Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 1

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, May 28, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - May 28, 1992, Baku, Azerbaijan АЗЭРБА J4AHblH-9JUNI992 w ЧУМв АХШАМЫ, Nt 101 (21727) Омом ìeiS-v нлдэ го]улмушдур. A39PBAJ4AH РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ИЧТИМАИ-ОиАСИ ГЭЗЕТИ Ги|мати 1 манат. иши мэчяисик MaJын 26-да республика Али Совета сэдринин биринчи муавини Тамерлан Гара-¿евин сэдрли^ иле Азврба}-чан Милли Мечлисинин нев-бети ичласы олмушдур. Зв-велчэ AзэpбaJчaн РеспубЛи-касынын Ьэрби трибуналлары Ьаггында эсаснамэу^иЬэси музакирэ едилмишщр. •ТЭДи-Ьэни парламент узвлэринин музакирэсинэ Загафгар^а Ьерби Даир^си Ьэрби трибу-иалынын кечмиш сэдри ке-нерал-ма]ор ФириДун Ьусе1-.. нов тэгдим етмишдир. Ф. Ьусе}нов сенэд ла}иЬэ-сиии шэрЬ едерэк онун бир сыра прннсипиал муддэала-рындан сеЬбэт ачмышдыр. О, трибуналын Дакимлари* нин вэ узвлэринин орду проб-лемлеринэ ¿ахщы бэлэд олан Ьэрби гуллугчулар олмасы-нын зэpypилиJини ге]д етмишдир. Ьэрби гуллугчунун терэтд^и истэр умуми чина-* ¿эт, истерсе дэ Ьэрби харак-терли Ьугуг позунтуларына ¿алныз Ьэрби трибунал бах-малыдыр. Мэ’рузэчи сэнэдин адындан бэЬс едэрэк демиш-дир ки. ону «эсаснамэ» ад-ландырмаг даЬа дузкун олар-ды. чунки бу лaJиhэ Азэр-ба]чан Республикасынын мэп-кэмэ гурулушу Ьаггында га-нунунун эсасында Ьазырлан-мышдыр вэ онун бир Ьиссэ* сндир. Ганун ла]иЬэсинин муза-кирэси кэскин мубаЬиселэрэ ! лэ бир суал вермишлэр: Милли Мэчлисин узву ез фэа- олмамышдыр/ Бир сыра депутатлар Ф. nYceJнoвyн кэтарди]и дэлиллерлэ разы-лашмышлар. Парламентам узвлэри ганун ла^Ьэсини би-ринчи охунушда гебул едэрэк ону тэкмиллэшдирилмэк учуй Милли Мэчлисин му-вафиг комисси1асына вермиш вэ сэнэдин гэти музакирэси-ни невбэти ичласадэк тэ'хи-рэ салмышлар. <AзэpбaJчaн Республикасы Милли Мечлисинин jeни узвлэринин хечнлмэси Ьаггында» ганун ла^Ьэсинин музакирэси заманы гызгын дне-кyccиJa олмушдур. Бир чох депутатлар ез чыхышларын-да Милли Мэчлисин индики тэркиби учуй актуал олан бе- лиПэтини башга вэзифэдэ ишлэмэклэ элагэлэндирэ би-лэрми? Сэдрлик едэн бу су-алын принсипиал характер дашыдыгыны билдирэрэк парламентам узвлэрииэ хатыр-латмышдыр ки, беле вэзиЬ J9T ганунун тэлэблэринэ зид-дир вэ экер Милли Мэчлис узвлэринин эксэриПэти вэ-зифэлэри элагэлэндирмэ]э Joл верилэ билэчэ]инэ тэ-рэфдардырса, мевчуд ганунг веричиликдэ мувафиг. flejH-шикликлэр апарылмалыдыр. Бу мэсэлэнин музакирэсинэ Азэрба/чан президента сеч-килэриндэн сонра raJbiTMar гэрара алынмышдыр. . Ганун да|иЬэси маддэ-мад-дэ музакирэ едилдикдэн сонра Милли Мэчлисин узвлэри онун гэбул олунмасына сэс вермишлэр. Милли Мэчлисдэ бир JepHH бош олдугу нэзе-рэ алыиараг тэклиф олунмуш-дур ки, депутат Вагиф Гасымов онун теркибинэ да-хил едилсин. Депутатлар В. Гасымову Милли Мэчлисин тэркибинэ дахил едэрэк ону Ьемчинин гачгынларла иш вэ республикадан кэнарда JauiajaH азэрба]чанлыларла элагэлэр узрэ даими комис-cHjaHbm сэдри вэзифэсинэ тэсдиг етмишлэр. Тамерлан rapajee билдир-мишдир ки, депутатлар То-фиг Рустэмов вэ Тофиг Ке-чэрли онлары Милли Мэчлисин узвлу^ден азад ет-мэк Ьаггында еризе вермишлэр. Кезлэнилд^ине керэ. Милли Мэчлис бу месэлэ барэсиндэ гэти гэрары ма-¿ын 27-дэ кечирилэчэк ич-ласында гэбул едэчэкдир. Депутатлар Азэрба^ан Республикасынын бир сыра ганунверичилик актларынын Ьугуги гуввэсини итирмэси Ьаггында, Азэрба^анын Чи-Haj3T Мэчэллэсинэ дэ]ишик-ликлэр вэ элавэлэр етмэк Ьаггында, ресцубликанын je-ни тэшкил о лун му ш pajoH-ларында халг мэЬкэмэлэри ¿арадылмасы Ьаггында ганун-лар да гэбул етмишлэр. Азэринформ. 30ВВАРЛАРЛД MBPYIII Ма]ын 28-дэ Азэрба)ча-нын бе]ук бир груп дин-дары — 500-э ¿ахынадам СэудиЛэ Эрэбистанынын Мэккэ шэЬэринэ Ьэчч зи-¿арэтинэ Joлa душур. Азэр-бaJчaн президентинин сэ-ла*^этини hэJaтa кечирэн республика Али Советинин сэдри Иса Гэмбэров бу сэ-фэр эрэфэсиндэ, мajын 27. дэ IIIeJxYЛИCлaм Ьачы Ал-лаЬшукур Пашазадэ баш-да олмагла бир груп дин хадимини вэ зэвварларын нYмaJэндэлopини гэбул етмишдир. Республика парламенти-нин башчысы демишдир ки, Ьазырда Азэрба1чан чэтин кунлэр кечирир. Бунунла бэрабэр о гeJд етмишдир ки, hэJaт давам едир вэ бизэ хош хэбэрлэр дч нэ-тирир. Ьэмин хэбэрлэрин бири узаг Мисирдэн алынмышдыр.- Ше1хулислам ЬаС-чы АллаЬшукур Пашазадэ бу эрэб влкэсинин биринчи дэрэчэли «Елм вэ сэнэт» орденинэ лaJиг керулмуш-дур. И. * Гэмбэров ¿ук-сэк мукафаты Гафгаз Му-сэлманлары Идарэсинин башчысына тэгдим етмиш вэ она дини фэал^]этиндэ MYвэффэгиJ Jэтлэp арзула- •* мышдыр. АзэрОДчан Али Советинин сэдри топлашанлары рес- лэтлэрин. дун Ja ичтима^. фотинии диггэтини ермэни тэчавузу проблеминэ чэлб етмэк учун мумкун олан бутун тэдбирлэр керулуг Бу мэгсэдлэ дипломатии каналлар ишэ салынмыш. дыр, cHjacH васитэлэрдэн истифадэ олунур. EJhh за-манда милли ордунун де-Jyui raöiuiHjjdTHHH артыр-маг учун тэдбирлэр кору, лур. Бурада башлыча вэ-зифэ рсяпубликанын дев-лэт рэЬбэрл^инин бирл^и-дир.    * А. Пашазадэ демишдир ки, • дин хадимлэри, бутун диндарлаг) республиканын JeHH рэЬбэрл^ини саламла-}ыр вэ À3ap6aj4aHAa haja- публиканын Jena рэЬбэрли-Jhhhh heJaTa кечирэчэ}и баш хэтт илэ таныш етмишдир. Ьазырда башлыча везифэ A3ap6aj4aHfla демократик дэ}ишикликлэри давам ет-дирмэкдэн ибарэтдир. Гар-шыдакы президент сечки. лэои бу flejHmHKHHKnapH меЬкэмлэндирмэлидир. Ин-ди илк невбэдэ caÖHTHHja наил олмаг лазымдыр. Эмин-аманлыг вэ ганун-raj-да адамларын ©з гуввэлэринэ и.намыны бэрпа eTMaJa, кэлэ-4ajd инамла бахмаларына комэк едэчэкдир. О демишдир: Гурмаг HCT3flHjHMH3 чэ-MHjJaTfla ajpbi-ajpbi рэЬбэрлэ-рин вэ cHjacn хадимлэрин ирадэси дeJил, ганун устун олмалыдыр. И. Гэмбэров Гарабагда вэ Ермэнистанла Ьэмсэр-Ьэд pajo-нларда B33Hjj9TflaH данышараг демишдир ки, Ьазырда бе]нэлхалг тэш. килатларын, ajpbi-ajpbi дев. та кечирилэн демократии AojHmHKwiHK.iapA0 фэал иш. тирак едэчэклэр. Иса Гэмбэров топлашан. ларын чохлу суалына ча-ваб вермиш вэ ахырда он. лара угурлу Jon, догма Батана саг.саламат raJbiTMa-ларыны арзуламышдыр. СеЬбэтдэ A3ap6aj4aH Pec. публикасынын девлэт ка. тиби ПэнаЬ bycejHOB ишти-рак етмишдир. Азэрпфори. э|с Ше1хуласлам А. Наша-' задэ1э орден тэгдим олунур. KHMja комплекси муэссисэлари илэ танышлыг MaJbiH 26-да A3ap6aj4aH Республикасы баш назири. нин биринчи муавини ВаЬид ЭЬмэдовун CyMraJbiTAa ким-Ja вэ нефт khmJbch комплекси муэссисэлари илэ танышлыгы Синтезкаучук ИстеЬсал Бирл^индэн баш. ланмышдыр. Феврал ajHHfla 6npnHjHH заводларындан би. риндэ 6eJyK гэза баш вер-мишди. Нэтичэдэ етилен вэ пропилен истеЬсалаты (ЕП-300) дaJaндыpыл мышдыр. Республика KHMja caHaJe. синин потенсиалынын ар-тырылмасы учун 6©JyK эЬэ-MHjjaTH олан ЕП-300 истеЬ. салатында бэрпа ишлэринин баша чатдырылмасына Jap-дым кестэрмэк мэгсэди илэ муэссисэ мутэхэссислэринии, муЬэндислэринин вэ фэЬлэ. лэринин pa’jH нэзэрэ алын. магла. девлэттэчЬизаткома, милли банка вэ дикэр баш идарэлэрэ конкрет тапшы. рыглар верилмишдир. Сонра В. ЭЬмэдов еко. ложи чэЬэтдэн тэмиз. муа-сир TexHonoKHjaJa малик 6jfTaflHjeH истеЬсалаты ти-кинтисинин кедиши илэ таныш олмуш, узви синтез. KHMjacaHaJe, мэишэтким-Ja бирликлэринэ. суперфосфат заводуна кетмиш, коЬ-на истеЬсалатларын JeHH-дэн гурулмасы вэ JeHH ис-теЬсалатлар тикилмэси кедиши илэ таныш олмушдур. Игтисади элагэлэрин по. зулмасы нэтичэсиндэ ким-Ja4Mnap учун Japaнмыш проблемлэр Ьэртэрэфли ©J-рэнилмишдир. CaHaJe муэссисэлэринин рэЬбэрлэри илэ бирликдэ бир сыра ManHjJa-T9cappY-фат мэсэлэлэри Ьэлл олуи-муш, KHMja caHaJecHHfla ]аранмыш мурэккэб b33hJ-J9TH арадан галдырмаг учун тэдбирлэр MYaJJaHn9UJflHpHn-мишдир. Азэринформ. MYHY гэтлтп зимта Мухтар распубликада аозиЦэтл» таныш олмаг учун БМТ катмбли|н см|асм дапартамантмими раНба-рн Фрамчаск Ванграллми башчылыг атдм|н БМТ-нни хусусм иума)анда Ьа)'атм дунам Нахчывана калмиш-дир. Мэ лум олдугу кими, HyMaJaHAa hej эти Загафгази-JaJa БМТ ТэЬлукэсизлик Шурасынын тапшырыгы илэ Га-рабагын даглыг Ьиссэсиндэ вэ онун этрафында мунагишэ паггында фактлар топламаг учун кэлмишдир. Нахчыван аеропортуна кэлдикдэн дэрЬал сонра гонаглар Сэдэрэкэ • JonnaHMHuwap. Шэксиз. ме’тэбэр HyMaJaHAd hej этинин кэлишиндэн Ayjyr душэн ермэни тэрэфн Сэдэрэкин атэ-шэ тутулмасыны даЗандырса да. гонаглара узун-узады изаЬат вермэк лазым кэлмэмишдир. Ахы, Сэдэрэкдэ мэр-милэрлэ дагыдылмыш евлэр ермэни тэчавузунэ эн jaxшы субут олмушдур. БМТ HyMaJaHAanapH Сэдэрэкдэн дидэр-кин душмуш он мин нэфэрдэн артыг гачгынла да керуш-мушлэр. Дунэн ахшам БМТ HyMaJaHAanapH мухтар республика Алн Мэчлисинин сэдри bejAap önnjeena керушмуш-лэр. JaxbiH мунларда Италн]анын па)тахтыида АТЭМ-ин Даглыг Гарабаг узрэ ба)налхалг сулН конфран-сына Назырлыг мушааираси качмрмлачакдмр. Элагэдар ’ тэрэфлэрин нума]эндэлэри илэ бир сыра дипломатии элагэлэр JapaTMbiui конфрансын президенти Марио Раффаелли бу барэдэ мэ’лумат вермишдир. О. бундан эввэл Даглыг Гарабаг, Ермэнигтан, Азэрба1чан. Руси Ja. Курчустан. TypKHja. Иранда еэфэрдэ олмуш вэ проблемин CHjacH )олла низама салынмасы мэгсэдилэ Ьэмин елкэлэрин рэЬбэрлэри илэ данышыглар апармыш-дыр. Ромада кечирилэчэк Ьазырлыг мушавирэсиндэ АТЭМ просесинин узву олан 11 елкэнин HYмaJэндэлэpн иштирак едэчэклэр. Даглыг Гарабаг узрэ сулЬ конфрасынын эв-вэлчэ HjyH aJындa Минскдэ кечирилмэси планлашдырыл-мышды. ' Лакин мунагишэ болкэсиндэ Д0JYш aMannJJaT-ларынын JeHHAdH башланмасы онун башга вахта кечирил-мэсинэ сэбэб ола билэр. АНСА Акентл^и бунунла эла-гэдар кестэрмишдир ки, Рома мушавирэси fleJyiueH тэ-рэфлэр арасыида диалогун бэрпа едилмэсинэ кемэк ет-мэлидир. Гыргызыстан матбуатында республика Харичи Ишлар Назирли)ннмм Даглыг Гарабагда аазм))атла алагадар ба)аиаты дарч олунмушдур. BaJaHaTfla rejA едилир ки. ики гоншу девлэт вэ халг тоталитар системин кнровларына чеврилмишдир. инди мунагишэнин бeJн9ЛMилэллэшмэcи> она башга тэрэфлэрин чэлб олунмасы тэЬлукэси реаллашыр. Бу проблеми гэд-дарлыгла, зоракылыг Jony илэ Ьэлл етмэк мумкун Aejnn. BeJaHaTAa AejnnHp: «Виз мовчуд сэрЬэдлэрин вэ эра-зилэрин статусунун A9Jhuiahphim9CHH3 ¡енэлдилмиш бир-тэрэфли зоракы Ьэрэкэтлэри JoneepunMae Ьесаб едирик. ики елкэнин халгларынын. CHjacH лидерлэринин хош мэ-рамына, зэканын тэнтэнаеннэ инанырыг вэ умидварыг ки. динч JaHaiubi Jaшaмaгын зэрурили1и перспективи aj-дын шэкилдэ дэрк едилэчэкдир». Ма|ын 26-да Молдова парламаитн дум)« алка-ларинин парламамтларниа ва халгларыиа мурачмат габул «дарам Русм)анын 14-чу ордусуиу «мшгалчы гуава» адландырмышдыр. Сэнэддэ хаЬиш олунур ки. «суверен девлэтэ гаршы ачыг Ьэрби тэчавузун пислэн^и билдкрилсин. Молдова-нын мэ руз галдыгы тэчавузкар Ьэрби 3M9nHjJaTnapbiH гаршысыны алмаг учун 6ejHanxa.ir алэмдэ зэрури тэдбирлэр керулсун*. Руси)адан Литва араэисииа ири гошуи бмрлаш-маларииии )аридилмаси Ьаггында «ела саЬбат ола билмаз. Гошунларын шимал-гэрб групу белмэ вэ Ьиссэлэри-нин нормал hэJaт фэaлиJJэти учун Jaлныз MYэJJэн едил-миш муддэтлэрдэ хидмэтини баша чатдырмыш муддэтли хидмэт Ьэрби гуллугчулары кэнч дeJYШЧYЛэpлэ эвэз олу-начаглар. Буну* мaJын 2«-да PycиJa Мудафиэ HaзиpлиJи мэтбуат мэркэзинин нума1эндэси РИТА—СОТА-нын мух* биринэ билдирмишдир. Русина гошунларынын эсас груплашмаларынын Прибалтика эразнсиндэн чыхарылмасыны бирлэшмэлэрин вэ Ьиссэлэрин AлмaниJaдaн вэ Полшадан чыхарылмасы баша чатдыгдан сонра hэJaтa кечирмэк планлашдырылыр. МИЛЛИ ГУРТУЛУШУМУЗУН ИДЕОЛОГУ ВЭ ЛИДЕРИ 1918-чн и лян 28 Maj куну A3ap6aJyaH миллн мус-тэгнлднк тарнхнн Ьэм шэрэфли, эламэтдар, Ьэм дэ ту- дугумуз деврун Ьаднсэлэрини чох вахт муга]исэ едир, бнр оХшарлыг ахтарырлар. MyaJJaH бир нэтнчэ]э кэлднк-лэри нсэ Ьэлэ ки, JoxAyp. Амма Ьэр ики Ьалда нмперн-}анын сугуту янкареднлмэз Ьэгнгэтднр. 74 нл бундан эввэл мнллн нстнгладымызы бэрпа еднб, ону 1енндэн AyHjaJa кэтнрэнлэр бе|ук ивам, нман, мэслэк вэ rejpaT саЬнблэрн иднлэр. 1920-чн ил апрелин 28-дэ силаЬлы тэчавузэ мэ’руз галыб ¿енидэн зулм алтына душэндэ дэ онлар кэлэ,о]э умндлэрннн нтнрмэмнш, нстнглал одуну руЬларда, згидэлэрдэ coHMaja го]мамыш-дылар. Бнз бу ннамы нстнглал Ьэрэкатымызын керкэм-ли -хадимн Мнрзэ Бала Мэммэдзадэнин М. Э. Рэсулза-дэння вэфаты мунасибэтилэ нитгиндэ ачыг-ашкар керу-рук. 1955-чн нлдэ «Азэрба1чан» мэчмуэсиндэ (TypKHja) AзэpбaJчaн милли гурту-луш Ьэрэкатынынын идеологу вэ лидери МэЬэммэд Эмин Рэсулзадэ 1955-чи ил мартын 6-сы кечэск Анкара У ни- х верситети хэстэханасында кезлэрини Ьэjaтa гапады... ... Рэсулзадэ Азэрба]чанда ингилабчы бир азадлыг ор-дусунун )етншмэсинэ дапа кэнч Jaшлapындa башламыш-ды. Ьejвaнын инеяндан даЬа чох п^мати олан орта эср дэpэбэJлик вэ келэлик низа-мы илэ идарэ олунан чар-лыг Рус^асында Ьудудсуз иcтибдaдиJJэ илэ агыллара дургунлуг верэн «миллэтлэр Ьэбсханасы» девлэтинэ гаршы YcJaн бajpaFыны галды-ран кэнч Рэсулзадэни 1903— 1904-чу иллэрдэ езунун тэшкил eтдиJи «Азэрба]чаилы кэнч ингилабчылар дэpнэJи»-нин башында керурук. Ру-сн)анын руслашдырма, рус-чулуг вэ мустэмлэкэчилнк си]асэтинэ гаршы протест мahиJjэти дaшыjaн илк мэ-галэси дэ 1903-чу илдэ нэшр олунмушдур. Бир нл сонра баш верэн рус—¿апон муЬа-рибэсиидэ РуоОанын бутун эзэмэти вэ чэлалы илэ бэрабэр мэглуб олмасы мутлэ-гиИэт вэ истибдадын езулу-ну дэ сарсытмыш вэ (чагла-рындан бириии дэ Бак: л тэшкил едэн ингилаб Ьэмлэлэри-нэ таб кэтиpмэjэн жа?дарм-полис девлэти Уары^ар ымчыг да олса мэшрутэлн бнэ ида-pэjэ ичазэ вермэк мэ^бурнЬ )эгиндэ гйлмышды. Зу су- рэтлэ 1905-чи илдэ верилэн нисб)г азадлыг caJacHHAa милли /Мэдэни фэaлиjjэт башла-^ вэ '* АзэрбаJnaHbiH фикир ja билик мэркэзи олан Ба-кыда туркчэ кундэлик, Ьэф-тэлик вэ &]лыт газет вэ жур-наллар нэшри бир-бирини тэ’гиб етди. Башда Элимэр-дан 6aj Топчубашы, ЭЬмэд Агаоглу, 9nn6aJ bycejH3a-дэ вэ билаваситэ A3ap6aj4aH мэтбуатынын агсаггалы вэ ]арадычысы Ьэсэн 6aj Зэр-даби олмаг узрэ Гэрои Ав-ропа MdAaHHjJaTH мэктэби кечмиш милли ачыгфикирли з^алыларын JapaTAHrnapbi милли мэтбуатда дэхм кэнч Рэсулзадэ дэ иштирак етмэ-Ja башлады. Ислам уммэти (миллэтй) деврун дэн (Jo’hh Ьэр кэсин езуну ]алныз му-сэлман Ьисс eTAHjH вэ турк-nyJyHy, миллиJjaTHHH дэрк етмэмиш олдугу бир девр-дэн) Ьэнуз чыхмагда олан A3ap6aj4aH милли муЬитини 4anxanaJaH - гэрбчилик — авропачылыг. шэргчилик — исламчылыг вэ туркчулук— милли jjaT4HnHK 4apajanna-рыны «турклэшмэк, ислам-лашмаг вэ муасирлэшмэк» шэклиндэ ифадэ едиб формула Ьалына салмага мувэф-фэг олмуш A3ap6ajKaHbiH#6e-JyK оглу вэ oeJyK туркчу мэрЬум . профессор 9nii6aJ Ьусе]ндйдэнин (сонралар бу дустуру 3Hja Кекалп Истан-булда ишлэтмишднр) кэрэк дил, кэрэксэ фиккр бахы-м ын дан Рэсулзадэ у за риндэ дэрч олунмуш бу таряхи тэгдим едир эм. 6eJyK тэ’сири олмушдур. Чох кечмэдэн ону 1906-чы илдэ нэшрэ 6amnaJaH «Тэкамул» (1906—1907) гэзетинин башында керурук. Ингилабчы, миллэтсевэр кэнчли1ин фи-кирлэринэ тэрчуман олан бу гэ^т програм мэгалэсиндэ «Миллэтлэрин, гевмлэрин, Ье1’этлэрин, синифлэрин вэ шэхелэрин Ьугуг вэ HXTHja-ратда азад вэ бэрабэр олма-ларыны вэ Ьэр нев тэчавуз-дэи горунмаларыны» мудафиэ едэн кэнч вэ ингилабчы му-тэфэккир Рэсулзадэ бу тези-си Ьэ1аты 6oJyH4a ишлэдэчэк вэ «инсанлара hyppHjJai, миллэтлэрэ истиглал!» шэклиндэ ифадэ eTAHjH милли мэфкурэ Ьалына кэтирэчэк- ди?врб„ Авропанын hyppHj-JaT дэ)эрлэриндэн эхз едил-миш бу инсани вэ мэдэни душунчэ, илк дэфэ олараг 6eJyK мутэфэккир вэ эдиби-мяз Мирзэ Фэтэли Ахундза-дэнин «Кэмалуддевлэнин Чэ-малудевлэ илэ мэктублаш-масы» адлы мэшЬур эсэрин-дэ вэ илк азэри гэзетэчисн Зэрдаблы bacaHÖajHH «мэг-рибзэмин» acahJh Гэрби Ав-ропа илэ «мэшригзэмин» Яыны верди)и мусэлман эрги арасыида Ьурри))эт бахымындан муга)исэ едэн мэгалэлэриндэ раст кэлми-шик. TejA олунан эсэриндэ Гэрби Авропа парламент ре-жимини идеализэ едэн Мирзэ Фэтэли илэ «мэгрибзамни >дэки мэдэниПэти-Ьур- сэнэди ихтисарла охучулара Шнрмэммэд bYCEJHOB. pHjjaTHH тэбии бир нэтичэсн олараг алан Ьэсэнбэ) Азэрба J4anда езунэ чох элвериш-ли зэмин тапан Авропа азадлыг фикринин башчылары, ичра едичилэри Ьесаб олу-нурлар. Фэрдин азадлыгы, эмок вэ чалышма азадлыг-лары вэ мнтлэтлэрин азадлыгы кими уч ана унсурдэн ибарэт олан бу Гэрби Авропа азадлыг га)дасынын Шэрг дун)асына )а1ылмасына вэ )ерлэшмэсинэ гаршы чэтин бир чэЬалэт сэдди тэшкил едэн PycHja императорлугу-ну ингилабчы Ьэмлэлэрлэ jHXbiö ортадан галдырмагын мумкун олачагына инанан Рэсул.задэ «инсанлара Ьур-риЛэт, миллэтлэрэ истиглал» шуары илэ милли A3ap6aj-чан мэфкурэсинин инсани. мэдэни вэ алэмшумул мэ’* i би насыны да гыса бир шэкилдэ ифадэ етмишдир. * • * М. Э. Рэсулзадэни 1908-чи иядэн 1911-чи илэ гэдэр ТеЬранда вэ 1911 — 1913-чу иллэр арасыида Истанбулда керурук. Мэркэзини Азэр-6aj4aH вэ онун ЬурриЛэтсе-вэр баш шэЬэри Тэбриз тэшкил едэн Иран, йнгилабына демократка ашиги Рэсулзадэ дэ мушаЬндэчи кими галмамышдыр. Ьэлэ бу ингилаб Ьэрэкатынын ejHH заман-да Ираны мустэмлэкэ Ьалы- (Арды. 2-чн сэЬнфэдэ) A30PBAJ4AH ДЕМОКРАТИК РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ремзлери_ 4 «ESrUttÍKAtlH'M СИМВОЛ! АЗГПАЙДЖАМСНОЙ ßß MONfAWHtCKOH «OWtflWW дрр-ии РЭМЗЛЭРИ Ьэр Ьансы бир елкэнин девлэт рэмзи вэ атрибутла-ры онун бир нев визит вэрэ-гэси са)ылыр. Буну эсл мус-тэгил девлэт гурмага чан атмыш Азэрба1чан Демократик Республикасынын лидер-лэри дэ баша душмушлэр. Тэсадуфи де)ил ки. АДР-ин девлэт кербинин, ба]рагы-нын. орден вэ медалларынын. дикэр рэмзлэринин эн 1ахшы тэсвири учун мусабигэ тэшкил едилмэси кэнч республиканын рэЬбэрлэринии илк аддымларындан бири олмуш-ДУГ» АДР-ин сугутундан сонра Вспубликада бутун бу ла-(1элэр унудулмушдур. Лакин хошоэхтликдэн онлары мэЬв етмэмишлэр. Инди, АДР-ин е’лан едилмэси нин вэ милли девлэт гурумунун дирчэлишинин 74-чу илдену-му ба)рамы кунлэриндэ Азэр-ба)чан ичтимаиЦэтн илк дэфэ олараг Шэргдэ илк демократик девлэтин рэмзинин вэ атрибутларынын нечэ ола билэчэ)и илэ таныш олачаг-дыр. Бу имканы бизим учун республиканын «Ишыг» нэш-ри))аты ]аратмышдыр. Нэш-ри!]ат «Азэрба)чан Демократик Респуб^касьжыи рэмз-лэри» албомуну чапдан бу-рахмышдыр. Азэринформ BAJPAFbIMbB ЕНМв, Миллэтлэр MaMHjJaTHHHH VII Мэчлисинэ кендэрил-миш «Гафгаз проблеми барэдэ меморандум*ун икин. чи Ьиссэси «Болшеанк тэЬлукэси» адлаиыр. Мараглы-дыр ки. Гафгаз республн. каларынын хадимлэри бол. шевнзмян )ерятдн)н харя, чн cHjacara Русн)анын эн’, энэви ншгалчы харнчя ся. JacaTHHHH дааамы няня гн). мэтлэнднрярднлэр. Э. М. Топчубашов вэ дикэр Гафгаз республикала-ры нума1эндэ heJ’awepH-кин башчылары Миллэтлэр 48MHjj9TH VII Мэчлисинин иштиракчыларына билди. рирдилэр ки, болшеанк ми. гялабы Русн)анын харнчя сн)асэтжндэ Ьеч бнр дэ)ш. пшкляк ¿аратмамышдыр. Эксннэ, бу cHjacar пролета, риатыя умумдун)* диктату, расыны )аратмаг барэдэ je. ни нде}анын пэрдэея ал. тыяда даЬа да чаялаядырыл. мышдыр. Болшевик империализми эввэл ки PycHja империализ-миндэи даЬа тэЬлукэлидир. Чунки. О. даЬа мэкрли иш-галчылыг методларына эл атыр:    бу HMoepHja заЬярэн бутун двалэтлэржк сэрЬэд. лэрнни таныдыгыны е’лан еднр, кнзлнидэ нсэ Ьэр бнр довлэтн вчэрндэя да. гытмаг cHjacara ¿еряднр. 0ввэлч9 ajpbi-ajpbi елкэлэр-дэ )ерли совет ЬакимиПэта 1арадылыр. сонра иеэ он. лар ССРИ-нин тэркиб Ьиссэси е’лан олунур. Ill Ин-тернасионалын рэЬбэрли)и бутун сивилизаси1алы дуи-JaJa гаршы муЬарибэ -е’лан етмиш, «капиталист вэ Ja империалист елкэлэри» ад-ланан девлэтлэр эле)Ьинэ сэлиб JypymyHa башла-мышлар. Болшевиклэрин хэтта белэдир: ннгмлаб мус. тэмлэкэлэрдэ башланыб метроноля1аларда баша чат. Эмали гэзетнмизяя 23 вэ 27 Maj немрэлэрмждэ. дырылыр. * Меморандумда rejfl олу. нур ки, Гафгаз бу cHjacaTH haJaTa кечирмэк учун чох муЬум мэнтэгэдир, Гырмы. зы ингилаб бу ¿олдая ке. чяб бутун Кячнк вэ Он AcHjama оз далгалары нчэ. рненндэ гэрг етмэлнднр. «Лени динин», Ja’HH болше-визмин миссионерлэри бу. туи мусэлман елкэлэринэ мэЬз бу Jon васитэсилэ кен-дэрилир. Онлар «JeHH е’ти-гады» мусэлман халглары арасыида JajMar учун Ьэр чур тэ’лимат вэ методлар-ла силаЬландырылыр. Болшевик тэблигаты CypHjafla. Ирагда. Иранда. Ьиндис-тандан Мэракешэ гэдэр Ьэр JepAa JajH.iMarflanup. «Гафгаз проблеми барэдэ меморандум»ун муэллиф-лэри «Совет империализми. нин бу тэчавузунун габа-гыны сахламаг мумкундур-му?» суалына чаваб олараг Ja3bipAbinap ки. Ьэмин проб, леми Ьэлл eTMajHH JeKaHa Jony Гафгазын нeJтpaллaш-дырылмасыдыр. Гафгазда Миллэтлэр 48MHjJaTHHHH Ьи-MajacH алтында мустэгил девлэт JapaAHnManHAHp. Бу Jai артыг тэчрубэдэ сынаг-дан чыхарыл мышдыр:    Ру- cHja тэчавузунун Балкана дотру кенишлэнмэсянин гаршысыны алмаг учун мустэгил Румын и ja вэ Болгарыс. тан девлэтлэри JapaAbWHÖ. Балтика елкэлэри Финлан-AHja, EcTOHHja, JIaTBHja. Литва, хусусилэ Полша кими девлэтлэр дэ ejira функ-cHjaHH ¿бринэ JeTHpnpnap. Лозаннада «Богазлар мэсэ-лэси»нэ бахылмыш. Руси. ]аиын богазлары 6arnajbi6 Гара дэнизи дахмли рус келунэ чевирмэк cnjacam JeKAHnnHKna рэдд олунмушдур. Белэликлэ. Фннланди-Jaдан турк. богазларына гэдэр Ьэр JepA9 болшевизмин jaJfauiMacbiHa гаршы л азы ми ehTMjaT тэдбирлэри керул-мушдур. Лакин драный бу тэЬлукэдэн хилас олунмасы иши Ьэлэ баша чатды. рылмамышдыр. «Гафгаз проблеми*нин дун1а с^асэ-тинин кундэл^инэ дахил едилмэси зэрурэта дэ бура-дан догур. Меморандумда Гафгазда мустэгил )ашамага гадир олан девлэтлэр конфеда. с^асынын )арадылмасына эр чур шэрант олдугу эсасландырылыр. Миллэтлэр ЧэмиJJэтинэ кендэрил-миш дипломатии сэнэддэ бунун учун ашагыдакы дэ-т ил л эр кэтирилнр: а) Гафгаз Рус^адан фэрг-ли бнр елкэдир. 0срлэр бо-)унча бу эразидэ cлaвjaн ирги илэ нэ дил. иэ адэт-эн’энэ, нэ дэ эхлаги кeJфиJ-)этлэр бахымындан Ьеч бир элагэсн oлмaJaн мухтэлиф халглар — aзэpбaJчaнлылap, курчулэр, ермэнилэр ¿аша-мышлар. Бура керэ дэ чар режимн заманы Гафгаз Ьэмишэ aJpычa чанишинлик олуб; б) ики дэниз — Гара дэ-низ вэ Хэзэр дэнизи ара-сында Jepлэшэн вэ ики гит’эни — Авропа вэ Асланы елагэлэндирэн Гафгяз ез тэбиэтинэ керэ дэ а)ры-ча бир чорафн мэкандыр: в) Гафгаз игтисади ба-хымдан да aJpь*чa бир ре-киондур. Бу д^арын ajpы-ча бирлик кими маддн тэ-чэссуму Бакы — Батум нефт кэмэридир. Г афгазын Тифлис мэркэз олмагла aJpычa дэмиpJoл шэбэкэеи дэ вар. Бакы — Тифлис — Батум хэтти Хэзэр дэнизн-ни Гара дэнизлэ элагэлэн. дирир. Тифлис — Чулфа вэ Бакы — Чулфа хэтлэри Гафгазы Иранла бирлэш. дирнр. Тифлис — Сарыга-мыш дэмир]олу нсэ шэргн Анадолу бо!унча кечиб ке-дир. Мухтэлиф чур иглн-мэ вэ торпаглара. тэбии не’мэтлэрэ вэ эрзаг мэЬсул- (Арды 2-чн сэЬнфэдэ) ;
RealCheck