссерлы-гы иир«»ие иемитесииии 43-ну имласмидв иштирек етмиш-лер. В. Гесымое Азериифор-муи мухбири иле сеЬбетииде демишдир: — Эсес мегседимиз геи* гыилерыи мескуилешмвсм, онлар* мвдди ее ме'иееи немей иестерилмеси иле меш-гуя о леи бу бе|иелхвлг теш-килетын структуру ее феели]-]ети иле |ехыидеи твимм* олмаг, реслубликемызд* ]ераимыш гачгыилер проблеме береде 00]9нт«11 шт    ^ гамгмиларыи стегусуие дайр рм Гаребег муиегишесииде Азарба]чаиыи меаге]и иле Ьемое'] олдуглерыны республике реЬберли]ине четдырме* гы хаНии» етдиледи Оилар Ьемчииии билдирдилер ни, Азарбе]иаи Рвспубяиивсы Али Комиссерлыгыи Имраида Ке- _ _    _____ митесимии узеу олмаг исге- зазидетмидеи беЬс ]ирсз, ёуиа jap дым кестврм»- бе)и«лхвлг    KOHieHCHjaja    te протокола гошуямвтым rajA*-сыны е)реимек иди. «Гаигыилерын ее мвебури кеикуилерии статусу Ьеггым-де» Азербе|иан Республика* сы гечуиуиуи кишите ее рус диллерииде метлерини, Гв* ребег Ка дисалари идеи за геи гыилерыи еден )взылеры ичлес иштирек чылеры арасында ]а]дыг. «Турд-деш» чемиЦетииии инкилис диПиидо бурехдыгы «беку — TajMC* гезепиши биринчи иемресиим езумузле впар-мышдыг. Газет да ееркямиш ¡езылер — рестуублииамызыи президент и Эбуяфез Елчибе]-ле мугеЬибе ее Хокелы Ье* диселери иле елегедер мотеле лер бе]ук мврага себеб ряду. Ичлвсын бир чох иштм-ракчылары, о чумледеи Ар-кеитима, Турки)«, Иорданка, Мачарыстеи, Ссто»ш)д, Мелдо* »X, Ире«, Ираг, Мисир ее баш-ге деелетлерии иума)елделе- . je Кезырдырлер Ичлес иштиреичылары ара-сыида je) дыгымыз муречиет-де бкзммле Ьемре') елей, те* маииасыз немей алиии узе дам бутуи б«)иеяхеяг тешки« лет ларе ее xejHpxab имсеиле ре миииетдерлыгымызы бил дирдик. Чеиеереде беднел халг Гыр мызы жвч иемитесииии щт се-президемти Клаудио Карачи иле иерушдуи. Аеербе)иеиыи 1 f49-чу ил Чемеере кеиееиеи )елерыие гешулмег истеди|и береде мектубу она тегдим етдии. г, / ;
RealCheck