Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,337 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, November 21, 1991

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - November 21, 1991, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ 31 НОМБР 1991-IM ИЛ. М .U9 Ватиб М9С9Л9 ЭНАЛИНИН КЭЛИРЛЭРИНИН ИНДЕКСЛЭШДИРИЛМЭСИ Игтисади беЬранын дэрин-ЛЭШМЭСИ ВЭ ГЫТЛЫРЫН кут- лэви характер алмасы эйа-линин пэ]ат c0виJjэcинин пислэшмэсинэ сэбэб олур. 0ЛКЭ тарихиндэ илк дэфэ эЬалинин кэлирлэринин ар-тымы jaшaJыш васитэлэри гиJмэтинин артымындан чох кери галыр. влкэмиздэ кечэн илин и]ун а]ында rиJмэтин бир дафэлик артмасыны нэ-зэрэ алсаг ги]мэт индекси топдансатыш гиJм0Tлэpи ила 222 фаиз. паракзндз сатыш ги]мзтлари ила 191 фаиз артмышдыр. Намин деврдэ эЬалинин пул калирлари 43,5 фаиз чохалмышдыр. Муга-вила ги]матларина ва азад гиJмзтлapз кениш Jep верил-маси республикамызда соси-ал-игтисади каркинли]и даЬа^ да артырмышдыр. Девлат' магазаларында иса чох аз ше] тапылыр. Буна кара дэ республика аЬалиси маЬсул-ларын тахминан Japыcыны колхоз базарындан, гeJpи-эp-заг маЬсулларынын иса 25— 30 фаизини Ч1гара базардан» алыр. Назырда амтаа девриЗ-jacинин Ьэчминдэ азад вэ мугавила гиJмэтлapи 40 фа-издэн чохдур. Колхоз базар-ларында. кoммepcиJa ва кооператив магазаларында ба’-зи арзаг вэ ге]ри-эрзаг мэЬ-сулларынын гиJмэти 7—10 дэфэ артмышдыр. 60 манат компенсаси1аны вэ эмэк Ьаг-гынын 30—40 фаиз артмасыны бела гиJмэтлэpлэ гаршы-лашдырмаг агласыгмаздыр. Инди эЬалинин сосиал му-дафиэсини та’мин едэн бутун усул, амил вэ еЬтиЗатлар комплексиндэн сэмэрэли ис-тифадэ олунмалыдыр. Чун-ки бунсуз истеЬсалын сэмэ-рэли1инин ]уксэлдилмэсин-дэ фэрэЬли нэтичэлэр элдэ етмэк олмаз. Бу бахымдан эЬалинин кэлирлэринин ин-декслэшдирмэ васитэси ила низамланмасы об1ектив зэ-рурэтдир. Мэ’лумдур ки, истеЬлак гиЗмэтлэринин артмасы шэра-итиндэ пул кэлирлэриндэ вэ эманэтлэриндэ иткилэр ]а-раныр. Индекслэшдирмэ Ьэ-мин иткилэрин вэтэндашлара гисмэн вэ 1ахуд там едэнил-мэсини нэзэрдэ тутан меха-низмдир. Сосиал мудафиэнин девлэт системи олан индекслэшдирмэ конкрет игтисади шэраит нэзэрэ алынмагла Ьэ-]ата кечирилир вэ базар му-насибэтлэринин реал тэлэб-лэриндэн догур. Тариф ги]мэтлэри вэ вэ-зифэ маашлары эсасында му-эjjaнлэшдиpилмиш эмэк Ьаг-гы, пeнcиja, муавинэт, тэга-уд вэ дикэр сосиал едэнклэр, елэчэ дэ эЬалинин эманэт-лэри Ьекмэн индекслэшдир-мэнин oбjeкти олмалыдыр. Назырда республикамызда эЬалинин Japыдaн чоху joxcyллyг шэраитиндэ jaшa- Jыp. Бела бир вахтда мул-KHjJaTHH формаларындац асылы oлмajapaг индекслэш-дирмэнин минимум ашагы Ьэддини тэшкил едэн минимум истеЬлак будчэсинин дэ-JepH Ьэчминдэ эЬалинин кэ-лирлеринин там едэнилмэси зэруридир. ЭЬалидэн алынан веркилэрин мэблэринэ вэ невлэринэ да Jeнидэн бахыл-малыдыр. Чунки башга рес-публикаларла муга]исэдэ биздэ эмэк Ьаггы вэ пэракэн-дэ сатыш гиJмэтлэpи ила, Ьэр нэфэрэ душэн халг ис-теплакы маллары чох ашагы-дыр. (Мэ’лумдур ки, респуб-ликамыз бу саЬэдэ ахырын-чы ]ерлэрд0Н бирини тутур). Эрзаг вэ reJpH-эрзаг мэЬ-суллары гиJмэтлэpинин сур’-этли артымы республикамы-зын xycycHjJaiaapH нэзэрэ алынмагла эЬалинин кэлирлэринин индекслэшдирилмэсн Ьаггында ганунларын гэбул олунмасыны, Ьекумэтин ]а-ша1ыш минимумунун    ин- декслэшдирилмэсинэ тэ'ми-нат вермэсини зэрури едир. Нэзэрэ алмаг лазымдыр ки, халг истеЬлакы эмтээлэ-ринин,    хидмэтлэрин    rnj-' мэтлари Jyкcэлдикчэ пулун eмиccиJacы да артмышдыр. 1991-чи илин эввэлиндэ ел-камиздэ гиJмэтлэpин Д0Jи-шилмэси ва компенсаси]ала-рын верилмэси илэ элагэдар пулун eMHCCHjacH эн азы 40 мил]ард манат олмушдур. Бу илин доггуз ajbi эрзиндэ иса Ьэмин кестэричи 70 милJapд манаты етмушдур. Назырда гиjмэтлэp Jena дэ артыр, мал гытлыры давам едир. Одур ки, кэлирлэрин индекслэш-дирилмэсинин автоматик ола-раг эЬалинин реал кэлирлэринин, онларын рифаЬынын jyкcэлдилмэcини тэ’мин едэ-MajHHa умид бэслэмэк эсас-сыздыр. Чунки jeнидэн белку механизми олан индекслэшдирмэ эмтээ вэ хидмэт-лэр тэклифини артырмыр. Ладдан чыхармаг олм^13 ки, дикэр зиддинэтлэр ними сосиал зиддиJJэтлэp дэ игтисади проблемлэр зэмининдэ мeJдaнa чыхыр. Буна керэ дэ кечид деврундэ эЬалинин кэлирлэринин индекслэшди-рилмэси илэ ]анашы, jenn инфлJacиjaнын гаршысыны алан игтисади амиллэрин Je-ни формаларынын тэтбигинэ дэ кениш/Jep верилмэси зэруридир. ЭЬалинин кэлирлэринин индекслэшдирилмэсн пул fb-давулу вэ материалларын деври]]эси, эмэк мэЬсулдар-лыгынын артымы вэ пул кэлирлэринин артымы арасын-да зэрури нисбэтлэрин тэлэб-лэринэ yjFyH тэтбиг едилмэ-лидир. о, истеЬсалын Ьэчми-НИН артырылмасы вэ онун cэмэpэлиJинин Jyкcэлдил-мэсинэ стимулу зэифлэтма* мэли. сосиал мудафиэ илэ эмэк вэ онун СЭМ8рЭЛИ]И арасындакы ваЬдэти позма-малыдыр. Экс Ьалда угур-лара тэ минат вермэк чэтин-дир. Бу бахымдан игтисади мустэгиллик, елэчэ дэ эЬалинин сосиал мудафи^и мэна-фе1и истеЬсалын *сур’этли инкишафыны вэ онун сэмэ-pэлиjинин ^уксэлдилмэсиг ни тэлэб едир. Кениш ]а]ыл-мыш игтисади Ьэрч-мэрчлик. тэсэрруфатсызлыг Ьаллары, исрафчылыг, бoшдaJaнмa-лар вэ с. вахт иткиси базар мунасибэтлэри илэ бир ара-Ja сыгмыр, эЬалинин сосиал мудафиэсинэ тэ’минаты азал-дыр. Гытлыгын вэ инфл]аси]а-нын артдыры бир заманда вэзиJJэтдэн чыхмарын баш-лыча 1олу истеЬсалын сэмэ-pэлиJинин Jyкcэлдилмэcи-нэ мeJдaн ачан тэсэрруфат формаларына кениш 1ер ве-рилмаси, игтисади методлар-дан истифадэ эсасында ис-теЬсалат вэ эмэк интизамы-на чидди эмэл едилмэси, истеЬлак базарларында ]ени гaJдa Japaдылмacы, ишчилэр-дэ вахта, эмэJэ гэнаэт пси-холоки]асынын кучлэндирил-мэсидир. ЭЬалинин ЬэJaт сэ-вииэсинэ билаваситэ тэ'сир едэн малларын вэ хидмэтлэрин ги]мэтлэри чидди нэза-рэт алтына алынмалыдыр. Игтисади]]атын инкишафы вэ сосиал мудафиэ арасындакы нисбэтин позулмасынын ачы нэтичэлэри дэриндэн дэрк едилмэли, Ьэрч-мэрчли]э сон гoJyлмacы учун эмэли тэд-бирлэр керулмэли вэ онун hэJaтa кечирилмэси сур’эт-лэндирилмэлидир. Бу илин эввэлиндэ республикамызда адамбашына кэлири 130 манат вэ даЬа аз олан 912 миндэн чох аилэ варды. Ьесабламалара керэ минимум истеЬлак будчэсинин 330—350 манат олма-сына бахма]араг халг тэсэр-руфатында фэЬлэ вэ гуллуг-чуларын орта а]лыг эмэк Ьаггы 194,6 манат, сэнаЗедэ 218,7 манат, кэнд тэсэрруфа-тында 163,5 манатдыр. Эн нэЬaJэт, ону демэк лазымдыр ки, бунлар эЬалинин кэлирлэр.^нин индекслэш-дирилмэси Ьаггында ганунун гэбул едилмэси, бу ганунун позулмасы узрэ мэc’yлиjjэт тэдбирлэринин АзэрбаЗчан Республикасы ганунчулу-рунда ез эксини тапмасы зэ-рурили]ини шэртлэндирир. Республиканын хусуси]]эт-лэри нэзэрэ алынмагла Ьэмин ганун тезликлэ гэбул едилмэлидир. 3. ЬУСЕШОВА, Aзэpбajчaн Педагожи Ха- ричи Диллэр Институту си1аси игтисад кафедрасы- нын досенти, игтисад елм- лэри намизэдн. «Идмак» ИствЬсалат Бирпи]инин 2 немрали трикотаж сехиида таирубали ишчиларла каичлар чм)ии-чи|ина ча- лышырлар.    .    .    ,  - Онларын ики нума]андаси — бригадир Таммлла Дмудом ва тикишчи Елммр JaryOoaa. ^    т    I «    г-    Салмалоауидур. A38PBAJ4AH АЛИ СОВЕТИНД0 Г9ВУЛ Но]абрын 19-да A38p6aj-чан Республикасы Али Советы сэдринин биринчи му-авини 3. Э. Сэмэдзадэ Луна-ныстан Республикасынын ССРИ-дэки февгэл’адэ вэ сэ-лаЬиЗ]этли сэфири Илиас Гу-нариси гэбул етмишдир. Сэ-фир Бaкыja эмэли керушэ кэлмишдир. 3. Э. Сэмэдзадэ Азэрба!- чан парламентинин иши, сон вахтлар парламентин гэбул етдиЗи гэрарлар Ьаггында го-, нага этрафлы мэ’лумат вер-мишдир. Ге]д едилмишдир ки, девлэт иcтиглaлиJJэти Jo-луна гэдэм го]муш республика ДYнJa бирли]инин ин-кишаф етмиш девлэтлэри, о чумлэдэн Лунаныстан илэ бирбаша элагэ ]аратмаг истэ- jHp. И. Гунарис АзэрбаЗчанын девлэт иcтиглaлиJJэти Ьаггында республика Али Сове-тинин ceccиjacындa гэбул едилмиш конституси]а акты-нын abaMHjJaTHHH rejA едиб билдирмишдир ки. Лунаныстан Республикасынын ССРИ-дэки cэфиpлиJи ики девлэтин бэрабэр Ьугуглу мунасибэт-лэринин japaдылмacындa парламентлэр арасында ва-ситэчи олмага лазырдыр. СеЬбэт заманы Азэрба]чан вэ Лунаныстан республикала-ры арасында гаршылыглы су-рэтдэ фа]далы эмэкдашлы-гын дикэр .мэсэлэлэринэ дэ тохунулмушдур. (Азэринформ). глдынлАР керхшдулар Азэринформун конфранс салонунда журналист га-дынларла Бакы ШэЬэр Га-дынлар Шурасынын, Ьабе-лэ Муэссисэ. тэшкилат, тэЬсил очагларынын гадын-лар шураларынын узвлэри илэ керуш кечирилмиш-дир. К1ерушдэ <муасир гады- нын сосиал проблемлэри, ичтимаи Ьэjaтдaкы ролу вэ чэтинликлэри, гадын Ьу-гугларынын горунмасы, Je-ни нэслин Tap6HjacHHA8 га-' дынын узэринэ душэн вэ-зифэлэр, гадын тэшкилат-ларынын фэаллыгыны куч-лэндирмэк барэдэ ачыг сеЬ-бэт кетмишдир. Истиглал Актынын гэ-булундан сонра республика гадынлар шурасынын ССРИ гадынлар шурасына дахил олмасынын М0гс9дэу]гун-лугу мэсэлэси Miy^aaKHpa едилмишдир. Чыхыш едэнлэр бэ’зи мэктэблэрдэ муэллимлэрин тэ’тил етмэк hhJJothhh бэ- 6ИЛДИ1Г j3HM9AHlCJI0pHHH мишлэр. «Умид» гадынлар шура-сы адындан чыхыш едэнлэр бела бир Ьэ)эчанлы хэбэр вермишлэр ки, Даглыг Га-рабагда сэрЬэдлэримизи го-pyJaH Ьэмвэтэнлэримиз учун донор ганы азлыг едщэ. Декана МЭЧИДОВА. ТЭЗд НАЗИРЛИК кеьнэ НАЗИР ССРИ Девлат шурасы ССРИ Харичм Элагалар На-3MpAHjmiHH    ]арадылмасы барада гарар габул дир. Дени назирлик ССРИ-нин кечмиш Харичи Ишлар Ha3HpAHjHHHH есасында Ja- Й|дылмалы. она Хар||чи гтисади Элагалэр Назир-ahJHhhh ба!зи сэлаЬи]]этла* ри верилмэлнднр. Дени на-зирля]ин    ко1й1лектлошди- рилмэся 1992-чи ил )аива-рын 1-дэк баша чатмалы-дыр. OPAYJA ЧАРЫРЫРЛАР Ьагиги Ьарби гуллура па]ыз чагырышы узун та-раддудлэрдвн сонра напа-JaT ССРИ Девлат Шурасы тэрэфинден е’лан олунмуш-дур. Девлэт Шурасынын бу барэдэ 1991-чи ил 14 H0ja6p тарихли гарарында Дв)илир ки. «суверен республика-Уарын Сдевлэтларин) эра-зисиндэ ССРИ силаЬлы гуввэлэринин Ьазырда гув-вэдэ олан. ССРИ ганунве-ричили1и илэ MyaJJaH олуи-муш статусу сахланылыр. ССРИ Мудафиэ Назирли]и ]анында мэшвэрэтчи opra-нын — суверен республЦ* каларьш мудафиэ иазир-лэри шурасынын Japaдыл-масы таклифи ба1анилир. Бу шура Ьаггында гарар ла-jHhacH бир aj муддатинда ССРИ Мудафиа Назирли-]и тэрэфинден Ьазырланыб ССРИ президентина тэг-дим олунмалыдыр. ССРИ Мудафиэ HaзиpлиJин8. Ьа-белэ суверен республикала-рын (девлэтлэрин) ичра haKHMHjJdTH органларына тапшырылыр ки, 1991-чи илин па]ыз чагырышы учун лазыми тэдбирлар керсун-лэр. ДаЬа сонра ССРИ Мудафиэ Назирли1ин8 тапшырылыр кй. суверен рес-публикаларын (девлатлэрин) эразисиндэки Ьарби идарэ-етмэ органларынын (Ьарби комиссарлыгларын), мудафиа идман-техники тэш-килатларынын, Ьарби ин-шаат дасталэринин. 1ол-ти-кинти Ьнсс9лар|?иин рес-публикаларын ихти1арына верилмаси барада таклиф ишлэниб    Ьазырлансын. ССРИ Мудафиэ Назирли1и бу Ьиссэлэрин муЬарибэ деврундэ Иттифага табечили-JHHH сахламаг фикриндэдир. Ишрагилик фэлсэфэсинин баниси ШиЬабэ;у^нн Jataja СуЬрэвэрдинин вэфатынын 800 HnanjH 1991-чя илин де-кабрында тамам олур. Азэрба1чан Елмлэр Академн1асы-нын PaJacaT hej’ain бунунла баглы гарар гэбул етмиш, тэдбирлэр планы Ьазырламышдыр. Бу мунаснбэтлэ ел-ми ceccHja кечирилэчэк, республнкамызын керкэмлн алнм-лэри философун Ьэ1аты, 1арадычылы1ы вэ дун1акврушу-нэ дайр мэ’рузэ вэ чыхышлар едэчэклэр. Ашагыда философун ишрагилик тэ’лнми вэ онун иде]а мэнбэлэри Ьаггында фэлсэфэ елмлэри докторлары Arajap ШУКУРОВ вэ Закир МЭММЭДОВУН сеЬбэтини веририк. 3. М.: Ишрагилик тэ’ли- нэ мукэммэл дин, AynjaKepy-минин ahaMHjjBTHHH вэ фэлсэ- шу. эхлаг вэ мэишэт. мэ нэ- бурузэ верир. Ишыгла га-ранлыг, хе]ирлэ шэр, мэ’нэ-ви зэнкинликлэ мэ'нэви jox-суллуг вэ с. тэзадлар «Авес-та»да да, ШиЬабэддин СуЬрэвэрдинин эсэрлэриндэ дэ муЬум jep тутур. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди Зэрдуштун адыны Ьермэтлэ чэкмиш, ишрагилик тэ’лими-нин шэрЬчиси Гутбэддин Ширази (1236—1311) исэ MyajjaH мунасибэтлэ «кер-кэмли философ, камил имам Ш. J. СуЬровэрдинин вэфатынын 800 нплн’}н гцн Biiiiri Einmi tiKiti гэ, метафизика)а вэ физика-1а (тэбиэтшунаслыга) хусуси эсэрлэр Ьэср етмишлэр. Он-лар Аристотелэ бэ’зэн тэн-гиди )анашсалар да, онун адыны «Биринчи муэллим» де)э еЬтирамла чэкмишлэр. ШиЬабэддин СуЬрэвэрдинин 1арадычылыгында суфи-фэлсэфи трактатлар а)рыча 1ер тутур. Мутэфэккир бу эсэрлэрдэ    тэсэввурдэ ишлэ- нэн рэмзлэрдэн истифадэ едэ- МИНИН ЭЬЭМИНЭТИНИ ВЯ Аялся-    шу,    эхлаг    вэ мэишэт.    мэнэ-    КЭМЛИ филисиф, патил    итат    рэК,    ОЗуНуН    ВарЛЫГа ВЭ ИДрЭ- фэ тарихиндэ ]ерини муэ]-    ви))ат    принсиплэри    топлусу    (башчы) Зэрдушт Азэрба]--    ка дайр    бахышларьшы бэдии )энлэ1^дирмэк учун илк 1Уев-    кими тэблиг едилэн    бу    дин    чани» ифадэсини ишлэтмиш-    бо аларла.    чанлы образларла бэлэ 1ени левоя íXVII ягпя^    там    шэкилдэ Ьэлэ    дэ    а)рэ-    Дир.    Бутун у)гун чэЬэтл^э    се1лэмишдир. годэр бэшэр ^элсэЛи Фик- нилмэмишдир. Эн гэдим дун- бахма)араг ишрагилик зэр- Jepи кэлмишкэн ону да ринин инкишаф мэрь1лэл^ри-    )а динлэриндэн олан    зэрдуш-    душтиликдэн хе)ли дэрэчэдэ    де1им    ки. и«   Гэдим Шяпгя Гяпим    тилик    инкилис тэдгигатчысы    фэрглэнир:    ишрагиликдэ    рэвэрди    сэлэфлэринин мев ЛунаныстаТ м^сэ^    Мери    Бо?сун се?лэри    илэ    ишыгла гаранлыг    мубаризэ    чуд    фикирлэрини садэчэ Шэргинэ аил мэрЬэлэлэри    де1илсэ билаваситэ    вэ    бил-    апаран    ики башлангыч    де-    олараг    тэкрарламамыш, ис- кездэи кечирмэк лазымдыр.    васитэ    бэшэриЛэтэ бутун ди-    Jилдиp. гаранлыг (квлкэ)    чи-    тар онтоложи. истэрсэ д» гно- Ьэмин мэрЬэлэлэрдэ мевчуд олмуш идеоложи тэ’лимлэр арасында Ьэмишэ варислик элагэлэри озуну кестэрмиш-дир. А. Ш.: Варислик зэрдуш-тиликлэ гэдим )унан елми-фэлсэфи фикри арасында ху-сусилэ кучлу олмушдур. «Авеста» Демокрит, Платон, Аристотел вэ башгаларынын дун)акерушунун формалаш-масына дэрин тэ’сир кестэр-мишдир. Тээссуф ки, елми-кутлэви эдэби)1атда, дэрс-ликлэрдэ бу фактын устун-дэн сукутла кечирлэр. Мэсэ-лэн. атомистикадан данышан-да Демокритин бе!ук хидмэ-тини ге)д едирлэр. лакин онун Миди1а)а сэфэрини, бу елмин эсасыны зэрдушт ди-нини ]арадан маглардан е1-рэнди1ини демирлэр. 3. М.:    Сиз ахыр вахтлар зэрдуштйли]э дайр бир сыра мэгалэлэр («Авеста», «Маг-лар кимлэрдир?», «Бир даЬа Ту ран Ьаггында», «Зэрдушт Ьаралыдыр?» вэ с.) )азмы-сыныз. Сонракы елми-фэлсэ-фи сосиал-етик ирслэ, элэл-хусус ишрагилик тэ’лими илэ баглылыгы нэзэрэ алыб, бу мевзу узэриндэ бир гэдэр кениш да)анмаг )еринэ ду-шэр. А. Ш.: Зэрдуштилик де-1эндэ, адэтэн, ислам вэ хрис-тианлыгдан даЬа гэдим’ олан бир дини дун1акеруш нэзэрдэ тутулур, онун мугэддэс китабы «Авеста»дакы дини тэсэввурлэрэ диггэт )енэлир. Эслиндэ. зэрдуштилик сон дэрэчэ кениш мундэричэли бир тэ’лимдир. Орада уму-ми1)этлэ, варлыга вэ идрака дайр динИ-фэлсэфи бахыш-' лардан элавэ. тэбиэт, чэми1-1эт вэ инсан Ьаггында ма-раглы мулаЬизэлэр вардыр. , Бизим ерадан эввэл II—1 минилликлэрин говшагында ме]дана кэлэн, муэ^эн дэрэчэдэ гэдим дун]ада ]ека- перипатетизми. ишрагилик вэ Е)нэлгузат Ми)анэчинин (1099—1131) ишлэ*)иб Ьа-зырладыгы суфи пантеизми са)эсиндэ орта эсрлбр мэрЬэ-лэсинин JyKcaK инкишафы мусэлман Шэргинэ аиддир. Чунки бу тэ’лимлэрин Ьеч • бириндэ креатсионизмдэн (дун)анын Ьечдэн хэлг олун-масы Ьаггында эгидэдэн) чыхыш едилмир. Ьалбуки Ьэмин доврдэ Гэрб елкэлэрин-дэ — христиан алэминдэ 1ал-ныз креатсионизмэ да/анан дини-фэлсэфи консепси]алар варды. Ф. Енкелсин деди)и кими, «килсэ еЬкамы Ьэр чур тэфэккурун чыхыш моменти вэ эсасы иди». А. Ш.: Мараглыдыр. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди динэ, JaxyA дини фэлсэфэ)э де)ил. илдэ CypHjaJa кедиб, амру-нун сон иллэрини Ьэлэодэ }ашамыш, орада диспут мэч-лислэриндэ фэал иштирак етмишдир. 03 шакирди, эсэр-лэрикин керкэмли шэрЬчиси Шэмсэддин ШэЬрэзуринин (.... — 1250) вэ башгаларынын вердиклэри мэ’лумата керэ. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди музакирэлэрдэ мэЬарэт кестэрир, парлаг зэкасы вэ кениш елми Ьазырлыгы са-1эсиндэ эле)Ьдарларына талиб кэлирмиш. Философун шаЬрэти Ьэлэбин Ьакими Мэлик ЗаЬирэ (1167 —1215) чатыр. Ьаким ШиЬабэддин СуЬрэвэрди]э еЬтирам эламэ-ти олараг бе)ук бир диспут тэшкил едир. Шипабэддин СуЬрэвэрди дэрин муЬакимэ-лэри, инандырычы субутла- тул» («гэтл олунмуш философ») ады илэ тарихэ ду-шур. Онун Заратдыгы ишрагилик узун эсрлэр 6oJy кениш ]а]ылараг, габагчыл фэл-сэфи мэктэблэрдэн биринэ чеврилир. А. Ш.: Бутун мевчуд фэл-сэфи вэ тарихи эдэби])атда ге)д едилди1и кими, Зэрдушт Гатларда ез эксини тапмыш дуалист тэсэввурлэр вэ мэз-дэизм эсасында ]ени дини )аратмышдыр. Ьэмин тэ’лим-дэ AyHjaHHH инкишафы про-сесиндэ инсана муЬум jep верилмишдир. Бу дини сис-темдэ сосиал-етик муддэ-аларла )анашы, мучэррэд ан-ла)ыш вэ образлар да xej-ли Jep тутур. Ьермуз али АллаЬ — xeJиpxahлыг му-чэммэси е’лан едилир. Дун- кэр е’тигад невлэриндэн даЬа артыг дэрэчэдэ тэ’сир кестэрмишдир. Сон тэдгигат-лар кестэрир ки, Ьэтта гэдим вэ мэшпур Ьинд эдэби-дини абйдэси олан «Ригведа-Ja» «Авеста»нын 6eJyK тэ' сири олмушдур. Демэли, бу зэнкин тэ’лим Ьэм бутевлук-дэ, Ьэм дэ aJpH-aJpbi билик саЬэлэри чэЬэтдэн Ьэмишэ ернэк олмушдур. 0злэринин Japaдычылыг истигамэтлэ-ринэ yJryH олараг керкэмли мутэфэккирлэр бурадакы тэ-бии-елми, cocиaл-cиJacи вэ етик фикирлэрдэн кениш бэЬрэлэнмишлэр. «Авеста»-нын Ma’HBBHjJax барэдэки кoнceпcиJacы исэ бутун тарихи деврлэрдэ бэшэри иде-Jaлapa чеврилмиш, «xejHp-xah сез», «xejnpxah фикир» вэ «xejHpxah эмэл» принси-пи 6eJyK алимлэрин, фило-сс^ларын JapaдычылыFынa силинмэз меЬур вурмушдур. ' Мэнэ елэ кэлир ки. ишрагилик фэлсэфэсиндэ сосиал эдалэт мотивлэри. хусусэн ишыгла элагэдар душуичэ-лэр билаваситэ зэрдуштили-JHH тэ’сири илэ ]аранмыш-дыр. 3. М.; Ишрагилик тэ ли-миндэ зэpдyштилиJин тэ’си-^ ри Ьэм TepMHHonoKHja, Ьэм дэ фикир чэЬэтдэн езуну симлэр тимсалында ишыгын дашь^ычысы — кэсиф суб-салси]а caJblЛblp. А. Ш.: Ишрагилик гаран-лыгын ишыгдан aJpылмaзлbI-гы, биркэ мевчудлугу фик-ринин тэсдиги, JarHH ки, онун eMaHacHja h838PhJJ8CHHhh мэзмунундан ирэли кэлир. Бу JepAa о, эввэлки тэ’лйм-лэри тэкрар етмир ки? Уму-миJJэтлэ. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди варлыгын эсасыны нэ-дэ керурду? 3. М.:    ШиЬабэддин СуЬ рэвэрди гэдим деврун дикэр тэ’лимлэриндэн дэ, эрэбдил-ли перипатетизмдэн вэ су-физмдэн дэ кениш бэЬрэлэн-мишдир. О. Гэдим Шэрг алимлэриндэн Ьермиси, Чэ-масифи, БозоркмеЬри, Ага-сазмэни вэ башгаларыны JyKcaK гиJмэтлэндиpмишдиp. СуЬрэвэрди гэдим Jyнaнлap-дан Емпедоклу вэ Пифагору азман философлар, пикмэт дуЬалары caJмыш, Платону «фэлсэфэнин рэиси» рдлан-дырмышдыр. Буну «Йшраг фэлсэфэси» («Ьикмэт эл-иш-раг») китабы ajAHH кестэрир. Китабда Ьэмин алимлэрин фикирлэринэ денэ-денэ мурачиэт едилир. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди вэ онун давамчылары перипатетик мевзулара — мэн.ти- сеоложи мэсэлэлэри арашды-раркэн JeHH фикирлэр, мулаЬизэлэр ирели сурмушдур. Ишрагилик муЬум фэлсэфи проблемлэрин изаЬында эв-вэлчэ фикир чэpэJaнлapbIHbIH Ьамысындан фэрглэнир. Он-да бутун мэсэлзлэрйн rojy-лушунда вэ Ьэллиндэ бир нев езунэмэхсуслуг вар. Мэ-сэлэн, варлыгын эсаслары-нын шэрЬинэ ишpaгилиJин eManacHja HasapnJJacH нэ не-оплатонизмэ, нэ дэ Шэрг перипатетизминэ yjryn кэлир. Неоплатонизмин баниси гэдим JynaH философу Пла-тонидир (205—270). Она керэ, мевчудат силсилэсиндэ )алныз ге)ри-мадди оланлар — ВаЬид, эгл вэ нэфс (чан) учлу)у (триада) иштирак едир. Бурада матери)а)а (чис-мэ) мустэгиллик верилмир, она шэрин тэзаЬуру кими бахылыр. BeJyK турк философу Эбунэср Фэрабинин (870—950) JapaтдыFЫ Шэрг перипатетизминдэн эгл. нэфс вэ ЧИСМ (MaxepHja) учлу)у кетурулур. Ишрагилик исэ мевчудатын ме)дана чыхма-сында билаваситэ зэрдушти-лиJин гэ’сири^илэ ишыг вэ га^нлыг (чисм) икили)инэ эсасланыр. ' Лери кэлмишкэн ге)д едим ки. бэшэр фэлсэфэси Шэрг мэЬз елми-фэлсэфи дун)ако-рушунэ кэлиб чыхмышдыр. 3. М.: ШиЬабэддин СуЬрэвэрди Марага шэЬэриндэ мусэлман Ьугугунун эсасла-рыны вэ фэлсэфэни Фэхрэд-дин Рази (1148—1209) илэ бирликдэ е]ни муэллимдэн— Мэчдэддин Чилидэн е)рэн-мишдир. Фэхрэддин Рази дини фэлсэфэ (схоластика). ШиЬабэддин СуЬрэвэрди исэ ге)ри-дини фэлсэфэ (ишрагилик) )олуну тутуб. XII эср-дэ бири эн бе)ук илаЬи))ат-чы, дикари нэпэнк орижиг нал философ сэвиЦэсинэ чат-.мышдыр. Орта эсрлэрдэ мусэлман елкэлэриндэ дини фэлсэфэ илэ )анашы ге)ри-дини фэлсэфи консепси)аларын да ол-масы, Ьэр ше1дэн эввэл, башга динлэрэ нисбэтэн сонра-дан ме)дана чыхмыш исла-мын азадфикирлилик ме)л-лэринэ даЬа артыг дэрэчэдэ дезумлулук кестэрмэси илэ баглыдыр. О деврдэ демок-ратик эЬвал-руЬи)Зэ кучлу иди. Лакин иде)алар мубари-зэсиндэ сон нэтичэдэ 1}аки51 идеолоки1анын нyмaJэндэлэ-ри ганунла устун кэлирди-лэр. ьу Ьал ШиЬабэддин СуЬрэвэрд1Шн Ьэ)ат )олу-ну кездан кечирдикдэ aJдын нэзэрэ чарпыр. О. 1183-чу ры илэ Ьугугшунасч:холаст илahиJJaтчылapa галиб кэлир. Философу рэсми иде-oлoкиJaJa зидд чыхмагда тэгсирлэндирирлэр. Лагут Ьэмэви (1179—1229) Jaзыp: «О. эгида позгунлугу вэ дин-с ИЗЛИ к устундэ иттиЬам олу-нурду». ЧoгpaфиJaшyнac, та-рихчи алим хатырладыр ки. «ШиЬабэддин СуЬрэвэрди гэдим философларын мэзЬэ-бинэ е’тигад едирди». Гэдим философларын мэзЬэби исэ орта эсрлэрин дини идеоло-ки1асы илэ бир apaJa сыг-мырды. Шэмсэддин ШэЬрэзуринин тэ’бирйнчэ, «о, му-баписалэрдэ философларын керушлэрини мэгбул caJыp. мудафиэ едир. Ьэмин керуш-лэрин мухалифлэринин рэ -)ини сэфеЬлик адландырыр-ды».. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди-дэн разы галан Ьаким ону ахырадэк мудафиэ еда бил-мир. 1154-чу илдэ Азэрба!-чанын эзэмэтли даглар ди-)ары СуЬрэвэрддй ДYнJaJa йез ачан. ги1мэтли елми вэ бэдии Зарадычылыгы. орижи-нал доктриналары илэ этраф мэмлэкэтлэрдэ беЗук нуфуз газанан ШиЬабэддин ЛэЬЗа СуЬрэвэрди 1191-чи илдэ узаг Ьэлэб елинда е’дам едилир вэ «эл-фэ]лэсуф ЭЛ- мэг- )а эдалэтинии символу кими чыхыш едэн ода сита1иш ритуалда эсас рол oJнajыp. Зэрдушт дининдэ хе)ирлэ шэр арасында эбэди мубаризэ кедир. Инсан анчаг xeJ-рии шэр узэриндэ там гэлэ-бэcиJлэ xoшбэxтлиJэ чата би-лэр. Зардуштли)ин баш Ал-лаЬы Ьермуз эслиндэ Кунэ-шин антопоморфизи иди. Буна керэ дэ Кунэш бэ'зэн онун оглу, бэ’зэн Ьэр ше)и керэн кезу. бэ’зэн исэ дотрудан-ДoтpyJa езу Ьесаб едилирди. СуЬрэвэрдинин тэ’лиминдэ буна кениш Jep верилмэси шубЬэсиз. тэсадуфи де)илди. Тээссуфлэ ге1д етмэк лазымдыр ки. сон 200 илин тэдги-гатларында зэpдYштилиJин бeJYк фи1юсофларын 1арады-чылыг мэнбэJи олдуту демэк олар ки. ejpэнилмэмиш• дир. Бунун да сэбэби Авропа тэдгигатчыларынын эсэрлэриндэ ахтарылмалыдыр. Ахы орта* эсрлэрдэ Авропада фэлсэфэнин схоластиканын «кэ-низинэ» чеврилмэси факты-ны мусэлман Шэргинэ дэ аид етмиш. бэ’зэн Ьэтта мур-тэче авропасентризм мевге-)иидэ дурараг, Шэрг халгла-рынын japaтдыrы Зуксэк мэ-дэнииэтин эhэмиJJэтини Ье-чэ ендирмэ)э чалышмышлар. Шэрг фэлсэфэсииэ лaгeJд- лик, мэнфи мунасибэт бу ку-нун езундэ дэ давам едир. 3. М.: BahMdHjap. EJhba-гузат MHjaHa4H. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди. Сирачэддин Ур-М9ВИ вэ башга даЬи философ-ларымызын JapaдычылыPЫ' нын тэдриси учун али мэк-тэблэримиздэ хусуси курс* лар тэшкил едилмэлидир. Бз'’ 6eJyK фикир баЬадырлары* нын зэнкин ирси еЗрэннлмэ-JHH49 орта эсрлэрдэ елм вэ M8A8HHjJdTHMH3HH JyKCBK ии-кишафыны, 9Ad6HjJaT вэ ии-чэсэнэтимизин дэрин елми эсасларыны ачыб кестэрэ билмэрик. А. Ш.: Мэнчэ сеЬбэтими-зин )екунунда орта аср Шэрг фэлсэфи фикринин JeHH девр-лэ элагэсинэ нэзэр салсаг JepHHa душэр. Бу, AYHja миг-]асында MaAaHHjJaTHMHSHH тарихи ahaMHjJaTHHH MyaJJaH-л9шдиpмэJэ кемэк едэр. 3. М.: Элбэттэ, бир-бири-нин ардынча кэлэн инкишаф мэрЬэлэлэри элаЬиддэ дeJил, Ьэр бири езундэн габагкынын идeJaлapы зэмининдэ «фор-малашмышдыр. Экэр орта эср Шэрг мэрЬэлэси мевчуд oлмacaJды. Ьеч шубЬэсиз. Авропада XVIII эср материал изми дэ Japaнмaзды. Елм вэ фэлсэфэ aA96HjjaT вэ инчэсэнэтэ дэ кучлу тэ’сир кестэрмиш, Хагани, Низами кими даЬи шаирлэ-рин Jeтишмэcини тэ’мин етмишдир. YMyMHjJaTA9, орта эср 1}сЛам алэминин m8A8HhJ-J8TH AYHja сивилизаси1асьшда силнмаз излэр бурахмыш-дыр. Бела бир факты хатыр-латмаг JepHH9 душэр т, HTaaJaH рэссамы Чотто (1266 — 1337) «Лазарын дирилмэ-си» таблосуида Исанын hhJ-ниндэки capFHja нахышабэн-зэр куфи Jaзылapыяы рэсм етмишдир. XIV—XV эсрлэрдэ чэкилмиш шэкиллэрдэ христиан мугэддэслэринин вэ Мэр]9мин а)аглары алтында-кы халыларда мусэлман вл-кэлэриндэ Ьазырланмыш ха-лыларын нахышлары керу-нур. А. Ш.: Фэлсэфэ тарихи-мизэ, онун керкэмли нума-1эндэлэринэ гаршы narejAnH-Ja. биканэли]э сон roJyaMa-лыдыр. Мэ’нэви сэрвэтими-ЗИН надир инчилэринин тэд-гиги, тэрчумэси вэ нэшри га1рысын^ галмалы1ыг. ШиЬабэддин СуЬрэвэрди илэ 1аиашы AYHja швЬретли башга филосо^арымызы да уяутмамалы. оялары еллик-лэ TaHHjH6 танытмаг ]олуя-да мэгcэдJeнлY яш апармалы-)ыг. ;