Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 3

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - May 8, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ КИШИ ДЭРДИ Онлары бу вурЬавурда президент игамэткаЬына кэлмэ^э вадар едэн сэбэб илк бахышдан кичик керу-нэ билэрди. — Ушаглар сеЗлэдилэр, гэзетэ Зазыблар ни, ку]а Гушчулар чамааты даЬа ермэни илэ вурушан де]ил. Итирдиклэримизи итирдик, -----------Tf— го] инди башгалары Гара-багы горусун... — hycejH-алы киши нараЬатлыгындан, Ja сумуклэринэчэн ишлэмиш абыр-haja тэрб^эсикдэнми, бу агсаггал чагында мэктэб-лисаЗагы ajara галхыб ни-каранчылыгла билдирди. — Гушчулар чамаатыны тэЬгирди бу. Ьэлэ индофдэк бизим нэлэр чэкд^имиздэн. Зурдумузу нечэ горудугумуз-дан дуз-эмэлли Ja3MaJbi6-лар. Инди дэ башлаЗыблар... — Бу сезлэри исэ ортабоЗ, Гарабагын    гышынын сэрт сынагынын-сазары- нын излэри уз-кезундэн кет. ìhi мэмиш аЬыл Эршад киши деди вэ ЬэЗэчанындан сезу-ну ]арымчыг кэсди. — Ьансы гэзетдэ Зазыблар? Бу Jepдэ бир-бирлэринэ бахдылар, килeJли, инчик ба-хышлары илэ дэ верд^имиз суала бир-бирлэриндэн ча. ваб *> кезлэдилэр. — Билирсэн, бачыоглу, ушаглар дедилэр, биз дэ ^ыгышыб кэлдик ки, бу нэ сеЬбэтди? Дузу, Ьеч соруш-мадыг Ьансы гэзетди, кимди белэ шеЗлэри Jaзaн? — Лу-сиф киши Ьандан-Ьана билдирди'. — ГаЗыданда eJpэниб де-Jэpик. Бизи Jaндыpaн одур ки, Japaлы Jepимизэ тоху-нурлар. Гарабаг бизим дэр-димиздир, дэрдимизлэ <^на-jыpлap. — ВДаз киши мэ-Зус.мэ^ус башыны булады. — Эршад дуз дeJиp, о торпа. га денмуЗунчэ бизэ динч-лик Зохдур. Ушагларымыз бу кун дэ Гарабагдады, Шуша. дады, Загыларла деЗушур-лэр. Бу чур сеЬбэтлэри ешидэндэ исэ инчиЗирик. НиЗаз ЗеЗналов 10 ушаг атасыдыр. Баба Зашында бу киши фачиэ заманы 102 Зашлы анасындан кечэ бил-мэЗиб кэнддэ галыб. АЗагы Зер тутмаЗан гоча, хэстэ, ши. кэст гушчуларлыларын сон пэнаЬы, умидиЗди — ермэ-нилэр гоЬум-эгрэбасындан аЗырыб эсир кими Ханкэн. динэ Золладылар. Нэ гоча анасындан, нэ дэ хэстэ, ши. кэст гоЬумларындан Ьэлэ дэ хэбэри Зохдур. НиЗаз киши о мудЬиш Ьа. дисэни белэ хатырлаЗыр: — Танкларла. пулемЗот-ларла долушдулар кэндэ. Лерли ермэнилэрлэ кэлмэ ермэнилэр о саат сечилирди. Эввэл клубу, мэктэби Зан-дырдылар. Евлэри    гарэт едиб вар-девлэтимизи ма. шыилара Зуклэдилэр, сонра од вуруб кэнди одладылар. Мэни апаранда дедим адам намэрд олмаз, влдурун, бу элсиз-аЗагсыз адамлардан аЗырмаЗын мэни. Ешитмэ-дилэр... Эршад ГулйЗев ЭзизбэЗов адына судчулук-тэрэвэзчи-лик совхозунун механизатору иди. ШушаЗнан бир Ьермэти варды. Догма Зур-ду тэрк етмэмишдэн бир кун эввэл огул итирди. АЗ-дын атанын илки, уч аЗын бэЗи иди, ИсмаЗыл киши, нин оглу Фаиглэ бир кундэ дэфн елэдилэр ону. — Ленэ тэсэллиди. Кэндин мудафиэсиндэ Заралананла-рымызы муЬасирэдэн чыхара билдик. блэнлэримизин бе-шини дэ дэфн елэдик, Ьеч олмаса торпаглары галыр... Эршад кишинин аЬы даг Зандырыр, нэмлэнэн кезлэри ган чанагына' денур, амма сезунэ сакит-сакит давам едир. — Лолларда итирдиклэримизи исэ дэфн едэ бил-мэдик. Кундузлэ Елшэнин быг Зери Зеничэ тэрлэЗирди. Эли АллаЬвердиЗев бир огул, Зедди гыз атасыЗды. Гара тэпэдэ габагымызы кэсэн ермэнилэри Зарыб кечэндэ шэЬид олдулар. Дэфн елэЗэ билмэдик, Заман дэрд олду бизэ... ЬусеЗналы Эмирасланов вэ Лусиф Чэфэров да агсаг-гал, дунЗанын Ьэр узуну кермуш адамларды. Лусиф киши шикэст голуну кестэ-рир: — Крымда гоЗдум голу му, фашистлэрлэ муЬарибэдэ. Советин Ьэмин о танкыны, топуну, автоматыны догма-ча торпагымда взумэ гар-шы чевирдилэр. Гушчулар §евралын 7-дэн Юла кими 66-чы алаЗын зиреЬли тех-никасындан атэшэ тутул-ду. Танкла, топла говду- киЗЗэ ханымын аличэнаб-лыгындан, Гушчуларын елэн. лэринэ еЬсан вериб дуа охутдурмасындан heJpaH-лыгла данышдылар. Республика Али Советинин сэдри Лагуб Мэммэдовун, баш на- зирин сэлаИиЗЗэтини ичра "'ejpy3 М едэн ФеЗруз МустафаЗевин аДыны Ьермэтлэ чэкдилэр. — Нэ Захшы ки, кэлиб бизи Зад елэдилэр. Бу вахтачан бир нэфэр дэ олсун вэзифэ адамы бизи ахтарыб тапма-мышды, дэрдимизлэ мараг-ланмамышдьг, — дедилэр. Нараэылыглары да азюл. мады. ИллаЬ да эдэбиЗЗат, мэтбуат адамларындан. — Бир Зазычы, бир журналист кэлиб бизимлэ кэлмэ кэс-M9Jh6. Лазанда исэ Ьэрэси ТИКАНЛЫДА УШАГ БАГЧАСЫ ГЭБЭде (мухбнрнмиздэн). Тиканлы кэнд мэктэби бир-невбэли    тэЬсил системинэ кечэндэн    муэллимлэрин raj- рылары    артмышды. Онла- рын кичик Зашлы ушнглары нэзарэтсиз вэ бахымсыз га-лырдылар. PaJoH нчра Ьаки. миЗЗэти    апараты вэ халг тэЬсили ше’бэси умуми вэ-зиЗЗэти нэзэрэ алыб кэнддэ Íuiar багчасы ачмышлар. ;агча Ьэлэлик 20 ушаг учун нэзэрдэ тутулуб. Мевсуми ишлэрлэ элагэ-дар даЬа бир груп тэшкил едилэчэк. Багча мэктэблэ биркэ фэалиЗЗэт кестэрир. МИНКЭЧЕВИРДЭ Н0 ОЛМУШДУР? БИр нечэ Ьэфтэдир ки, Минкэчевир шэЬэрйЙин ады дилэ-дишэ душуб. Редакси. Замыза телефон зэнклэри олур, мэктублар кэлир. Оху-чулар сорушурлар:    Минкэ. чевирдэ нэ баш вериб. ду. руст мэ’лумат олмадыгына керэ Ьэр чур зиддиЗЗэтли шаЗиэлэр кэзир. Мухбиримиз Ьэмин суал-ла республиканын халг депутаты, Минкэчевир ичра ЬакимиЛэтинин башчысы Фа-иг БахшэлиЗевэ мурачиэт етмишдир. О демишдир: — Мартын 31-дэ шэЬэрэ ДИН-нин 10 нэфэрдэн иба-рэт Зохлама бригадасы кэл-миш вэ бир сыра обЗектлэри, о чумлэдэн, тичарэт шэбэ. кэснни Зохламага башла-мышды. Уч кун лук Зохла-манын кедиши кестэрди ки. о, хусуси мэгсэд кудур вэ тичарэтдэ гаЗда Заратмагдан даЬа чох шэЬэрдэ ичтимди-сиЗаси вэзиЗЗэтин кэркин. лэшдирилмэсинэ хидмэт едир. Бундан истифадэ едэн аЗры-аЗры а дам лар взлэринии чиркни эмэллэрини фэ. аллашдырмага башладылар. Ичра ЬакимиЗЗэти башчысы олдугдан сонра кшдэн чыхар. дыгым бир чох кеЬнэ мафи-озлар да бу ишэ хидмэт едирдилэр. Мэсэлэнин бу ва-зиЗЗэтдэ олдугуну керуб Jox-лама бригадасындан иши да-Зандырмасыны вэ шэЪэрдэн кетмэсини тэлэб етдим. Сэ-Ъэри кун Минкэчевир шэ-Ьэринэ 500 нэфэрдэн артыг силаЬлы, знрепли машынла милис дэстэси дахил олду вэ Минкэчевир шэЬэри Гарабагын муИарибэ кедэн белкэлэрини хатырлатды. Мэсэлэ этрафында истиитаг кетдиЗи учун Ьеч нэ деми- рэм. Зэгин истинтагын нэти-чэси Ьэр шези аЗырд едэ. чэк. Лакни мэни 6ejYK caj-т Гар да силаЬлы ордуиун Гарабаг эвэзинв Мннкэчевирэ кал. мэси тээччублэндирир. Ja-гин ки, Ьэлэ Ьеч кнм орду илэ тичарэтдэ гаЗда Зарадыл. масынын mah иди олмаЗыб. Ьазырда Минкэчевир шэ. Ьэриндэ hap mej эз гаЗда. сындадыр. Эсас мэгсэд aha-ли илэ маним арамда нара-зылыг Заратмаг иди. тэхри. батчылар буна наил ола билмэдилэр. Догрудан да. халг эн oejyx Ьакимдир. бир Зана дартыр. — hy-;JH лар бизи, тэкчэ ермэнилэр би бир гэлэт елиЗэ билмэзди. Уч Зердэ — Гара тэпэдэ, КеЗ тала да, Кэтик дагында кэсди л эр гаршымызы. Тэс-лим олун дедилэр. Олмадыг. ДеЗушз-двЗушэ муЬасирэдэн чыхдыг. Ьаровла Абдал арасында баш агроном Бин-нэт МэЬэров, мэктэб директору ОгтаЗ Мэдэтов, баш игтисадчы Элевсэт Чэфэров, суручу Кэрэм Чэфэров эсл икидлик кестэрдилэр. — АЗ Лусиф, сэн аллаЬ, о икидлэри бир-бириндэн аЗыр-ма. Бизим чамаат онларын Ьесабына саламат галды. — ЬусеЗналы киши белэ деЗиб Елхан ЭЬмэдовун, ТэЬмэз Сэфэровун, БэхтиЗар Ьэши-мовун, Ча1шд Искэндэровун, Ьамлет вэ ШаЬмалы Гули-Зевлэрин, Шэмил вэ Алим ЗеЗналовларын, Муршуд, Булуд, МэЬэддин, Елбади Эмираслановларын гэЬрэ-манлыгындан данышыр. — Онлар иллэр боЗу ермэнилэрлэ вурушуб кэнди горуду-лар. Керэндэ ки, даЬа кэнди сахламага имкан Зохдур. чамааты хилас елэдилэр. Сонра агсаггаллар Абдал чамаатындаи4 сез салдылвр. —Саг олсунлар, Абдала чат-дыг — имана чатдыг. ЬаЗан олдулар бизэ, кезлэринин Загыны Зедиртдилэр, — де- дилэр. Мувэггэти Jepflaiii-диклэри «Килавар» санато- сеЗналы киши баЗагкы газет эЬвалатына ишарэ ву-рараг килеЗли-килеЗли билдирди. Гушчуларын бутун башы-папаглылары кими бу дэрд киши дэ эллэри, дырнагла-ры илэ тикиб гурдугу ев-еши-Зини, зэЬмэтлэ.зиллэтлэ бэс-лэЗиб бечэрдиклэри мал-га-расыны итириб. Лусиф киши демиш, кэнддэн чыхан-да чагаларынын эскилэрини дэ кетурмэЗиблэр. Кучу чатан Зукуну куллэдэн ту-туб. Бу агрыны ДУЗа-дуЗа сеЬбэтимизин ахырында дерд кишиЗэ белэ бир суал вердим: — Чох иткилэриниз олуб, лап чох. Онларын сырасын-да сизи эн чох Зандыран нэдир? Эввэл Эршад киши дин-ди: — Малды, девлэтди, евди, машынды — Ьамысы зэЬ-мэтин бэЬрэсиди, чэкэрсэн, Зенэ газанарсан. Бизи тор-паг Зандырыр, гардаш! Дузу, огул дагы чэкмиш Эршад кишидэн башга ча_ ваб кезлэЗирдим. Одур ки, сорушдум: — Бэс оглунуз? — Огул торпаг устэ елэр, — деди. Чох шэстлэ, ву-гарла деди. ЬусеЗналы киши: — Торпаг намусду, геЗ-рэтди. Огулларымыз ону гору?:аса, ким горуЗачаг? Ни]аз киши: — Тэки арвад-ушагымыз кечмэсин душмэн элинэ. Лусиф киши: — Ермэни чыхсын ичи-миздэн. Торпагымыз тэмиз. л энсин. Бизим дэрдимиз буду. Агсаггалларла худаЬафиз-лэшиб Зола салдым. Кезлэ-Зирэм ки, килеЗ-кузар етдик-лэри гэзетин адыны еЗрэниб мэнэ деЗэчэклэр. Анчаг ду-шунурэм ки, онларын бу гэ-зет эЬвалаты дэгиг олмаса белэ дедиклэриндэ, о чум--    *&урйалйс’1*лэр -^ЬаГ гында сеЗлэдиклэриндэ Ьэ-гигэт вар. Вэтэнин белэ агыр кунлэриндэ сез демэк мэс’улиЗЗэти Ьэмишэкиндэн гат-гат Зуксэкдир. Чидди сигнал СУ ТЭЧЬИЗАТЫ САЬЭСИНДЭ ВЭЗИЛЭТ К8СКИНЛЭШИР Чари илин ЗаЗында респуб. ликада ики 6eJyK шэЬэрин — Бакы илэ СумгаЗытын кэскин су гытлырындан эзиЗ-Зэт чэкэчэЗи тэйлунэси кет-дикчэ артыр. Бу, Ьеч дэ тэкчэ ЧеЗранбатан дэрЗача-сында беЬранлы вэзиЗЗэт Заранмасы илэ элагэдар де. Зилдир. Мэ лум олдугу кими. орада cyJyH C9BhJJoch дур- мадан ашагы душур. кэр тэрэфдэн даЬа бир су кэмэри — 1-чи Кур су кэмэ-ри агыр вэзиЗЗэтдэдир. Демэк олар ки, онун бутун техники бвлмэлэри гэза вэ-зиЗЗэтиндэдир. Бу, эн эв вэл cyjy Курдэн чэкэн уч узэн насоса аиддир. 0зу дэ бу. гэтиЗЗэн тэсадуфи де-Зил: Ьэмин насосларын Ьэр биринин нш стажы нормада MyaJJaH едилмиш муддэти чехдан икигат устэлэмишдир. Ьэлэ 3 ил бундан эввэл KOMMyncdHaJecy истеЬсал-ис- тисмар бирлиЗи Бакыдакы Ci Вано Стуруа адына завода даЬа бир узэн насос Ьазырла-магы сифариш етмишди. чун-ки белэ гуррулар cepHja илэ истеЬсал олунмур. фэрди лаЗиЬэ узрэ пазырланыр. Сифариш Ьэлэ дэ Зертшэ Je. ТИ*'’,ЛМв***'*ПГ”**.    РУ*’9    бу- лидир. Бир нечэ илдир ки. су гургусуна електрик чэрэ-Заны мувэггэти схем узрэ верилир. КоммунсэнаЗесу истеЬсал истисмар бирлиЗи рэисинин муавини Сэид HeónJeB мух-биримизлэ свЬбэтиндэ демишдир: — Бу кунлэрдэ респуо-ликанын Девлэт ИгтисадиЗ-jaT вэ Планлашдырма Ко-митэси бирлиЗимиз учун элавэ олараг 100 милЗон манат вэсаит аЗырмаг барэ-дэ гэрар гэбул етмишдир. Ачыгыны деЗим ки, бу мэб-лэг кифаЗэт деЗилдир. Амма мэсэлэ Ьэтта пулда да деЗил. Бэ зэн бу вэ Ja ди-кэр зэрури аваданлыры, техниканы. хаммалы Ьеч пулла да ал маг олмур. Мэсэ-лэн, полиакриламид — су-JyH илкин гаЗдада тэмиз-лэнмэси учун ишлэднлэн кимЗэви реакентин алынма* сы саЬэсиндэ белэ бир вэ. 3Hjj3T Заранмышдыр. Ьэмин реакент РусиЗанын муэссисэлэриндэн бириндэ истеЬсал олунур. Бу муэсси. сэ бизэ кимЗэви реакент кендэрмэкдэн гэти боЗун гачырыр вэ буну онунла нчрК «rw<)    ***▼.    — лэшдирнЧ(1лэр чатын р. Бу да вз невбэсиндэ ком-плектлэшдиричилэрин гиЗ-мэтлэринин бирдэн-бирэ арт-масы илэ. бирлиЗин исэ вэ-саитинин олмамасы илэ, эн’энэви тэсэрруфат элагэ- лэринин позулмасы илэ эла-гэдардыр. ьелэликлэ. сифа- Губа халчачылыг мэктэбииин зэнкцн эш’энэсв варг Гэдюи t-nito ДЭ мэшгул олурлар, кооперативлэрдэ дэ. -Лаккн раЗ« х .„    . Алмани! лаГмуэссисэсмин мэЬсуллары Äaha кеииш швЬрэт ^з^^ Т^эд^/U««^ Зада, Канадада, ИталиЗада, Франсада бу гиЗмэтли сэнэт нумунэлэрини Ьэвэслэ алыр. лар. э Халы усталары Гэнимзт Мэлнкова, Сэнубэр Эзизоаа^Ха,*^ Лачыноаа. ришин Зеринэ Зетирилмэсн муддэтлэри. буна керэ дэ 1-чи Кур су кэмэринин сабит ишлэЗиб^1шлэмэ]эчэЗи Ьэлэ бэлли деЗилдир. Башга бир авадаилыгын. хусусэн коллекторларын, насос стан-сиЗасыиын. су кэмэринин езунун гэза вэзиЗЗэтиндэ ол. масы мэсэлэни бир аз да чэтинлэшдирир. Су кэмэринин 60 фанздэн чоху тэ'чи-ли гаЗдада дэЗишдирилмэ- реакент истеЬсал ^нын -масына сэбэб олур. Бир сезлэ, Девлэт Мадди-Техники ТэчЬизат Комитэ. синин, Ьабелэ республика рэЬбэрлиЗиннн реал Зарды. мы олмадаи кечинэ бнлмэ-рик. Экэр ЧеЗранбатан вэ 1-ми Кур су кэмэрлэрн да-Занса Бакы вэ СумгаЗыт ал-дыглары суЗун 60 фаизиндэн мэЬрум олачаглар. Биз алынмасы кетдикчэ чэтин-лэшэн полиакриламидсиэ, башга кимЗэви реакентлэр-сиз галсаг. шэЬэрлэрин су тэчЬизаты тамамилэ даЗан. дырыла билэр. бу исэ чох агыр нэтичэлэр верэр. А. БАУЛА, Азэршформуи иухбири. pHjacbiHbiH баш Ьэкими Зэ- Елчин ЭЛИОГЛУ. Си/аси свЬбэт БВЬРЙНДАН ЧЫХМЙГ ОЛАРМЫ? VI ™      ,______   яаппаи    «а'иипи    ИГТНгЪаТЭ    ЛМПМЛМЯГМ    МбХЗНИЛМИ Бу кун беЬрандан чых. маг учун керулэн тэдбир-лэрдэ пэракэндэлик, геЗри-ардычыллыг Ьекм сурур. Игтисади вэзиЗЗэт сабитлэш-мэк эвэзинэ тэнэззул са-битлэшир. СэнаЗедэ умуми мэЬеул истеЬсалы дэЗэрэ керэ уч муэссисэдэн. нату-рал формада исэ Ьэр ики муэссисэдэн бириндэ азал_ мышдыр. Девлэт магазалары боша-лыр, комисЗон вэ коммер-си]а магазалары исэ эмэк адамына муЗэссэр олмаЗан малларла долу дур. ГеЗри-ади вэзиЗЗэт Зараныр:    Ьэд- диндэн чох пул буракмаг-ла инфлЗасиЗаны дэрин-лэшдирэн девлэт ез ишчи-лэринэ эмэк Ьаггы вермэЗэ белэ пул тапмыр. Лашамаг зэрурэти милЗонларла ада-мьГ Зол аЗрычында гоЗур. Ьа-мы сорушур:    мэкэр игтиса ди Зенидэнгурма, ислаЬаты радикаллашдырма, базар нгтисадиЗЗаты будур? Олкэнин сосна л - игтисади вэзиЗЗэтияэ бахыб онун рэЬ-бэринэ гиЗмэт верирлэр. Михаил Горбачов. рэЬбэр-лиЗэ коммунист кими кэл-ди, сонра ону ЬакимиЗЗэтэ кэтирэн партиЗаЗа хэЗанэт етди, партизаны инзибат- чылыгла дагытды, синфи ^  »1   _ нын сосиал-игтисади haja-тындакы негсанлар, диспро-порсионаллыглар Мэркэзин ЗеритдиЗи cHjac9THH нэти-чэси кими гиЗмэтлэндири-лирди. Бу, тэбиидир. Мэркэзин тэзЗиглэринэ бахма-Japar о вахтлар республиканын мэнафеЗини ифадэ едэн тэдбирлэр кермэк олар-ды. РэЬбэрлэримизин Мэр- _____  пп’яячпиич    ЖГ< кэзнн ширин вэ’длэринэ уЗ- . бе] ~ масы. беЗук Советлэр Йт- тифагында езунэ «лаЗигли» эЬд вэ умумбэшэри ме’Зарлары -    "     эЗду.    Q- бир-биринэ гаршы го]ду. Су веренлик парады, «милли вэтэнпэрвэрлик» Ьэрэкаты, ганунлар савашы башланды. Харичи вэ дахили борчлар астрономик рэгэмэ чатды. Бир сезлэ, нэ бачардыса Ьамысыны етди. Нобел мука-фаты алды вэ рэЬбэрликдэн кетди. Онун дагыда бил-мэдиЗини сэлэфи баша чат-дырды. Галан нэ олду? Иг-тисадиЗЗатыны, сиЗасэтини вэ haKHMHjJdTHHH беЬран бу-румуш бир елкэ. Е’лан едилмэмиш муЬарибэлэрдэ гардаш вэ бачылары, ушаг-лары вэ нэвэлэри Ьэлак оланларын, догма Зурдундан дидэркин душэнлэрин, вах-тыны эн зэрури ЗашаЗыш васитэлэри — черэк, гэнд, naj ал маг учун невбэлардэ кечнрэн ата вэ аналарын сэрт нэзэрлэри. Зэнкин тэбии сэрвэтлэрииэ дунЗанын Ьэсэд апардыгы елкэ-нин Ьуманитар кемэЗэ меЬ-тач галмасы. ИядиЗэ кими республика. Зер тутмаг чэЬди буна имкан вермэди. Бу кун вэзиЗЗэт дэЗишмиш-дир:    республиканын    сиЗа- си суверенлиЗи вэ игтисади мустэгиллиЗи е’лан едилмиш, девлэтэ хас атрибут-лар Заранмага башламыш-дыр. Бэс инди пислэшмэкдэ олан вэзиЗЗэтин тэгсирини кимин узэринэ Зыхаг? Ачы-. начаглы вэзиЗЗэтдэн чых-маг учун кимин этэЗиндэн Запышаг? ОзкэЗэ умид олан шамсыз галар деЗиблэр. Кечмишо Зас гурмаг фаЗда вермэз. ВэзиЗЗэтдэн чыхыш Золу тапыл-малыдыр. Эн эввэл президент, парламент вэ Ьекумэт учбуча-гыньпг мукэммэл, сосиал-игтисади инкишаф консеп-сиЗасы вэ элбир фэалиЗЗэти кэрэкдир. Онсуз беЬрандан чыхмаг, республиканын им. канларыны ваЬид истига-мэтэ Зенэлтмэк олмаз. Мэгсэд а]дынлыгы олмадан, ин. кишафын стратежи хэтти вэ она чатмагын тактики усулларыяы дуруст муэЗЗэн етмэдэн кестэрилэн фэалиЗЗэт компассыз кэминин аги-бэтинэ душа, билэр. Эн Захшы Ьал бу консеп-сиЗанын ЬазырланмасЫ вэ реаллашдырылмасына еЗни шэхеин чавабдеЬлиЗидир. Тургут Озалын програмы ТуркиЗэ Республикасыны игтисади беЬрандан чыхар-дыры кими. О, програмын Ьэм муеллифи, Ьэм дэ ич-расыныи тэшкилатчысы ол_ мушдур. Нэтичэси кез га-багындадыр. КонсепсиЗа Ьекумэтин иг. тисади программна чеврил-мэли, президент апараты. назирлэр кабинети. ичра ЬакимиЗЗэти структурлары Шпублика эЬалисини онун инэ Зетирилмэсииэ сэ-фэрбэр етмэлидирлэр. Бу кун базар игтисадиЗ-Заты беЬрандан чыхмаг ва-ситэси Ьесаб едилир. Ба. зарын кортэбии тэнзймчиси функсиЗасына тэлэблэ тэк-лифи таразламаг, зэЬмэт-кешлэрин сосиал мудафиэ-синэ тэ’минат Заратмаг ами-ли кими бахылыр. Ьалбуки онларча девлэтин базар иг-тисадиЗЗаты шэраитиндэ ачы-начаглы вэзиЗЗэти Ьаггында истэнилэн гэдэр мисал кэтир-мэк олар. Биз елкэ мигЗасында екс. периментлэр апармага адэт етмишик. Нэ илэ нэтичэлэ-нэчэЗи тэЬлил олунмадан игтисадиЗЗат елликлэ базар мунасибэтлэринэ кечири. лир. Хусуси мулкнЗЗэтэ рэ-вач верилир, гиЗмэтлэр ли. бераллашдырылыр. Базар мунасибэтлэри эн эввэл тэ-давул даирэсинэ (пул бура-хылышына, тичарэт фор-маларына, мубадилэ просе-синин коммерсиЗалашды-рЪглмасына, ауксионлар, бир-жалар, ассоснасиЗалар, шир-кэтлэр, гиЗмэтго]ма вэ с.) шамил едилир. Бутун бунлар енчэ милЗонларла зэЬмэт адамынын ЬэЗатыны ачына-чаглы Ьала салыр. ИгтисадиЗЗат чари вэзи. фэлэрин еЬдэсиндэн кэлэ билмир. Ону Занлыш сиЗа-сэт бу кекэ салмышдыр. Халг тэсэрруфатынын натура л, техноложи вэ ДэЗэр таразлыгы позулмушдур. Эмтээ-пул элагэлэрини на-турал мубадилэ, бартер элагэси эвэз етмишдир. ih- Эн башлычасы, исте! сал васитэлэри, эмэк. гиЗмэтли кагызлар базары вэ с. Зохдур. Бир сезлэ, базар нгтисадиЗЗаты структурлары формалашмадыгы шэраитдэ инзибати Золла базар • игтисадиЗЗатына кечи-рик. Тэчрубэ кестэрир ки, игтисади проблемлэри ин-зибатчылыгла Ьэлл етмэЗэ чалышмагдан бир шеЗ чых-маз. Базар нгтисадиЗЗаты езлу-Зундэ мэгсэд де]ил. О, истеЬсалы билаваситэ тэлэ-батын едэнилмэсинэ Зенэлтмэк, Ьэр бир ишчидэ кучлу дахили стнмуллар Заратмаг, игтисади фэаллыгы артыр-маг механизмидир. Орада девлэтин ролу тэсэрруфат ЬэЗатына инзибати ]олла мудахилэ етмэк деЗил, ба зар механизминин фэалиЗ-Зэтинэ шэраит Заратмагдыр. Девлэт антиинЬисар. кем-р|ук, гиЗмэт, пул тэдавулу, верки сиЗасэти илэ, малиЗЗэ-кредит системиндэ гаЗда За-ратмагла истеЬсалчы вэ истеЬлакчыларын базар эла-гэлэринэ шэраит Заратмалы-дыр. Базар    мунасибэтлэринэ кечидэ алтернатив Зохдур. Лакин нечэ етмэли ки, онун эзаблары аз олсун? Базар мунасибэтлэринэ кечидэ истеЬсал даирэсиндэн баш-ланмалыдыр. Ьэм дэ бу, мэрЬэлэлэрлэ, иса’еЬсалын бир саЬэсиндэн дикэринэ кечидлэ    апарыл малы дыр. Ьэмин мунасибэтлэрэ эввэл кеч эн саЬэдэ баш верэн дис-пропорсионаллыглары ара-дан галдырмаг бутевлукдэ халг тэсэрруфатына нисбэ-тэн асан олар. Рэгабэт мубаризэси тэсэрруфатчы. лырын даЬа сэмэрэли фор-маларынын дикэр саЬэлэрэ ЗаЗылмасына кэтириб чыха-рар. Белэликлэ, чэмиЗЗэт вэ эЬали агыр сарсынты-дан хилас едилэр. к Иллэрдэн бэри Зериди-лэн сиЗасэт биртэрэфли гаЗдада девлэт мулюШэтинин кенишлэнмэсинэ, девлэт ин-Ьисарчы мулкиЗЗэтин фор-малашмасына сэбэб олмуш-, дур. Девлэт мудкиЗЗЭти ис-теЬсалчылардан аЗры салын-мыш, езкэлэшмиш. ичэри-дэн ашынан, чуруЗэн, ким-сэсиз мулкнЗЗэтэ чеврил-мишдир. Бу кун мулкиЗЗэтин дев-лэтсизлэшдирилмэси, онун езлэшдирилмэси просеси ке-дир. Формал олараг Ьамы-За хусуси мулкиЗЗэт вэ истеЬсал саЬэси Заратмаг Ьу-гугу верилир. Лакин бу, нэ-зэри муддэа олараг галыр. ФэЬлэ, колхозчу. Ьэким, муЬэндис, муэллим муэсси-сэни вэ За истеЬсал саЬэсини сатын ала билэрми? Эслйн. дэ, мулкнЗЗэтэ ЗиЗэлэнэнлэр кизли игтисадиЗЗат саЬиб-лэри, совет вэ тэсэрруфат. идаре вэ муэссисэ рэЬбэр-лэри, Ьугуг муЬафизэ ор-ганларынын ишчилэридир. Хусуси мулкиЗЗэти ез эгидэсиндэ инкар едэн, тэч- 6уби фэалиЗЗэтиндэ исэ ону эЗат кредосуна чевирэн партиЗа вэ комсомол функ-сионерлэри мулкнЗЗэтэ 3й- Зэлэнмэкдэ кизли игтисадиЗ-jaT саЬиблэриндэн Ьеч дэ керн галмырлар. Инди онларын бир чоху ассосиасиЗа вэ фирма саЬиби олмуш- дур. Бу кун кизли игтисадиЗЗат ашкарлашыр. Варлылар да-ha да варланыр. Зохсуллар исэ варлыларын «сэхавэ-тиндэн* асылы олурлар. Буну эн эввэл, мулкнЗЗэтэ ЗиЗэлэнмэЗин reJpH-бэрабэр старт шэртлэри догурур. МулкиЗЗэтин девлэтсиз-лэшдирилмэси илэ эсас истеЬсал васитэлэри пул ка. питалына ЗиЗэтэнэнлэрин эли. нэ кечир. ФэЬлэлэрин аза-чыг да олса ичарэЗэ кетур-дуклэри муэссисэлэр исэ Ьеч шубЬэсиз, хусуси капиталын рэгабэтинэ давам кэтирмэ-Зиб муфлислэшэчэкдир. Де-мэли, фэЬлэ синфи Зенидэн мулкиЗЗэтдэн мэЬрум олачаг, ачындан олмэмэк учун ез иш гуввэсини сатачаг вэ Зенидэн муздлу ишчиЗэ чев-рилэчэкдир. МулкнЗЗэтэ JH- ЗЭЛЭНЭН haKHMHjj9T9 ДЭ jH- Зэлэнэчэк. Бу, аксиомадыр. Ларанан вэзиЗЗэт фэ^лэ синфини Зенидэн мулкиЗЗэт вэ haKHMHjj9T угрунда муба-ризэЗэ ^галдыра билэр. Бу-рада дузкун сиЗасэт Зеридил. мэсинин ролу Ьэм беЬоан-дан чыхмаг. 1»эм дэ республиканын сосиал-игтисади ин-кишафы учун мисилсиздир. 70 илдэ елкэдэ игтисади проблемлэр игтисади ганунлар вэ чэмиЗЗэтин принсип-лэри илэ деЗил, партиЗанын директивлэри, гэрарлары, кестэришлэри илэ Ьэлл олун-мушдур. Коллективлэшдир-мэ, сэнаЗелэшдирмэ, ким. Залашдырма, девлэт гэбулу, мэнзил, эрзаг вэ с. прог-• рам лар кими. Инди тэсэр-руфатчылыгын инзибати амирлик методундан елэ hdMHH усулла эл чэккр. игтисади методлары да о чур тэтбиг едирик. Нэтичэдэ истеЬсал элагэлэри позулур. Муэссисэлэрин хеЗли Ьиссэ-. си даЗанмаг узрэдир. Республика эЬалисинин Ьэр беш нэфэрдэн бири ишеиздир. Онларын cajbi даЬа да ар-тачагдыр. Ьазырда республика эЬалисинин 8 — 10 фаизн вар-девлэт ичиндэ jaiuaJaH-лар, 50 —60 фаизи Jox-суллуг Ьэддиндэ оланлар. 35 _ 40 фаизи исэ орта-баблардыр. ГиЗмэтлэрин ли-бераллашмасы, рэгабэтин кэскинлэшмэси ортабаблары тезликлэ Зохсуллуг Ьэддинэ салачагдыр. ЭЬалисинин 70 — 80 фаизи Зохсул олан елкэдэ. республикада сосиал сабитлик. эмин-аманлыг Заратмаг мумкун олмаЗа. чагдыр. Бу кун республиканын eh-тиЗатларыны истеЬлак mej-лэри бурахан белмэЗэ еэфэр-бэр едэн мэркэзлэшдирил- миш чэсарэтли тэдбирлэр кермэдэн беЬрандан чыхмаг олмаз. БеЬрандан чыхмагын впс< ачары истепсалдадыр. Орада тэнэззул давам едир. 1990-чы иллэ мугаЗисэдэ 1991-чи илдэ мэишэт cojy-дучулары 17 мин эдэд, синтетик jyjyny маддэлэр 11.2 мин тон. памбыг парча 5.5. Зун парча 1,5, ипэн парча 3.5 милЗон квадратметр. трикотаж маллары 5,2. чораб 3.7, аЗаггабы 4.7 мин чут аз истеЬсал едилмишдир. Рес-рубликада истеЬсалыи тэнэз-зулу вэ дикэр рекионлардан кэтирилэн малларын а зал масы 1990-чы илэ нисбэтэн 1991-ми илдэ тичарэт тэшки-латларына 19,4 мин тон эт, 3 мин тон колбаса. 4,6 мин тон пендир, 88.7 мин тон суд. 13,6 мин тон мал-гара Загы, 7,3 мин тон гэннады мэЬсуллары, 2,5 мин тон макарон аз верилмишдир. 1991-чи или республиканын 500-дэн чох caHaJe му-эссисэси. 122 совхозу вэ 125 колхозу кэсирлэ баша чат-дырмышдыр. 1991-чи илдэ гарамал 35 мин баш. давар 108 мин баш дан чох азал-мышдыр. Ьэм дэ бу, тэкчэ муЬарибэ зонасында деЗил, Гобустан, Гу^н. Шамахы, Абшерон. Хачмаз вэ дикэр раЗонларда да баш вермиш-дир. 200 мин Ьектардан чох экин саЬэсинин мупарибэ до-насында галмасы, истеЬсал вэ идарэетмэ структурла-рында эмэк интизамынын вэ ишин нэтичэеннэ мэс’улиЗ-Зэт Ьиссинин зэифлэмэси бу ил вэзиЗЗэтимизии нечэ ола-чары Ьаггында чидди дупгуи-мэЗи тэлэб едир. ИстеЬсалыи физики Ьэчми азалыр. Онун гвршысыны алмаг учун тэ’чили тэдбирлэр керулмэси лэнкиЗир. 0н-чэ эл алтында олан имкан- лардан тэ’чилн истифадэ едилмэли, эмэк, техноложи вэ мугавилэ инти замы меЬ-кэмлэндирилмэлидир. Бу, элавэ хэрч тэлэб етмэдэн тезликлэ сэмэрэ вера билэр. Игтисади саботажа, мутэ-шэккил чинаЗэткар груплара. сиЗаси вэ игтисади геЗри-са-битликдэи истифадэ едиб халг эмлакыны мэнимсэмэЗин бутун формаларына гаршы чидди мубаризэ апармадан, -идхал вэ нхрач узэриндэ нэ-зарэти кучлэндирмэдэн игтисади вэзиЗЗэти сабитлэшдир-мэк олмаз. Милли сэрвэтими-зин дашыныб апарыл масы, ону ишбаз групларын мэ-нимсэмэси Ьаггында мэтбу-атда верилэн материаллар де-Знлэнлэрэ субутдур. Республикада игтисади мустэгиллиЗнн башлыча шэр-тинэ (игтисади ЬакимиЗЗэти тэсэрруфат субЗектлэринэ вермэк) эмэл олунмур. Онсуз нэинки идарэетмэ хэрч-лэринэ гэнаэт етмэк, пара-лел идарэетмэ структурлары-нын галмасы, Ьабелэ будчэ-нин вэзиЗЗэти агыр олдугу заман суверенлэшмэ ады илэ зэрурэт олмадан Зени-Зени будчэ тэшкилатлары Зара-дылмасынын гаршысыны алмаг мумкун олмаЗачагдыр. Инди гаЗда-ганунун, инти-зам вэ мэс’улиЗЗэт Ьиссинин Зуксэлдилмэси учун республика мигЗаслы кутлэви тэдбирлэр кермэдэн кечннмэк олмаз. Нэтичэсини перспективдэ верэн игтисади мунасибэтлэ-рин дэрин лаЗларыны тэсэр-руфатчылыг девриЗЗэсинэ чэлб етмэк учун тэдбирлэр керулмэлидир. 0нчэ Зерли хам мал еЬтиЗатларына эсас-ланан истеЬсал саЬэлэри ке-нишлэндирилмэли. онларын ихтисаслашмасы, илкин вэ сэиаЗе е’малы дэринлэшдя-рилмэлидир. Милли мэнафе-дэн ирэли кэлэн малиЗЗэ. кредит. пул тэдавулу. структур вэ инвестисиЗа сиЗасэти Зе-ридилмэли, она игтисади. мадди-техники вэ кадр тэ’-минаты Зарадыл малы, истеЬсал вэ геЗ ри-истеЬсал ин-Ьисарчылырынын бутун фор-маларыны ара дан галдырм,1г. чохформалы мулкиЗЗэтин вэ тэсэрруфатчылыгын, азад саЬибкарлыгын. биркэ муэс-сисэлэр Зарадыл масынын ни-кишафына майе олан бурок-ратнк гаЗдаларыя арадан гал- дырылмасы механнзмн фор-малашдырылмалыдыр. Гоншу девлэтлэр вэ си-вилизасиЗалы елкэлэрлэ истеЬсал интеграсиЗасыны дэрин лэшдирмэдэи. элэбахым-лыг, истеплакчылыг психоло-ки)асындан узаглашмаг вэ Ьамынын Зарадычыль1г по-тенсиалыны ашкар етмэк учун шэраит Заратмадан беЬрандан чыхмаг олмаз. Бир чох проблемлэрин Ьэлл и Золлары Залныз игти-caflHjJaTfla ахтарылмамалы-дыр. Онларын сэбэблэри Ьэмчинкн сиЗасэтдэ. идеоло-киЗада, Ьабелэ инсанларын психолоииЗасындадыр. CHjacH плурализмин вэ де-MOKpamJaHUH кеиишлэнмэси-лэ республикада бир-биринин ардынча партиЗалар. чэмиЗ-Зэтлэр. гээетлэр Зараныр. MyaJJaH Ьэддэдэк бу. элбэт-тэ. мусбэт Ьалдыр. наилиЗ-Зэтдир. Лакин бурада да иф-рата вармаг. сиЗасилэшмэнин пэддиндэн зиЗадэ кенишле-ниб гаршыдурмаЗа чеврил-мэсинэ Зол вермэк олмаз. Бу бир тэрэфдэн кэнардан исти-гамэтлэнднрилэи вэ бизи да-хилдэн парчаламага чалы-шан гуввэлэрин. дикэр • тэрэфдэн исэ ичтимаи Ьэрэкат-лары. партиЗалары артырмаг вэ онлары бир-биринэ гаршы галдырмагла ез ЬакимиЗЗэти-ни мепкэмлэтмэЗэ чалышан- ларын сиЗасэтиднр. Ьэр Ьал-да. Ьэр ики меЗлин мэнбэЗи халгын ичэрисиндэ деЗил. Халгымыз о гэдэр варлы деЗил ки, бу гэдэр партизаны Зашада билсин. ЬэЗат онларын хеЗли Ьиссэсини саф-чу-рук едиб сырадан чыхарачаг-дыр. Лакин бу «тэбии сеч-мэ» усулунун ез ишини ке-рэчэЗи вахты кезлэмэк хал-гымыза баЬа баша калер. Эи элверншлнен бу партиЗалары, чэмиЗЗэтлэри консенсуса кэтирэн. онлары мэЬсулдар эмэЗэ, истеЬсала. тэсэрру-фатчылыга стимуллашдыран cHjacar Зеритмэкдир. Бу. республика снЗасэтиня Mye)JaH едэнлэрдэи хырда. конЗунк-ш турчу Ьисслэрин эсири олма-магы. халг тээссубу. вэтэн-дашлыг борчу, кэлэчэЗимнз учун беЗук мэс’улнЗЗэт Ьис-си тэлэб едир. Cfrrap СЭФЭРОВ, профессор. I 1 ;