Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4
Previous Edition:

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - May 15, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛ Г ГЭЗЕТИ1J MAJ 1992-чм ИЛ. *♦- И* 91 Ч9БНЭ ХЭТТИНЭ РЗАМИМЭ Ищмалчынын га/дл ари МУЬАРИБЭ B9PA3J3 К9ЛИР ГАНЛЫ ЧИЧЭКЛЭР Лусиф Сэмэдоглунун «ГЭТЛ куну» романынын илк чумлэ-си санки бу кунлэрнмиз учун Зазылыб: «Дэрд кэлэндэ оат-манла кэлир»... Дерд кун эввэл душмэнэ «тэЬвил» верди]имиз сон мэнтэгэдэн сонра Гарабагын даглыг Ьиссэси бутунлуклэ ишрал алтындадыр. ЧэбЬэ хэтти Аран Гарабара адла-)ыб. МаЗын 13-нэ олан мэлу-мат: Ардам шэЬэри вэ онун этрафындакы Умудлу, Ил-хычылар, Шотланлы, Шелли, Кулаблы кэндлэри «Град» типли ракетлэрдэн интенсив атэшэ тутулмушдур. Бир кун эввел гулдурлар Кулаб-лыны элэ кечирмэк учун бв-}ук гуввэ илэ пучум етмиш-лэр. Лерли взунумудафио дэстэлэринин вэ Милли Ор-дунун кучлу мугавимэтинэ раст кэлэн Зараглылар итки верэрэк кери чэкилмэЗэ мэч-бур олмушлар. MaJын 13-дэ кундуз са-ат 2-дэ Агдам шэЬэри «Град» ракетлэриндэн атэшэ тутулмушдур. Дагынты вар. Шуша Захынлыгындакы Зарыслы кэнди вэЬшилэшмиш ермэни гулдурлар тэрэфин-дэн бусбутун Зандырылмыш-дыр. Бу мэ луматлар эслиндэ адэт eтдиjимиз муНарибэнин бир кунунун хроникасыдыр. Лакин Ьамь*сы деЗил. МаЗын 12-дэ сон беш илдэ Ьэ-лэ барыт гохусу билмэ^н даЬа бир шэЬэр «Град»ла-рын угултусуна. кучлу парт-ла]ыш сэслэринэ Зухудан оЗанмышдыр. Бу дэфэ душ-мэн Азэрба]чанын даЬа бир мэдэни^эт бешиЗини — Бэр-дэни шиддэтли ракет атэши-нэ тутмушдур. Бу хэбэри ешидэн ними шэЬэрэ Золлан-дыг. Сораглашыб ракетин дYШДYjY пэЗэтн тапдыг. Гон-шуларла сеЬбэтдэн вjpэндик ки, бутун аилэдэн тэкчэ 6 jaшлы бир ушаг саг галмыш-дыр. Аилэ башчысы Лусиф Гурбанов, анасы ЗеЗнэб хала. ЬэЗат Золдашы ЗеЗнэб вэ 15 1ашлы гызы AJнyp фа-чиэли шэкилдэ Ьэлак олмушлар. ЬэЗэтдэки ган излэри Ьэлэ гурумамышды. Кечэки Ьадисэ барэдэ эт-рафлы мэ’лумат алмаг учун милис ишчилэрини нэ гэдэр ахтардыгса. тапа билмэдик. Ьадисэ 1еринэ ахышан адам-ларын вэ машынларын элин-дэн тэрпэнмэк мумкун деЗил-ди. Нэпа1эт, ракетлэрин душ-ДYJY jepлэpи бир-бир кэзиб тэЬгигат апаран ра}он прокурору Ьусе^н ЬусеЗновла раст-лашдыг. — Илк дэфэдир ки, Бэр-дэ атэшэ тутулур. Буна ке-рэ дэ чашгынлыг Зараныб. Илкин мэ’лумата, керэ, «Град* типли 25 ракет аты-лыб. ХеЗли дагынты вар. 6 нэфэр Ьэлак олмуш, 15 нэ-фэр Зараланмышдыр. Атэш башлаЗан кими шэЬэрдэ ишыглар сенмушду. Ьамы кучэлзрэ чыхмышды. Лал-ныз сэпэрэ Захын Заранмыш гармагарышыглыгы арадан галдыра билдик. Элагэдар тэшкилатларын динч эЬали арасында мувафиг иш апар-мамасы ЬеЗрэт догурур. Ахы мэ’лумдур ки, Захынлыгдакы Агдам вэ Тэртэр шэЬэрлэри демэк олар пэр кун атэшэ тутулур. — Елэ бизи дэ гэзэблэн-дирэн будур, — деЗэ ЬусеЗ-нов сеЬбэтини давам етди-рир — «ГорхмаЗын, сизин учун тэЬлукэ Зохдур» деЗэ-деЗэ шэЬэр вэ кэндлэримиз бир-бир душмэн чаЗнагына кечир, дагыдылыр вэ Занды- рылыр. Швхсэн мэн апрелин орталарында Бэрдэ шэЬэрин-дэ фввгэл'адэ вэзиЗЗэт Зара-дылмасынын, комендант са-аты тэтбиг едилмэсинин зэ-рурилиЗи барэдэ мувафиг тэшкилатлара мурачиэт ет-мншэм. КердуЗунуз кими, Ьэлэ дэ нэтичэси Зохдур. Ьэтта. кечэки Ьадисэ олма-саЗды белэ бунлар вачиб тэд-бирлэрдир. ШэЬэрдэ га-нунсуз силаЬ кэздирэнлэрин саЗы кундэн-кунэ артыр. Кэр кечэ фишэнк атылыр, кул-лэ сэслэри ешидилир. Белэ вэзиЗЗэтдэ тэбии ки, Ьугуг-муЬафизэ органлары ишчилэ-ринин гэти тэдбирлэр кэр-мэЗэ гуввэ вэ имканы Зохдур. Буна керэ дэ шэЬэрдэ 11эрби полис системини ишэ салмаг вачибдир. Ьэгигэтэн Бэрдэдэ езба-шыналыг Ьекм сурдуЗу му-шаЬидэ олунур. Бурадан ке-чэн аилэлэрин саЗы хеЗли артыб. Бунун кутлэви шэ-кил алмаЗачагына ким зэма-нэт верэ билэр? Бэрдэ шэЬэриндэ тэчрубэ-ли Ьэрбчи, подполковник Ьи-даЗэт ГулиЗевлэ АзэрбаЗчан Милли Ордусунун Зарадыл-масы проблемлэри барэдэ сеЬбэт етдик. Онун фикрин-чэ. Зени орду учун база За- ратмадан кеЬнэ Ьэрби сис-теми бирдэфэлик мэ!1в етмэк-дэ тэлэсмишик. Бизим орду-нун Ьэлэ Ьеч низамнамэси дэ ЬазырланмаЗыб. Чагырыш вахты эскэрлэрин "парада Зер-лэшдирилэчэЗи, ЗашаЗачагы белэ дэгиг билинмяр. Лазы-ми Ьэрби тэ’лим кечмэЗэн Зе-ниЗетмэлэри двЗуш ме}даны-на кендэрмэк чинаЗэтдир. Елэ буна керэ дэ чагырыш-чыларын Залныз 5—10 фа-изини Ъэрби хидмэтэ кендэ-рэ билирик. Бу просесин нэ вахт нормаллашачагыны демэк чэтиндир. ..^енидэн Ар дама — ракет атэшлэринэ вэрдиш ет-миш шэЬэрэ гаЗыдырыг. Шуша вэ Лачын дидэркинлэри-нин бураЗа ахыны давам едир. МонтЗор Адил Мэм-мэдов эслэн шушалыдыр. Беш ил давам едэн агыр вэ-зиЗЗэтэ бахмаЗараг сон ана-дэк гала-шаИэри тэрк етмэ-Зиб. Онунла сеЬбэтдэн Шу-шанын сугутунун билмэдиЗи-миз бэ’зи тэфэрруатларыны да еЗрэндик. А. Мэммэдов деди ки, Ьучум заманы шэЬэрэ електрик верилмэси кэ-силмишди. Ишыг Залныз ер-мэнилэр шэЬэрэ дахил ол-дугдан сонра Зандырылды. Атэш сэслэри Захынлашанда електрик шэбэкэсинин Зедди ншчиси илэ шэЬэрин Зухары Ьиссэсинэ — телемэркэзэ тэрэф чэкилдик. ДеЗушмэк учун силаЬ истэдик, вермэ-дилэр. ШэЬэрдэ бирчэ танк варды, о да чох кечмэдэн деЗуш меЗданындан узаглаш-ды. Далныз бундан сонра динч эЬали Шушаны тэЬк етмэЗэ мэчбур олду. Гэрибэ-дир ки, адамларын атэш алтын дан чыхарылмасы учуй Ьеч бир кемэк кестэрилмир-ди. А. мэммэдов ону да бил-дирди ки, Шуша сакинлэри Зарыач-]арытох ЗашаЗырды-лар. ШэЬэрэ кэтирилэи эр-заг Залныз деЗушчулэрэ ве-рилирди. Динч эЬали учун тэ’Зин едилмиш Зардым вах-тында чатдырылмырды. Алдыгымыз геЗри-рэсми мэ'лумата керэ Лачындакы постда машында силаЬ вэ >сурсат дашыЗан бир нэфэр тутулмушдур. Шуша дидэр-кинлэри ону танымышлар: мудафиэ дэстэлэринин бири-нэ рэпбэрлик едэрмиш. Индисэ кэлин, нндиЗэдэк ешитдиклэримизи, билдик-лэрнмизн етэри дэ олса тэЬ-лил едэк. Сон кунлэр Шу-шанын мудафиэси учун мэс*-ул шэхслэр телевнзиЗа екран-ларындан фачиэ барэдэ фи-кирлэрини билдирир, бири дикэринн кунапландырыр, Ьэтта шэЬэри кери гаЗтармаг е’лан онларын чатырмы? ТэкЧэ бир киришн вэ бир чыхышы олан, АллаЬ тэрэ-финдэн алынмаз гала кими Зарадылан бу ме'чузэ шэЬэри горуЗа билмэЗэн сэркэр-дэлэр керэсэн нэЗэ умид бэс-)? Шушанын талеЗи- Ияди, Шушанын ермэни гулдур бирлэшмэлэри тэрэ-финдэн элэ кечирндмэся илэ элагэдар Ьамымызын душду-Jy сарсынты вэзи13этинд9и тэдрнчэн чыхмага оашлады-гымыз бир вахтда бу дэЬ-шэтли эмэлин нечэ иблиса-нэ бир иамэрдликлэ Ьазыр-лаидыгы истэр-ястэмэв Зада душур. Бундан эввэл баш вермщп Ьадисэлэри хатырла-jar. Апрелин ахырлары —■ Ер-мэннстан президента Сури-jaja уч куилук керушэ ие->. Сэн‘а Р )t лэЗирлэр' ни фачиэ адландырмаг фик-1ИМИЗЧ9 Занлыш оларды. Хэ-анэтин излэри ачыг-ашкар керуиур. Бир нечэ кун эввэл шушадан тэ*чэ Ьэрби техника Jox, Ьэм дэ минэ гэдэр деЗушчу чыхарылыбмыш. ШэЬэрдэ галан кулли миг-дарда Ьэрби сурсат душмэ-нин элинэ кечиб. Инди Ьэ-мин силаЬлар Гарабагын аран торпагларына тушла-ныб... ЗиЗэддня СУЛТАНОВ, Салар АСЛАНОВ, «Халг гэзега»нин мухбир-лэри. дир. сэн а АкентлиЗияин вер-дн[и хэборе керэ. керуш заманы Зуксэк сэвиЗЗэдэ «ак-туал мэЬэллн вэ беЗнэлхалг проблемлэр* музакирэ олуи-мушдур. Даимн фэалиЗЗат кестэрэн икитэрэфли эмэк-дашлыг комитэси Зарадылыр. 5 маЗ — АТЭМ-ин хэтти илэ Даглыг Гарабага дайр Минскдэ кечирилэчэк беЗнэлхалг конфрансын сэдрч Ма-Раффаелли Лереванда беЗук дэбдэбэ илэ гэбул олу-|«ург Ермэиистанын харичи ишлэр наацри Р. ОванесЗан вэ президент Л. Тер-Петрос-Зан авропалы дипломатла ширин-ширин сеЬбэт еднр-I лэр. Ертэси кун М. Раффаелли РусиЗа харичи сиЗасэт ида-рэсинин башчысы А. Козырев илэ кэрушур вэ о. конфрансын чагырылмасыны сур'этлэндирмэЗи тэклиф I едир. Елэ бу заман Шуша беЗнэлхалг актларла гадаган олунмуш зэЬэрли маддэлэр-лэ долдурулан иЗнэли мэр-милэрлэ атэшэ тутулур. Ер-мэнилэрин элэ кечирдиЗи Хочалы аеропорту Jepeвaн-дан кэлэн, ичэрискндэ Ьеч дэ мулки сэрнншинлэр вэ Зуклэр олма1ан оиларча мулки тэЗЗарэни гэбул едир. Шу-шаны тутмаг учун мэхфи план Ьазырланыр. ЭмэлиЗЗат бутун АзэрбаЗчан — Ермэ-нистан сэрпэди боЗуича эра-[ зимизин еЗни вахтда ракет-топ атэшинэ тутулмасы илэ башланмалы иди. Гаранлыг душэн кими Ханкэндидэ зи-реЬли техника, агыр топлар вэ зэрбэ груплары чэмлэш-дирилирди. Зэннимчэ. ермэ-[ни Зараглыларыны агыр топ-ларла, «Град*. «Шилка*. «Кристал» гуррулары илэ во хусусэн агыр танкларла то -мин етмиш тэчЬизатчынын чэкмэЗэ еЬтаЗач Зохдур — (алныз устундеки шэхси силадларыны кэтуруб Хаикэндидэн Зола душмуш 366-чы мотоатычы алаЗы Зада салын. Бутун бунларла ¡ллшы. Ермэнистан дипломата к фэ-аляЗЗэта кенншлэндирир. Га-рабаг проблемянэ данр ТеЬ-ранда учтэрэфли АзэрбаЗчан — Иран — Ермэнистан да-нышыгларыяда фэал нштирак етдиЗинн кестэрэрэк эсл мэг-сэдлэрнни пэрдэлэЗярдн. Ермэнистан президента о paja сэлаЬнЗЗэтли нумаЗэндэ ЬеЗ’-эта иле кетмишди. Узун му-баЬисэлэрдэн сонра маЗын 8-до Teh ранда девлэт башчы-ларынын мв’лум бэЗаиаты имзалаяды. Инди Ьеч бир шубЬэ Зохдур ки, EjpMaHHC-тан президента Л. Тер-Пет- СсЗаи бу бэЗаиаты имзала-ркэн гулдур басгыиы план-лашдырылдыгыидан хэбэр-дар иди. Ахы атеши даЗан-дырмаг вэ сулЬ данышыглары апармаг паггында биокэ бэЗанатын алтын да Тер-Пет-росЗанын имзасынын мурэк-кэби Ьэлэ пгрумамыш. ермэни гулдур бирлэшмэлэри ра-кетлэрлэ вэ агыр топлардан ачылан щиддэтли атэшдэн сонра. агыр танкларын муша-Знэта илэ Шуша Ja    басгын етдилэр, габагларына чыхан нэ варса — муэеЗлэри, мэс-чиддэри, janiajbuii евлэрини. мэктэблэри вэ Шушанын зэикин ме’марлыг абидэлори-ни дагытдылар. Сезун гыса-сы. ТеЬран Залныз пэрдэ ро-луну оЗнады. дикэр тэрэфдэн, ермэни-лер АзэрбаЗчан халгы учун эзиз вэ мугэддэе олан шэЬэрэ басгын учун дипломатии «тэ’мннат» JapaTMarna JaHa-шы. Москва телевизиЗасы-нын, взу дэ онун бутун ка-налларынын фэал кемэЗи са-Зэсиндэ бутун Ьэфтэ эрзин-дд тамашачылары инадлз инандырмага чалышырды-лар ки, Kyja «АзэрбаЗчан Степанакерти Шушадан мун-тэзэм атэшэ тутуб да-гыдараг ону мэЬв етмэк учун кениш мигЗаслы т,»д-бир haabip-’iajbip*. Инди. Шушаны элэ ксчирдикдэн сонра да онлар дунЗ« ичти-маи фикрини габагламага ча-лмшмрлар. К у Ja *оа\нуму-дафиэ гунволэри-' (Jcpn кэл-%1Н111Кэн д«*3эк ни. бу термин Ь:*тт:1 Останкино телевизиЗа- сынын дякторларында да ис-теЬза догурда) «Шушадакы атвш негталарини usha «-мэк учун шЫюри тут мага мэчбур олдулар». Бундан дерЬал сонра Ермэнистан рэЬбэрлЩинин маЗэндэси бэЗан етмишдир кн. «Даглыг Гарабагда баш вермнш сон Ьаднсэлэр... Дат-лыг Гарабаг мунагишэсинин динч Золла арадан галдырыл-масына данр кэлэчэк данышыг лара тэ енр кветэрмэмэ-лидир» Бу. ЬэЗасызлыгын м ]укс9К ирвкнди^ В»зар ертэси, маЗын 11-Дэ |»э Ермэнистан президента Л. Тер-ПетрОсЗан БМТ ТэЬлукэсиэ-лик Шурасына мэктуб кен-дорэрэк, Даглыг Гарабагда вэзи]зэтин хеЗли коскннлэш-мэси илэ элагэдар шуранын невбедэнкэнар нчласыны ча-гырмагы тэлэб етмншднр. Ермэнистан Ьэмчинин хаЬиш етмишдир ки, белкэЗэ БМТ-нин сулЬу горуЗан гуввэлэри кендэрилсин. Ермэни сиЗасэтчилэринин дикэр тэдбирлэри дэ икраЬ Ьисси догурур: онлар «гэлэ-бэ» шэрэфинэ Шушадакы ермэнн килсэсиндэ хэчалэт чэкмадэн ибадэт кечирмнш-лэр. Бутун олуб-кечэнлэрэ бахмаЗараг. шэЬэрин сакин-Зюри — азэрбаЗчанлылар бу килеэни дагытмамыш, белэ-ликлэ дэ ме марлыг абидэси-нэ Ьуманист мунаенбэт бэс-лэмишдилэр. Ьалбуки ер.мэ-нилэр Леревандакы гэдим АзэрбаЗчан мэечндини чох-дан Зерлэ-Зексан едиблэр. Онлар даЬа бир рэзиллиЗэ эл атыблар: Шушанын гана бэ-лэнмиш багларындан чичэк гопарыб. дашнак нартиЗасы-нын узву. ермэни нчмасы-нын лидери А. Мкртч1анын (мэ’лум олдугу ними, ону си-Заси мэгеодлэрлэ озлэри вл-дурублэр) гэб|Ж устунэ дуз-мушлэр. Ьалбуки. бу чичэк-лэр догма шэЬэрини. вз тор-пагмны горуЗан. Ьеч бир ку-паЬы олмаЗан шэЬид шуша-лмларын ганына буланмыш-ды... Бутун бунлара бахмаЗа-|к»г. биз эмйник ки. АзэрбаЗ-чаиын эзэли торпаглары олан Шуша да. Гарабагын бутун даглыг Ьиссэси дэ ермэни начинслэриндэн тэмизлэн;)- ЧЭКДЯР А. ШЭРИФОВ Азэрннформ МТН-дэ брифинг кэшФнидт ишлашдн... Шушанын фачиэли сугуту илэ баглы чохсаЗлы су- «Милли Азэрба|чан Республикасынын гурулду гу 1918-ми илин 28 ма)ы гадар чагдаш Азарба|чан тарихииин уйлу бир иуну jox дур». МЭЬЭММЭД ЭМИН. АзэрбаЗчан Демократии малашмыш сэбэблэри Зум-Республикасынын 1918    —    шалдылсын, онун догурдугу аллар Ьеч биримизэ раЬатлыг вермнр. Республика Мил ли ТэЬлукэснзлнк НазнрлиЗиннн журналнетлэр учун ке- чнрднЗн брнфннгдэ бу суаллларын муэЛэн гнемннэ чаваб верилди. МТН-ннн элнндэ олан сэнэдлэрлэ журналнет-лэри назнрлнЗин ннформаснЗа вэ нчтнмаи элагэлэр ше’-бэсинин ранен, подполковник О. ЭлиЗев таныш етдн. Бу дур Ьэмин сэнэдлэрдэн бнр нечэси. 3 март 1992-чн нл. Шуша шэЬэрнндэ вэзиЗЗат Ьаггын. да. Бизэ дахил олан мэ’лу-мата керэ ермэни силаЬлы бирлэшмэлэри JaxbiH вахт. ларда Шуша шэЬэринэ куч-лу зэрбэ ендирмэк фикрин-дэдирлэр. Лакин зэннимиз-чэ, шэЬэрин мудафиэси тэлэб олунан caBHjjaJa гэтиБ Зэн yjFyH кэлмир. Шушанын мудафиэ планы Joxflyp. Мудафиэ вэ дахили ишлэр на-зирликлэринин шэхси hej’-эти кифа)эт гэдэр Ьэрби Ьа-зырлыг?, малик деЗил, он лара мувафиг тэ’лимат кечил-мир. Комендант хидмэти. нин постлары лазыми шэкилдэ тэчЬиз олунмамыш. шэхси ЬеЗ’этин. техника-нын далдаланмасы учун мудафиэ планы вэ сыгы-нйчаглар Зохдур. Хусуси мушаЬидэ. Ьэмчинин визуал кэшфиЗЗат апармаг учун мэн* тэгэлэр тэшкил олунма-мышдыр. 2 апрел 1992-чн ил. Хочалы шэЬэри элэ кечири. лендэн сонра ермэни си-лаЬлы бирлэшмэлэри Гарабагын даглыг Ьиссэсин-дэ Ьэрби устунлуЗуну ар-тырмаг, чанды гуввэлэри вэ Ьэрби техниканы чэмлэмэк учун фэал тэдбирлэр ке-рурлэр. Бу шэраитдэ ермэнн Ьэрби бирлэшмэлэ-ринин Шушаны элэ кечирмэк истэЗини вэ ири. мигЗаслы Ьучумун ЬэЗата кечирилмэси илэ реал тэЬ-лукэ Зарадылачагыны нэ-зэрэ алсаг шэЬэрин мудафиэ габилиЗЗэти чидди на-раЬатлыг догурур. JapaHMbim вэзиЗЗэт сон дэрзчэ диггэтли олмагы вэ шэЬэрин, Ьэмчинин она битишик кэндлэрин мудафиэ габилиЗЗэтинин меЬ-кэмлэндирилмэси учун тэ’-хнрэсалынмаз тэдбирлэр керулмэсини тэлэб едир. 19 апрел 1992-чн нл. Опе-ратив мэ’луматлара керэ ермэни Ьэрби бирлэшмэлэри ILIyiuaja вэ она битишик АзэрбаЗчан кэндлэ{Ж-нэ кучлу Ьучум Ьазырла-Зыр. онларын элэ кечирнлмэ. сини планлашдырыр. Сон вахтлар Ермэиистанын вэ РусиЗанын кутлэви инфор-масиЗа васитэлэриндэ белэ бир фикир ЗаЗылыр ки, куЗа АзэрбаЗчан фэал Ьэрби эмэлиЗЗатлара Ьазырла-шыр. ШубЬэ Зохдур ки, бу ерл<энилэрин Ьэрби акси. Заларына бэраэт газандыр-маг учун ичтимаи рэ^ За-ратмаг мэгсэди кудур. Мевчуд тэЬлукэЗэ бахмаЗараг Шушанын мудафиэ габилиЗЗэти чидди нарапат-лыг догурур. Шуша элэ кечирилеэ гув- вэлэр нисбэти эсаслы шэкилдэ душмэнин хеЗринэ дэЗишэчэк. Бу да онларын Ермэнистана дэЬлиз ачмаг планынын ЬэЗата кечирил-мэсинэ реал зэмин Зарада-чаг. 1 ма] 1992-чн нл. Кес. тэрилэн планын («дэЬлиз» эмэлиЗЗаты нэзэрдэ тутулур) реаллашдырылмасынын дэгиг вахты маЗын бирин-чи декадасыдыр. Бунунла баглы тэ’чили экс тэдбирлэр керулмэсинэ чагыры-рыг. Сонра О. ЭлиЗев ез тэрэ-финдэн билдирди ки. бу сэнэдлэри охумагла Ьеч дэ республика рэЬбэрлиЗи-нин. мудафиэ вэ дахили ишлэр назирлиЗинин вери-лэн информасиЗаЗа мэЬэл гоЗмамасында, вахтында тэдбир кермэмэсиндэ ку-наЬландырмаг истэмэздик. Мэсэлэ бурасындадыр ки, бу кун республикамызда кэшфиЗЗат информасиЗасы-нын ЬэЗата кечирилмэси вэ ондан истифадэ меха-низми Зохдур. Брифингдэ геЗд едилди ки, Шуша бэ’зилэриянн дедиЗи кими Ьеч дэ деЗуш-суз тэслим олмаЗыб. ШэЬэрин мухтэлиф Зерлэрин-дэ гызгын вэ ганлы де_ Зушлэр кедиб. Бэ’зн нег-тэлэрдз деЗушлэр маЗын 9-да сэЬэр саат 11.23-дэк давам едиб. Илгар РУСТЭМОВ. «Халг гээвтн»нян мухбири 920-чи иллэри эЬатэ едэн ^муми фэалиЗЗэт хэттини вэ игтисади сосиал платформа-сыны, Ьабелэ тэсэрруфат Ьэ-атыны идарэ етмэк саЬэсин-дэ илк реал аддымларыны дузкун гиЗмэтлэндирмэк учун 1эмин деврдэ республиканын бутевлукдэ халг тэсэрруфа-тынын вэзиЗЗэти сэчиЗЗэлэн-дирилмэлидир. Ьеч бир му-балигэЗэ Зол вермэдэн демэк олар ки, пэмин деврдэ Совет ^усиЗасы вэ Антанта елкэлэ-ж тэрэфиндэн блокадаЗа алынмасы, Ьабелэ ермэни дашнак-мичлэтчи силаЬлы дэстэлэринин душунулмуш гэрэзкарлыгла терэтдиклэри кутлэви гыргынлар, дагын-тылар нэтичэсиндэ республиканын игтисадиЗЗаты ачына-чаглы вэзиЗЗэтэ душмушду. Нефт сэнаЗесиндэ Заранмыш кэскин беЬран — електрик енержиси Ьасилатына, дэмир Золу вэ дэниз нэглиЗ-Затына, машынгаЗырма вэ метал е'малы муэссисэлэринии, е’малатханаларынын ишинэ мэнфи тэ’сир кестэрмишди. Халг тэсэрруфатынын баш-га саЬэлэринин вэзиЗЗэти дэ ачыначаглы иди. КэдэбэЗ мис мэ’дэнлэриндэ истеЬсал кэскин сурэтдэ ашагы душмушду, гэзаларда Зерлэшэн пам-быгтэмизлэмэ заводлары, ипэк фабриклэри фасилэлэр-лэ ишлэЗирди, Хэзэр дэни-знндэ балыг ову 4—5 дэфэ азалмышды. Республиканын кэнд тэ-сэрруфаты дагынты Ьалында иди. Дэнли вэ техники битки-лэрин экин саЬэлэри хеЗли ихтисар олунмуш, су тэсэр-руфаты системи поаулмуш, малдарлыга чох агыр зэрбэ дэЗмишди. Рекионда милли мунасибэтлэрин позулмасы ЗаЗлаг-гышлаг режиминэ эсас-ланан малдарлыгын нормал инкишафына чидди зиЗан вур-мушду. Республиканын дахили вэ харичи тичарэт эла-гэлэри мэЬдудлашмыш, Совет РусиЗасы вэ Иран илэ тичарэт девриЗЗэси эввэлки деврлэрэ нисбэтэн хеЗли зэ-ифлэмишди. Тэсэрруфат ЬэЗатынын белэ ачыначаглы мэнзэрэсн он минлэрлэ ишеизлэр ордусу Заратмышды. ФэЬлэ вэ гул-лугчуларын реал эмэк Ьаг-гы дэфэлэрлэ ашагы душмуш, зэрури эрзаг, Ьабелэ дикэр истеЬлак малларынын сатыш гиЗмэтлэринин сур'-этлэ артмасыны шэртлэндир-мишди. ФэЬлэлэрэ 8 саат-лыг иш куну вэ'д едилмэси-нэ бахмаЗараг, бу вачиб сосиал Ьутуг да эслиндэ Зери-нэ Зетирилмэмишди. Белэ бир вахтда Зени гу-рулуш езуиун илк аддымла-рындан башлаЗараг елэ реал тэдбирлэрин ЬэЗата кечирил-мэсинэ чалышырды ки, бутун вэтэндашлар учуй сиЗа-си бэрабэрлик шэртлэрк бэр-гэрар олсун, мевчуд сосиал вдалэтсизлиЗии тарихэн фор- _зэрэрли нэтичэлэр тэдричэн, муэЗЗэн мэрЬэлэлэрлэ, тэка- мул Золу илэ арадан галды-рылсын. Тэсадуфи деЗил ки, АзэрбаЗчан Демократии Республикасынын банири вэ милли оЗанышымызын лидери Мэ-Ьэммэд Эмин бутун Шэргдэ бэшэри идеаллара уЗарлыгы илэ диггэти чэлб едир. Мэ-' ЬэжмэД <Эмин ИСЛЫ одараг хатырладырды ки, гэдимлэр-дэц j бэри «инсанларын Заша-Зыш вэ игтисадиЗ)атда гар-шылашдыглары эдалэтсиз-лиЗи бирдэн-бирэ ортадан галдырмаг, ингилабчы бир зэрбэЗлэ мулкиЗЗэти вэ бунунла баглы инсанлар арасында opTaJa чыхан еэфалэ-ти арадан галдырмаг мумкун деЗилдн». Милли лиде-римиз мулкиЗЗэт кими сон дэрэчэ мурэккэб вэ тэзадлы проблеми «сол ингилабчы* мняге1и хусуси Ьааырлаиан мти игтисади-сосиал тэдбир-эмэК ганунлары ил»**    .юри умумилэшдирэрэк кэлэ- олунмагла девлат mv.tkhJJ»*- чэкдо даЬа 6©J^k ишлэр ко- Засмнын гаршысыны алмаг. СэЗавушу* эсэриндэ Зазмыш эм,ж han ыны т.шаимлэмэк. пул тадавулуну дуакун тэш-кйл етмэк. харичи-игтисадн тичарэт алагэлэрини низам» ламаг. е тибарлы кемрукхана хидмэти шэбэкэси Заратмаг, нстеЬсалчыларла девлэт арасында игтисади мунаенбэтлэ-ри эдалэтли верки системи вас и тэс илэ rajAaJa салмаг, гоншу девлэтлэрлэ меЬрибан Кизли деЗил ни, Aaui*»aJ-чан Демократик Ресиуплньа-сы парламенти вэ Ьоьумэтн- буна эсаслаиан |.1е.»рруФат сиЗасэтини ардычыллыгла haJaTa кечирмэк мумкун олмамышды. Фикримизчэ, АзэрбаЗчан Демократик Рес-публикасы парламенти вэ Ье-кумэтинин игтисади угур-сузлуглары тэсадуфи бир Ьадисэ олмаЗыб. бутевлукдэ парламент вэ Ьекумэтин ичтимаи (мулкэдарлардан. нефт саЬибкарларындан. ири та- ды. «Эмин-аманлыг вэ инти-зам вучуда* к эта рил ди. «бэ-лэдиЗЗэ вэ мэЬэлли идарэлэ-ои гурулду*. нефт сэнаЗеси гаЗдаОа салыиды, «Бакы—Ба-тум нефт борусу кезлэнилмэ-JaH бир сур’эт вэ мэЬарэтлэ тэ’мнр едилди», мунтэзэм дэмир Золу Ьэрэкэти тэ’мин олунд>-. EJHH заманда «чум-hypHjJaTHH тичарэт, кэми вэ 28 Maj—Истиглал иуну гаршысында ' АДР-ин ИГТИСАДИ-СОСИАЛ ПЛАТФОРМАСЫ бэнзэри олмаЗан бу Зени гу-рулушун ичтимаи-сиЗаси, игтисади-сосиал, мэ’нэви-эхлаги дэЗэрлэрини аЗдынлашдыра-раг Зазырды:    «Ьэр    шеЗдэн эввэл, АзэрбаЗчан чумЬуриЗ-Зэтинин эсас идарэси бутун вэтэндашларын бэрабэр Ьу-гугла Зашамасы узэриндэ гу-рулмушду. Бурада Ьэр бир инсанын меЬтэрэм шэхе, АзэрбаЗчан вэтэндашы олдугу учун Ьугугу сахланырды*. Бутевлукдэ чэмиЗЗэтин хошбэхт ЬэЗатынын «анчаг ЬурриЗЗэтлэ Ьасил олачагы-на» инанан МэЬэммэд Эмин кестэрирди ки, JeHH гурулуш сез, мэтбуат, вичдан азадлы-гына кениш меЗдан ачмыш, ганунун алилиЗини, Миллэт Мэчлисинин девлэтин тале-Зинэ ЬакимлиЗини, «Парда-ментин Ьакими-мутлэг» ол-дугуну тэ’мин етмэклэ бурада эслиндэ о заманлар Ав-ропада белэ тэтбиг олунма-JaH «Ьэгиги бир чумЬуриЗЗэт гуруЛмушду». Хусусилэ кениш эразиЗэ, зэнкин Зералты вэ JepycTy тэбии сэрвэтлэрэ, элверишли чографи MOBreja, рэнкарэнк иглим шэраитинэ. сынанмыш тарихи эн энэлэрэ, езунэмэх-сус милли-психоложи хусу-сиЗЗэтлэрэ. эЬалинин зэЬмэт-севэрлиЗинэ архаланан АДР-ин торпагларымызда Ьэгигэтэн мустэгил девлэтэ лаЗиг таразлы халг тэсэрруфаты Заратмага Зенэлдилмиш игтисади-сосиал платформасы, гануни варислик. кечдиЗимиз инкишаф Золунун умумилэш-дирилмэси, HahaJaT, елми-тэчруби мараг бахымындан чидди нэзэри эЬэмиЛэт кэсб едир. Ьэр Ьаисы бир чэмиЗЗэтин мевчуд истеЬсал мунасибэт-лэри системиндэ мулкиЗЗэт проблеминин Ьэлледичи амиллэрдэн олдугуну нэзэрэ алараг. АзэрбаЗчан Демократик Республикасы хадимлэ-ринин бу муЬум мэсэлэдэки мевгеЗи ез реаллыгы вэ умум- зэрбэсилэ бирдэфэлик Ьэлл етмэк иддиасындан узаг олмуш, умумбэшэри дэЗэрлэр мевгеЗиндэ даЗанараг «алэ-мин низамы», онун сынанмыш мизан-тэрэзисини бош хулЗалар алэминэ. Ьабелэ амиранэ инзибати Ьакимлэ-рин мевсуми шылтагына дэ-ЗишмэЗэрэк, илк бахышда сада, лакин бу дунЗанын взу гэдэр гэдим, Ьэм дэ мудрик Ьэгигэтлэринэ садит галмыш- ДЫ. АзэрбаЗчан Демократик Республикасынын игтисади платформасында мухтэлиф мулкиЗЗэт (хусуси, сэЬмдар, бэлэдиЗЗэ, девлэт) формала-рынын бэрабэр инкишаф им-канлары реаллыгы нэзэрдэ тутулмагла Занашы, reJpH-мэЬдуд мулк^Зэт (инЬисар) Ьугугу вэ мэнимсэмэдэ иф-ратчылыг (Ьэдсиз мэнфээт элдэ етмэк) зэрэрлн са)ыл-мышды. ЕЗни заманда. АДР-ин игтисади платформасында нэзэрдэ тутулурду ки, хусуси мулкяЗЗэтин мевчудлугу вэ инкишафы аЗры-а|ры саЬэлэ-рин (сэнаЗе, нэглнЗЗат, рабн-тэ) ззунэмэхсус хусусиЗЗэтлэ-ри нэзэрэ алынараг. орада (хусусилэ дэ фабрик вэ за-водларда) мулкнЗЗэтан Ьэдсиз хырдаланмасы иде)асы-на мэнфи мунаенбэт бэслэ-нилмишдн. ЧэмиЗЗэтин Зашамасы вэ онун чохсаЬэля халг тэсэрруфатынын даЬа аЬэикдар фэалиЗЗэт кестэрмэ-си учун «девлэтин сэрвэт вэ кэляр гаЗнагыны тэшкил едэн Зералты мэ'дэнлэр, Ьабелэ дэмир JOAy, електрик станси-Залары, су. телефон, телеграф. дикэр хядмэт саЬэлэри Ja мнллялэшднряляр. Ja да бэлэдиЗЗэЬэшдирилирди. Мэ-лумдур ки, бир сыра вачиб саЬэлэрэ мэхсус обЗектлэрин, муэссисэлэрнн, фабриклэ-рин, заводларын хндмэт нда-рэлэринии хырда мулкиЗЗэтэ белунмэси имкансыз олду-гундан бурада чалышанларыя тэсэрруфат эмэкдашлыгы теллэриии кенишлэидирмэк. милли валЗута Заратмаг са-Ьэснндэ Ьекумэтин Зеритди-Jh игтисади сиЗасэт хэтти, шубЬэсиз, чидди елми мараг догурур. "УмумиЗЗэтлэ, Шэргдэ. о чумлэдэн дэ АзэрбаЗчан да бутун девлэтлэрдэ Ьэлледичи эЬэмиЗЗэт кэсб едэн аг-рар, Jaxyfl торпаг ислаЬаты илэ баглы АзэрбаЗчан Демократик Республикасынын игтисади сиЗасэтинэ кэлдикдэ геЗд етмэк лазымдыр ки, 1916-чи ил декабрын 18-дэ парламентдэ чыхыш едэн баш назир Ф. X. XoJckh де-мишди: «Нэ гэдэр ки, кэнд-лилэр    торпаг ла    тэ'мин олунмамышдыр. миллэт те-рэгги едэ билмэз», «кэндли вэ фэЬлэ синфинин еЬтеЗач-ларынын едэнилмэси Ьекумэтин башлыча вэзифэсидир». Бу саЬэдэ умуми мэгсэд бир олмушду: кэндлини торпаг ла тэ’мин етмэк. Захуд торпагы ону бечэрэнэ вер-мэк. ЕЗни заманда, АээрбаЬ чанда аграр ислаЬаты ЬэЗата кечирмэк учун Ьекумэт тэрэфиндэн 5 мил Зон манат вэ-саит аЗрылмасы нэзэрдэ туту лмушду. УмумиЗЗэтлэ. * «тэлатум ичиндэ вэ гаЗалар арасында назик тахта гаЗыгда кедан кэмичи вэзиЗЗэтандэ олан* (Ф. XoJckh) АзэрбаЗчан Демократах Республикасынын ■ 23 аЗлыг ЬакимиЗЗэта эр-зиядэ игтисади сиЗасэт саЬэ-синдэ дагыдылмыш игтаса-диЗЗаты бэрпа етмэк. мадяЗ-Зэ системини rajflaja салмаг, эрзаг аэ мухтэлиф хаммал мэЬсуллары истеЬсалыныя арты рыл масына маддн мара-гы Зумсэлтжэк. тэдааулэ мил-ля пул няшанлары бурахмаг. эЬалинин ряфаЬыны Захшы-лашдырмаг истигамэтиядэ муэЗЗэн угурлу аддымлар атылмышдыр. Нисбэтэн гыса тарихи бир девр эрзиндэ haJaTa кечнрнл- CKjacK ЬэЗатыны кенишлэн-дирмэк учун вачиб эЬэмиЗЗэ-ти олан Бакы—Чулфа Золу-нуи иншасы давам етдирнл-ди. «Кур чаЗы узэриндэ гу-рулмуш 6eJyK бир керпунун ачылышы нэзэрдэ тутулду». «бош бурахылай эрази чнд-AHjJaraa экилмэЗэ башла-ды». «аЗры-аЗры шэЬэрлэр телефонла бир-биринэ баг-ланды. телеграфла тэчЬиз олунду, «тэЬсил-тэрбиЗэ тэш-килатыиа аЗры бир тэзапик верилди. мэмлэкэтн ирфанын нуру илэ ишыгландырмаг учун чиддиЗЗэтлэ ишэ баш-ланды*. ибтидаи оглан вэ гыз мэктэблэри ачылды. беЗук Зашлы вэтэндашлар учун кечэ курслары тэшкил олунду, «АзэрбаЗчан кэнчлиЗини елм вэ техника эсринэ Ьа-зырламаг учун Бакы университета ачылды». мухтэлиф техники саЬэлэрдэ тэЬ-сил алмаг учун девлэт мэс-рэфи илэ» 200-э Захын тэ-лэбэни Авропа вэ Истанбул университетлэринэ Зола салмаг гарара алынды. «Инсанлара hyppHjJa*, мил-лэтлэра истиглал!» марамы нла фэалиЗЗэтэ башламыш АзэрбаЗчан Демократик Республикасынын игтжади-мэ-дэни ’ дирчэлиш Золундакы илк угурлу аддымлары истэр дахилдэ, истэрсэ да харичдэ она рэгбэти артырмыш, онун нуфузуну Зуксэлтмишди. Тэдричэн «АзэрбаЗчан bajar габшшЗЗэтннн Залныз ез ичиндэ деЗил. харичдэ дэ Ьисс етдирди. ДунЗанын Ьэр тэрэфиндэн Зени турк чумЬу» pHjJdTHHd ЬеЗ’этлэр. еэфирлэр глэн neja-сэиэта вэ ке- чирлэрдэн, дин хаднмлэрнн-дэн ибарэт) тэркибиндэн, хал-гын умуми сиЗаси шуур сэ-виЗЗэсиндэн. милли-психоло-жи хусусиЗЗэтлэриндэн, ислам дининин тэ’сириндэи. Шэрглэ Гэрбин говушугунда Зерлэшмэсиндэн. Ьабелэ ди-кэо обЗектив вэ субЗектив сэ-бэблэрдэн, дахили вэ харичи амиллэр комплексиндэи ирэ-ли кэлмишдир. Мустэгил АзэрбаЗчан Ьекумэтинин башчысы Ф. X. ХоЗскинин Ьаг-лы олараг дедиЗи кими. «Ье-кумэтин фэалиЗЗэтиидэ нэ гэдэр гусур вэ негсан ол-мушеа да, она Зол кестэрэн ишыглы улдуз бу иди кэляр. бурада керулэн ти byppHjjBTH. сэиэта i зэллнЗи тэгднр едиб heJ ран олурдудар. Аз кечмэдя ки. Авропаяын. Американын сеч-кин елчилэри АзэрбаЗчанын паЗтахтыны зи]ар©т едэрэк таныдыгларывы вэ онун-яев мэдэяи вэ тичарэт елагэсияэ кярмэк истэ-диклэриии бнлднрднлэр». миллэтин Ьугугу. истиглалы вэ хеЗри! Вэ пэгигэтэи, «Ьекумэт rajhird елэ апармалы» олмушду ки, ЬэЗата кечирди-Jh. Ьабелэ кечирмэк истэди-Jh тэдбирлэр «даша дэЗиб дагылмасын». Турк дунЗасы вэ ислам алэмкндэ илк демократик гурулуш кими тэшэккул тап-мыш АзэрбаЗчан Демократик Республикасынын мурэккэб. дахили зиддиЗЗэтли харичи шэраитдэ давам етмиш чох-чэЬэтли фэалиЗЗэти. хусусилэ дэ игтисади сиЗасэт саЬэ-сиидэки аддымларынын ачы-лы-ширннли тарихи тэчруоэ-си елми-тэнгиди мевгедэи умумилэшдирилэрэк варислик эзми, Ьабелэ вэтэндаш-лыг геЗрэти илэ давам етди-рнтмэлиднр. Ичтимаи-сиЗаси вэ игтиса-ди-сосиал мушкуллэр дуЗуну илэ растлашдыгымыз, Ьабелэ умид ишыгында тарихнмиздэ илк демократик президент сечкилэринэ кетдиЗимиз бир мэгамда. милли деалэтими-зин баннси МэЬэммэд Эми-нин xejHp-дуа Ьикмэтли вэ-снЗЗэтлэряни унутмаг олмаз: «АзэрбаЗчан бир атэш мэн-бэЗидир. Вэтэнимиз Ьэр замай сииэсиндэ бир атэши-мугэдэе бэслэмнщдир. Бу атэш гэдим замянлардаи бэ-ря Ьэгигэтпэрэстларэ рэЬбэр бнр ше’лэ. умид вэ и май тэш-кк! етмишдир. Toj бу атэш АзэрбаЗчан евладларынын синэлэринэ долсун. МилЗон ларла ypajH Захай бу атэш эбэдя сеимэз бир ше’лэ тэшкил едиб дэ hyppHjJer вэ ис-таг дала дотру кетдиЗимиз j манеэли Зол л ары ишыг лайды рсыи!» Гудрэт ЭВДУЛСЭЛИМЗАД^ АзэрбаЗчан Елм л эр Акаде «иЗасы ИгтасадиЗЗат Иис-THiy гунуя ше’бэ мудиря. игтисад елмлэря доктору. ;