Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, October 04, 1991

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - October 4, 1991, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ ^ * OKTJAW ия. w i«s С9РВ8ТЛ8РИМИЗИН САЬНБИ ОЛУРУГ АзэрбаЗчан Реетгбяшюеы Ьомумоттшв прарм республяка Девлат ИгпкадяЗЗат вз Пдамащдырма Ко-мятзснннн харнмм кггасадя злагаязр коювгвся japa-дылиышдыр. Аээрннформув иухбнрв бу жомнтзюш мзр-сздлэри вэ вэзифзлорн Ьаггыцда онуж сздрв, «Jm аа-мавда реод^блнка Девлзт ИгтисадиЗЗат вз Плвидвшдырмв Комитзси сздриини муавияя олан Ьафад bycej* огжу BABAJEB яле сеЬбзт едир. Ь. Ь. Ваба]евин 45 Защы вардыр. АзэрбаЗчан Реслуб* ликасынын халг депутаты-дыр. Азорм€]в©т0рэвэзсэна3е БирлиЗи сэдрннин муавини, республика меЗвэ-терэвэз те-сэрруфаты назиринин бирин-чи муавини, Довлат Аграр-СэнаЗе Комитэси сэдринин муавини вэзнфалэриндэ иш-лэмишдир. Харичи игтисади элагэ-тэр саЬасиндэ беЗук иш точрубэси вардыр. Девлет План Комитэси седринин муавини — АзэрбаЗчан ССР Назирлэр Совети Занында харичи елкэлэрлэ игтисади елагэ мэсалэлэри комиосиЗа-сынын седрн вэзифэсиндэ ишлэмэк учун БакыЗа дэ’-вэт олунанадэк Москвада харичи елкэлэро аграр мэЬ-суллары кендорилмеси узрэ Умумиттифаг Харичи Ти-чарэт Бирлинншн баш директору вузнфэсиндэ чалыш-мыш, биркэ муэссисэлэрин, ассосиасиЗаларын, влкэдэ вэ республикада харичи игтисади элагелэрин дикэр Зени мутэрагг1г формаларынын За-радылмасында билаваситэ иштирак етмишдир. О деЗир: — 49гпн ки, аЗдындыр: комитэнин Зарадылмасы эн ЭВВ0Л, истиглализзотин бэрпа олунмасы Ьаггында бэЗанна-мэ гэбул етмиш Азег.баЗча'н Республикасынын доалэт ста-тусунун дэЗишмосн илэ эла-гэдардыр. Ииди рг^спублика эваэллэр 8СЛИНЛЭ тамамилэ Мэркезин ннЬноара алдыры харичи игтисади фзалиЗЗэтин тэнзимлонмзсини вз уээринз кетурур. Харичи игтисади элагелэрин нштиракчыла-рынын харичи ортагларла чурбачур сазишлэр барла]ар-кэн гаршылашмалы олдугла-ры чэтинликлер ЬамыЗа Захшы ме’лумдур. Бир терефдэн ССРИ Харичи Игтисади Эла-гэлэр НазирлиЗи кимэ, нэЗи ве не гэдэр сата билзчэЗи-миз барэдэ бизэ квстзриш верир. .чох вахт эсасланды-рьымамыШ' гадаганлар ве меЬдуднззетлэр гоЗурду. ЕЗ-ни эамаида Мэркезин сэЬлэн-карлы1»ы шэраитиндэ вэ рес-публ! канын хэбэри олмадан чох '«ахт хаммал вэ ^заг еЬтпЗатларымыза бирбаша зэгбч вуран сазишлэр багла-нырчы. Ьэм дэ республикада бу сазишлэр Ьаггында мэ’-лумЕты чэмлэшАИрэн, ихра-чат с1>еалиЗЗотинэ незарвт ет-ыок сэлаЬкЗЗоти блан бир орган бело Зох иди. Ьэлэ ону д<*мигэм ки, республика фон-дуна* валЗута аЗырмалары сь.рф рэу.зи характер дашы-Зырды-—мэдахилин Ьэчминин 8—10 фаизинэ бэрабар иди. Ииди -вэзиЗЗэт квкундэн дэ-Зншуишдир. Ихрач-идхал эмэ/ШЗЗатлары апармаг учун бутун мэс’улиЗЗэт республи-канын Зени органына Ьэвалэ олунмушдур. Бурада норма' гоЗулан ве лнсензиЗа алынан .малларын с!13аЬысы муэЗЗэн олуначаг. мэЬсуллар Заяныз номнтзяяя вердязн «оисензиЗа-лар зсасында ихрач едило-чамдир. Ону да деЗим кн, нормалар республика вэ ре-кионал сосиал-нгтисади прог-рамларын валЗута илэ тэ'ми-натьжа устунлук верилмэси нэзэрэ алынмагла белушду-рулзчакдир. Башга сезлэ де-сэк, харичи игтисади фбалнз-Зэтии еле иштиракчыларына зн злверишлн режим Зарат-маг фикрикдэЗик ки, онларын сз’Злэри АзэрбаЗчан хал-гынын хе/ринэ. эрзаг, тэба-бэт, еколокиЗа вэ с. проблем-лэрияин Ьэллине ]внэлдил-МИШ олсун. — Алчаг аЗдыя деЗял кя, нядяЗм деяр учун бела ке, вяш взаяфмзря ва Зухсзк сзяаЬяЗЗзтдзрн одав Зеви органа на учун Зшвумат органы статусу вершшзмящдиф. Ко-мятз на ут Дввдат Игтяса-дяЗЗат ва Плаялащдыриа Ко-мятасннин етатусуна дахяд едялмвшдяр? Бу мэселэ музакирэ олунмушду р. Анчаг бкз эн эввэл мэсэлэнин эмэли чэЬе-тини; мэгоэдеуЗгунлуг му-лаКизэлэрини нэзэрэ алмы-шыг. Мустэгил Ьвкумэт структуру опсаЗДы, кэрек бв-Зук апарат ЗарадаЗдыг, о исэ Девлэт ИгтисадиЗЗат вэ План-лашдырма Комятэсиндэ мев-чуд олан белмэлэрин фэализ-Зэтини тэкрар едэчэкди. Индики ввзиЗЗэтдэ буна еЬтиЗач галмыр. Девлет ИгтисадиЗЗат вэ Планлашдырма Комитэси сэдриыин муавини кими мэи харичи игтисади фэалиЗЗэт мэсэлэлэрини Ьэмин комита-нин саЬэ шв'бэлэри вэ ида-рэлэри итэ разылашдырмаг вэ элагэлэндирмэк имканы-на маликам. Белэликлэ. биз кулли мигдарда Зени ишчи гэбул етмэк лузумундан им-тина едирик. Ииди комитэми- зин отуз шшяси вардыр. Онларын Ьамысы эсасая чавав, харичдэ аш тачрубесн олан адамлардыр. Ьэрчэнд. мил- кадрларын гытлыгы проб-лемя Ьэр Ьалда взуну кос-тэрир ки бу да Зенэ Мэр-кэзин инЬисарынын тэбии нети чэсидир. Аячаг мэнчэ. бу, мувэггэти чатниликдир. Биз бу мэсэлэ илэ чядди мэшгул олмага башламышыг. — Харвчя 1«тябсадв фа» адяЗЗатн танаян етмак учун ||аясы иехавязмлардая ястн-фада адвчахсявяз? — ФэалиЗЗэтимйзи мувафиг ганунлар топлусу эса-сьшда гурачагыг. Онларын лаЗиЬэлэри Али Советин му-закиросинэ верилмишдир. ЛисензиЗалар вершлмэси гаЗ-дасы Ьаггында эсаснамэ Ьа-зырланмышдыр. КомитэЗэ муэссисэлэр дввлэт сифариш-лэрини вэ мугавилэ вЬдэлнк-лэрини Зеринэ Зетирмэдикде аЗрылмыш ихрач нормалары-ны даЗандырмаг вэ За верил-миш лисеизиЗалары лэрв етмэк Ьугугу верилмэси нэзэр-дэ тутулур. Ихрача вэ ид-хала дайр чари вэ перспектив планларьш, валЗута план-ларынын, республика валЗута фондунун формалашды-рылмасынын лаЗиЬэлэринн дэ ЬазырлаЗырыг... Гысача десэм, бутун иши-миз республикамызын зэн-кин потенсиалындан эн сэр-фэ^ .вэ сэмэрэли шэкилдэ истифадэ олунмасыны тэ’мин етмэЗэ Звнэлдилмишдир. Бу исэ, мэ’лум олдугу кими, ja-тадычы просесдир. Одур ки, 1эЗат бизэ чох шеЗ вЗрэдэ-чэкдир. — Сизэ мувэффэгиЗЗэт ар; зулаЗырыП СеЬбэтн 1азды: Е. ЭСКЭРОВА, Азарияформун мухб1фн. Акгум мусаЬиб» вдтани горумАГ вахтыдыр A33P8AJ4AH МУДАФИО ШУРАСЫНЫН Y3BY АРАЗ ОЛИЗАДЭ НЛО АЗОРИНФОРМ «ГУХВИРИНИН СеЬВОТИ вутуя республикаларын ну-маЗэядэлэри дахил олмалы- Л9рС1 vajei — Мудафя» Наац^яя|я тавшяд едеядявдвЕ деная одар ДорЬая сояра Преаядм-тяя фармаяы яда респубдя-камызда Дарадмлмыш Аа^ баЗчан Мудафяа Щ граеы Je-яя дамат струятурудур. Ja-яя шураяыя Зарадылмасы тарвхчасяцдая даяыша бя-янязмя? Мухадяфат яу-аядася, АзарбаЗчш со-сяад-дамояратларыяыя ля-деря яямя Сязяя бу шура-да вэзяфаняз яадая ябарат олачаг? - — Эн аввэл демэк лазымдыр ки, Мудафиэ Шу-расынын Зарадылмасынын тэшэббусчусу биз депутат-лар, мухалифат нумаЗэндэ-лэри олмушуг. О вахта гэ-дор республика Али Сове-тинин рэЬбэрлиЗи дэфэлэр-лэ биза тэклиф етмишди ки, Даглыг Гарабага кедиб тэшкилат комитасини эваз едэк. Биз буна разылыг вермэЗэ Ьазыр идик. анчаг бу шартлэ ки, сэлаЬиЗЗэтлэ-римиз дэгиг муэЗЗэн едил-син вэ табелиЗимизэ Ьеч ол-маса 10—15 мин нэфар-лик силаЬлы дэстэ верил-син. Чунки анчаг бу Ьалда биз Зерли эЬалиЗэ реал Jap-дым кестэрэ билэр, ермани гулдур дэстэларини лэгв еда билэрик. Тэклифлэримизин гэбул олунмадыгыны Зэгин етдикдэн соцра май респуб-ликанын Президентина зэнк елэдим ва мухалифат парти-Заларындан дерд депутат адындан гэбул олунмагымы-зы хаЬиш етдим. А. Н. Му-тэллибов бизи дэрЬал габул етди, диггэтлэ динлэди. Биз Мудафиэ Шурасынын За- радылмасы имканыны этраф-лы музакирэ етдяк, он^ тэркибиня вэ вэзнфэлэринн умумн шэкилдэ муэЗЗэнлэш-дирдик. Буну да хусуснлэ геЗд етмэк ' истэЗяртм кя, биз. мухалифэтдэн олаи дерд депутат шураЗа вз партнЗаларымызын нумаЗэн-далари кими Зох. милли ор-дунун формалашдырылма-сыны тез бир заманда тэш-кил еда билая адамлар кими дахял олмушуг. Биэдэн башга шураЗа халг тасэрру-фатынын мухталиф саЬэла-ринда чалышан мутэхэссис-лэр да дaxнvlдиpлэp. — Шураяыя фэся нвдэя ябарэтдяр? — Эн эввэл милли орду Зарадылмасы учун кврулэн бутун ишлэри элагэлэндир-мэкдэн. Мудафиэ Назирли-Зиндэн фэргли олараг орду Заратмаг ишинда АзэрбаЗча-нын бутун муэссисэ вэ тэш-килатларындан истифадэ етмэк. онларын бэ'зилэрини исэ Ьэтта взумузэ табе етмэк Ьугугумуз олачаг. Шэ-раит бут\'н ишлэри тез бир заманда вэ сэриштэ илэ квр-мэЗи тэлеб едир. Орду хеЗ-риЗЗэчилик эсасында деЗил, Ьэр шеЗдэн эввэл будчэнин вэсаити Ьесабына, Совет Ор-дусунун сэранчамында олан силаЬдак истифадэ етмэк эсасында Звр^Дылиалыдыр. чунки бу снлаЬын Зарада1Л-масында бизим да паЗымыз аз деЗилднр. Бурада май мудафиэ назири вэзифэси Ьаггында вз рэ’Зими билдир-мэк истэЗирэм. Мудафиэ назири беЗук тэшкилатчылыг тачрубэсинэ 30 эЬали арасын- лвЬды гуввэлэряяяа тэрэфяцдэя гооуд €Д да муфуэа малик мулкя шэхс олмалыяыр. Ьэрбя мутэхэссмс исэ эмэлиЗЗат ашлэри вэ билаваситэ эс-кэри белмэлэр тэшкнл ет-мэклэ мэшгул олан гэрар-каЬ рэнси ола билэр. Мэн чагырышчыларын 50 фан-зннн башга республикалара кендэрмэк барэсяндэ ннди-ки мудафяэ назириннн кон-сепсиЗасы илэ разылашмы-рам. — Вэс шэхсэя Сяв Ааэр-баЗчая ияддя ордусуяу нэ-чэ тасэввур еднрсяяяз? Ву орду суверся дэвлэтяя ся- Ьвмы едялмяш струятуруяв мвляк олмвлы-дырмы, Зохеа бвшга эсвсдв тэшкяд едялмэлядяр? — Мэн бирмиллотли орду тэрэфдары деЗилам, 0]2-дуда мнллнЗЗэтиндон асылы олмаЗараг республиканын Ьэр бир ватэндашы гуллуг еда билар. Биз мудафиэ за-рурилнЗн Принсипи узэрин-дэ гурулан ва бутуи гошум невларинэ — Ьарби дониз, Ьэрбн Ьава. Ьава Ьучумундан мудафиа. техники, сарЬод гувваларинэ вэ сайр гуввэ-лара малик олан орду Зарат-мага чалышмалыЗыг. Лакин бунларын’тэшкилинэ вахт лазымдыр. Ииди кса муддэт-ли хидиот кечмиш чаван-лардан квнуллулар ордусу Заратмаг, онларын езлорини вэ аилэлэрини мадди ва со-сиал кузэштлэрлэ та'мин етмэк лазымдыр. Стратежи гуввэлэра кэлдикдэ. бунлар республикаладорасы маркэ-зэ табе олмалыдырлар ва бу мэркэзин рэЬоарлиЗинэ дырлар. — Бдяыдв Зэрдэшэя Ьэрбя «эятэбдэр, Ьабэдэ Совет Ордусущдв хядмэтявя Авэр-бвЗчвя оразясяяда яечэя вэ яхтясврв кэрэ ордудвя бу-рвхыяявды оявя Ьэрбя пгд-дугчулвр бврэсяядэ Я9 фя-кярдэсяяяэ? — Мэктэблэр республи-каЗа табе олмалы На эн ав-вэл онун учун. сонра исо дост республикалар учун кадрлар Ьазырламалыдыр-лар. Онда биз да вз чаван-лары.мызы тутаг ки. РСФСР-дэ. УкраЗнада Зерлэшан hap-бн моктаблэрэ охумага кен-доро билэрик. ДедиЗинкз Ьэр-би гуллугчулара колднкдэ. биз еЗни кузаштлэр вермэк-лэ мугавило осасыида онларын тэмрубасиндан ва би-лиЗиндэи вз ордумузда мэм-нуниЗЗэтлэ истифадэ едэр-дик. — Ахырыячы суад: Ьэщу-мэт оргвядврывв мтхвдяДэт-да яштяражывыэ мудафяэ шурвсы кнмя дэвдэт структуру!^ узву однвгыныэв зидд деЗнлдярми? — Биз, АзарбаЗчан соси-ал-демократлары Ьэкумот органларына эмали мухалн-фат тэрафдарыЗыг. Инди. Вэтан тэЬлука гаршысында дурдугу ва ону мудафиа етмак зэрури олдугу бир заманда орду лазымдыр вэ бунун эЬэмиЗЗэти Зохдур ки. ону кимлэр Зарадырлар — президентми. joxca Халг ЧэбЬэси. сосиал-демократлар. СвЬбэти Зазды: Эснлдар hYCEJHOB. 4 ОКТЗАБР КОСМОС ДвВРУНУН БАШЛАНМАСЫ КУНУДУР М8КТЭБ МУЗЕ]ИНИН НОСМИК ЗИРШ 1957-чи ил октЗабрын 4-др Лерин биринчи сун’и пеЗки* НИИ старт кетурдуЗу зердон ичэрисиндэ БаЗконур космо-дромунун торпагы олан капсул Бакыдакы 6 немрали мэктабин космосун еЗранил-мэси тарихи музеЗшшн екс-ионатына чеврчлмишдир. Космос доврунун башлан-масынын 4-чу илденумунда Зарадылмыш вэ влкэдэ эн Захшы музеЗлардэн бири олан бу музеЗ езунун 30 ил-лиЗини кундэлиК иши илэ геЗд едир: онун сэрхи екс-позисиЗасынын саЬэси ики дофэ кенишлэн1«1ишдир вэ ушаглар гонаглары гэбул етмаЗэ Ьазырлашараг. Зени стендлэр вэ витражлар тэр-тиб едирлэр. Бу Захынларда меЗдана кэлмиш експонатлар арасында космосда олмуш «Буран» кэмисинин горуЗучу ертуЗунун истиЗэдавамлы тэбэгэси, парашут системи-нин плесетск космодромун-дан элдэ едилмиш Ьиссэлэ-ри вардыр. Мэ’лум олдугу ними, «Фотон» пеЗки Ьэмин системлэ боЗук Ьундурлук-лэрдэн Зерэ енмишдир. Узун иллэр пилотлу космик комплекслэрин дввлэт учуш сынаглары комиссиЗасына башчылыг етмиш кенерал-леЗтенант К. Э. Кэримова аЗрыча бвлмэ Ьэср олун- Муэе]ин раЬбэри физика муоллими    Ариолд 1уиа|еаич Щлимак вэ шакирдлври ила бирликдв Зени експоэиси|а ЬазырлаЗыр.    Фото    Ф.    Ха|рулмкимдмр. мушдур. Мэктэблилэрин диггэтэлаЗиг ЬэмЗерлиси, му-зеЗин фэхри узву олан йене рал ушаглара шэхси эшЗа-ларыиы, надир фотошэкил-лэрини вэ эввэллэр Ьамы-нын кврмэси учун нума-Зиш етдирилмэЗэн сэнэдлэ-рин фотосуратлэрини вер-мишдир. «Jena космос Ьаггында» коллексиЗасы зэнкиндир. КоллексиЗанын тэмэЛици гоЗан музеЗин авэзсиз раЬ-бари,    Азэ]^аЗчан Респуб ликасынын омакдар муалли-ми Арнолд Шлимакдыр. Му-зеЗэ колэнлэрин диггэтини— бурада исэ чох вахт Бакы Мэктаблэринин шакйрд вэ муэллимлэри гонаг олур-лар — хатирэ медаллары, нишанлар. валлар. космонавт-ларын автографлары олан китаблар чалб едир. (Азэринформ). БАКЫ УНИВЕРСИТЕТИНЙН КОСМОС ГAJFЫЛAPЫ Мэммэд Эмин Рэсулзадэ адына Бакы Дввлэт Уни-верситетинин ректору, АзэрбаЗчан Республикасы ЕА-нын академики Мираббас Гасымова ССРИ Космонавтика ФедерасиЗасынын академик Мстислав Келдыш адына медалы тэгдим едил-мишдир. АзэрбаЗчан Космонавтика ФедерасиЗасынын сэдри. Космик Тэдгигат-лар Елм-ИстеЬсал Бирли-Зинин баш директору академик Тофиг ИсмаЗылов мукафаты тэгдим едэркэн билдирмишдир ки, танын-мыш алим вэ педагог космос елми ва космик техника саЬэсиндэ мутахассислар Ьазырланмасында фэал иш-тиракыыа кора буна лаЗиг квру л мушдур. Т. ИсмаЗылов демишдир ки, АзэрбаЗчан али мэктэб-лэринин баЗрагдары олан Бакы Дввлэт Университети республикамызда елмин космос истигамэтинин инки-шафында иштиракыны ке-нишлэндирир. Университе-тин астрофизика ка^дра- сында, тэтбиги риЗазиЗЗат факултэсинин бир сыра ка-федраларында кэлэчэкда билаваситэ космик физика. Зерин космосдан еЗрэнил-мэси илэ баглы тэдгигатлар саЬэсинда ихтисаслашачаг, космик програмларын риЗа-зи тэ’минатыны, лаЗиЬэ-лэрин моделлашдирилмэси-ни ЬазырлаЗачаг тэлэбэлэр мэшгул олурлар, Елм-ИстеЬ-сал БирлиЗи кэлэчэк *чог-рафиЗашунаслар, кеологлар, екологларла сых элагэ ¡а-ратмышлар. (Азэринформ). ПАРТИЛА лэгв ОЛУНДУ, АРХИВИН КУНАЬЫ Н0?.. Август чеврилншнндэн сокра бутун елкада napTHja амлакьшыя мядлнлашднрядмэсн давам едир. Республяха-мызда да о чумладан. Бос тарихи аЬамиПатли naprHja сэнэдларнянн талеЗн нечэ олачаг? Реш^бляка Девлат Архнвя лабораторнЗасынын муднрн Е. ЭЬМЭДОВ мухбн-римнза демишдир: — Ьэлэ август Ьадисалэ-риндэн эввэл лабораториЗа-мыза бврпа учун верилмиш чохлу сэнэд, о чумлэдэ« Азэз^аЗчан Демократик Рес-публнкасынын фэалнЗЗэт квс-тзрдиЗи двврдэ нэшр олун-.муш онларча гэзет вз саЬи-бини квзлэЗнр. Илкнн мэ’-лумата керэ Зюмнн сэнэдлэр вэ гэзетлэр мэ.ркэзи архивнн сэрэнчамына вернлэчэк. Ьэ-лэлик исэ на сэнэдлэрин. на дэ онларын кечмиш саЬиблэ-ринин, пабелэ партиЗа архи-ви ишчиларинин калачак та-леЗи мэ’лум деЗил. Парти]а архиви лэгв олунмуш, ишчи-лэрин эмэк китабчалары вз-лэрина гаЗтарылмышдыр. Са-нэдлэр вэ гэзетла|р исэ са-Ьибсиз галмышдыр. Бу ба-радэ республика Назирлэр Кабинетинин хусуси кестэ-риши олмалыдыр. На вахт? Салар АСЛАНОВ. КОММУНИСТЛЭРИН ЬУГУГЛАРЫНЫН МУДАФИЭСИ Август гиЗамындан сонра елкада коммуннстлара rap-шы |^чумлар башдаямыш-дыр. IlapTHja узвларнннн ва-тандашлыг Ьугугларьшыв по-зтлмасы фахтлары вардыр. Когамуннстлэрла алагэдар KOHCTHTycHjaja зидд, геЗрн-гаЬувн Ьэрэкэтлэр едялмасн нчтямаяПэтян яараЬатлыгы-на сэбаб олмушдур. «Правда» газетняяв |азды-гына кора Москвада «Кои-муннстлария мудафиэ» бирля{я Зарадыд-мышдыр. BHDjraJo керхамдя Ьугугчулар, фндософдар, та-рнхчялар, ягтясадчыдвр, АоЬ-лалар, журнадвстлар, муЬен-дяс-техянхи вшчядер, о чум-ладан РСФСР-нн бяр яеча халг деяутаты дахвядяр. Кеннш охучу кутдэснняя таряхя кечмншнмнза Мараты кетднкчэ артыр. Кешиакешля тарях Золумуз, Азэр-баЗчаяыя заман-замая мэ’руз галдыгы Зад сяЗася та’снр-дар бутун башга саЬэлар кямн тарях елмямнзэ дэ ианфн тэ*снр кестаряб. Тэлабкар охучу яядн теяденсяЗалы та-рнх кнтабларына ннОямыр. Ьэр бяр масалаянв кекунэ баш вурмаг, тарихи Ьагнгатя олдугу хшш аЗранмак яста-Зир. Охучу иарагыиы нэзэро алараг газетямяэ тарях елмлэрн доктору, профессор Дагуб МаЬиудоаун «Тарн-хнн атасы» вэ тарнхнмнз магаласн яла «СэЗЗаЬлар АзэрбаЗчан Ьаггында» адлы Зеня рубрика ачыр. Бу рубряжада мэшЬур саЗЗаЬларын АзэрбаЗчан Ьаггында ан иараглы мэ’луматлары вернлачак. J НАХЧЫВАН: СЕССИЗА БАША ЧА1МЫШДЫР ОктЗабрын 3-дэ Нахчыван Мухтар Республикасы Али Мачлисики« нввбэдэиканар сессиЗасьшын ахырыичы ку-нунун биринчи Зарысыны парламент мухтар республика халг депутатларынын Ьу-гугларьшын горунмасы мэ-сэласинпн музакирэсино Ьэср етмишдир. Натиглэр геЗд етмишлер ки; сон Зарым пл-дэ халг елчиларинин коисти-тусиЗа Ьугуглары дэфэлорлэ позулмушдур. Онларьш фик-ринча-, кечмиш вияаЗот партиЗа комитэси демократик эЬвал-руЬиЗЗали! депутат лара тазЗиг квстарирди во онларын бир чоху Ьеч бир осас олмадан возифосиндэн азад едилмишдир. Али Мочлис мухтар рес-публикапын оразисинда вер-килэрнн бутун «евлори узрэ калири республиканын будчастно кечтрмак во Нахчыван Мухтар Республикасы-ныи эраэисиндо сааты гур-шаг вахтына уЗгунлашдыр-маг Ьаггында Нахчыван Мухтар Республикасы баш иази-ринин токлифларинй бэЗон-мишдир. Али Мэчлисин гапалы ич-.часы олмушдур. Ичласда мухтар республиканын Мудака Комитэсинин фаалиЗ-Зати Ьаггында Ьесабат динло-нилмишдир. (Азэринформ). АРИХИН атасы» — Ьаликарнаслы Ьеро-дотдан (ерамыздан 8ВВОЛ V аср) тарихчияорэ зэнкин Ире галыб. Онун доггуз китабдан ибарэт «Та-рих» эсэри мутахассислар учун мисилсиз хэзинэдир. СаЗЗаЬ асасэн кврдуклэри-ни Зазмышдыр. Ьеродотун «(Гарих»индэ башга елкэ-лэрлэ Занашы гадим Иран монархиЗасына. бу кениш аразили империЗанын тэрки-бинэ дахил олан вэ онунла тэмасда олан елкэлэрин. халгларын тарнхинэ чох кениш Зер верйлир. Ьеродотун мэ'луматлары АзэрбаЗчанын гадим тари-хини арашдырмаг учун да чох гиЗмэтлидир. Габагча-дан душунулмуш бэд ни]-Зати, чурбачур «изм»лэри бир кэнара го]уб уз тутдуг-да Ьеродот вз охучусуна даЬа дуруст чаваб верир. ону дузкун истигамэтэ Зе-нэлдир. «Массакетлэр баЗук вэ икнд таЗфадыр». Ьеродотун АзэрбаЗчан Ьаггында эн ма-раглы мэ’луматларындан бири массакетлэр Ьаггында-дыр. Онун Заздыгына керэ массакетлэр Каспн (Хазар) дэнизинин гэрб саЬиллэрин-дэ, Араз чаЗынын шима-лындакы торпагларда Заша-Зырдылар. Ьеродотун «Та-рих»и тасдиг едир ки. Араз о заман «шэргэ догру ахыр» вэ «Хазара текулурду». Бу чаЗда «февгэл’адэ дэрэ-чэдэ зэнкин балыг еЬти-Затлары варды». Лери кэлмишкэн деЗэк ки,- керкэмли АзэрбаЗчан харихчиси # А. Бакыханов да массакетлэри АзэрбаЗчанын ан гадим сакинлэриндэн бири саЗырды. Еркэн орта эсрлэрэ аид тарихи гаЗнаглар да буну тасдиг едир:    мэшЬур араб чографиЗашунаслары ал-Лэ’-губи (IX аср). эл-Мэс’уди (X эс1)) АзэрбаЗчанын шима- лэрин адатлэри Ьаггында да-нышаркэн квстэрир ки, «онлар скифлэр кими кеЗинир вэ онларынкына бэнзэр Ьо< Зат сурурдулэр». Малдар-лыгла. балыг тутмагла мэшгул олур, суду севирдилэр. Ьеродотун бир мэ’луматы массакетлэри, 1^эмчияин скифлЪри турк дунЗасындан аЗырмага чапд квстэрэнлэрэ даЬа тутарлы чавабдыр. О. Зазыр: «Онларын (Зэ’ни мас-сакетларин — J. М.) сита-]иш етдиклари Зеканэ аллаЬ Кунэшдир. Кунэшэ онлар атдан гурбан верирлэр. Онлар бу чур гурбан вермэ- Ьаггында мараглы мэ’лумат верир. О. Хазарин башга данизлэрдэн тамамилэ фэрг-ландиЗини геЗд едир вэ квстэрир ки, бу дэнизи «аварлы коми илэ узунуна он беш куна, енинэ исэ эн кениш Зердэ саккиз куна гэт етмэк олар». Ьеродот Гафгаз даг* ларындан бэЬс едэркэн Зазыр ки. бу даглар «бутун даг снлснлэлэриндан эн беЗуЗу вэ эн учасыдыр. Гафгазда чохлу мухталиф таЗфалар ЗашаЗыр». Томнрнс. Ьеродотун бу-кунку нэсиллэр учун эн гиЗматли мэ’луматы Томи-рис Ьаггындадыр. МэшЬур тарихчинин Заздыгына кв-рэ Кир Массакет шаЬлы-гына Ьучум едэркэн бу вл-кэнин ЬОкмДары Тоапфис aTl-лы мудрик вэ чэсур бир гадын иди. О, мэрЬу.м массакет падшаЬынын арвады иди. Кир массакет торпаг-ларыны ала кечирмэк учун аввэлча ЬиЗлэЗа ал атды. Елчилэринн Томирисин За-нына кендэриб она евлэн-мэк ис?эдиЗини билдирди. То- кетлэрэ талиб кэлмиш ол-сан бунун езу дэ ела бир беЗук гэлэбэ саЗылмаЗачаг. Оз елкэннн ичэрисиндэ чал-дыгын гэлабэ Ьара. масса-кетлэрд онларын ез елкэ-лэринда галиб кэлмэк вэ онлары тэ’гиб етмэк Ьара! Бундан башга Камбисин ог-лу Кнрдон втру русваЗчы-лыг ве дезулмаз Ьалдыр кн, гадына табе оласан вэ ону ез елканин ичарилэ-рина бурахасан! Белэликлэ. Крез Иран Ьекмдарына чаЗы кечиб мас-сакетлэрин влкэсииин ичэ-рилэрина кирмаЗн мэслаЬэт кврду. Крез Кира гэлэбэ Зачуну да еЗрэтди. Бу Зол да ЬиЗлэ Золу иди:    «...мэнчэ. биз чаЗы кечмэли вэ сонра дуШАсэя кери чэкилдикчэ елкеннн ичэрилэринэ кир-мэлиЗик. сонра она галиб кэлмэЗэ чэЬд етмалиЗик. Га-лэбэ чалмаг учун исэ биз бела етмэлкЗик: маним вЗ-рэндиЗима керэ. массакетлэр тэмтэраглы Иран ^эЗат тэрзннэ вэ онун беЗук нэш’-асина тамамилэ бэлэд деЗил- Сэ]]аЬлар Азар6а]ч1ан Ьаггында    ' «ТАРИХИН АТАСЫ» ВЭ ТАРИХИМИЗ НИН мэ’насыны онда кврур-лэр ки, эн сур’этли аллаЬа дунЗанын эн сур’этли чан-лысыны гурбан вермак лазымдыр». Скифлэр дояуэу хошла-мырлар. Ье^дот ез cajaha-ти заманы Гара дэниз са-Ьиллэрини, о чумладан Кры-мы кэзиб-долашмыш, скифлэр Ьаггында олдугча зан-кин ма’лумат топламышды. О. скифлари массакетлэрлэ гоЬум таЗфа Ьесаб едир. Cajjah скифлэр Ьаггында мараглы бир мэ’лумат верир вэ буна скифлэр бара-да олан мэ’луматларын «па-мысындаи даЬа чох инанды-гыиы» билдирир. Ьэмин мэ’лумат беЛэдир:    «Квчари скиф таЗфалары АсиЗада Ja-шаЗырдылар. Массакетлэр онлары Ьэрбн гуввэ ила сыхышдырдыгда лэти эразисиндэ Мэсгэт адлы шэЬэрин мевчуд олдугуну Зазмышлар.    Эл-Мэс’уди Мэсгэт шэЬэрини, Ьэм дэ «дунЗада мисли-бэрабэри олмаЗан гала» кими гиЗмэтлан-дирмишднр. Ьеродот Иранын Бабилис-тана гаршы муЬарибэлэри барэдэ мэ’луматыны ' баша чатдырараг Зазыр ки, Иран Ьекмдары «Кир бу халгы, Зэ’ни бабиллнлэри табе етдикдэн сонра массакет-лари асылы Ьала^ салмаг гэ-рарына кэлди. ДеЗилэнлэрэ керэ, бу массакетлэр, бо!ук вэ шскд таЗфадыр. Онлар Шэргдэ, Аразын архасын-да кундогана догру исседен-лэрлэ узбэуз ЗашаЗырлар. Вэ’знлэри онлары скиф таЗ-фасы да Ьесаб едирлэр». Куяэш аллаЬыва ат гур-бавы. Ьеродот массакетлэ-рин, Ьэмчинин скифлэрин улу кечмиши Ьаггында башга мараглы мэ’луматлар да верир. Ьэмин иэ’луматлар турк халгларьшын, о чум-лэдэн АзэрбаЗчан . халгы-нын гадим адэтларини. уму-миЗЗэтлэ ЬэЗат тэрзини еЗ-рэнмэк учун чох гиЗмэтлидир. Мэсэлаи. о. массакет- мирис иса баша душду ки. Кир эслинда Массакет шаЬ-лыгыны ала » Кечирмэк истэ-Зир. Буна мера дэ Кирин таклифини рэдд етди. ЬиЗлэ ила магсэдинэ Зетэ бил-мэЗэн Кир массакетлэр уза-ринэ гошун Зеритди. Иран гошунларыны Артзыи шима-лына кечирмэк учун чаЗын узэриндэн керпулэр сал-дыриага башлады. Томн-рис ез чарчысыиы кендэ-риб Кира дедиртди: «Мидн-Залыларын падшаЬы! вз ниЗЗэтиндэн ЭЛ чэк! Ахы сон эввэлчэдан на билнрсэн кя. бу керпулэрин балынмасы —г.- - -    -    -    , сэнин xeJpUHd гуртарачаг?! ва бизим элимизэ беЗук Бу ИШД9И ЭЛ чэк, ез девла- нкидлнклэр кестэрмэк учун тина Ьекмдарлыг ет вэ би- имкан душэчэкдар». зим 03 елкэмиздэ Ьекмран- Белэликлэ, Кирни масла-лыг етмэЗнмнзэ пахыллы- Ьэтчнлоринин фикри Ьача-гын тутмасын. Лакин, ал- ланды: Иран э'Зинл^ы бир бэттэ. сан бу мэслэЬэта гу- ' тэрэфэ, лидиЗалы Крез дэ бир тарэфэ. Кир чох котур- лэр. Буна кора да, маним фикримчэ. бизим душэркэмиздэ бу адамлар (массакетлар,— J. М.) учун чохлу гоЗун ка-сиб бол бир зиЗафэт дузалт-мэлн, суфрэЗэ тунд шэраб-ла долу чохлу габ дузмэ-ли вэ Ьэр чур тэам гоЗмалы-Зыг. Бутун оунлары Ьазыр етдикдэн сонра. гошунларьш эн чуз’и бир Ьиссэсини бурада гоЗуб. галан эсас Ьнссэ-сини Зенидэн чаЗа догру кери чэкмэк лазымдыр. Экэр зэннимдэ Занылмырамса. душ-мэнлэр бу бол ЗемэкгИчмэЗи керуб онун устунэ чумачаг киммерилэрин торпагына кэлдилэр (ииди скифлэрин Зашадыглары елкэ, деЗилэн-лэрэ керэ, эввэллэр ким-мерилэрэ мэхсус имиш)». Мэ’лум олдугу кими, скифлэр АзэрбаЗчанын эн гадим сакинлэриндэн олмуш. бурада баш верэн Ьарби-си-Заси Ьадисэлэрдэ Захындан иштирак етмиш, Зурдумузда гадим мэдэниЗЗэт нзлэри гоЗуб кетмишлэр. Бир сыра тэдгнгатчылар массакетлэр кими скифлари до турк дунЗасындан аЗырмага чалы-шырлар. Ьеродотун скифлэрин мэишэтя илэ баглы олараг Заздыглары исэ бунун тамамилэ эксяви су-бут едир. МэшЬур тарихчи тасдиг едир ки. «скифлэр ат суду илэ гядаланырды-лар». Онлар мадЗанлары сагыб судуну агач даггала-ра долдурур вэ Зоил узэ чыхынча чалхалаЗырдылар. Сонра Ьэмин судун узуну алыб ичирдилэр.    «Онлар (Зэ’ни скифлэр    — J. W.) донуздан гурбан    вермир- лэр вэ ез елкэлэриндэ уму-миЗЗотлэ бу ЬеЗваялары бас-ламэк истэмирлэр». Ьеродот Хазар    дэяязя лаг асмаг ястэмеЗэчэк. ез билдиЗин кими Ьэракэт ет-мэЗи устун тутараг Ьэрбе галхачагсан. вкэр сэн массакетлэр узэринэ Ьучум ет-мэЗин чох Ьэвэскндэсэнсэ, онда чаЗын узэриндэн керну салдырмагы даЗандыр. Сакитчэ кечиб бизим елкэ-мизэ кэл. биз чаЗдан уч кунлук мэсафэЗэ чэкилэрик. Эксннэ. бизи ез торпагла-рына бурахмаг истэсэн. оя-да сэн дэ бу чур Ьэракэт ет». Ьеродотун мэ'луматына кера Кир бундан сонра Иран э’Занларыны Занына чагы-рыб мушавирэ нечярмиш-ди. Ьамы еЗнн фикир coj-лэмишди:    Тоияриси ез го- шунлары илэ Ирая торпаг- 1р тэрэфэ. пир гоЗдан сонра Крезии мэслэ-Ьэтини гэбул етди. Томири сэ хэбэр кендэрди ки. кери чэкялсин. чаЗы кечиб онун елкэсинэ кэлир. Массакет Ьекмдары вэ’динэ эмэл едиб керн чэкилди. Кир угурсуз-луг еЬтималына гаршы ог-лу (вэляэЬдя) Камбиси Крез-лэ Ирана Зола салды. взу исэ гошунлары илэ бирлик-дэ Аразы- кечди. влкэиин ичэрилэринэ догру бир кунлук мэсафэ гэт етди. Сонра Крезин мэслэЬэтинэ эмэл етди: чохлу гоЗун кэсдирди. ОрдукаЬда зэнкин бир суфрэ дузэлтдирди. Суфрэдэ агзыяа гэдэр тунд шэадбла долу габларын саЗы-Ьеса-бы Зох иди. Зэиф доЗушчу- ларында гаршыламаг! Ьэ- лэри бурада гоЗуб гошунун мин мушавирэлэрдэ иштирак едэи лидяЗалы Крез исэ Кирэ башга мэслэЬэт вермишдя: сэн душмэни ел-кэмизян ичэрилэртнэ бурах-сан вэ езун дэ мэглуб олсвв. бутевлукдэ 03 девлэтяяин сугутунв бане олачагсаи. Тамамилэ аЗдывдьф ки, мае ан Зохшы Ьиссэси илэ Араза догру чэкилди. Ву заман массакет гошунларыныя уч-дэ бири Кярия гоЗуб кетди-Зи доЗушчулэрэ Ьучум ет-дя. Чядди мутавимэтэ бах-маЗараг массакетлэр онлары гырдылар. Гэлэоэдэи сонра иранлы- сакетлар    сэдя мавлуб ет-    ла1М||в ордукаЬындакы Ьа- дикдвй сояра ЧЭКИ.ЯВ6 оз ол-    аыр суфрэни иерчэк масса- кэлэряяэ    иетмэЗэчэклэр...    кетлэр шзнлэнмэк учун aj- Экэр сэн    03 ояквядэ масса-    лэшднлэр. До)уича Зедилэр. шэраб ичдилэр вэ Затдылар. Бу заман иранлылар калди-лэр. онла15ык чохуну гырдылар. даЬа чохуму эсир ал-дылар. Ьекмдар Томирисин оРлу — массакет гошунлары-нын башчысы Спаргапис дэ эсир алынанлар ичэрисиндэ иди. Ьекмдар Томирис ез гошунларынын вэ оглунун агибэтиндэн хэбэр тутчаг Кирин Занына чарчы кендэриб бела сеЗлэтди: «Ган-ичэн Кир1 Бу Ьунэринлэ еЗун-мэ. Узум тэнэЗинин беЬэ-ри олан шэраб сизин дэ аг-лынызы элиниздан алыр Шэрабын Ьавасы башыныза вуранда во сархош оланда сиз иранлылар да эдэбсиз сезлэри агзыныздан сел кими Загдырмага башлаЗыр-сыныз' Сан маним "оглума деЗуш меЗданында киши кими, силаГ) кучунэ деЗил, бу зэЬэрин кучунэ, ЬиЗла ила галиб кэлдин. Инди исэ маним хеЗирхаЬ мэслэЬэтимэ гулаг ас: сэн массакет го-шунларынын учдэн бирини ЬэЗасызчасына мэЬа еда бил-дин, Захшысы будур. оглуму кери гаЗтар вэ езун дэ, на гэдэр ки. саг'саламатсан. маним торпагымдан чых кет. Экэр бела етмэсон, анд олсун массакетларин Ьекмдары Куиэш аллаЬына ки. на гэдэр ачкез олсан да, сани гаи л а доЗду рачатам». Лакин Кир чарчынын сез-лэринэ мэЬэл гоЗмады. Ьекмдар Томирисин оглу Спаргапис аЗыланда башына кэлэм фэлакати анлады вэ Кирдан хаЬиш етди ки, онун ган-далларыны ачдырсын. ШаЬ-задэ эллэри гандалдаи азад олан кими дарЬал езуну ел- ^^¥омирис исэ Кирин онун мэслэЬэтинэ гулаг асмады-гыны ешитчэк бутун гошунлары илэ иранлылара Ьучум етди. Ьеродот Зазыр ки, МЭН бу вурушманы «бар-барлар» арасындакы бутун вурушмаларын эн шиддэт-лиси Ьесаб едирэм. Лери кэлмишкэн, МЭН Ьэмин ву-рушманын кедиши барэдэ бунлары еЗрэндим: деЗнлан-лэрэ керэ. душмэилэр эввэл-чэ уз-узэ даЗаныб узагдан бнр-бирини оха тутдулар. Ох гуртардыгдан сонра хэн-чэр вэ низе илэ элбаЗахо деЗушэ башладылар. Душ-мэнлэр чох вурушдулар, Ьеч кэс кери чэкилмэк ис-тэиирди. ИоЬаЗэт. массакетлэр галиб кэЛдилэр. Демэк олар ки. бутун Иран гбшуну дв>уш меЗданында гырылды. Кир до елдурул-ду. О, там 29 ил Ьекмдарлыг етмишди. Томирис ча-хыр тулугуну инсан ганы илэ долдуртду вэ эмр верди ки. Ьэлак олмуш иранлыла-рын ичэрисиндэн Кирин чэ-сэднки тапсынлар. Кирин . меЗндн тапылдыгда Ьекмдар эмр етди ки. онун башыны тулугун ичарисинэ сохсун-лар. Сонра о. мэрЬума ис-теЬза едэ-едэ деди:    «Мэн деЗушдэ сэнэ галиб кэлиб . саламат галсам да. Ьэр Ьалда. сэн мэни мэЬв етдин — оглуму ЬиЗлэ илэ влэ ке-чирдин. Она керэ дэ. бах будур. вэ’димо эмэл едирэм: сэни ганла доЗдурурам». ...На деЗэсэн, ибрэтли та-рихдир. Озу дэ Вэтэн торпагына Зад эллорин узандыгы бу кунумузлэ нечэ дэ сэслэ-шир! ИнтэЬасы Кирин Зе-риндэ ермэни Зараглылары чучориб. Мэкрли мэслэЬэт-чилэрин — Крезлэрин дэ са-Зы артыб:    Ьэм Москвада. Ьэм Авропа сараЗларында, Ьэм дэ океанын о таЗында. О ки. галды гана сусаЗанла-рын гаила доЗдурулмагына. иншааллаЬ о кум дэ кэлэр... Дмтб МАЬМУДОВ. тарях скялэря доятеру, ■рофессор. ;
RealCheck