Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 3

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,337 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, May 12, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - May 12, 1992, Baku, Azerbaijan 12 MAJ 1W2-4M ИЛ.ХАЛГ Г03ЕТИ ЧЭБНЭ ХЭТТИНЭ ШУША: ШУЧА9Т? X9JAH8T? M9FJiyBHJJ0T?.. Ма}ын 8-дэ сэЬэр саат 6.30-дан    Агдам шэЬэри «Град» гургуларындан куч-лу атэшэ тутулмага башла-jыб. 3 саат эрзиндэ 18 ракет атылыб. Сабир, Низами вэ Буд1онны кучэлэриндэ хе]ли ]аи^ыш евлэри дагы-дылыб. Сакинлэрдэн 34 1аш-лы Вэзифэ Мурадова, 22 ¿ашлы Натиг Гасымов вэ 63 Зашлы БэЬрам Мэммэдов фа-чиэли сурэтдэ Ьэлак олублар. 8 нэфэр агыр 1араланмыш-дыр. Ьэмин кун саат 3-дэн 5-дэк Агдама даЬа 6 ракет атылыб. Хе}ли дагынты вар. Гарагачы гэбиристаны, Шелли, Чухурмэплэ кэндлэри сэмтиндэ атышма олмушдур. MaJын,9-дa сэЬэр ертэдэн Агдамын ракет атэши илэ дагыдылмыш кучэлэринэ баш чэкирдик. БаЬарын кэлиппО-лэ JaшыллыFa бурунмуш шэ-Ьэрдэ сакитликдир. Ики а! эввэлки ваЬимэдэн, чашгын-лыгдан эсэр-эламэт керун-мурду. Артыг бурада ф0В-гэл’адэ вэзиПэт режиминэ чидди эмэл олунур. СилаЬлы адамларын шэЬэрдэ бош-бо-шуна кэзмэсинэ сон гoJyлyб. Кенуллу мудафиэ дэстэлэри-нин республика Мудафиэ На-зирл^инин тaбeлиJинэ кеч-мэсинин дэ бу ишдэ эЬэми1-jэти бвjYкдYp. ...Мэнзиллэрдэн, Ъэ^тлэр-дэн ешитд^имиз гадын-ушаг сэслэри шэЬэрин куроаЬ чагларыны хатырладыр. Мухтэлиф 1ерлэрэ уз тутуб 1ени-дэн ез eв-eшиJинэ га]ытмыш сакинлэрин бир даЬа кочмэк фикри ^хдур. Истэр шэЬэр-дэ, истэрсэ дэ эн тэЬлукэли эразидэ — ЭЬмэдавар кэн-диндэ нечэ-нечэ аилэнин кун-дэлик мэишэт ^гылары илэ мэшгул олдугуну кердук. Ьеч кэс Шушанын — Азэрба^анын гэдим мэдэн^-1эт мэркэзинин, торпагымы-зын бу надир инчисинин на-мэрд душмэн элинэ кечэчэ-jинэ инанмыр. MaJын • 9-да сэЬэр саат 11-э кими Шуша-дакы реал вэзиJjэт барэдэ Ьеч бир рэсми мэ'лумат ^х иди. Аз сонра орадан кэлэн-лэр олдугуну ешитдик. Он-лар ермэнилэрин шэЬэрэ кир-диJини, эЬалинин Шушаны тэрк етди]ини хэбэр верди-лэр. Лакин бу хэбэрлэри тэк-зиб едэн мэ’луматлар да еши-дирдик. Мэсэлэн, Агдам са-кинлэри ермэни гулдурларын дармадагын едилд^индэн, Шушанын моЬкэм да}анма-сЫндан данышырдылар. НэЪа^т, чэкдиJи эз^]эт-лэрдэн элдэн душмуш шуша-лы Ьэмкарымызы — Новруз Ьэсэнову чэтинликлэ тaныJa билдик. Ондан ешитд^имиз илк сэзлэр \бу олду: «Шуша од ичиндэдир...» Нечэ ола билэр? Гачарла-рын, андрониклэрин ала бил-мэди1и, елэ сон кунлэрэдэк мудафиэчилэринин мэтанэти, дэjaнэти илэ фэхр етд^имиз меЬтэшэм шэЬэр нечэ олду ки, намэрдлэрэ тэслим едил-ди? Новруз Ьэсэновун дедиклэ-ри: — Ма^ш 7-дэн 8-нэ кечэн кечэ тэхминэн 2.30 радэлэ-риндэ Ьэр тэрэфдэн атэш сэС-лэри ешидилмэ^ башлады. Эввэлчэ атанларын езумузун-кулэр олдуруну зэнн етдик. Гулдурларын атэшини сус-дурмаг учун демэк олар ки, Ьэр кун белэ атышмалар олурду. Лакин тезликлэ эмин олдуг ки, душмэн бо]ук гуввэ илэ Ьучума кечмиш-дир. 366-чы ала^н сатгын эс-кэрлэринин зиреЬли техника-сы вэ cajcыз-hecaбcыз чанлы гуввэси илэ иpэлилэjэн гул-дурлар тезликлэ бензиндол-дурма мэнтэгэсини элэ ке-чирдилэр. YмyмиjJэтлэ, Шуша уч истигамэтдэн — Хан-кэндидэн. Шушикэнддэн вэ Мхитаркэнддэн Ьэдэфэ алын-мышды. Белэ тээссурат о]а-нырды ки, мевгелэримизин элдэн верилмэси Ьайсыса бир xэjaнэтин нэтичэсидир. Бэс 4 « *» Ьансы xэJaнэтин? Бэлкэ Ьеч Шуша мудафиэ олунмурду?! Бэлкэ шэЬэрин мудафиэчи-лэри Дв1уш гaбилиjJэтлэpини итирмишдилэр?! Лох, гэтиЛэн белэ де]илди... ХЭЛАНЭТ МуЬарибэнин бутун га1да-ларына керэ чидди стратежи эЬэмиЛэтэ малик 111уша}а Ханкэндидэн галхан }ол ми-наланмалы иди. Лакин, ку]а («миналанмыш» Ьэмин эрази-дэн душмэн танклары Ьеч бир мaнeэjэ раст кэлмэдэн, асанлыгла кечиб бензиндол-дурма мэнтэгэсинэдэк ирэли-лэ]э билмишдилэр. Ьэмин постдакы кезэтчилэр кезлэ-, нилмэдэн гаршыларына чы-хан душмэн ордусуну керэн-дэ hejpэтдэн донуб галдылар. Икидлик вэ шучаэтлэ сон нэ-фэрэдэк Ьэлак олдулар. Оку да де]эк ки. тэкчэ Шуша шо-Ьэриндэ бир нечэ взуну мудафиэ дэстэси вэ батал]ону де-JYШYpдY. Тээссуф ки, онла-рын арасында да Ьеч бир элбирлик, ваЬид командан-лыг Ьисс олунмурду. Елэ бу пэракэндэл^ин. де1уш сэриштэсизл^инин нэ-тичэси кими сэЬэр саат б^а Jaxый де1ушлэр Шушанын кучэлэриндэ кедирди. Ланан евлэрин аловлары дан jepи-нин гызартысына гарышмыш, кунэш ган рэнкинэ бо1ан-мышды. Ьэ1этлэрин, евлэрин гаршысында куллэ килизлэг рини овучламаг р^арды. ШубЬэ олк билмэзди ки, душмэнин Ьучум эмэлиjjaты барэдэ Ьеч бир мэ’лумат .)ох иди. Амма, бёлэ бир мэ’лу-маты вахтында ал маг олар-ды... ЭЛЭКЕЧМЭЗ КЭШФИЛЛАТЧЫЛАР Онлар сэккиз нэфэр иди: ДэJaнэт Ьэсэнов. Ел дэниз МэЬэррэмов, Адил Тифлис вэ Алов Лусифов гардашлары, Шакир Фирудинов. Бир дэ Бакыдан кэлмиш Аслан вэ Азэр... (Тээосуф ки, онла-рын co^aдлapыны ejpэнэ бил-мэдик). Онларын Ьамысы ем-рун JeниJeтмэ, кэнч чаглары-ны 1аша^!рлар. Дэ]анэтлэ Елдэнизин jaшы 15-дир. Он-лары чэбhэJэ Ьеч кэс ча-гырмамышды, Ьеч бир тап-шырыг ^ермэмишди. Евдэ дэ Ьара кетдиклэрини билдирмэ-дэн Шуша мудафиэчилэринэ гошулмушдулар. Шушадан тэхминэн 10 —15 километр мэсафэдэ олан Кире дагы aзэpбajчaнлылapa елэ бил душмэн кэсилмиш-ди. Бурада ]ерлэшэн japaг-лылар «Алазан» ракетлэрин-дэн Шушаны кучлу атэшэ тутурдулар. Ланварын 1-дэ ахшам са- ат 10-да Ьэмин сэккиз чэсур Кире дагына ]олланды. СубЬ чагы саат 4-дэ гышын или-ja ишлэ]эн шахтасында За-рыслы кэндиндэн 3HpeaJa галхмага башладылар. СэЬэ-рин алаторанлыгында пос-тун ^хынлыгына чатдылар. Ермэни гулдурларын Ьеч аг-лына да кэлмэзди ки, бу икидлэр белэ cojyrfla 7—8 километр деврэ вурараг онларын архасына кечэ билэ-чэклэр. Дэ^нэт Ьэсэновун сеЬбэ-ти:    «Узагдан кердук ки, «Алазан» гургулары башлы-башына бурахылыб. Лэгин со-jyryH, шахтанын дезулмэз-лиJи japaглылapы исти сы-гыкачаг тапмага вадар едиб-миш. Мэн, Елдэниз вэ Тиф-лис сурунэ-сурунэ f ургулара тэрэб Нрзлилзшрдик. Аслан вэ Алов бизи г^р>^урдулар. Керунмзмэк учун эг палтар Kejrth шшг. i’ypiyja чатан кими г1 чбаралары ишэ сал-дыг. Бир андан сонра бутун гургулар мэЬв едилди. Тифлис «Алазан»ын гэлпэлэрин. дэн JYHKYЛчэ ]араланды, 10 ермэни курултуну ешидиб УАЗ машынында дагыдылмыш гургуларажтэрэф кэлди. Шиддэтли атышма башланды. Гулдурлары елэ машындача кэбэртдик. ШyшaJa jaHBapbiH 3-дэ га]ытдыг». Белэ сдате^и эЬэми^эта малик зЬрвэни ермэнилэр на-Ьаг заб^с етм^мишдилэр., Бура дан бутун этраф овуч ичи кими керунурду. Тээссуф ки, ушагларын бу шучаэти даЬа мэс’ул дejYш командирлэри тэрэфиндэн ла]игинчэ rnj-мэтлэндирилмэди вэ зирвэ ^нидэн душмэн элинэ кечди. Ьалбуки о вахт Кирсдэ мев-rejHMH3H мehкэмлэтcэJдик душмэнин Шyшaja Ьэр бир Ьучуму вахтында билинэрди. ШУШАДА дедушлэр raja6auibiHflaH, Челгаладан вэ Леддидолама тэрэфдэн шеЬэрэ кирэн гулдурлар гэЬ-рэман де]ушчулэримизин чидди мугавимэтинэ раст кэлдилэр. Сону елум олан бу вурушда Тэвэккул Мэммэдов, Тарзан P3ajee, Бэхти-]ар Сэфэров, XojjaM Чэфэ-ров, Разим Иманов, Елдар ФэрЬадов. топчулар Закир Муре элов, Адил Эл^ев, ЭЬэд Мэммэдов. Азэр МэЬэррэмов гэЬрэманлыг нумунэ-си кестэрирдилэр. ИлЬам Эшрэфовун де]ушчу дэстэси Гajaбaшыны мэрдликлэ го-ру]урду. Инди онларын чо. хундан хэбэр-этэр joxAyp. ' Бир мэсэлэни хусусилэ rejfl етмэк истэрдик. Ьучу-мун гызгын чагында шэЬэр-дэки ислаЬ-эмэк душэркэси-нин гапыларыны ачыб мэЬ- буслары азад етднлэр. Онларын Ьамысы flejymHyaapH-мизэ гошулуб икидликлэ ву-рушурду. Бир нечэси Ьэлак олду. Гэрибэдир, керэсэн, дерд тэрэфдэн душмэн эЬа-тэсиндэ олан шэЬэрдэ мэЬ-бус сахламаг нэ дэоэчэдэ MorcoflayJryH имиш? Шуша мудафиэчилэринин кемэ]инэ илк чатанлар лачынлылар олду. Jy39 ¿ахын flejym4y дэрпал душмэнлэ уз-узэ кэлди. Ревшэн Чавадовун ХТМ бaтaлJoнy гэЬрэманлыгла де-1ушур, Ьэтта динч эЬалинин шэЬэрдэн чыхарылмасына да кемэклик костэрирди. Де-1уш кетдикчэ шиддэтлэнир, кемэк иеэ кэлмирди. HahaJaT. саат 12.30 радэлэриндэ Шуша сэмасында Ьэрби вертол-Jot корунду. Шушикэнд тэ-рэфдэ душмэнин атэш ногтэ-лэрини сусдуруб кери гaJыт-ды. Гулдурларын тэз1иги кетдикчэ кучлэнирди. Онлара чидди мугавимэт кестэрмэк чэтинлэширди. БэзиЦэт тэ-лэб едирди ки, динч эЬали тэ’чили Шушадан чыхарыл-сын. умид юлу Динч адамларын атэш ал-тындан чыхарылмасы учун jenaHa }ол мешэлэрдэн ке-чирди. Адамлар тэхминэн саат 4 радэлэриндэ Шуша—Л ачын    истигамэтиндэ Meuiaja ахышмага башлады. Асфалт }ол Дашалты истига-мэтиндэн кучлу атэшэ тутул-гундан jaaHH3 чыгырларла ирэлилэмэк олурду. Бу 1ол да тэЬлукэсиз fleJaaflH. Ьава ишыглы олдугундан japarabi-лар онлары керур вэ арам-сыз куллэ JaFHLUbi Jarflbipbip-дылар. Чох вахт чамаат атэш вахты jep9 узаныр, кул-лэлэр га^лара дэ1иб тоз ду-маны галдырдыгдан сонра Je-нидэн ирэлилэ^рдилэр. Бе-лэчэ фасилэлэрлэ, 6ejyK 93a6-a3HjJaTAaH сонра Зарыс-лы кэндинэ кэлиб чыхдыг. 15 дэгигэлик 1олу 4 Саата гэт етмишдик. Лубанмадан Typuicyja JeHaaflHK. Бурадан иеэ Ьэрэ бир joaaa мухтэлиф истигамэтлэрэ 1онэлди. Шуша чамаатынын 6ojyK бир Ьиссэси Лачына кетди. Гач-ынлары тэ’чили олараг пе-шэ мэктэбинин бииасында ]ерлэшдирдилэр. Лачын са-кини, CyMraJbiT алуминиум заводунун Лачын филиалы-нын директору Эмир Рэсулов Шушадан — од-аловун ичин-дэн саламат чыхараг бу за-валлылара лазыми rajrbi кестэрмэк учун вар гуввэсини сэрф едирди. Э. Рэсуловун огланлары Нофэл, Елдэниз вэ Рауф иеэ нечэ илдир ки, raj-нар негтэлэрдэ ермэни гул-дурларла д0jYШYpлэp. Адамлар елэ кечэ икэн Лачыны тэрк едиб ©злэрини гоЬумла-рынын 1анына чатдырмага тэлэ<сирдилэр. Лакин Лачын чамааты буна имкан вермэди. — TajFH гэсэбэсинин )анын-да joл Корус тэрэфдэн даим атэшэ ту ту лурду. BejyK 93HJ-j9Tfl9H сонра Joafla намэрд куллэсинэ туш олмаг инсаф-дырмы? Белэ агыр вэ дэЬшэтли кунлэрдэ халгымызын rajrbi-кeшлиjини, кениш гэлблиJини rejfl етмэмэк олмаз. Ьэр Jep-дэ адамлар гачгынлара ]ана-шыр, элиндэн кэлэн пэр чур K0M9jH костэрирди. Ертэси кун Губадлынын Ханлыг кэнди тэрэфдэ чамаат машынлара долушуб мухтэлиф истигамэтлэрэ кетди-лэр. Автобазанын ишчиси Оруч Атакиш^евэ Jaxынлa-шыб Шушадан кэлди]имизи билдирдик. Бизи ry4awajbi6 аглады... Машына э1лэшдир-ди вэ Агчабэд^э кэтирди. Тез-тез коврэлиб сорушурду: — Ахы нечэ олду ки, бу вэЬшилэр бизимкилэрэ устун кэлэ билдилэр? Ьамымыз сусдуг. Салар АСЛАНОВ, Зи]эддин СУЛТАНОВ, Елшэи ЭЛШЕВ, «Халг гэзети»ннн мухбнр-лэри. 9Т9Н КУНЛ9РД9Н КИШИ ТАВАТ Тават ханым Губадлы ра-онунун Башарат елиндэ бо-ук ад*сан газанмыш Кэр-бэла1ы Мэммэдин гызыдыр. Кэрбэла]ы Мэммэд нэсли xejиpxah эмэллэри илэ елин рэгбэтини газаныб. О. ©м-рунун аЬыл чагында мэктэб ачмаг арзусуна душубмуш. Огланларына Фэрэчан кэн-диндэ мэктэб тикинтисинэ башламагы тапшырыб озу дэрс вэсаити Ьазырламагла мэшгул олур. БэЬлул БеЬ-чэтэ мэслэЬэт корур ки, 1е-ни дэрсл^и Гур'анын а^-лэри, Фирдовсинин «ШаЬ-намэ», Низаминин «Хэмсэ», Сэ* динин «Кулустан» вэ «Бустан» эсэрлэри эсасын-да тэртиб етсин. КэрбэлаЗы Мэммэдин ог-ланлары Хозабирд кэндин* дэн ермэни бэнналар кэ-тирдиб мэктэбин ТИКИНТИСИНЭ башла^рлар. Истэр мэктэб тикинтисиндэ. истэрсэ дэ дэрсли1ин Ьазырланма-сында ишлэр Jaxшы кедирди. Лакин белэ хе]ирхаЬ ишлэрэ алышмамыш хаин ермэнилэр араны гарыш-дырмага башладылар. Ермэнистанла Даглыг Га-рабагын сэрЬэдлэрини бир-биринэ ]ахынлашдырмаг учун Хозабирддэки сэрЬэд дирэклэрини кэтириб Фэрэчан кэндинин ^хынлыгын-дакы Топ агачы де^тэн Jep-дэ басдырдылар. Kэpбэлajынын оглу Ьэ-сэналы БaкыJa кедиб 1аран. мыш вэзииэт барэдэ лазыми ^рлэрэ хэбэр верди. Мэсэлэдэн ру]ут душэн ермэни акентлэри Ьэсэнэ вэ гардашы Ьэсэналь^а тэлэ гурдулар. Хозабирддэн ики ермэни гызыны онларын да-лынча салыб ики гардашы элэ алдылар. Гызлар Хоза-бирддэ е^-ишрэт мэчлиси гурдулар. Мэчлисдэн сонра ]ерлэрини салыб Jyxy^a вер* дилэр, силаЬларыны котур-дулэр. Ьэмин кечэ Хозабирд ермэнилэри чохлу хэнчэр, бычаг, гэмэ итилэмишдилэр. Налбэнд Сэркис Ьазыр-ладыгы налы сэЬэр Ьэсэнин а^гына мыхлады. Гызды-рылмыш шишлэрле кезлэ-рини овду. г,злта илэ эл-а]агыны -м>:.    • - Г1,а* ды. Ьэрэ Ьссэниь . .бэ илэ бэдэниндэн оир гикэ кэ-сиб палазын устунэ тулла-ды... Ьадисэдэн он кун сонра мэсэлэнин усту ачылды. Хэбэр Башарат елинэ чатды. Бу дэЬшэтли хэбэр Кэрбэ-ла]ы Мэммэдин ата гэлбини ко]нэтдисэ дэ, о, тэмкинини итирмэди. Бу вахт баша-ратлыларла хозабирдлилэр арасында банька билэн ган-лы гыргын Кэрбела]ы Мэммэдин бир ишарэсиндэн асы-лы иди. Кэнч Тават атасынын гаршысында баш э]иб гар-дашларынын ганыны озу алачагыны билдирди. Кэр-бэла]ы Мэммэд гызына тэ-сэлли вериб деди ки, «Ьэлэ Башарат ели сагдыр. Онун икидлэри ат белиндэ, фэдаи-лэри даг кечидлэриндэ са-jыгдыpлap». Тават ханым инадындан донмэди. Кечэ-кундуз Дв^ш тэ’лими кечди, мешэдэ учан гушлара куллэ, илхыда бэрк гачан атлара кэмэнд атды. 0зуну там сынагдан кечирдикдэн сонра хозабирдлилэрин ме-шэдэн одун 1ыгыб апардыг. лары ]оллары кэсмэ1э башлады. Бир кун Сэркисин оз оглу илэ одун 1ыгмага кет-ди^ни корэн Тават ханым фуреэтдэн истифадэ едиб дар кечиддэ озунэ элвериш-ли пусгу дузэлтди. Ермэнилэр Ьэдэфэ чатан кими куллэ илэ Ьэр икисини га-тырдан салды. Оглунун элиндэн душмуш туфэнки котурмэк учун чабала1а-ча-бала]а озуну коллуга атмаг истэЗэн Сэркисэ Тават бир патрон да бошалтды... С. РУСТЭМОВ. Мэммэд Чэфэр Зедаалабдин оглу Чэфэров Азэрба^ан эдоби елмм ичтимаиЦэтниэ агыр иткл уз вермишдир. Коркэмлм эдэ-бииатшунас-тэнгидчи.    ел м. мэдэни1]эт вэ маарвф ха ди-ми, AзэpбaJчaн    Ел мл эр Академн1асынын Ьэгиги уз-ву, эмэкдар елм хадими. довлэт мукафаты лауреаты Мэммэд Чэфэр ЗeJнaлaбдин оглу Чэфэров узун сурон агыр хэстэликдэн сонра 83 ]ашында вэфат етмишднр. М. Ч. Чэфэров 1909-чу илдэ Нахчыван шэЬэриидэ аГнадан олмушдур. О, Нах. чыван Педагожи Технику, мунда, Бакы Али Педагожи Институтунда тэЬсил ал. мыш вэ елэ орада да аспя. ранту раны битирмишдир, М. Ч. Чэфэров «Кэнч иш. чи» гэзетиндэ эдэби ншчи вкзифэсиндэн Азэрба^ан Республикасы ЕА-нын эдэ-биЛат, дил вэ инчэсэнэт белмэсинин академик-катиб. ли1инэ гэдэр шэрэфли вэ зэнкин Ьэ1ат 1олу кечмиш-дир. Ларым эердэн чох бир довр эрзиндэ Азэрба^ан эдэбиЛатынын муЬум вэ эсас Ьадисэлэри онун эдэби. тэнгиди эсэрлэриндэ тэкрар-сыз тэчэссумуну тапмыш-дыр. Тэнгид саЬэсиндэ 1о. рулмаз фэалиЛэтлэ Jaнaшы М. Ч. Чэфэров эдэбиЛат-шуиаслыгын фундаментал проблемлэрини дэ тэдгиг едирди. МуЬарибэдэн сонра ]азылан вэ нэшр олунан «AзэpбaJчaн эдэбиJJaты та. рихи» эсэринин ]арадылма-сында о, муэллиф вэ ре. дакторлардан бири кими 1а-хындан иштирак етмишднр. Онун эсэрлэриндэ АзэрбаЬ чан эдэбиJJaты классиклэ-ринин эксэриЛэтинин hэjaт вэ japaдычылыrы. фэлеэфи вэ Ьуманист иде)алар алэ-ми, вэтэндашлыг . MoerejH Ьэртэрэфли о]рэнилмишди. «Классиклэримиз Ьаггын-да». «М. Ф. Ахундовун эдэ-би-тэнгиди ‘ корушлэри», «Эдэби душунчэлэр». «Фу-зули душунур». «Мутэфэк-кирнн шэхсиЛэти», «h. Ча-вид», «Ьэ]атын романтика-сы>. «Сэнэт 1олларында». «Низаминин фикир Aynja-сы», «Сэмэд Вургун* кими онларча тэдгигаты мил-ли эдэбиЛатымызы. онун тарихи 39HKHHaHjHHH. муа-сир дэ!эр вэ сэрвэтлэрини пешэкар сэриштэликлэ, их-тисаслы алим тэфэккуру вэ мэЬарэти илэ тэЬгигин ко_ зэл нумунэлэридир. Алимин «Азэрба1чан эдэбиЛатында романтизм» тэдгигатыны aJрыча    rejfl етмэк лазым- дыр. О. кениш профилли алим кими Ьэмчинин дилчилик. ичтимаи фикир тарихи. ес-тетика, мэтбуат. тарихшу. наслыг. педагокика. мэнтиг вэ психолоки]а мэсэлэлэри илэ дэ мэшгул олурду. М. Ч. Чэфэров узун ил-лэр али мэктэблэримиздэ, Вакы Довлэт Университе. тиядэ AзэpбaJчaн, рус вэ харичи олкэ 9ДэбиJJaтлapы тарихиндэн муЬазирэлэр охумуш. кафедра мудири вэ декан вэзифэлэриндэ иш-лэмишдир. М. Ч. Чэфэров орта вэ али мэктэблэр учун эдэбиЛат дэрсликлэринин муэллифидир. 50-чи иллэ-рин орталарындан е’тиба-рэн иеэ М. Ч. Чэфэров фэа-лиЛэтини республика. Елм-лэр Академи^сынын Низами адына ЭдэбиЛат Институту илэ багламышдыр. Академик М. Ч. Чэфэровун ел ми рэЬбэрл^и алтын да эдэ-бнЛатшунасларымызын нечэ-нечэ нэсли 1етишмиш. на-мизэдлик вэ докторлуг дис-сертаси]алары мудафиэ ет-мншдир. М. Ч. Чэфэров фэал ичтимаи хадим иди. О, са1сыз-Ьесабсыз ичтимаи-елми гуру мларын. елми шураларын, редакси]а heJ’этлэpинин, Азэрба]чан Лазычылар Бир. ли]и ндарэ Ье^этинин уэ-ву иди Кезэл инсан вэ алим. аг-саггал муэллим, зи]алы вэ вэтэндаш Мэммэд Чэфэр Чэфэров ону тaныJaнлapын ха. тирэсиндэ эбэди 1аша1ачаг. дыр. J. Ч. Мэммэдов, Ф. Р. Мустафа]ев, К. Э. Рустэ. нов, P. A. Arajea, В. М. Гулу зада, Е. J. С ал a J ев 3. М. Бун]адов, Б. Э. Ha6Hjee, А. P. Paajee, Б. С. Байрамов. М. Э. ИбраЬямов, К. А. Талыбзадэ, И. Г. Шыхлы, J. В. Tapajea. Азэрба1чан елминэ бе^к итки уз вермишдир. Коркэм-ли алим. педагог вэ ичтимаи хадим Мирэли Ахундов 90 чшында вэфат етмишднр. М. Ахундов 19СЛ т ил. да Шэки шэЬэрш:,;о руЬа-ни муэллим аилэсиндэ до-гулмуш, илк тэЬсилини орада ал мыш, сонра муэллим-лэр семинари^сыны бити* рэрэк Бакы Довлэт У ниве р-ситетинин биоломф факул-тэсинэ дахил олмуш вэ бутун омруну биолоки1а илэ багламыш,    кенетика вэ се- лекси1аны    озунэ ихтисас сечмишдир. Намизэдлик. докторлуг диссертаси]алары мудафиэ етмиш. профессор, эмэкдар елм хадими кими ¿уксэк адлара ла!иг корул-мушдур. Мирэли муэллим Азорба!-чанын классик маарифчи. лэриндэн бири иди. О, елм учун ишлэ]иб, халг учун ]ашамагы    оз гаршысына стратежи вэзифэ го1мушду вэ мэгсэдинэ наил олмуш-ду. Республикада Мирэли Ахундову    ушагдан боМэ Ьамы таны]ыр. О, Ьэмишэ чаванлары Aз9pбaJчaны cfBMdJa вэ она тэмэннасыэ хидмэт eTMaJa чагырырды, озу дэ бу бахымдан нумунэ иди. Мирэли Ахундов    6oJyK елми-педагожи ирс    roJy6 кетди. О. 15 монографий, дэрслик, дэрс вэсаити вэ елми-кутлэви китабын, 200-дэн чох мэгалэнин муэллифидир. Онун елми Japa. дычылыгынын эсас инчиси иеэ XI — XIX эерлэрдэ Азэрба1чанда биоложи фикир тарихинин тэдгиг едил. мэсидир. Муэллиф    дэгиг фактлара эсасэн исбат ет-мишдир ки, Низами, Фузу. ли. Хагани. Ьэсэнбэ1 Зэр-даби, М. Ф.. Ахундов кимк | бяр *^'па б”'-—- тэрк ** } :*’■ г * . .    . -    0 , '■$ эсг {¿Слгжл. мышлар. М. Ахундов тэдрис етдн1и фэнлэрэ дайр дэрслик }а-ратмагда рекордчу иди. Онун «Кенетика». «Дарвинизм», «Тэкамул тэ’лими». «Биолоки^а кириш» кими дэрсликлэри тэлэбэлэрин билик мэнбэ^дир. Мирэли муэллим соЬбэтдэ Э^ИЛИ-]э ]уксэк ги1мэт верирди. Онун телевизи]ада верилиш апармасы. попул]аризатор-луга ме!л етмэси. биолога факултэсиндэ Тэкамул му-зе]и 1аратмасы вэ дикэр иш-лэри бу ме]лдэн ирэли кэ-лирди. М. Ахундов елэ бир шэх-сиПэт иди ки. оиу таньОыб севэнлэр хатирэсини даим гэлбиндэ ]ашадачаг. аз та. ньОанлар иеэ oJp9ниб би-ликлэнэчэк вэ рупуна рэЬ-мэт дилэ1эчэклэр. Долдвшлврыядви бир груи. А39РИНФ0РИУН ИУХБИРИ НОСКВАДАН ХЭБЭР ВЕРИР Шушанын — Гарабагын даглыг Ьиссэсиндэ азэрба1-чанлыларын сон JaшaJыш мэнтэгэсннин pиJaкapлыглa элэ кечирилмэси бир даЬа инандырычы сурэтдэ тэсдиг едир ки. Ермэнистанын вэ «ДГР» адландырылан yjnyp-ма довлэт гурумунун сима-сында ермэни тэрэфи Азэр-6aJnaHa зорла гэбул етдирил-миш Гадабаг проблемини Ьэлл етмэк учун 1алныз Ьэрби васитэлэрэ бел багла1ыр. Бу фикир Majbffl 10-да Мос-квада Азэрба]чанын сэлаЬи!-1этли нума1эндэли1индэ харичи вэ №рли журналистлэр учун кечирилмиш мэтбуат конфрансынын эсас мэгзини тэшкил етмишдир. Мэтбуат конфрансында хусусилэ rejA едилмишдир ки, Шушанын алынмасы эмэлиПатынын ТеЬранда учтэрэфли даны-шыгларла ejHH вахта душмэ-си ермэни рэЬбэрл^ин rej-ри-сэмимили1ини гэти сурэтдэ ашкара чыхармышдыр. Мэ’лум олдугу кими, Ьэмин данышыгларда силаЬ ишлэ-дилмэси узэриндэ моратори-ум е'лан едилмэси эсас Jep тутмушдур. ^ ^ Отэн базар куну Москва- да Азэрба1чан ичтимаиJJbth-нин са]сыз-Ьесабсыз нума1эн-дэлэри сэлаЬ^1этли нума-]эндэли1э кэлэрэк ермэни тэчавузкары чиловламаг учун гэти тэдбирлэр кермэ-1э чагырмыш, Ьабелэ оз фэ-али11эти. ]ахуд фэалиЛэтсиэ-ли]и илэ белэ вэзиЛэтин Ja-ранмасына кемэк кбстэрэн-лэрик Ьамысынын мэс’улиь ]этэ чэлб олунмасыны тэлэб етмишлэр. Бунунла элагэдар олараг онлар халгын тарихинин белэ оир мурэккэб вэ мэс’ул мэгамында ону муд-рикли]э вэ бирли!э чагыр-мышлар. К0ЛИБМИШ? Шэмкнр—Кэнчэ 1олунун 22*чи километрл^индэ бир абидэ вар. О, 1990-чы ил августун 10-да Тбилиси—Агдам маршруту илэ Ьэрэкэт едэн автобусун партладылма-сы нэтичэсиндэ Ьэлак олмуш 20 кунаЬсызыи    хадын- ларын, гочаларыи, корпэ ушагларын хатирэсинэ учалды-лыб. Jo л дан отэнлэрнн чоху ajar сахла]ыр, шэЬндлэри-мизин pyhy онундэ баш э|ир, ермэни -террорчуларыны лэ’нэтлэ]ир. Ьамы лаи^дл^имизин, бнкан^имнзин уч-батындан белэ бир фачнэкнн баш вермэсинэ керэ тзэс-суфлэннр, кексуну отурур. Лакин Ьеч душунмушукму ки, бу абидэ тэкчэ дунэнин гэми Jox, Ьэм дэ бу кунун хэ-бэрдарлыгыдыр. Сэд Ье]ф, душунмэмишнк... Кэнчэдэ Ьормэтли агсаг-галлардан бири Ьэмишэ гов-рула-говрула де!ирди ки, бизим миллэтйн эн бо]ук бэд-бэхтли1и онун лaгeJдлиJи вэ унутганлыгыдыр. Лазычы Гэ-риб МеЬди1ев дэ Ьаглыдыр. «Биз истэсэк дэ, кинли ола билмирик». Лахшы, кинли олма^г. Бэс ajыглыrымызы ниjэ итиририк, олуб-кечэнлэ-ри нэ тез унудуруг? 20 ]ан-варда, 20 но]абрда, 25 фев-ралда, ондан сонра да эввэлчэ сызладыг, сонра коз ja-шымыз гуруду... ...Хочалы со^ырымына бир нечэ саат галырды. Кэнчэ ШэЬэр Дахили Ишлэр Ида-рэсинин чина|эт-ахтарыш ше'бэсинин эмэкдашлары — милис баш ле1тенантлары Ровшэн Ьэсэнов, Илгар Рэ-фи]ев вэ милис лej<veнaиты Се]мур Мэммэдов црвбэти pejдэ чыхмышдыдар. Онлар шэЬэрин чыхыш Ьиссэсиндэ-ки ДАМ постунда Тбилис^э кедэн автобусу сахладылар. Автобус Ьэмишэки кими долу иди. Гадынлар, гочалар. ушаглар... Арха чэркэдэ уз-козуну тук басмыш 48—50 ¿ашларыНда бир киши елэ илк андача диггэти чэлб ет-ди. Сакитчэ пэнчэрэдэн ба-Уыра бахырды. «Де1эсэн бу, ермэнидир ахы...»—де1э Ровшэн jaвaшчa joлдaшлapынa ишарэ етдн. Jaнылмaмышды. Киши эввэлчэ билдирди ки, паспорту устун дэ №хдур. Сонра... Сонра иеэ устундэн нэин-ки паспорт, устэлик Ф-1 тип-ли гэлпэли эл гумбарасы вэ 55,4 грам марихуана тапыл-ды. Автобусун сэрнишинлэ-ри санки инди а]ылмышды-лар. Ьа1-ку1 душду: — Нэсэ мэнэ дэ шубЬэли корунурду... — Мэн Ьисс етмишдим ки. ермэнидир, амма... — Вагзалда вурнуханда бил МИШ дим ки... Ьэ... инди Ьамы дцнышыр-ды. Ьамы «а^лмышды». Ла. кин jyxapыдa тэсвир етд^и-миз aбидэJэ ики-уч километр, Хочалы со^ырымына иеэ бир нечэ саат галырды. АРАЛЛШ: Карташов Кеннеди Семенович, 1941-чи илдэ Кэнчэдэ анадан / олуб, милл^]этчэ ермэнидир. Кэнчэдэ Крылов кучэсиндэки 24 номрэли евдэ ]аша1ыб. Шэ-Ьэрдэкн Ьэрби Ьисс ЭННИ МЭИ-знл-нстисмар идарэенндз су-ручу ншлэ1нб. 1988-чи нлин но]абр Ьадисэлэрнндэн сонра Крыма кечуб, Ьазырда орада, Красногварде1ск гэсэбэси, Елеватор кучэсн, 6 номрэли мэнзилдэ ]аша]ыр. Евлидир, уч ушаг атасыдыр. Бэс бу вурЬавурда Кен-нади Карташов Кэнчэ1э ниjэ Кэлиб? Бу суала нэ истинтаг заманы, нэ дэ ки, мэЬкэмэ просесиндэ догру-дуруст ча-ваб алынды. Эввэлчэ деди ки, «коЬнэ достларымы кopмэJэ кэлмишдим». Лакин бу «дост-ларын» Ьеч биринин адыны чэкэ билмэди. Сонра билдирди ки, «атамын гэбрини зи]а-рэтэ кэлмншдим». Амма Ьа-ким атасынын адыны сору-шанда хе!ли фикирлэшди, Ьаннан-Ьана агзына кэлэн бир ад мызылданды. «Гэбрини костэрэ билэреэнми?» суалы иеэ ону лап чашдырды, «унутмушам» деди. Ьаким Кэнчэнин паспорт масасын-дан алынан шэхеи вэрэгэнин коту]у илэ ону таныш едэн-дэ ермэни зарафата кечди, «атамын адынын котукдэ костэрилмэмэси анамын фы-рылдагыдыр» — деди. «Ахы мэнэ де1ирди Ки, атан вар, озу дэ 1974-чу илдэ вэфат едиб...» Бэли, чани тулку кими ЧИГ^ДЭН-ЧИЛДЭ    кирирди. Озу дэ гэрибэ иди ки, 50 ил Кэнчэдэ jaшajaн бир адам aзэpбaJчaнчa кэлмэ белэ кэс-мирди. ДeJиpди ки, ¿алныз рус вэ ермэни диллэрини билир. Ьэрбн Ьиссэнин мэнзил-ис-тисмар идарэсинин ишчиси А1дын Мэммэдов бизэ мэ’лумат верди: — К. Карташ1ан AзэpбaJ-чан дилиндэ тэмиз данышыр-ды. Ьеч билмэздин ки, ермэнидир. Инди нэ тез унут-ду? Озу дэ онун аилэси Кэн-чэдэн илк кочэнлэрдэн олуб. Ьэлэ мэ’лум Ьадисэлэрэдэк даим миллн мэсэлэлэрдэн соЬбэт саларды, тез-тез Гарабагын адыны чэкэрди. ГЕДД: Бу кунлэрдэ Аээр-ба]чан Республикасынын Аля МэЬкэмэси мухтэлиф террор-чу луг эмэллэрннэ керэ 5 ер-мэнн]э эн агыр чэза — «лум Ьекму кэсмяш, бяр нечэ нэфэр иеэ мухтэлиф муддэтлэ-рэ азадлыгдан мэЬрум олун-мушдур. (Гэзетнмиздэ бу барэдэ ]азы кетмншдир). Хатырладаг ки, онларын арасында Кэнчэдэн кочуб кедэн вэ кечэн ил «атасынын гэбрини зиjapэтэ кэлэн» Ми хаил Татевосов да варды. О заман хулиганлыг устундэ Низами Ра1он Халг МэЬкэмэси она 15 суткалыг Ьэбс чэ^ засы кэсмишди. Лакин сон- Йдан мэ’лум олмушду ки, илиси—Агдам автобусу-нун парт лады л мае ын да онун да эли вармыш. Бэс Кеннади Карташов? Деди]инэ корэ гумбараны «Ьэр еЬтимала гаршы, озу-нумудафиэ учун» котуруб. KyJa о да «атасынын гэбри-нэ баш чэкмэJэ, Ьэм дэ дост-лары учун дарыхдыгына ке- Вэ» бу ил февралын 23-дэ ¡энчэЗэ кэлиб. Гумбараны да, марихуананы да Тбилиси базарында танымадыгы адам-лардан алыб. Кэнчэдэки коЬ-нэ танышы 56 1ашлы Л1убов Гаврошун евиндэ галыб. Лакин ики-уч кун эрзиндэ ев-дэн ба1ыра чыхма!ыб. Нэ гэ-биристана кедиб. нэ дэ ки. достларынын 1анына. Озу дэ Кэнчэдэн кочэндэн сонра бу. онун шэЬэрэ учутЛу кэли-шидир. Гэрибэдир, уч дэфэ Кэнчэ1э кэлэсэн. сэни гонум-гоншу, дост-таныш кормэ1э, сезмэ1э. ...Икн а1дан чохдур ки, К. Карташовун Кэнчэ1э нэ мэгсэдлэ кэлмэси о1ронилир. Истинтаг му^дэти б^ша чат-мыш, илк мэЬкэмэ просес« кечирилмишдир. МэЬкэмэ дэ чыхылмаз вэ-зиЛэтдэ галыб. К. Карташов Aзэpбajчaн Республикасы 4HHaj9T Мэчэллэсинин 220-чи маддэсинин бириичи Ьиссэси илэ муЬакимэ олунур. Бу иеэ о демэкдир ки. «му-вафиг ичазэ олмадан одлу силаЬ, до1уш сурсаты вэ Ja партладычы маддэлэр кэз-дирмэк, сахламаг. элдэ етмэк, Ьазырламаг вэ Ja сат-маг» устундэ 1 илдэн 3 илэ-дэк азадлыгдан мэЬрум едало билэр. Ьэмин маддэнин икинчи бэндани (3 илдэн 8 илэдэк) иеэ она тэтбиг мум-кун де1ил. Чункн 4HHaJaT февгэл’адэ вэ Ьэрби вээнЦэт е’лан едилэи эразилэрдэ баш вермэ1иб. Низами pajoH халг Ьакими Наил ГyлиJeв иеэ бунлары билдирди: — Республикамызда му-Ьарибэ кедир. Онун бутун эразисиндэ февгэл’адэ во Ьэрби вэзиЛэт е’лан олунма-лыдыр. Лалныз о заман ича-зэсиз одлу силаЬ. Aejym сурсаты кэздарэнлэр мэс’ули1-1эт Ьисс едэрлэр. Бир даЬа са]ыглыгымыз Ьаггында... Ьэр кун Кэнчэдэн Тбилиси1э 4—5 автобус кедир вэ бир о гэдэри дэ кери raJuAwp. Лакин Ьадисэ-лэр кестэрир ки. Ьэлэ дэ би-канэлик. лаге1длик Ьиссии-дэн Jaxa гуртара бнлмэми-шик. Хусусилэ сэрнишинлэ-рки езлэри бир-бирлэрииэ нэ-зарэт етмирлэр. Кэнчэ авто-вагзалынын рэиси Гасым Ьу-cejHoeyH деда1инэ керэ сэр- нишинлэрин ]уклэри Joxna-нылыр, шубЬэли шэхелэр сахланылыр. Лакин бир-ики нэфэрин Ьэр кун 250    300 нэфэрэ нэзарэт етмэси rej-ри-мумкундур. Бурада мут-лэг сэрнишинлэрин озлэри-нин фэаллыгы кэрэкдир. Jepn кэлмишкэн. бир мо-сэлэни дэ rejA етмэк лазым-дыр. Бу кунлэрдэ АзэрбаЬ чан Дэмир Лолу Идарэсшшн сэрэнчамы илэ гатарлара би-летлэр шэхеи сэнэдлэр тэг-дим едалдакдэн сонра саты-лыр. Лакни республикадан кэнара кедэн автобус нэг-лиЛатында бу усул тэтбиг олунмур. Кечмиш Иттифагын башга шэЬэрлэриндэн кэлэн вэ шубЬэли коруиэн адамлара гаршы диггэтли олмалы)ыг. Гэ-рибэдар ки. Кэнчэдэ оз евиндэ уч кечэ ермэни сах-ла1ан Л. Гаврош онун к эли-шин ни мэгсэда илэ мараг-ланмамышдыр. ...Кэнчэнин Ьугуг муЬафи-зэ оргаиларынын ишчилэри эминдирлэр ки. Кеннади Кар-Tamjan Кэнчэ1э пис ниПэтлэ кэлиб. Лакин Ьэлэлик элдэ чидди субут ]охдур. Буна керэ дэ чох куман ки. нш ¿енндэн ил кин ястяятага raj-тарылачаг. Биз иеэ кэлин а!ыглыгы-мызы HTMpMaJaK. . КунаЬсыз «Халг гэзетн»ннн мухбиря елм 88 мэданнлет М0РК03Л9РИН9 МУРАЧИбТ Азэрба]чан Тарих вэ Мэ-A3HHjj3T Абндэлэрини МуЬа-физэ ЧэмиЛэти дун]анын елм вэ мэдэниЛэт мэркэз-лэринэ мурачиэт етмишдир. Мурачиэтдэ дeJилиp: Халгымызын шанлы кечмиши-нин Шушадакы тарих вэ M9fl9HHjj9T абидэлэри — Jy-хары вэ Ашагы КовЬэр Ага. Ьачы Лусифли, Кечэрли, Мердинли мэсчидлэри. да-Ьи бэстэкар Y3ejnp Ьачы-60joayH вэ'бутун дун]ада та-нынмыш мугэнни Булбу-лун ев-музе]лэри, Хан гы-зы Хуршудбану Натэва-нын capaj комплекси, Меп-мандаровларын, ЗоЬраббэ-1овларын, Фирудин 6aJ Но-чэрлинин. Ьачы Бэширин мал и канал эри шаир-рэссам. длим Мир МоЬсун Нэввабын еви, карвансаралар. гала диварлары... топ вэ ракет атэшлэри алтында мэЬв едалмиш вэ мэЬв едилмэк-дэдир. Мурачиэтдэ деЗилир: Биз бутун дун Ja халгларыны. елм вэ M9fl3HHjj0T хадимлэ-рини, бутун AYHjafla шоЬ. рэт газанмыш горуг-шэЬэрин бэнзэрсиз M9A3HHjj9T ВЭ ИИ. чэсэнэт абндэлэрини мудафиэ eTMaJa. тэчавузкары пые-jjdMdJd чагырырыг. ;