Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - November 27, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛ Г Г83ЕТИ ”*■'11НОМБР 1И2’<“ ш.^лт АНАЛИТИК ИНФОРМАСША МвРКЭЗИ Т9КЗИБ ЕДИР Республика Мудафиа Нвзиолм|мним аналитик информаси^а меркези Аверба)ивньж Исраилден «Стинкар» типли ракат-лер сатмн апмасы Ьаггында Ерманистанын «Снарк» Инфор* маси{а Акантли|инин ма'луматыны текзиб атммшдир. Мудафиа Навирл^мнии б#|'аиатында га|д олунур км, в бала баЬа-лы силаЬы сатын алмагы Ьач плвнлашдырмамышдмр. Ба|а~ натда гд|д олунур ки, «качмиш Иттифаг гошунларыиын Ьмс-салери тарвфиндвн Милли Орду)в аарилмиш Нааа Ьучумун-дан мудафиа ааситолари бу кун распубликанын самасыиы горумага тамамила имкан аарир». Наэирликд» бала Ьасвб адкрлэр ки, ¿алан имформаси-¡анын }^ылмасы иса . харичдвн силаКлар ва Ьарбм техника алмаг саЬасинда ермени тарафинин амалларини арт-басдыр етмек магсади кудур. УКРАМАМ УЧУШЛАР ДАМНДЫРЫЛМЫШДЫР Азарбе)чаи авиаторлары бу кундан а'тибаран Укрд)ианыи Ки)ав, Одесса, Донатск, Симфаропол ва дикар шаЬарларина учушларь» ^ри-муаЦан вахтадак да)андырыб сернишмнлер гаршысында уэр истамали олмушлар. Сабаби Укре)нанын аеропортларында авиаси^а |‘енвчагы с ары дан олдугча агыр вави|)ат |'аранмасыдыр. «Аварба|чди Нава )оллары» Давлат Консарнинин дунан сеЬер тавдан Укра|на мулки авиаси|а идарасиндан алдыгы талата]п ма'луматыида буидан баЬс олунур. Авиасиуа консарнинда Аваринформун мухбирина бил* дирмишлар ки, кастарилан истигаматларе алынмыш билат-ларии да]ари Нава }олларм маркави акантли^инда сарнишин-лера га)‘тарылачагдыр. МУКАФАТЛАР та сис ОЛУНМУШДУР Заикавур чами^атлари 6ирли1и «Занкавур гарталы» ад-лы мукафат ва фахри фармаи та'сис етмишдир. Ьамин му-кафат хусуси диплом ва пул мукафаты ила бирликда Занкавур белкаларинда кедам да|'ушларда мардлик ва икид-лик кастаран да^ушчулара, фахри фермам иса ен ва арха чабИаларде фаргламанлара — аскарлара ва ^ерли сакин-лара варилачакдир. «Ш9НИДЛЭР ВЭ ШАНИДЛЭР» Азерб^чан Давлат Инчасанат Униварснтети тедрис таат* рынын бинасында бу али мектабин досенти, распубликанын амакдар раосамы Елмас Ьусв)новун асарлариндан ибарат «ШаНидлар ва шаЬидлар» адлы саркм ачылмышдыр. Експо-зис^аным асаоыны бир ил бундан аввал )ухары Гарабагын Гараканд канди уааринда армани гулдурлары тарафинда« ■урулмуш вертолет да Нелек оланларын ва Нвзырда торпаг-ларымывы душмандан авад атмак угрунда вурушан икидле-рин портратлари ташкмл едир. 20 1анаар фачиасина Ьаср олунмуш расмлар да мараг догурур. Саркинин ечылышында вертол]отда Налак оланларын аила уэалери да нштирак адирдилар. Рассам серки баша ча-тандан сонра портратлари шеНидларин аилаларина багыш-ла^ачагыны билдирмишдир. А39РБА1ЧАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРОКУРОРЛУТУНДА МЭ'ЛУМАТ Азарбфан Роспубликасы-иым правиланти распубликада саНибкароыгыи ташаккулуну сур'атламдирмак магсади ила тасарруфат суб|актиним raj-да алыммасы* Ьаггында есас-намани тасдиг атмишднр. Азарба|чан Распубликасы правмдаигииин фарманы ила ГулдмНусе]м Cypxaj оглу виф* Аварба|чам Распубликасы пра-видамтииии мушааири tb’Jmh едилмишдмр. ♦ « t Аварба)чан распубликасы правидантииин фарманы ила распубликанын су«араил»чи-нин ва арааи бутаалу]уиун го-рунмасында кестврднклери шахсм икидлик ва шучаата кара «Ааарба|чан Ьааа )оллары» Давлат Коисарнмнии бир труп амакдашыиа аяумуидам сонра «Ааарба)чаиын Милли ГаКра* мамы» ады варилмишдир. Бу JyKCaK ада Забрат Авиа-си)а Ширкатинин МИ-8 вартол-}отуиун иккмчи пилоту Сафа Ахундов, Jeanax Ааиаси)а Шнр-катииии АН-2 Tejjopecn нин комаидири ©сад ©садов, Забрат Авиаси|а Ширкатинин МИ-8 варто^отунум механики ©растуи МаЬмудов, )авлах АвиасЦа Ширкатинин АН-2 TajjapacMHMH икимчи пилоту Ьикмат Мурада«, Забрат Ааиа-си]а Ширкатинин МИ-8 вертолету нун комаидири Виктор Сар)окии najnr карулмушлар. • • * Азарба|чан Раслубликасы-нын Милли Мечлисимин гера-ры ила Чаааншир ©йуб оглу Абдулл ajas Авербахам Рас-публикасы Милли Банкы ида-ра Ьа)'атинин садри те^ин адилмишдмр. РФ# Аварба^чан Распубликасы правидантииин фарманы ила ©лваи Мадат оглу ©ли|ав Камча шаЬари Низами ра|ону икра Ьакими||атимин башчысы та'|ин адилмишдир. СалаЬ Сула|ман оглу ©Нма-дов башга мша кечмеси ила алагадар Ьамим вавмфэдан авад олунмушдур. Ьамымыз бирик—АллаЬ бэндолор^ик Гафгаз Хаигларыным Али Диии Шурасыиыи Бакыда кечирилаи бе)налхалг коифраисыида ра-мионда |аша|ан мухталиф миллатларин дии хвдим-лари иштирак адирдилар. Ичласларарасы фасила-ларда онларын бир начаси ила к#рушуб, бизи ма-рагландыран суаллара чаааб алдыг: — Гафтах ави (арадырсыиых. уракдан алгышламышдаф. Бив Рекиомда 1аша|ан арманилар бу ава ба|ук умидлар басла-бу ташаббуса гошулмурлар. )ирик. «Гвфгвв ави» бивим Нам ©кар бала дамам жумкуиса, кучумуау артырачат, Нам да тмкилмакда олам вами сутул- дувкум, агыллы герарлар габул ларыидаи бмри )охдур. Бу атмак учун маслаЬат ]аримив ааии маЬташамли|нна ма да- олачвг. Ииди ракионда )аша-рачада уммд атмам ояар! jan халгларын Ьамысы бу вям1,.    «И»    ••’и<    ГУРУ"“»«"*Я* ¡“ЫИ«*Г Ба}иалхалг Мачлиси МаслаЬат ону н ^чариГм^в4^^^** уву Шуоасымым садри: - Догру- вмум ичарисимда ,ашамагв узу чума овгаты : щщ/гт 7 Я Шурасымыи садри дур, «Гафгав ави»нин ¡арады-чыларындан б при да Ерма-нистаи олмалыдыр. Бив дефа-ларла католикос I Вазкана да’ олеум. — Ьалалмк Ьач да Намы бу иша гошулма)ыб. . — Кумам адирам ки, бала- •атнама каидармишик. Амма лари тааликла саЬвиии баша Ьач бир чаваб алмамышыг. душачаклар. ©кс-тагдирда пеш-Ону да да^им ки, Ьала 1988- ман оламаглар. чи ил ма)ын 5-да Ша]хулислам Ьачы АллаЬшукур Пашазада- — Дмн-дил афы халгларын бир дамыи алтымда топлаш мин ташаббусу ила Гафгав м1еы щщ пробяамлар )арат ха л г лары дин хадимлеринин ма)ачагмы! РОСТОВ шаЬаринда Квчирилан    ы»»»вм    Ст»»вопел а» Бакы керушундэ габул олунмуш мМтрв||в1Ит|| “ ГатиНан! Ком-мурачиэтии в л тын да и лк мм- франсдакы чыхыш ларда дева • Вазканин/рф'. Орад у- |мядм|н кммм, мухталиф дин-тум халглар сулЬа, еммн-аман- 'здрвиела^ хртмстмвнФвв лыга, пробламлари юр ку- ^уДМ Динларина а'тигад атсаи чума |0Х, ди^ч данькиыглар    а|ры-анвы халглара май- 1олу ила Ьалл атма|а чагыры- ^    би,    Д^ымыэ лырды. Лакин Ьамин мурачиа-    ТОрЛагын аалады|ыг. Ал- тмн мураккабм гурумамыш    лаЬ-таала    бива Гафгаз кими Вавкам Азэрба|чач?* гаршы аанн^т цушасинин сакинларм чиЬад а’лан атдм.    '    -    - олмаг хошбехтли)ини бахш Гафгав авинин сутунлары    §диб. Кавумув кара-кара онун чохдур. Онун бнри чатышма-    ганлы мунагиша очагыма, ада са да аа тикмлачак. Лакин ом-    ват ма)данына, чаЬаннама дан сонра армани сутунунун    дандарилмасина )ол вара бил- Ьарада го]улачагы мушкул ма-    Марик. ©кс-тагдирда калачак сала олачаг. Нар кас бу авд»    нэсиллар буну бива багыш- ламазлар. Бу мас’улиЦати дарк адарак «Гафгаз ааи» japar- japHHM азу муа)1анлашдир-малидир.    ) каала- — Буиаврасими го|дугумув мага башламышыг в а кумач адирам ки, opTaja Ьач бир проблем чыхмв)ачаг. Борис Ва)иголтс, Авропа «Гафгав еви»идаи иа (ирсиика! МаЬаммад Камы Алсабаков, Чачанистан Республикаеынын ЛаНудилари ЧамнЦатииик сад- диии ишлар yapa ваамри, Гаф гав Халглары Али Диии Шу расы садримии муавиии; — Ча ри: — Дин, дил ajpbi олмагы-мыз Aaap6aj4aMAa jamajan ja-Ьудилар учуй Ьач вахт проб Чан халгы «Гафгаз ааи» ja- лама чеврилме)и6. Дафалар-ратмаг HAejacbtHbi илк кундан ла дамишам, }ене такрар ади- рам:    )аЬудил9р    ду^анын    Ьач бир алкэсиида авлэрини Азэр 6aj4aHдакы кими таЬлукасиз ва догаГ» Ьасаб атмирлар. Бу, Азарба)чаи халгыныи ура^инмн канмшли)мнэ далалат    адмр. «Гафгав ави»нин авулунун майв Аварбв]чанда го|улмасы бала ABMaja всвс вермр ки, бу а« да Ьамиша сулЬ, амн 4-амвч-лыг олачвг. Халгларын амин аманлыгы илк неабадэ очла-рын Ьвмра‘]л»фгчдан    асылы- дыр. А|рылыгдв Ьач бир халг аз таЬлукаснвлм(нни    та'ммн ада бнлмав. Экс )олу тут-муш ерманилара тээччуб адирам. Бмэим такпифимчв-дан бо)ун гачырмалары онларын башга халглара нифра-тиндаи ирали калир. — Коифрамсым ишимда пассив иштирак етдиииз, диииб-данышмадымыв. Сабаби! Зураб Смрад sa,    Курчустан Рас публика« ыным протон|ара-|и: — ©слинда бу конфранса ^ушаЬидачи кими калмишдмк. Сабаби да будур ки, габагча» дан Курчустачда бала ша^ма |а)дылар:    «Гафгаз    ааиани jan- иыв мусалманлар |арадыр. С у* яуми шаЬарнни пфахт атмак истajирлар. Инде» до|а бмлэ-рам ки, бу, душман ифаси-дир. «Гафгав ааи» хош ни))ат-ла ]ара/Ш1лыр аа шахеан май бу ташаббусу ба|анирем. Бу барада раЬбарларимиае да ма’лумат aapaaaJaM. — «Гафгав ааи»иии таз ту-руяуб баша чатдырыдмасы иадам асылыдыр! ©ли Чаббар, «Гафгав ааи» Ба)иалхалс Мачяисииии муша-вир-алагелаидмриимси: — Ракионда ¡аша|ан Ьар бир хрл-гын аа а)рылыгда Ьар бирм-ммвми бу нечиб ишде фаал иштиоакындан. Бу* меЬтешем ааии Ьариусуна Ьач олмаса Кара бир «карлич» го|малы-дыр. Шахеан май 20 ила ]а-хындыр км, бу )олда чалышы-рам. Буидан атру башым вил* латлар чакиб, дафаларла Ьвбс олуимушам, амма тутдугум |олдан данмамишам. Шукур. лар олсун ки, бир сыра Гафгав деалетлерм мустагиллнк газандыгдан сонра бу MAèj* рааллашмага башлады. Сои бир илда бутун Гаф-гавы 29 дафа даар етмишем. Ракионда |аша|ан халгларын дии хадимлари, даалат раЬбар-лари ила карушуб соЬбет ат-мишам, омларьж бу иша- Ja-хындан гошулмасыма чапыш-мышам. Такча Дагыстан Рас-лублмкесында S3 дафа олму-шам, шаЬврбешеЬар, кандба-канд кввмишвм. ]аша)ыш Jap-лврмнда, »мак коллактиала-ринда сеЬбатпер квчнрми-шам. Чачанистан Распублика-сынын па)тахтыНда чыхаи «Кавказски дом» гаватини та’-снс атмишам. НБфталик мешр-дмр, рус дипиндадир, инди|в-дак 21 мин мусхе тиражла 45 намраси чыхыб. Гвват дун|а-нын 18 алкасина ка н дарил но. Кумач адирам ки, ракионда jatuajaH халглар тавликпэ «Гафгав ааи»нин баЬрасини иаоачаклго. Гудрат nMPMJEB, «Халг гавати»ими мухбири Фото л ар Рафмг Салмамоауйдур. Республика прокурорлу-гунда апарылан чина]ат иши-нин истинтагы замены муа)-)аи еднлмишдир ки, |ени Бакы нефта|ь»рма зааодунун сабиг директору,    халг    депутаты 9. М. Ьуса]ноа вавифадан авад едилдмкдан сонра,    1992-ии млин окт|абрында харими ал-када шахеи сафарда олариан муессксамин расми санадини сахталашдьцзмаг |Олу ила ха-ричи банкда сахланьшан дев-лат пул аасаитини манимса-ме)в чаЬд кастэрмншдир. Республика баш прокурору-нун тагдиматына асасан Милли Мечлис ©. Иуса|новун чи-на)ет мас’ули]1этина чалб олунмасына разылыг вермиш-дир. Э. Ьусаднов Ьабс едилмишдмр. Республика прокурор-лугу зааодум харичи алкалар-да сахланылан пул аасаитинин Азарба)чаиа гв|тарылмасы магсади ила муаафиг тадбирлар карур. УЛУЛУГУН АСТАНАСЫНДА Сэ ди ПанаЬов ушаглыг аа jaHMjeTManHK дааруну шайр Наби ша'ринин, ал санаткар-ларынын савлы-савлу    меч- лисларинин та'сирм алтын да качнрмишдир. Борчалы маЬа-лынын cajbinaH ва аразида raj* рат рамзи кими танынан оба-ларындан олан Фахралы канди Се’ди муаллимин Ватами-Дир. С. ПанаЬовун Ьа|Втымыи илк или он или «ачын тохдан, аа-рын |охдан хабари» олмасан, наЬаггын barra, намардин марда диаан тутдугу бир дав-ре тасадуф адмр: атасы, емм-си, да|ысы penpeccHja гур-банлары олублар. Аилада бутун агырлыг ушаглыг илларин-ден ¿ениче а|рылан Са'динин уэармна душуб: кичик бачы-гардашларыны ба^утмак, он-лера таЬсил вармак, ага jyp-дунун очагыны caHMaja roj-мамаг онун тала гисмати олуб. Бела чатин заманда таЬсил алмагы да унутма{ыб. Па-дагожи саЬани сечиб. Борча-лынын гадим кушаси олан Лори маЬалында муаллимли-ja башла^ыб. Таза-таза ишлари саЬмана душанда BejyK Ватан муЬари- баси башла|ыб. Чохлары кими о да Азерба)чана, Гафгаза душман а|агы да]масин де]а сииасини кулла габагына си-пар адиб. Амма саг алан кими ^ама чэ6Ьа|а )ола душуб. Са'ди му эл л им догма очага дув 7 илдаи сонра га^ыдыб. Со|угбулаг, Гв(зылдаш, Ил-мазли мактеблеринде муал-лим, даре Ьисса мудири, директор мшла]иб. Сонралар иса увуи муддет Калинин ра)он Халг Маариф Ша'басинин мудири аезифесииде чалышыб. Ьамин илларда аварба|чанлы- лар ]ашв|ан кандлардэ таЬси-лин, мактэб шабакасинин ке-нишланмаси, маарифин инки-шафы учун гуввасини, имкан аа бачарыгыны асиркама)иб. 50-чи илларда о, Илмазлн, Гызылдаш, Гь1зыл Шафаг, Со-¡угбулаг кандларинда азар-ба|чанлыларын таЬсилина чид-ди га§гы кастариб. С. Пана-Ьоа 1974-чу илдэн Бакыда ja-ша|ыр аа 53 намрали мак-табда падагожи <¿eanMÜeTMHM дааам етдирир. Инди Са'ди муаллим рес-публикамызын габагчыл маариф хадими, амакдар муал-пими кими фахри ад дашы-jbip. 1ашынын 70-чи илиндадир. Лакин Ьавас эваалки — илк дафа елина журнал алыб синф» дахил олдугу кунун Ьа-■асидир. Камин га|нгфлыгла, тэмкин аа аатандашлыг jaH-гысы ила чапышыо. Мэктаб-да «Инсан в» чами^ат» адлы ¡ени фании чохиляик тачруба-ja асаслаиараг па|мгинча тадрис едир. Абдулла МЕКРАБОВ, тахиика алмлари доктору профессор, ГаЬрамаи БИНН0ТОВ, фивика-ри|ави||ат алмлари доктору, профессор. ЬЭФТЭНИН К Y Н Л ЭРИ вэ ЭД9БИ ДИЛ НОРМАСЫ Jypflyn сэрвэти Бахан олса бэрэкатлидир Муасир двврдэ Ьэфтэ кун-лэринин сыраланмасы мусэл-ман вэ христианларда мух-тэлифдир. Исламда Ьэфтэнин илк куну шэнбэ Ьесао олу-нурса. христианларда (Руси-]ада) базар ертэси Ьесаб еди-лир. Илк бахышдан ади Ьал кими гэбул едилэн бу ики-л^ин тарихэн вэ фе’лэн хал-гымызын тэфэккурунэ, онун адэт вэ эн энэлэринэ. душун-чэ вэ JaшaJыш тэрзинэ куч-лу мэнфи тэ’сири олмушдур. Эввэллэр халгы мызын тэ-сэрруфат тэрзи илэ элагэлэн дирди]и кун адлары чох-чох сонралар jaзылы фарс дили вэ эдoбиJJaты. тэблираты илэ сыхышдырылыб арадан чы-харылмыш, кун адлары фарс-лашдырылмышдыр. ДаЬа сонра эрэб дили вэ дини бу адлара нуфуз етмишдир. Эрэбчэ «чумэ» бу системэ дахил еднлмишдир. Лакин бу. чох сонралар олмушдур. Тэ-бэринин мэшЪур «Тарих»инин XIX эср тэрчумэсиндэ де]и-лир:    «Эввэл шэнбо кунуну japaтды ки. адына чумэ ер-тэся дeJэpлэp. Шэнбэ куну Ьеч нэенэ ]аратмады. 7ек-шэибэ вэ душ®«6» куну 5ер-лэри вэ Ьэр нэ ки, анда вар мэнфээтдэн вэ мэзэррэтдэн анлары Japaтды. Сошанбэ ку- Аварба|чамда чамышчылыгыи тарихн гадимдир. Качмиш Иттифаг хамаиы чамышларын 80 фаихи бихда басламиб. Су-дуиуи (аглылыг дарачасм им»)» иисбатаи ики дафа артыг о лай, гатыгч га|магы агыхы дада катмраи бу На|ваиым басламилмасм учуй распубликанын иглим шараити да аяваришлидир. Бу муНум амилдеи истифада адирикми! Канд Тасарруфаты аа ©рхаг Нахмрли)и баш Ьа|ваидарлыг идараеммии раиси ЭЬмад ©садовла саЬбатимив ала бу бар ад адмр. — Игтнсади беЬран кет-дикчэ дэрнялэшир. Ье)ван-дарлыг мэЬсулларына. хусу-сэн эта, Jara тэлэбат кундэн-кунэ арты р. Гытлыгыи арадан галдырылмасында ча-мышчылыг да муэ]]эн рол ojHaja бнлэр. Республнка-мызда бу саЬэда вэзиЛэт не-чздир? — Бэли. чамышчылыг nej-вандарлыгын эн мэЬсулдар вэ кэлирли саИэлэриндэндир. АзэрбаЗчанда 300 миндэн чох чамыш бэслэнилир. Шэ-ки ра]онундакы «Дашуз». Зэрдаб ра]онундакы Зэрдаби адына. Нефтчала ра]онундакы М. Гасымов адына сов-хозлар бу caha узрэ ихтисас-лашыб. Илдэ Ьэр чамышдан 1250—1300 килограм суд сагылыр. А1ры-а]рылыгда бу рэгэм даЬа чохдур — 2000 —2500 килограмдыр. Ьазырда Бэрдэ вэ Гах ра-1онларынын колхоз, совхоз вэ тэсэрруфатларарасы муэсси-сэлэриидэ 10 миндэн чох. Учар, Загатала, Шэки, Бала-кэн ра]онларында иеэ бундан бир гэдэр аз чамыш бэс-лэнилнр. Бу Ье}ванын этин-дэ зулал вэ минерал маддэ-лэр зэнкинднр.. Ьэкимлэрин мэслэЬэтинэ кврэ ган азлы-гы олан адамлар учун му-аличэви эЬэмиЦэти вар. Онун кену caHaje эЬэмнЦэтли хам-малдыр. — Чамышчылыг да чине тэркнбн нечэ 1 ахшылашдыры-лыр? — Мал-гаранын, Ьэмчинин чамышларын чине тэркиби-ннн 1ахшылашдырылмасында, мэЬсулдарлыгынын артырыл-масында сун'и ма1аланма эсас 1ер тутур. Бу иш учун рес-публикада сон иллэр чидди сэ’] кветэрилеэ дэ Ьэлвлик истэнилэн нэтичэ алынма-]ыб. Экэр 1985-чи илда рес-публикада чамышчылыг узрэ 15 дамазлыг тэсэрруфаты вэ ферма мевчуд идиеэ, Ьазырда онун са1ы 65-э чат-дырылмышдыр. Сун’и ма]а-ланма иеэ ¿алныз Шэки ра-}онундакы «¡Дашуз» совхо-зунда нумунэви тэшкил олунмушдур.    «Азэр дамазлыг» Бирли]инин мутэхэссислэри тэрэфиндэн пазырланмыш плана эсасэн а]рыча елит тэ-сэрр^атлар JaIИДЫЛмacы нэ-зэрдэ тутулмушдур. Онларын васитэсилэ дамазлыгын ке^ фи^эти xeJли JaxшылaшдЫ-рылачагдыр. Республикада чамышлар-дан балаалма планы ¿арыт-маз jepинэ ]етирилир. 0тэн 9 а! зрзиндэ Ъэр 100 догар чамышдан 51 баш бала алын-мышдыр. Бу, кечэн илин му-вафиг двврундэкнндэн 9 баш аздыр. Имишли. Гобустан, Бе1лэ-ган, Нефтчала, Агсу, Гусар. Зэнкилан, Курдэмир, Самух, Чэлилабад вэ дикэр ра)он- ларда догар    ван л ара га1- гы кестэрилмэди1индэн балаалма планы кэсирдэ галмыш-дыр. _ — Судэмэр балалар ара-сында эн чох ||]ылан хэстэ-ликлэрдэн бнрн эээлэагариа-сыдыр. Де^нлэнэ кврэ, сон нллэр алнмлэрнмиз бу хэстэ-ляклэ мубарнзэдэ санбаллы нэтнчэлэр элдэ еднблэр. — Алнмлэримизнн апар-дыры тэчрубэ субут етмишдир ки. Кур—Араз вэ Хэээр-этрафы овалыгларда торпаг, су вэ ^млэрин тэрннбиндэ селен елементя азлыг едир. Битквлэрин каротин ehтиja-ты ашагыдыр. Чамыш учун Шса1ылан, маддэлэр лэенндэ эhэмиJJэтли рол ojнajaн селен ва кароти-нин чатышмазлыгы нэтичэ-енндэ хэстэлик баш верир. Бу да эксэр Ьа л лар да онларын елумунэ сэбэб олур. Республика мы зда 1966-чы нлдэн баншОараг эзэлэагар-масы хэстэли]инин муаличэ вэ профилактикасына аид бэ’-зн проблем мэсэлэлэри республика Канд Тэсэрруфаты Академи1асынын досенти Ьачы Дилоази е]ренмишдир. О субзпг етмишдир ки, тэрки-биндэ селен елементя чатыш-\iajaH 1емлэрлэ гидаланан ча-мышлар арасында баш вер-миш эзэлэагармасы хэстэлн-1инин муаличэси учун ¿алныз тэркибнндэ селен олан кэн-киз, гараган. гэрэн вэ ^вшан кими бнткилэри гарышыг мэ элавэ етмак лазымдыр. Алимин Ьазырладыгы тэ’ли-мат назнрлик тэрэфиндэн тэсциг еднлмишдир. Шэмкнр. Бэрдэ, Хаялар, Зэрдаб вэ Чэ-лялабад pajoнлapыяын фер-маларында бу усул мувэф- фэгиЛатлэ сынагдан чыха рылмышдыр. Селен елементннин башга хусусииэтлэри республика Елмлэр Академ^асынын Ъе]-вандарлыг, ба]тарлыг, зооло-ки1а кими мувафиг институт-ларында кениш ©1рэнилир. — Статяетнк мэ’лумата кора, сон нллэр бир сыра ра-|онларда чамышлардан суд сагымы артмаг эвэзннэ аша-гы душур. Ьэтта бэ’зн ра]он-дарда онларын баш са]ы аза-лыр. Сизчэ, бу Ьэмнн саЬэ-]э чавабдеЬ адамларын ла-гейл^и илэ баглыдыр, 1ох са... — Башлыча сэбэб 1емлэ мэ вэ гуллугун ашагы сэви1 ]эдэ олмасыдыр. Чамыш су-чаг вэ батаглыг 1ерлэрн чох севир. МеИкэм бэдэни олан бу Ье1ван Ъэр нов габа ]еми иштаЬа илэ 1е1ир. «Инэ]ин суду агзындадыр» фикрини е1нилэ чамыша да аид ет-мэк "олар. Дед^имиз кими чари илин 9 а!ында республика узрэ Иэр чамышдан 509 килограм суд сагылдыгы Ьал-да, бу рэгэм мувафиг олараг Имишлидэ 108 килограм, Ле-рикдэ 145 килограм, Ьачыга* булда 173 килограм олмуш-ДУР- Чамышчылыга лаге1д му насибэтин нэтичэсидир ки, етен 9 а1да Нахчыван Мухтар Республнкасында 1234 баш, Сабирабадда 261 баш. Чэлилабадда 134 баш heJвaн азалмышдыр.- Адлары чэ-килэн белкэлэрдэ балаларын вэ догар чамышларын нор-мал беЗумэси вэ инкишафы учун аз иш кврулур. СеЬбэтя 1азды: ЗаЬид КАЗЫМОВ, «Халг гэзетяьнян мухбнрн ну даглары вэ Ьэр нэ ки. дагларда вар мэнфээтдэн вэ мэзэррэтдэн онлары ]аратды. ЧаЬаршэнбэ кун^ агачлары. су лары вэ reJpH галан нэба-таты 1аратды вэ бу чэм' дерд кунун икисиндэ JepH вэ нэ ким онда вардыр вэ дикэр икисиндэ бу нэенэлэрн JapaT-ды. Бэс бунлар дврд кундэ та мам олду... Бешинчв кун Kej.iapn вэ эрши вэ курски. 1аратдм вэ ндянэ кунун эв вэлиндэ... jM.*UH3napM вэ ajw вэ куну вэ фириштэлэри Ja-ратды вэ сонра Адом neJraM-бэри 1аратды». Орта эерлэрдэ «бешинчи кун« мо’насында 4чэ»1чшэн-бэ*. «алтынчы кун* 1ериндэ «адна» ишлэдилирди. И. Нэ-симинин ашагыдакы ше’ри Ьэфтэнин кунлэринэ. онларын еыраланмасына Ьэср еднлмишдир: Шэнбэ куну мэн уградым ол сэрви-рэвано. lllejna гылубэн салды мэни чумлэ чаЬанэ, Лекшэнбэ куну Мэчнун олуб hejpaHbi олду м. Нордум узун, охшатдым ону маЬи-табанэ. Душанбе куну рази-дэлимни дедим ахир. Ол козлэри нэркиз, узу кул. гаши камано. Сешэнбэ куну сэЦад олуб се!рана чыхдым. Мэи се1д олубан гурбан олам пустэ дэЬанэ. Чэршэнба куну )аро дедим. лэндим ешиткил, Фаш етмэ бу рази-дилими |ахшы 1аманэ. Аднно куну корду чэмалини Нэсими Ичди лэби-лэ’лин шэкэрин ол ганэ. ганэ. Ьазырда Гафгаз Мусэлман-лары Идарэсинин нэшри олан «Ислам» гээети кунлэ-рин бу фарсча олан адлары-ны ишлэтмэкдэ давам едир. Лалнмз туркчэ «адинэ* эвэ-зинэ эрэбчэ «чумэ» сезундэн истифадедэн ибарэт бир дэ-]ишиклик апарылыб. Лухарыда Тэбэринин эсэ-риндэн верилэн нумунадэн мэ’лум олур ки, «шэнбэ куну* илэ ^нашы XIX эердэ Ьэм дэ »чумэ ертэси» ишлэдилирди. Ьэмин мэнбэдэ «ДУ-шэнбэ* илэ 1анашы пэм дэ «базар ертэси* ифадэси е]ни анла]ышы билдирмэк учун ишлэдилирди. ьурада пeJ• гэмбэрдэн бэЬс едилэркэн де-]илир: «Чумлэ хэбэрлэр м\т-тзфигдир ки, анасындан базар ертэси кун догду вэ ол кун ки. Кэ’бэни бина гылды- лар он алты }ашында иди ки, она е!тдилэр: «Ьэчэрулвсвэди кэнди элин илэ бийанын рук-нунэ го1». Бу дэхи базар ертэси куну иди. Вэ дэхи базар ертэсн куну Мэккэдэн Мэдинэ1э Ьичрэт етди вэ дэхи Мэдииэ,)э базар ертэсн кун кирди вэ дэхи базар ертэсн кун ахирэтэ тэшриф етди». Бу фактлардан бэлли олур ки. XIX эердэ кун адлары турклэшмэ!э ме!л костэрмиш, тэсвири ,)олла да олса фарс* дилли кун адларыны сыхыш* дырмага башламышдыр. Ьэтта пэвчшэнбэ илэ 1анашы бешинчн кун дэ ишлэдилир-ди.    • Мэ’лумдур ки, гэдим Jэny• дилэрдэ Ьэфтэ шэнбэдэн шэн* бэ]э, христианларда базардан базара, мусэлманларда чумэ-дэн чумэ1э Ьесабланырды. Кун адларыны Ьэлэ Совет Ьаиими31этиндэн эввэл Ф. Б. Кечэрли «Балалара Ьэдн^э» китабында ге]д етмиш, 20-чн иллэрдэ А. Само^ович бу саЪэдэ тэдгигат апармыш. Э. Ьагверди1ев мараглы мэ’* луматлар вермищдир. Ьэмин муэллифлэрин кун адлары муасир мэгбул кун адлары илэ муга1исэдэ ашагыдакы кимидир. Кунлэр II III IV V VI VII Муасир адлар базар ертэси чэршэнбэ ахшамы чэршэнба чумэ ахшамы чумэ шэнбэ базар Ф. Б. Кечэрли базар ертэси хас кун/тэк куи чэЬаршэмбэ чумэ ахшамы чумэ шэнбэ базар А. Само]ловнч дуз -куну бонумэ чэршомбэ чумэ ахшамы ч^э шамбэ суд куну Бэ’зи диллэрдэ чэршэнбэ ахшамы «бош кун» адлан-дырылыр, езу дэ ба1рам Ье саб едилир. Ш. Самннин мэ -луматына кврэ. бу кун Ьэрб АллаЬы Марс планети илэ элагэдар олдугундаи бэдбэхт кун Ьесаб едилир. AзэpбaJ-чанда * Ьэмин кунун мухтэ-лиф адлары вардыр: тэк кун, хас кун. салы кун, дуз кун, бэнумэ. Ш. Самн)э кврэ. бу-радакы «салы кун» ифадэси эслиндэ «са!ылан/са^1лы кун» демэкдир вэ хусуси. се-чилэн. фэрглэнэн кун дур. Бэдбэхт кун, бэд кун Ьесаб едилир. Академик Н. Л. Марр кес-тэрирди ки, суд куну вэ дуз куну эслиндэ Кунэш вэ илэ элагэдардыр. Инди дэ а] ишыгыны судлэ тез-тез му-га1исэ едирлэр. Суд кими а1-дынлыгды. А} ИШЫГЫ суд кими 1а1ылмышды. А] а1дын-лыг суд ними (Р. Рза). Бэ -зилэри «кундуз» Свзунуи тэркибиндэки икинчи морфе-мин «дуз* олду^ну Квстэ-рирлэр. Э. Ьагверди1евэ кврэ. «дуз куну» Ьэфтэнин икинчи куну дур вэ бу кун го!уна дуз 1едирилд^и учун бела адла-ныр. Суд куну ясэ шэнбэ ку-нудур ки, бу кундэ эмэк Ьаг-гы олараг суд алырмышлар вэ сэЬэриси (базар куну) базара чыхарырмыщлар. «Аталар евзу» китабында де^лир: «Шэнбэ 1атар. базар бикар, Ьэфтэ учу — бэ-нимэ, чаЬаршэнбэ — тэрпэн-- мэ*. Тйнбзллэри сэчиЛэлэн дирэн бу мисалда базар ертэси («Ьэфтэ учу») анла]ышы бэнимэ/бунумэ адланыр. Бу евзу муэ1]энлэшдирмэк мум-кун олмады. Э. Ьагверди^в бу евзун Эмэвилэрлэ элагэдар ола билэчэ1ини еЬтимал едирдн. Квстэрилэн мисалда «чэршэнбэ/чаЬаршэнбэ — тэрпэнмэ* де,)илмэсн дэ диг-гэти чэлб едир. Бу ифадэ му-сэлман е’тигадлары илэ. чэр-шэнбэ!э мэнфи мунасибэтлэ элагэдардыр. «Хэзэр* журналында (1990. 2) бир 1азыда де1илир: «Илин сон чэршэнбэсинэ «чэршэнбэ сури* де)илир. Тэк куну чэршэнбэ1э багла-1ан кечэ. кунэш батар-батмаз гуру тиканлардан. чыл-чыр-пмдан бв1ук тонгаллар гала-¿ырлар. Бв1укдэн кичи1э гэдэр Ьамы бу тонгалын ус-тундэн Ьоппаныр. Бу заман «Сарылыгым сэнэ, гыряызы-лыгын мэнэ* шэклинДэ бир сичиллэмэ охунур... Кома-кома 1едди 1ердэ тонгал ча-тылыр. Тикан зэрэрли ол-дугу учун 1андырылыр. Бу заман )ухарыдакы сичиллэмэ охунур. ...Илин сон чэршэнбэси нранлылара кврэ илин эн угурсуз куну олараг гэбул олунмушдур. Буна кврэ Ьэмин кун Ьеч бир иш кермэз-лэр*. Азэрба]чан халгы учуй чэршэнбэ. хусусилэ илтш ахыр чэршэнбэси 1ахшы кун са1ы-лыр. Ч. Элибэ1овун «Дун)а-нын нарван ]олу* романын- да де!илир ки. «дэдэ-бабз-дан Новруз габагы. чэршэнбэ ахшамлары гапымызда очаг галардыг. Устундэн тул-ланардыг. Агрымызы. ¿чы-мызы ода твкэрдик». «ЭдэбиЛат гэзети*ндэ (17 JaHBap 1992) «Аг дэвэ дуздэ галды» мэталэсиндэ де)илир: «Ел ичиндэ де.)ирлэр: «Чэршэнбэ. Ьеч бир JaHa тэрпэнмэ*. Амма Софи Ьэмидин (Гобустанда пир — М. А.) эн мустэчэб куну чэршэнбэ-ди. Онун устунэ кэлэн кэрэк елэ о кун кэлсин». Ьэфтэнин кунлэри мухтэ-лнф эрази вэ сосиоложи ди-ференсиас^а илэ элагэдар бир-бириндэн фэргли ад алыр. Э. Ьагверди1ев ушаг-лыгда анасындаи ешидибмиш ки. савадсыз чобаи езу учун бела бир ше’р дузэлдиб: Сут куну    VI кун Сут кунунун даннасы VII кун Даннасынын даннасы 1 кун Атам влэн кун    II    КУН Ала ганчыг доган кун III кун Олулэр аш JeJaH кун IV кун Гызлар баш JyJaH кун V кун Ленэ кэлди сут куну... Лазылы эдэбиЦатда Ьэм тарихэн. Ьэм дэ муасир двврдэ Ьэфтэ кунлэри муэЛэн. ваЬид систем узрэ ишлэнсэ дэ. бу адларын халг дилиндэ. а1ры-а1ры диалектлэрдэ эн мухталиф вариантлары вардыр кн. онлары Ьеч чур уму-милэшдирмэк олмур. Квру-нур. Ьэр диалект, шивэ ну- Э. * Ьагвердн1ев бэнумэ дуз куну чэршэмбэ . чумэ ахшамы чумэ суд куну • базар ма1эндэлэринин фэргли мэ -нада ишлэтдиклари бу адлар ваЬид умумхалг дилннин формалашмасы просесиндэн кэнарда галмышдыр. Нэсими (Ьабелэ «Китаби-Дэдэ Горгуд») дилиндэ ади-иэ/адна/ajHa куну муасир чумэ кунуну (V кун) билди-рир. Муасир диалентлэрнмиз* до бу евз Ьэм чумэ ахшамы (IV кун). Ьэм дэ чумэ куну анламында ишлэнир. « Кэнчэ диалектиндэ ншлэк бир ифадэ вардыр: «Адна Ьеч, чумэ кеч, кэдди кенэ кор шэнбэ». Бэ-зи диалектлэрдэ базар, ертэси (I кун) дуз куну, базар (VII кун) сут куну, чэршэнбэ ахшамы (И кун) гэм куну вэ с. Ьесаб олунур. Мух-тэлиф диалекгг матерналла-рынын MyrajHcacR эсасында халг дилиндэ кун адларыны муасир Ьесабла бела сыра-ландырмаг олар: бэнумэ, дуз куну, тэк. сали, адна, суд куну, базар (мухталиф вариант ларда). Э. Чэфэрзадэнин «Бакы— 1501» романында д^илир: «Гэбилэ1э шэнбэ — чэршэнбэ кими кун адларыны Ьэмин диндар гоча ejpeTMHiu-диеэ дэ, бу чэтин адлар га* рыларын 1адында галмырды. ьэлкэ дэ гас дэн сахламаг истэмир, кунлэри оз гэдим адэтлэринчэ хас куну, дуз куну, тэк куну, суд куну, адна, адна ахшамы кими иш-лэдирдялэр». %сш АДИЛОВ, БДУ-нун кафедра муднрк, профессор. Ф ;