Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 3

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4
Previous Edition:

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - May 5, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ Г93ЕТИ S MAI    А991ИЯ. ШИ ЩУП ПП (ЭЬМЭД ЧАВАДЫН 9СЭРЛЭРИННН НЭШРИ ЬАГГЫНДА) Азэрба]чан вдвби]]атынын милли колорит ли, орижинал сэнаткарларындан бири алан ЭЬмэд Чавадын эсэрлэринин нэшри тарихи бир чох чэ-Ьэтдэн ибратамиздир. Ша-ирин оглу Нн1ази Ахундза-данин хатираларинда оунун-ла элагэдар чох те’сирли бир епизода раст калдим. О Ja-зыр ки, 1937-чи ил фалакат-лари вахты кучадо атасыныи «Далга> китаоындан бир нус-ха керуб тоз-торпарын и чин-дан кетурмушдур. Ким иса «хдлг д ушмэии» нин китабы-мы евинде сахламагдан гор-хуб атыбмыш. Сарсылмыш кэнч китабы    варагларкан кермушдур ки, бир неча ше'-рин алтында «Э'ла!» сезу Ja-зылыб. Китаб бу кун да Ахундзаданин архивиндэ-днр... «Далра»нын Ьэмин нусхэ* синин penpeccHjaJa уграмыш Ьансы бир зиJaльшынca ви-ран п^улмуш китабханасын-дан на ^лла кучэ]а чыхарыл-дырыны билмирин. Амма ha-мин епизод Jaлныз Э. Чава-дьш де]ил, DenpeccHja гурба-ны олмуш бир чох дикар сэ-нэткарларымызын да асарлэ-ринин нэшри тарихи бахы-мындан бу кун биза чох rnej-лэр де]ир. Онларын бир сыра китабларыяын Ьаэырда нэинки расми девлат идарэ-лэри о лай китаб палатасы вэ китабханаларда, Ьэтта бир чох китабсевэрлэрин коллек-с^аларында бела, чох надир истисяалары назарэ ал-масаг, тдпылмамасы кестэ-рир ки, зэрэрдидэ сэнэткар-ларын езлэрини гэтла Jerap-мэкла, аилэ узвларини чэ-заландырыб кедар-кэлмэзэ кендармаклэ кифа^тлэнмэ-JaH Сталин—-Берн Ja—Багы-ров режими шайр вэ эдибле- ^ римизин эсэрларини да аман-сызчасына та'гиб етмншдир. Э. Чавадын «Гошма» вэ «Далга»сы да дахил олмаг-ла ha.HHH китаблар мусадирэ едилиб }авдырылыр, онла-рьш тапылдыгы евларин са-кинлэри барэсинда Kyja «экс-ингилаби тэблигатда халг душмэнлэринин ирсиядэн но тифада етдиклари учуй» чина JaT иши галдырылырды. Вахтилэ гоИумларымыи h. Чавид. 9. Чавад, J. В. Чэ* мэнзэмннли ва М. Мушфи-гин китабларыны горхудан тандирэ атыо 1андырдыглары-hiAi езум шапиди олмушам. 9Ьмэд Чавад китаблар»* нын нэшри бахымындан Ьат-та езунун penpeccnja гар-дашлары олан Ьамкарлары арасында да hen кэслэ муга-jHca едилмэ]ачэк дэрэчадэ мэгмун бир шаирдир. Саглы-рында и кича китабы нэшр едилмишди. 1916-чы,    1919- чу иллэрдэ. Бакыда *«Ачыг сез» матбэасиндэ бурахыл-мыш «Гошма» китабында 34, JeHa да Бакыда, «Ьвкумэт мэтбаэси»ндэ нэшр олунмуш «Далга»да иса 23 ше’ри вар. «Гошма» ше’рсевэнлэр тэрэ-финдан марагла гаршылан-мыш вэ музллифи икинчи китабыны нэшр eTflHpMaJa руЬландырмышды. Буну ша-ирин езунун «Далра»1а Jaa-дыры «Бир-ики сез»дан да а]дын кермэк олур:    «Бу... caj Ъесабы ила икинчи ки* табымдыр. «Гошма»иын га* зандыры Ьусн-тэвачеЬ буну да тэб’ етдирди. Ичэрисиндэ эн )ени парчалар олдуру ними, пак эскилэри да вардыр. ...Варыиы верэн утанмаз. Чавад». «Далра» вэ «Гошма» ha4M-чэ хырда китаблардыр. Он-лары уст-устэ го>сан бир бармаг галынлырьщда ола, Ja o.iMaja. Л а кин hap ики ки-табын бэдии JyKy дэ1арли ва санбаллыдыр. Мэ’лум сэбаб-лэр узундэн Ьэмин китаблар чохдаи надир библиографии Hycxaja чеврнлмишлар.- Буну бир да ондаи кермэк олар ки, harra A3ap6aj4aHbra баш китаб хазкнаси heca6 олунан М. Ф .Ахундов адына дев-лэт китабханасынын кечмиш-да «хусуси фонд» адланан белмэсиндэ да бу китабла-рын Ьеч бири ¿охдур. Бура-да охучуларын соргусуна ча-ваб одараг емэкдашлар он-лара анчаг «Далга»нын бир неча JepqaH чырылмыш нагие нусхасинин микрофил мини тагдим еда билнрлэр. Илк ики китаб шаирин Ja-радычылырынын тэгрибан он или эЬата едан биринчи мэр-Ьэлэси (1911 — 1919) harrbiH-да ajflbm тэсэввур о)адыр. Онларын ahaMHjJaTH hap uiej-дэн эввэл буядадыр ки, hap икиси муэллифин азу тэрэ-финдан сечилиб тэртиб едил-мищ, ja’HH неча вар, ела бу-рахылмышдыр. Ланин тээс-суфлэр олсун ки, «Дадга» шаирин езунун керду1у. али-на алыб вэраглади1и сонунчу китабы олду. Болшевик-даш-нак гошуиларыныи Азарба]-чаиы ишгал етмрснядаи ке-чан 38 ил эрзинда 9. Чавадын бирчэ китабчасы да бу-рахылмады. 1937-чи илдэ иса мннлэрла вэтэнпэр-вар зи]алымыз ними Эп-мад Чавад да Ьабс олуйду ва сахта бир иттиЬам эсасында онун шайр гэлби-ни де)унмакдэн го)дулар. Далныа 1958-чи илдэ оукут бузу сьиды. елумундан xej-ли сонра бараэт верилмэси-нин ардынча Азарнэшрдэ онун «ше’рлер» китабы бу-рахылды. «Ше'рлар» ЭЬмад Чавад-ла кутлави охучу арасында сун'и сурэтдэ чэкилмиш Чин сэддини дагыдан илк тэшэб-бус олдурундан ону ше'р ha-васкарлары да, адэби-елми ичтимаиЦат да Ьэраретлэ гаршыламышды ва он мин нусха тиражла бурахылан китаб бир неча куна саты-лыб гуртармышды. Bypaja шаирин илк китабларындан алынмыш бэ’зи ше’рлари ила )анашы ]арадычыльа>ынын сонракы мэрЬэлэсинэ дайр 38 асари да салынмышды. Бунунла бела haMHH нэшр 9. Чавадын ¿арадычылыгына хусуси рагбат баслэ)энлэри та'мин еда билмазди. Чунки шаирин бир сыра чох nij-мэтли эсэрлэри KOHjytncTyp сэбэблэр узундэн китаба са-лынмамышды; чап олунанла-рын бир гисминдэ иса Tah-рифлэрэ )ол верилмшнди. Тартибдэки )арытмазлыг hap mejAaH эввэл 9. Чавадын «Маи кимэм», «Калмэ!», «Турк ордусуна», «A3ap6aJ-чан ба)рагьгна» ва милли pyluiy, програм сэчииэли он-ларча асэринин китабдан кэ-нарда галмасы иди. Мэммад РаЬимин китаба 1аздыры мугэддимэ да чид. ди наразыдыга сэбаб олмуш-ду. Зидд^)этлэрла долу олан бу мугэддимэ бир тэрэфдэн 9Ьмэд Чавад «солмаз ooja-лара малик Ja3» тэрзи» олан, «олдутча инча, лирик бир шайр» ними те’рифлэнир, дикэр тэрэфдэн иса hen бир эсасы олма)ан кунаЬларда иттиЬам едилирди. Мугэддимэ муэллифинин гэнаэтинэ керэ 9. Чавад «туранчылыг вэ шнтуркизм ними муЬафи-, зэкар фикирлэрэ yjapar ja-хасыны хе)ли муддэт бу ah-вал-ру1ш))эдэн гуртара бил-мэмишдир. Шайр дин эле)-hiffla jox, }алныа пис молла-лара гаршы чыхдыгы учуй тангид олунур рэ „бела бир У1дурма иддиа ирали суру-лурду ки, xyja 9. Чавад милли ше’рлэ миллэтчилик ру-Ьунда Заэылмыш ше’ри фэрг-ландира билмирмиш... Устундэн 33 ил да кечди. 1901-чи илдэ «Лазычы» нэш-pHjJaTbi 9Ьмэд Чавадын «Сан аглама, май агларам...» ки-табыны охучулара тэг дим етди. (Тэртибчилэри Тофиг МаЬмуд вэ PahMaH Ьэсэнов, редактору Мэммад Аслан). Бу, Э1шэд Чавадын инди]э-дэк ишыг узу кермуш эн вус’этли китабыдыр. Онун «Маралсыз галдыныз, а гарды дарлар», «Сан аглама, мак арларам. кезэлим!», «Маи чесаная бир елкэнин har барыр&н caenjaM» ва с. белмэлариндэ 1уздэн артыг ше’р топланмышдыр. 9. Чавадын сатирик эсэрлэри «Имансызлар на анлар», ушаглар учуй )аздыгы ше’р-лэри «Гуг-гулу-гу» башлыгы алтында ajpuna белмэлэрдэ верилмиш, «Кур», «Сасди гыз», «•Шэрги» ва «Памбыг дастаяы» поемалары иса илк дэфэ олараг бирликдэ «ha-Зат Ьа]атдыр )еиэ» белмэсиндэ дэрч олунмуш дур. Китаб Мэммад Аслан ын мугэддимэ ]ериидэ верилмиш «Pyhларын келкэсиндэ» бэдии очерки ва ВДази Ахундзаданин «Атам ЭЬмад Чавад» мэгалэ-си ила муша^иэт олунур. Хусусэн сонунчу мэгалэ 9. Чавадын шэхсОДэтн, вугары, ирадэси, xacHjJaTH, аилэсинэ, достларына мунасибэти, ha* JaT ва )арадычылыг принсип-лэри Ьаггында thJмэтли мэ’-луматла зэнкиндир. Деди)имиз ке]фи)]атлэрлэ ¿аиашы «Сан аглама, мэн агларам...» китабында ба’зи гу* сурлар да вар ки, онлардан бир гисми узэриндэ да)ан-маг вачибдир. Китабда нэ-дансэ мугэддимэ верилмэ-мишдйр. «РуЬларьш келкэ-синда» магалэсн иса 9. Чавадын куллэлэнмэенндэн сонра аилэсиник башына ка-тирилмищ фачиэларэ haep едилмишдир. Бу саЬэдэ факт-лары Jaxmu ejранмиш Мэм-мэд Аслан ез )азысына 9. Чавадын емур-кун 1олдашы UlyKpHjja ханымы баш rah-рэман сеч миш ва Ахундзадэ-лэр аилэсинин чэфалар, мэЬ-руми^этлэр, мэшэггэтлэр долу саркузаштлэрини баш-лыча олараг бу фадакар шайр арвадынын ду1гулар ала* миндэн кечирэрэк тэсвир ет-мюцдир. Бир гэдэр емоси-онал гэлэмлэ ишлэнан вэ да-ha чох шайр Маммэр Асла-нын ду)руларыны, 11э]эчанла-рыны экс етдирэн «Pyhларын келкэсиндэ» магалэсн ]ахшы охунур вэ бу китабда верилмэси да )ахшыдыр. Ла-кин Ьэмин мэгалэ ады чаки-лан китабын мутаддимаси олмаг вэзифэсини Jepiffla je-тирмэкдэн узагдыр. Аз гада 40 иллик фасиладэн сонра нэшр едил миш «Сан аг лама, мэн агларам...» китабы учуй мутлэг сэрнштэлн елки мугэддимэ J азы л малы иди. Ьэмин ¿азыда hap mejAaH эввэл 9. Чавадын Japa- дычылыг jony ел ми ¡умуми-лэшдирмэ эсасында шэрЬ едилмали, шаирин мухтэсэр да олса дэгиг тэрчуме)и-Ьалы верилмэли, HahaJaT, онун Азарба]чаи эдэб^)аты тари-хиндэки мевге]и ачылыб к©с* тэрилмэли иди. Лери кэлмишкан де|им ки, бу китаб ирэличедэн душу^ нулмуш елми тэртиб принси-пинэ малик де)ил. Тэртиб заманы на хроноложи арды-чыллыра а мал едилмиш, на да эсэрлэрин мэзмун, магсэд. мотив е’тибарила груплаш-дырылмасы raJpucbEHa галын-мышдыр. Мэсэлэн, бил мак олмур ки, 9. Чавадын илк гэлэм тачрубэлэриндэн бири, 1913-чу илда )азылмыш «Ла-ралы гуш» ше’ри naja кара 1930-чу илда гэлэма алын-мыш «Кеоум 1олдадыр» ше’- Р У< Jминдэн сонра верилмишдир? ахуд на учуй «Ле)ла» ( 1934) ше’ри «Ашигин дэрди» (1916' асариндан аввэл кетмишдир? Тэртибчилэр fleja билэрлэр ки, китабдакы эсэрлэр мэз мун сэслэшмэсинэ керэ ду-зулмушдур. Экэр белэдиреэ. гызы Алмасын вахтсыз вэфа-ты ила элагэдар ypajHHHH га ны ила ]аздыгы «Алмасым учуй», «Гызым учун» ше'р-л эринии арасына «Сузкун кезлэрини JaHa сузэли, Сал-ды мани ода лазки гызлары» 6ejTH ила битэн «Пэризадэ» ше’ри неча )ерлэшдирилмиш-дир? Бир неча калма да Tah-рифлэр Ьаггында. Бэ’зэн бирчэ калмэ сездэ диггэтсизлик узундэн )ол верилмиш чуз’и фоне тик фэрг миеранын мэ’-на ]укуну санбалдан салыр. «0)ан» ше’риндэки бу мис-рада олдуру кими: «Тэиинма азгын ше]танэ!» Эслиндэ мис-ра бу чур )азылмалы иди: «Тапынма азгын ше^ана!» А]дын мэсэлэдир ки, ше’р-дэ башгасына барк ачылан-маг, ону кэскин шэкилдэ дан-ламаг мэ’насыны верэн «тэ-пинмэк»дан Jox, ибадэт ет-мэк мэ’насында «тапыимаг»-дан сеЬбэт кедир. Бу чур фонетик фэрглэрэ вэ сез ду-шумлэринэ китабдакы «Уну-дулмаз севда», «О гыза», «Бунуму истэ1ирдин», «Сан», «Олсун roj», «Мэн кимэм», «Имдад», «Оф, бу )ол 1 », «Кезунэ денду]ум», «Гушла-ра», «На 1азым» ше’рлэрин-дэ да 1ол верилмиш, бу сэ-бабдэн да вэзн позулмуш, Ma’Haja хэлэл кэлмишдир. Мэн онларын Ьамысыны кес-тэриб хошакэлмэз манзэрэ JapaTMar истэмэсэм да, бу гисм тэЬрифлэрин характери барэдэ дузкун тэсэввур oJaT-маг учун бир-ики нумунэ вермэклэ кифа1этлэнэчэ)эм: «Чам чнрэна1агчы]а (?) денду Фузули». Эслиндэ Ьэрф )ыгьшы олан икинчи сез «ичирэн» вэ «ajarnbija» кими ики калмэ-дэн ибарэтдир. AjarHH шэ-раб па1ла)ан, саги демэкдир. Белэликлэ, душмуш «и» Ьарфи бэрпа едилмэк шэрти-лэ миера ЭЬмад Чавадын Ja3-дыгы шэкилдэ, Ja’HH бела охунмалыдыр: «Чам ичирэн ajaraija денду Фузули». Ииди да «ШэЬидлэрэ» ще’-риндэи позулмуш бир банда нэзэр салаг. Чарыглы гардашын садэдил эрди. Калди мэзарына бир урук орду (?) Топланыб баш-баша hap учу дурду (?) Ьар кун xejay гыздар дэрдини динлэр! Икинчи вэ учунчу миера-лардан Ьеч на баша душул-мур. Эслиндэ иса Ьэмин банд бела охунмалыдыр. Чарыглы гардашын — садэдил koJaу, Калди мэзарына. бир ерук ерду. Топланыб баш-баша hap учу. дерду — hap кун KOjny гызлар дэрдини динлэр! «0рук ерду» бурада Ja «эклил (дэмэт) дузэлтди (Ьерду)» мэ’насындадыр, Ja да мэзарын «этрафыны чэ-пэрлэди».«Ьэр учу, дерду» иса бу миерада «уч-уч». «дерд-дерд» анламында иш. ладил мишдир. HHja кизлэдим. ашагыда-кы сэтирлэри oxyJ&HAa лап дэЬшэтэ калдим. Билмэдэн башына нэлэр кэлэчэк Сан бир чичэк олдун, мэн бир кебалэк (?) Икинчи сэтрин сон сезу жэлэбэк о луб турк дилиндэ кэпэнэк демэкдир. «Гошма» китабында чап олунмуш «Ше’рима» эсариндэ миера ела бу чур да кетмишдир. 0з noe3Hjacb»a haccac, за-риф мунасибэтини ифадэ ет-мэк учуй шайр бу угурлу ме-тафорадан фа!даланмышдыр. Чичэк—кэпэнэк мунасибат-лари кивни инча бир овгат- дан сеЬбат кедэи )ердэ ке-6aflajHH Ьеч )еридирми? 9. Чавадын Бакыда чых-мыш сон китабы «harr багы- SiH сэс»дир. Ону A3ap6aj4aH урналистлэр Иттифагьшьп» «Ничат» HampHjJan*i 1991-чи илда бурахмышдыр. «harr багьфан сэс» Aaap6aj4aH Журналистлэр Иттифагынын penpeccHjaJa уррамыш сэнэт-карларын ирсини нэшр едиб JajMar саЬасиндэ икинчи угурлу тэшэббусудур. Бун-дан эввэл. 1990-чы илдэ чап олунмуш китаб «A3ap6aj4a-нын дидэркин салынмыш евлады шайр Алмас Ил-дырым ше’рлэри ила» ад-ланырды. 9. Чавадын кн-табына онун caj-сечмэ асэрлэриндэн и)ирмиси дахил едилмишдир. Китабын тэртибчиси филолоки)а елм-мэри намизэди Aj6aHH3 Эли-]ева Азэрба]чан эдэби))аты-нын инди]эдэк эсаслы ахта-рышларын oÖJeKTH олмамыш бир саЬэсиндэ чалышыр, Де-мократик MyMhypHjJaT илла-ринин деври мэтбуатьшда aAaÖHjjaT мэсэлэларини ejpa-нир. Эпмэд Чавадьш ше’рла-рини тэртибчи башлыча олараг онларын илк нэшрлэри эсасында билаваситэ «Ачыг сез», «A3ap6aj4aH», «Истиг-лал» кими мэтбуат органла-рындан, «Далга» вэ «Гошма» китабларындан топламыш-дыр. 15 вэ 31 -чи сэЬифэлэр-дэ ики сезун )анлыш )азыл-дыгыны вэ бир ше’рин алтында онун тарихинин 1914 эвэзинэ механики олараг 1941 кетди)ини чыхмаг шар-тилэ «harr багыран сэс» ки-табындакы ше’рлэрин мэт-ниндэ )анлышлыга Joл ве-рилмэмиш, бутун эсэрлэр эс-линэ мувафиг нэшр едилмишдир. Китабын угурлу чыхмасынын башлыча сэбэ-би иса будур ки, онун.тэр-тиби учун сечилмиш ше’рлар ма1ш))эт е’тибарилэ ЭИмэд Чавад )арадычылырынын милли интибаЬ амалыны, шаирин ватэндаш мевгге)ини, лирик мэрамыны мувэффэг^-5этлэ экс етдирир. Бутунлук-дэ китабын тэртиби, о чум-лэдэн да «Азэрба)чан истиг-лальшын тэрэннумчусу» ад-лы JbiPMaM, самими мугэддимэ субут едир ки, А. Эли je-ва кэлэчэкдэ бу cahaAa да-ha сэришэли мутэхэссис кими фэaлиJJэт нестара билэ-чэкдир. Мэнзэрэнин тамлыгы ха-тиринэ бу jaзыдa Э. Чавадын бир китабыны да rejfl етмэк вачибдир: «Чырпыныр-дын, Гара дэниз» 1990-чы илдэ Анка]гада нэшр олун-мушдур. Хусуси зевглэ, э'ла кагызда чап едилмиш китабын уз габыгында намэ’лум рэссам, уррунда Э. Чавадын haJaTbiHH гурбан    верди Jh A3ap6aJnaH Демократик Чум-hypHjJaTHHHH öajparbi ила ha-мин ба1рагдан рэнк алан уфут рэмзиндэн урурла фаЛ-далана билмишдир. Тэртибчи Сэрвэт Курчан иса ЭЬмад Чавадын «Гошма» вэ «Далра» китабларындакы ше’рлэрин Ьамысыны Ьэмин нэшр-лэрдэки ардычыллыгла 6ypaja дахил етмишдир. Белэликлэ да 9. Чавадын саглыгьшда нэшр олунмуш китаблары достЛарымызын гajFЫкeш эл-лэрилэ JeHHAaH haJaTa raj-тарылмыш олду. 120 сэЬифэ-лик китабда бармагла cajbi-лачаг гэдэр аз сезу чыхмаг шэртилэ 9. Чавадын ше’рлэри бир вахт онун оз эли ила тэртиб eTAHjH кими верилмишдир. Чагдаш турк оху-чусу учун гавранылмасы чэ-тин олан бэ’зи араб ва фарс мэншэли кэлмэлэрин, елэчэ да диалектлэримизэ мэхсус бир гисм сезлэрин hap сэЬи- ?анин ахырьшдакы лутэтдэ урки ja туркчэсилэ изаЬы вар. Тэртибчннин J аз дыры мукаммэл мугэддимадэ йсэ 9. Чавадьш haJaT joлyнyн ма^елэлэриндэн. JapaAbMbi-лырьшын эсас мевзуларын-дан, шаирин езунун вэ аилэсинин башына кэтирилмиш 6eJyiK фачиэдэн урэк JaHPbi-сы ила 6ahc олунур. Китабын сонунда hap бир ше’рин ады алтында онун транскрип-cHja фарглэри ачыгланмыш-дыр. Бу кичик гejдлэpдэн да бир даЬа керунду)у кими. 9. Чавадын китаоларыньш нэшринэ бир неча дэфэ тэ-шэббус »ecтэpилдиjинэ бах-Majapar, Ьазырда A3dp6aJ-чан охучуларын ьш элиндэ онун 1арадычылыг JoAyHy там вэ дэгиг экс етдирэн сан-баллы бир китабы JoxAyp. Лубиле! мунаейбэтила тэсдиг олунмуш пекумэт тэдбирле-ри програмында шайр har-гында елми эсэрлэр вэ по-пyлJap китабчалар оурахмаг-ла JaHauibi, JaxbiH вахтларда онун ез эсэрлэринин да нэшри нэзэрда тутулуб. Мэи ар-зу едардим ки, бутун бу планлар тезликлэ hajara ке-чнриленн вэ Э1шэд Чавадын JeHH китаблары Ьазырланар-кэн оиук эсэрлэринин эв-вэлки нэшрлэриндэ Joл верилмиш чидди гусурлар так* рар едилмэсин, охучулар се-вимли сэнэткарымызын эсэрлэри ила онларын эслинэ мувафиг мэтнлэр эсасында YHCHjjaT тапсынлар! Бэкир Н9БШЕВ, академик. ИШКУЗАР АДАМЛЖР УЧУН КУРСЛАР AзэpбaJчaн халг тэсэрру-фатыны Идарэетмэ Институту Алмани}анын «Конрад Аденауер» вэкфи филиалы. нын Туршфдэки «То^оф» чэмиJJэти ила бирликдэ Кэн. чэ мэдэниJJэт ишкузар мэр-кэзиндэ гыса муддэтли курс-лар тэшкил етмишдир. Бу курслар Кэнчадэ кичик вэ орта бизнес саЬэсиндэ ча-лышан ишкузар адамларын саЬибкарлыг тэчрубэси топ. ламасына кемэк етмишдир. Уч кун эрзиндэ диш^ичи-лэр TYpкиJэд9 бизнесин тэшкили формалары иле таныш олмуш, базар муна-сибэтлэринин тэтбиги ме. тодлары ила марагланмыш. лар. Республикада кечир-диклэри вахт чэмиJJэтин HYмajэндэл9pинин езлэри учун да фaJдaлы олмушдур. Онлар республиканын бир сыра шэЬэр вэ pajoнлapынa кетмиш, AзэpбaJíчaн игтм-caдиJjaты ила. игтисади да. Jишикликлэpин кедиши ила }ахындан таныш олмушлар. (Азэринформ). ТОЛДАШЫМЫЗЫН ХАТИРЭСИ М. 9. Рэсулзадэ адына БДУ тарих факултэсинин Шэрги Аврош халг лары тарихи кафедрасынын досеити Сэидэ Неби гызы Иманэадэ 82 jaшындa вэфат етмишдир. С. Н. Иманзадэ 1910-чу ил декабрын 29-да Шэки шэ-Ьэриндэ анадан олмушдур. 1930-чу илдэ турк гадын сэ-иа}е мэктэбннн битирэрек муэллим ишл9мэ1а башла-мышдыр. 1934-чу илдэ В. И. Ленин адына АПН-нин тарих вэ ичтимaиJJ9T факултэ-сини гуртардыгдан бир муддэт сонра орта мэктэб директору тэ^ин олунмушдур. 1946-мы илдэ М. 9. Рэсулзадэ адына БДУ-нун тарих факултэсинэ ишэ кечмиш. 1954-му илдэ диссертас^а мудафиэ едэрэк тарих елм-лари намизэди алимлик дэ-рачэси алмышдыр. С. Н .Иманзадэ педагожи фэaлиJJэтлэ Jaнaшы елми-тэд-гигат саЬэсиндэ да мэЬсулдар ишлэмишдир. 75-дэн чог ел-ми-кутлэви кнтабча вэ мэга- лэнин муэллифидир. Онун «Ислам вэ Шэрг гадыны», «Гадынлар cwih угрунда му-баризэдэ», «Гадынын hqmmJ-JaTflB ролу» во дикэр эсэрлэри республика елми ичтима-KjJaTH тэрэфиндэн JyKcaK ruj-мэтлэндирилмишдир. Бачарыглы алим респуб- Кэнд тэсэрруфаты: бфЬрандан чыхыш /олу ГАНУН hdJia БАШЛАНГЫЧДЫР II« . Республикамызын чохша-хэли кэнд тэсэрруфаты са. Ьэсиндэ мухтэлиф тэсэрру-фат формаларыньш 1ара-дылмасы вэ инкишафы Ьаг-гында бир неча илдир ки, мухтэлиф сэвиЛэлардэ сеЬ-бэтлэрин, мубаЬисэлэрин вэ музакирэлэрин шаЬиди вэ ]а иштиракчысы олмушуг. Лакин тээссуфлэ ге}д етмэк лазымдыр ки, Ьэмин муд-дэтдэ демэк олар ки. эЬэ-миJJэтли бир иш керулмэ-мишдир. Бу бахымдан кэнд. ли (фермер) тэсэрруфатла-рынын )арадылмасы Ьаг-гында ганун гэбул едилмэ-си Азэрба)чан кэндини боЬрандан чыхармаг учун атылмыш илк реал аддым кими пОмэтлэндирнлмэли-дир. АБШ, Лапони)а, Канада. Итали)а, Франса )уксэк сэ-ви))эдэ инкишаф етмиш, му-асир техникг^а вэ техноло. ки)а)а эс^сланан фермер тэ-сэрруфатларына маликдир. Бела тэсэрруфатларда ча. лышанлар АБШ.да эмэк га-билиЛ)этли эЬалинин чэми 3 фаизини тэшкил едир. Лакин сеЬбэт биздэн. республикамызын реал вазиЛэтин-дэн кедэндэ мэсэлэ бир аз гэлизлэшир. Чэтинликлэр нэдэн ибарэтдир? Эввэла. республикада кэнд тэсэрруфаты чох кэскин да. )ишэн торпаг-иглим вэ тэ-бии-истеЬсалат шэраитиндэ инкишаф едир. Тээссуф ки. бир сыра белкэлэримиЗДэ, хусусилэ даглыг вэ дагэтэ1и ра]онларда экинэ )арарлы саЬэлэрин паспортлашды-рылмасы Ьэлэ да баша чат. дырылмамыш. мухтэлиф техноложи просеслэр учун зэмин олачаг амиллэр дэ. гиглэшдирилмэмишдир. Тэк-чэ фермер тэсэрруфатынын )ох. мухтэлиф тэсэрруфат форма ларын ын мувэффэги1-)этлэ инкишаф етмэси. илк невбэдэ муэЛэн саЬэлэр учун (тахыл. узум. пам быг. ме)вэ, тугун) республика эразисиндэ элверишли белкэлэр дэгиглэшдирилмэ-ли, торпаг, иглим хэритэ-лэрилэ )анашы* ана дили. миздэ тевси)элэр ишлэниб Ьазырланмалыдыр. К эн дли (фермер) тэсэр-руфатларынын елчулэри барэдэ дэ мухтэлиф мулаЬи-зэлэр се1лэнилир. Франса-да фермер тэсэрруфатлары. нын 30.8 фаизи. Бв)ук Британи1ада 28.6 фаизи. Луксембургда 39.5 фаизи 20 — 50 11ектара гэдэр са-Ьэ)э маликдир. Лакин рес-публикамыз учун фермер вэ дикэр тэсэрруфат фор. маларынын елчулэрини му-эЛэн едэркэн Ьазыркы реал шэранти нэзэрэ алма-лы1ыг. Чунки инкишаф етмиш капиталист елкэлэрин-дэ бу елчулэр тосэрруфат-ларын истигамэтиндэн, тэ-бин-исте)1салат шэраитиндон, механиклэшмэ сэви1)эсиндэн асылы олараг кениш миг)ас-да дэ1ишир. Бундам элавэ, биздэ кичик фермер тэсэрруфатла-рында истифадэ етмэк уЧун элверишли олан кичик ме. ханнклэшдирмэ васитэлэри )ох дэрэчэсиндэдир. Узун муддэт ири колхоз вэ сов-хозлар учун чох кучлу, енержитутумлу, метал ту тум. лу вэ ги)мэти 1уксэк олан техника истеЬсал олунмушдур. Мэ’лумат учун де1им онларын кучу АБШ-да, АФР-дэ истеЬсал олунан е]ни типли тракторларын кучундэн . хе1ли чох олмуш-ДУР Алимлэримиз ез елми тев. си1элэриня ншлэ)иб ЬаЗыр-ла]ана кими )ерли мутэхэе. сислэрин кучундэн истифадэ едэрэк 1ени )арадылан тэсэрруфатларын истигамэ-тини, мевчуд трактор, ав-томобил вэ кэнд тесэрруфа-ты машынлары паркынын тэркибини вэ техники вези)* )этиии, суварма, ким1эви му. баризэ имканларыны нэзэ. рэ алараг фермер тэсэрру. фатынын елчулэри муэдон. лэшдирилмэлидир. Мухтэлиф тэсэрруфат фор-маларынын (девлэт, коллектив. фэрди) ме)дана кэлмэ-си техника дан истифадэ фор-маларынын да дэ)ишмэсини тэлэо едир. Кэндли (фермер) тэсэрруфатлары тэшэккул тапдыгча )эгин кн. техника-нын MyaJJaH Ьиссэсини шэх-си мулки^этэ чевирмэк — ал маг имканы JapaHanar. Ба-Ьалы техникадан иеэ фер-мерлэр бирликдэ гаршылыг-лы мугавилэ эсасында истифадэ еде билэрлэр. Бу мэг-сэдлэ мухтэлиф KMpaja мэн-тэгэлэри дэ 1арадыла бнлэр. Мухтэлиф тэсэрруфат фор-маларынын тэтбиги шэраитиндэ техникадан истифадэ-нин эн сэмэрэли )олу истеЬ-салчы вэ истеЬлакчы арасында багланан мугавилэ эсасында фэали))эт кестэрэн ассосиаси)аларын )арадылма-сыдыр. Капиталист елкэлэ-риндэ бела ассосиаси1алар техниканын билаваситэ за-воддан кэтирилмэсини. саты-шыны, H4apaj8 верилмэсинн, техники гуллуг вэ тэ’ммр иш-лэрини. ehTHjaT Ьиссэлэри илэ тэчЬизат мэсэлэлэрини (24 саатдан кеч anMaJapar) ез узэринэ кетурур. JepM колмишкэн AejHM ки, ганун haaa ишин башлангы-чыдыр вэ онун реаллашмасы учун кениш изаЬат ишлэри апарылмалы, габагчыл тэч-рубэнин .елми наили))этлэ-рин тэблири саЬэсиндэ эмали, коикрет ишлэр керулмэ-лидир. /алиыз hap бир са-Ьэ, тэшкилат, тэсэрруфат вэ эн башлычасы. адамлар ез ©Ьдэлэринэ душэн вэзифэни вичданла JepHHa )етирсэлэр инанмаг олар ки. ганун республикамызын HrTHcaAHjja-тына кемэк едэчэк. Ф. НАМАЗОВ, АзэрЗДчам Кэяд Тэсэрруфаты Академк)асыяын тракторлар вэ автомобял-кафе, лэр кафедрасынын мудврк. Кэндня га)гылы куклэрндяр. Jaa-тарла швларпйя аЬэякк сэнкямэсяя AeJa эн эввэл техника саз о лм алы дыр. Газах раАояундажы « Кос ала р* совхозуиун тэ -мнрчнлэри дэ чалышыр лар п, эняжчнлэрнн эля бошда галмасаш. © Чнлннкэрлэр иш заманы.    Фото    Ч    Ибадовундур. ГУГУДАН ГОНШУ ОЛМАЗ Гугу гушу емрундэ Нэ ]орурду, нэ ¿апды, Ьазырча Jyea тапды. Кэлиб кечду та мам башга Jyea Ja jHja чыхды Jepo. су Ja, haeaja. Этчэ бала }умуртадан дикэлди. Муфтэ JepflaH JeAH, ичдн, кекэлди. Арыгушу бичбаланы бэслэди. Нэ ÔHflaJflH нэдир бунун хислэтя? — Билирсэн нэ вар. кирвэ? — бир кун диллэнди Гугу Сыгышмырыг бир евэ. Кал JepH белушдурэк, Мустэгнл олам кэрэк! Арыгушу дурухду: — Сэнин инсафьш 1охду? Кэл сынама сэбрими. jyea мэним AejmiMH? MepajH унудана черэк гэиим де)илмн? Гугу гушу KyJ салды: — AJ а май. дади-бидад! Олмушам гапаз&лты! * K0M9ja кэл, чамаат! Кэлди меЬтэрэм А]ы, ntÔAejH^dM AJbi. Арыгушуиун ады А]ыиы Ьеч ачмады, «Бу нэ аддыр, нэ лэгэб? Чох гэрибэ... чох эчэб... joxca бала Ьэрисднр Бэлкэ... екстремнстднр?.. CHjacH JoBAa кэрэк Мэсалэнк hэлл едэй». — Де1иб уз тутду сонра Сэркэрдэ чанавара: — Нээарэт eJлэ ишэ. Хаталыдыр бу мешэ. Чыхыб кетдн ишниэ, Гугу де!ду дешунэ: — эурД маним, ¡уъл мэним. Лер мэним, Ьава мэним! Вар ол, шеЬрэтим. шаным, Мустэгнл Гугустаным! Бир jyвa 1алан олду. Мин ¡ува талан олду. Ларамады Ьеч бнри Учуг Jyвaдaн сары. Ха раба да у лады. Эчнэби ба]гушлары .. ...Белачэ эерлэрднр Дэ)ншмэ]ир хислэти — Гугунун езкэлэрэ Шэри клик xacиJJэти... лика зэЬмэткешлэри арасында кениш ичтимаи нш апар-мыш. 20-чн иллэрин сонунда вэ 30-чу иллэрдэ aзэpбaJчaн-лы гадынларын ичтимаи Ьэ-Jaтa гошулмасы, гадынлар арасында савадсызлыгын лэг-ви кими проблемлэрин Ьэл-линдэ фэал иштирак етмишдир. С. Н. Иманзадэ узун муддэт Бакы шэЬэр Гадынлар Шурасынын сэдрн вэзифэ-синдэ чалышмышдыр. • О, 1943-чу илдэ республиканын эмэкдар муэллими фэх-рн адына лaJиr керулмуш. бир сыра медалларла тэлтиф едилмишдир. 1980-чи илдэн тэгауддэ иди. Бутун hэjaтыяы кэнч нэс-лин тэ’лим вэ тэрб^эсинэ Ьэср етмиш Сэидэ хамымын пар лаг хатирэси ону таны-]анларын гэлбиндэ эбэди JaшaJaчaгдыp. ЛОЛДАШЛАРЫНДАН ВИР ТРУП. ГЭБЗ ВАР, ГЭЗЕТ ф ЮХДУР... «Халг гэзети»ния Кур* чустаида 284 охучусу вар. Бунларын эн чоху (201) Марнеули ра1онундадыр. Лакин сон заманлар Кур-чустандан алдыгымыз хэ-бэрлэр бизи Ma’Jyc едир. Ьэтта ооадакы Ьэмкарлары-мыз да бир неча дэфэ редак-CHjaja зэнк вуруб билдирмиш-лэр ки, етэн ики-уч aj эрзиндэ бир нусхэ дэ олсун «Халг гэзети» ала билмэ1иблэр. HhJbchhh eJpaHMBK учун xej-ли вахт сэрф етмэли ол-ДУГ. Эввэлчэ A3Bp6aj4âH Ра-битэ Назнрлн1инин гэзет вэ журнал-експедис^асы илэ сораглашдыг. И да ренин рэи-си В. Сэфэров билдирди ки. онлар бутун гэзет вэ жур-наллары вахтында 1ола са-лырлар. Инди Курчустанда вэзиБэт агырдыр. гэзетлэр ола билэр. 1олда илишиб га-лыр. 1 Тэбии ки. бела кзаЬатла кифа!этлэнэ билмэздик. Бакы почт рабитэси HCTehca-лат бирли1инэ 1олландыг. Бирли1ин рэиси С. Гурбанов мэсэлэни арашдырмаг har-гында кестбрнш верди. Бир нечэ кундэн сонра бирлик-дэн ашагыдакы ара1ышы алдыг: «Гэзетлэр Ьэфтэдэ беш кун мунтэзэм олараг Тбилиси гэзет говшагына кэндэ-рилир... Тбилиси uiahapHHB (¡эр кун 10 нусхэ «Халг гэзети», 10 нусхэ «hajar». 2 нусхэ «СэЬэр», 36 нусхэ «Бакински рабочи» гэзет-лэри joлa салыныр. Тбилиси дэмир1ол!аны почт мэнтэгэ-синин ишчилэри ин^эдэк кендэрилэн JYKЛэpи алдыг-лары барэдэ бутун гэбзлэ- SH имзаламышлар. Буна axMajapar Тбилиси дэмнр-1ол1аны почт мэнтэгэсищто рэксиндэн бир Aaha хаЬиш олунуб ки, «Халг гэзети »нин абунэчилэрэ вахтында чат-дырылмасына нэзарэти ар-тырсын. кендэрилэн багла-маларда гэзет олмаэса, бу барэдэ хусуси акт ha3bip-iaju6 бизэ кендэрсин. Бэм-чинин Бакы гэзет вэ журнал експедиси1асынын рэи-синэ тапшырылыб ки. «Халг гэзети»нин Курчустаиа Jona салынмасына нэзарэти ар. тырсын». hap ики идаро рэнсинин юл Cajaaym М9ММЭДЗАД9. чава ала рын дан мэ’лум олур ки, Курчустан Республнка-сындакы абунэчилэрэ гэзетлэр вахтыяда чатдыры-лыр. Амма Курчустанда 1аша1ан охучуларымызыи да гэзет алмамасы факт-дыр.* h эр Ьалда Бакы почт рабитэси истеЬсалат бирли-Jh рэисинин буидан сонра «Халг гэзетн»нии 1ола са-лынмасына нэзарэти артыр. * маг Ьаггында вэ’ди бизэ умид верир. Лери кэлмишкэн. бир мэ-C3A3j9 дэ тохунмаг истэр-дик. Кечмиш ССРИ-ННН рес-пу блика лары арасында бир чох саЬэлэрдэ элагэлэр по-зулмушдур. Тебиндир ки. эвэзиндэ бу мунасибэтлэри T3H3HMflaJaH девлэтлэрарасы сазиш олмалыдыр. Бу иеэ Ьэлэлик JoxAyp. Охучу да гээетиии ала бил мир. ВаЬнд ЭЗИЗОВ, «Хрлг гэаатяэшп мухбнрн. РЕД АКрИ J АДАН:    Мате- АзэрбаМая Рабнтэ Наанрлн-Jhhhh гэаат вэ ясуркал експе-AHCHjacbooiH рэяся В. Сэфэ-роауш нмаасы ядэ ашагыда-кы ара|ышы алдыг. «1992-чн шов Jasaap ajü-к Тбнлнся  1-дая 31-дан трактыяа кендэрилэн «Халг гэаетя» сэнэдлэр узрэ Jowa-яылмышдыр. Чешндлэ1нчн чэдаэл уарэ «Халг гааетя» Болняся piJoH рабнтэ говшагына (49), Гардаба*н1э Cunaja (4), СагаредмсоЦ (3) нусхэ кеядэрнлшподнр. Гэ-эетлэрня каядавмлмэся har-пода тэсднглэрчш сэнэдл»Р ;