Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 3

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - March 19, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛ Г ГЭЗЕТИ 19 МАРТ 1992-.* ил. № S6 деврэ HHJ9 ГАПАНЫР? АзэрбаЗчанын ннформас^а блокадасы сон нллэр тез-тез гапаяан деврэни хатырладыр. Лахшы мэ’лумдур кн, РусЩанын телерадно шнркэтн, дихэр мэтбуат органлары АзэрбаЗчан барэдэ об]ектив мэ’луматлар ¿аЗылмасына hap васита яла анкал TopaTMaja чалышырлар. Азэривфориун РИТА—C0TA акентлнкларнкэ отурду1у инфориасн]аны нсэ бурадакы ермэнн вэ ермэянпараст журналнстлар саф-чурук еднр, харичн елкаларэ нстэднклэрн мевзуда хабар-лэр ]а)ырлар. Она кера да республнкамыз Ьаггында ня-формаси]аны чалышыб езумуз AyHja акентликлэрннэ чат-дырмалы]ыг. Республикамызда Jeни ]а-радылан акентликлэр — Ас-са-Ирадэ, Туран, Хэбэр-Сервис ду^аныи онларча ел-кэсинэ информасиЗа ЗаЗыр-лар. Бу акентликлэр мугави-лэ илэ ишлэЗирлэр. Техники васитэлэрин касадлыгы он-лара информасиЗа элагэлэри-ни кeнишлэндиpмэjэ имкан вермир. Аз вахтда танынан Асса-Ирадэ АкентлиЗинин чэми бир телефаксы вэ бир телекси вдр. Хэбэр эмтээ ролунда чыхыш ( етсэ дэ она си-Заси капитал кими бах-маг лазымдыр. БеЗнэл-халг алэмэ чыхан акент-ликлэрин бу сиЗаси капитал-ла нечэ давранмасы девлэт эЬэмиЗЗэтли ишдир. Она ке-рэ дэ коммерси]а фэалиЗЗэти илэ мэшгул олан информасиЗа акентликлэринин иши-нэ чидди девлэт нэзарэти ол-малыдыр. Бу акентликлэр хусуси адамлара, груплара ]ох. халгын мэнафеЗинэ хид-мэт етмэлидир, АзэрбаЗчанда 300*дэк газет вэ журнал нэшр едилир. Бу мэтбуат органларынын харичи елкэлэрдэки абунэчи-лэрини бармагла са]маг олар. Кечэн илэдэк харичи елкэ* вэтэндашлары республика-мызьш мэтбуатына Москва-нын васитэсилэ Зазылырды-лар. Инди исэ бу иш аллаЬ умидинэ галыб. Республика-да харичи елкэ вэтэндашла-рыны абунэ Зазан тэшкилат, демэк олар. ,)охдур. Онлар республикамыз барэдэ мэ’лу-маты ермэнипэрэст рус гэ-зет вэ журналларындан оху-jypлap. Шууру^узу силкэлэЗэн бела бир суал мeJдaнa чыхыр: экэр Москванын информаеи-За васитэлэри АзэрбаЗчан-дан верилэн хэбэрлэрэ геЗри-обЗектив. гэрэзли Занашыр-ларса онларла эмэкдашлыг етмэЗэ дэЗэрми? Азэринформун директору-нун муарини Фикрэт Сады-гов: — Мализзэ чэтинлиЗи вэ муасир техниканын олмама- сы имканларымызы мэЬдуд-лашдырыр. Биз харичи вэ МДБ елкэлэринэ бирбаша ин-формасиЗа вермирик. ВалЗу. тамыз олмадыгындан харичи елкэлэрдэ мухбир постлары Заратмамышыг. Ьэлэ эчнэби журналистлэр учун республи-када нормал шэраит Зарадыл-масыны демирэм. Бунларын Ьамысы вэсаит вэ техника тэлэб едир. Вэсаитимиз вэ техникамыз ‘олса дунЗанын кунбэкун ар-тан компутер шэбэкэлэринэ дэ абунэ оларыг. Озумузу инкишаф етмиш Авропа ел-кэлэри илэ бир тутмара урэк елэмэсэк дэ кибернетика са-Ьэсиндэ алимлэримизин харичи Ьэмкарларына ернэк ола билэн наилиЗЗэтлэрй би-зэ имкан верир ки, ез елек-трон почтумузу Зарадаг, дунЗанын компутер шэбэкэлэринэ гошулаг. АзэрбаЗчан ЕА Кибернетика Институту информасиЗа-Ьесаблама шэбэкэлэри ше’-бэсинин мудири Елчин Эли-Зев: — Эслиндэ АзэрбаЗчан дунЗа компутер шэбэкэсинэ чыхЫб. «Инсан» ассосиасиЗа-сы «Релком» електрон поч-тунун абунэчисидир. Амма бу муэссисэ «Релком»дан Залныз коммерсиЗа хэбэрлэ-ри алыр. АзэрбаЗчан ЕА-да компутер шэбэкэси Заратмаг лланлашдырылыб. Бу шэбэ-кэ васитэсилэ республиканын елми, тарихи, мэдэниЗЗэти барэдэ дунЗа ичтимаиЗЗэтинэ этрафлы мэлумат вермэк мумкун олачагдыр. Компутерлэр баЬадыр. Она керэ бир нечэ тэшкилатын бирка компутер шэбэкэси За-ратмасы мэгсэдэуЗгундур. АзэрбаЗчанда белэ шэбэкэ-лэр Заранса ТуркиЗэнин телефон хэттй илэ дунЗанын информасиЗа мэркэзлэринэ асанльвгла душмэк олар. Тэлэсмэк лазымдыр. Ьа-мы биздэн хэбэр тутмаг ис-тэЗир-    * Арнф ГУЛШЕВ, «Халг гэзетн»ннн мухбнрн. Тарих тэкрар олунур 0jp3HM9AüjHMH3 дэрс 1АХУД МИЛЛЭТИМИЗИН «АХИЛЛЕС ДАБАНЫ» Гэзетнмнзнн 28 фежрал немрэснндэ «Тарнхин нро-няЗасы» сэрлевЬэсн алтында Кэнчэ шэЬэрннин кенерал-губернатору Худадат бэ) РэфнбэЗоа^ нсттаг ^аны верди]н нфадэни дэрч етмишднк. Матбуатда нлк дэфэ ишыг узу корэн бу сэнэд охучуларын боЗук марагына сэбэб олмушдур. РедакснЗаЗа вурулан зэшслардэ, квндэ-рнлэн иэктубларда охучулар ]епшш нл габаг АзэрбаЗчанда бат верэн Ьадисэлэрлэ сон кллэрдэкн оЗунлар ара-сында ЬеЗрэтамнз охшарлыг олду?уну , бнлднрир, оэ зн мэтлэблэрн аЗдынлашдырмагымызы хаЬнш еднрлэр. ьу мэгсэдлэ Ьэмнн сэнэдн редакснЗаЗа тэгднм етмиш АзэрбаЗчан РеспубАпсасы эдлнЗ]э юзнршш    рмпуб- ликаяын эмэхдар hугу гШунасы Акиф РЭФШЕВЛЭ ке-рушуб сеЬбэт етднк. А. РэфнЗев нстэр дахнли яшлэр на-зирнннн муавннн ншлэркэн, нстэрсэ дэ Jemi вэзнфэдэ кечмиш ДГМВ этрафында баш верэн Ьаднсэлэрян нчэ-рисиндэ олмуш, дэфэлэрлэ гаЗнар нвгтэлэрэ кетмнш, ер-мэннлэрнв торэтднклэрн нэЬшнлнклэрн оз Квзлэрн илэ кермуш, тэрэфлэр арасында мухтэлнф сэвнЗЗэлэрдэ апа-рылан данышыгларда яштнрак етмишдир. с — Акиф муэллнм, охучу- — Эслиндэ Худадат 6oJ лар Худадат бэЗин шэхснЗЗэ- Ьэбс олунандан сонра онун ти барэдэ бир гэдэр кеняш ЬэЗат Золдашы вэ гызы да-мэ'лумат алмаг истэЗнрл'эр. им тэ'гиблэрэ, hap чур — Худадат бэЗ деврунун тэЬгир вэ ишкэнчэлэрэ мэ -керкэмли маарифпэрвэр, хе- руз галыб. Онлары да бир jHpxah зиЗалыларындан олан нечэ дэфэ АээрбаЗчандан Элэкбэр 6aJ РэфибэЗовун or- суркун етмэк истэЗиблэр, лу иди. 1878-чи илдэ Кэнчэ нэ исэ алынмаЗыб. Архивдан шаИэриндэ анадан олуб, Хар-ков Университетинин тибб факултэсини битириб. Илк азэрбаЗчанлы чэрраИ олуб. АзэрбаЗчан Демократии Рес-публикасынын cahHjJa нази-ри ишлэЗиб, 1910-чу илин маЗында она Кэнчэнин кене-рал-губернатору вэзифэси тэклиф олунуб. Лалныз Кэнчэ чамаатынын тэ’кидиндэн сонра разылыг вериб. Бир шэрт-лэ: кунун Зарысьшы губер-наторлугун ишлэри* илэ. сонра Ьэкимликлэ мэшгул ола-чаг. Касыблара, имкансызла-ра эл тутар, онлары пулсуз муаличэ едэрди. МаЗ аЗында ермэнил^р тэк-чэ Кэнчэдэ уч кун эрзиндэ он ики мин азэрбаЗчанлыны гырыблар. РэфибэЗлилэр нэслинэ дэ олмазын зулм едиблэр. Гы-рылан гырылыб, галанлары исэ суркун олунуб. Озу дэ бир нечэ дэфэ — 1920, 1929—31.    1937—38    вэ 1948-'ЧИ иллэрдэ элимэ бир    сэнэд кечиб. 1943-чу ил августу« 27-дэ республика    Халг Ддхили Ишлэр Комнссарлыгы (ко-миссарлыга ермэнилэр рэЬ-бэрлик едврдилэр) суркун олунасы адамларын сиЗаЬы-сыны Мирчэфэр Багьгрова тэгднм едиб. СиЗсФыда ваИир ханымла Никар ханы-мын да адлары вар. Багы-ров тайчэ оиларын адлары гаршысындая гырмызы карандаш л а «оставит» 1азыб. Нэ учун рэЬм едиб? Муэм-малы ‘мэсэледнр. Амма «бэЗ йэсли», «бэЗ гызы» дамгасы емру боЗу онларын башына гахыич олуб. Ьагсызлыглар чохдур. Эслиндэ буилар би-зэ дэрс олмалыдыр. Тээссуф ки, бу кун ЬакимиЗЗэтэ чан атан бэ'зи гуввэлэр дэ бол. шевиклэрин ¿олу илэ кедир-лэр. УнутмамалыЗыг ки, 1920-чи илдэн бэри бутун АзэрбаЗчан халгына гаршы кено-сид си)асэти Зеридилир. Ьэм дэ бу сиЗасэт пдаялы ша_ ЧО’ЧН MJIJJcíидс».    Н“ J    1 — Бэс нэ эчэб, Худадат килдэ апарылыб, зиЗалыла.^ бэЗин ЬэЗат Золдашы Чэва- рьгн — халгын керэн кезу-Ьир хавыиа, гызы Никар ха- нун, душунэн бе1нинин мэЬ-ным РэфибэЗлнЗэ аман вер- винэ Звнэлдилиб. Рэфибэ-днлэр, даЬа дэгнг десэк он- >овлар кими о гадэр нэсил-лары суркун етмэдилэр? лэрэ диван тутулуб ки... Ар- хивлэрэ кедиб бутун бунла-ры галдырмаг лазымдыр. Бу саИэдэ академик 3Hja БунЗедовун хвдмэтлэри хи-суси rejA олунмалыдыр. Белэ сэнэдлэрин мэтбуатда ишыг узу кермэси Ьэр шеЗ-дэн эввэл, халгын кезуну ачыр. — Бу мэ’нада Худадат бэЗнн нфадэсн хусуснлэ акту а лдыр. — Бэли, бу сэнэд о девр-дэ Кэнчэ губерниЗасында. Гарабагда кедэн просеслэр. баш верэн Иадисэлэр барэдэ догру-дуруст тэсэввур За' радыр. Истинтаг ишиндэ тэчрубэси олан бир hyryr-шунас кими fleja билэрэм ки, Худадат 6aJ миллиЗЗэт-чэ ермэнн олан мустэнтиг гаршысында озуну лэЗагэт-лэ, агаЗана апармыш, Ьеч нэдэн чэкинмэ]эрэк, чэса-рэтлэ сезуну демишдир. Худадат бэЗин ифацозн hy-гуги диллэ десэк, сэрбэст ифадэ деЗил, иттиИзм ха-рактери дашыЗан су ал л ара чаваб верэн ифадэдир. Бу-(Иунла белэ,1 он^н мугэссир олдуруну субут едэн эсас тапылмамышдыр. Ифадэ дан чох мэтлаблё^) аЗдынлашыр. Чилддэн-чйлдэ кирэн ИиЗ* лэкэр душманин таныш си-масы кезумуз гаршысына кэлир. Бир даЬа Зэгин едир-сэн ки; душмэн елэ Ьэмии душмэндир. Сэнэдлэр арасында онун узунэ дуран ер-мэнилэрин ифадэлэри дэ вар. Елэ бил Иамысы бир гэлиб дэн чыхыб. • — Керунур тарнх тэкрар олунур... — Озу дэ нечэ? Баш верэн Ьадисэлэр. апарылан да-нышь!глар, Зазышмалар. гэтллэр, тэхрибатлар бир-биринэ о гэдэр бэнзэЗир ки. иллэри дэЗишик с ал маг олар. Ьадисэлэр еЗни ссе-нари узрэ давам едир. Мэ-кэр Хочалы фачиэси о девр-дэ Кэнчэбасарда. Гарабагда ермэнилэрин терэтднк-лэри вэЬшиликлэркн мэн-тиги давамы. кулминасиЗа негтэси деЗилми? ДунЗа чох гыргынларын шаЬиди олуб. Амма белэ диван Ьеч бир халга тутулмаЗыб. Ьеч бир муЬарибэдэ Ьэлэ ЬэЗаты дэрк етмэЗэн, дилсиз-агьгз- сыз мэ’сум кврпэлэрэ. чэ-лиЗинэ сеЗкэнэч^Зкэнэ га-чыб чаныны гуртармаг ис. тэЗэн тагэтсиз гочалара, ал. лапдан имдад дилэ]эн Ьами-лэ гадынлара. намуссузлуг-данса влуму устун тутан ба-кирэ гызлара, кем экс из хэс. тэлэрэ, Заралылара, Ьэтта онларын чэсэдлэринэ гаршы белэ вэЬшнлнк терэдил. мэЗиб. Эсл кеносид бах бу-дур. Буну аллаИ кетурмэз. — Худадат 6ajHH совраны TaxejH да охучулары мараг-лаядырыр. — Сэнэдлэрдэн белэ мэ’-лум олур ки, маЗын 20-дэ A. MHKOjaHbiH сэрэнчамы нлэ ону 11-чи ордунун хусуси ше'босннин ихтиЗарына вериблэр. Сонра Наркин ада-сында куллэлэниб. —- Детмнш нл эсляядэ бир ннсая емрудур. О дварун шаЬндлэрнндэя саг галан. лар да вар. Бас, олуб кечан-лэрн на тез белэ унутмушуг? — Башымыза нэлэр кэ-лирсэ садэлевЬлуЗумуздэн, олуб-кечэнлэри тез унут-магымыздан кэлир. Лалан вэ'длэрэ. сахта коз Заш-ларына Заман тез инанырыг. Душмэн бу ээиф JepHMH3a ¿ахшы бэлэддир вэ ондан мэЬарэтлэ ист ифадэ едир. Бу ону кестэрир ки, душ-.мэнчидиЗи садэлевЬлуклэ унудан биз олмушуг. Ермэнилэр ез эчдадларынын мэн фур эмэллэрини бир ан белэ Заддан чьаармыр, бу ку-нумузэ гэдэр гэлблэриндэ jama дыб, кирэвэ кезла^кр лэр. Амма Ьаггын гэлэбэси шэксиздир. Душмэн нэ гэдэр кучлу, архалы олса да •Ьагг бкзим тэрэфимиздэдир. Мэни нараЬат едэн рес публикада сон деврлэрдэ Заранмыш reJpH-саглам пси. холожи муЬитдир. Истэр, Jy-хары тэбэгэлэрдэ.    девлэт рэпбэрлиЗи сэвнЗЗэсиндэ, ис< тэрсэ дэ ашагыларда кучлу чэкишмэ кедир. Сон иллэрдэ керун нэ гэдэр рэЬбэр дэ-jHuiMHiuHK. Бут\’н    бунлар диггэтимизи эсас    мэсэлэ. лэрдэн ЗаЗындырыр, душмэн гаршысында кучумузу азал-дыр. СеЬбэти Зазды: Гудрат ПИРИЛЕВ. Г- tt V ' JAPAJIHJIAPA BAJPAM СОВГАТЫ Хачмаз раЗонунун Набран 4нзибати эразисиндэ Заша-|ан агсаггаллардан, муэллим зэ шакирдлэрдэн ибарэт бир 'рун Гарабаг кэндлэриндэ. Хочалы шэЬэриндэ Зарала-нан, Ьазырда Семашко ады- на хэстэханада муаличэ олу-нан хэстэлэрин гонагы олмуш, онлара 6ajpaM совгаты вэ он мин манат нагд пул кэтирмишлэр. Онлар белэ керушлэри давам етдирэчэк. лэрини билдирмишлэр. (Азэринформ). ГРОЗНЫЛМ ГОНАГ ДЕДИ КИ МусаЬибимиз Грозныдан кэлмнш политолог Адам АмаЗевднр. — Биз езумузу Ьэмишэ азад Гафгазын азад халгы кими Ьисс етмишик, — де-Зир. — Бу ев. бу JypA. бу Зува Терекдэн Араза гэдэр бутев бир эразини эЬатэ едир. БакыЗа кэлишимин сэ-бэби АзэрбаЗчанын бу кун-лэр кечирди|и ЬэЗечандыр. Торпагыныздакы муЬари-69 Ьаггында эсасэн рус мэн-бэлэриндэн алдыгымыз мэ'-лумат чох сэтЬи иди. Москванын BepAHjH хэбэрлэрин гэрэзкар олдугуну дэрЬал дуЗдуг. Она керэ дэ Ьэр ше-JtH ез кезлэримлэ кермэк истэдим. Ермэнилэр Заныл-мьгшлар. Онлар рус импе-риЗасынын элиндэ алэтэ чеврилмэклэ бутун Гафгаза — умуми евимизэ хэЗанэт етмишлэр. Мэи бурада Хочалы фачиэсини экс етдирэн видеолентлэрэ бах дым. Садэ чамаатла сеЬбэт етдим. Бу чинаЗэти бутун flyHja ичтимаиЗЗэтинэ чатдырмаг лазымдыр. Ajpbi-ajpbi рэЬбэр-лэрин васитэчилиЗи езуну-рекламдан башга бир iuej деЗил. Ахы гоншу JeHa дэ уз-узэ галыр. Узбэуз, тэкбэ-тэк вурушмаг кишилиЗинэ малик олмаг лазымдыр. Баз-кэ белэ оланда Ьеч гоншун-ла вурушмаг истэмэЗэчэксэн?! Ермэнилэр баша душмур-лэрми ки. онлар АзэрбаЗчанын сэрвэти олмадан бир ан да jaiuaja билмэзлэр? Эн торхулусу одур кн. гоншу-ларыныз буну баша душэн-дэ чох кеч ола билэр... Базар игтисадиЦаты: проблемлэр, рз'}лэр Кечид сэбэблэрдэн 6amnajbip Базар игтисадиЗЗаты кими олдугча мурэккэб. чох-чэЬэтли, ‘ мевчуд шэраитэ уЗтун мунасибэт вэ диггэт тэлэб едэн бир просесин ме-ханизмини, елэчэ дэ конкрет мэгамда спесифик хусусиЗ-Зэтлэрини, гаршыЗа чыха-чаг проблемлэрнн кеклэ-рини билмэдэн бу саЬэдэ аз-чох м\*вэффэги33эт га-занмаг, беЬрандан гуртулмаг мумкун деЗил. СеЬбэтимизи базарын Ьэмин тэлэблэринэ истш’амэтлэндирмэЗимиз дэ бунунла баглыдыр. Догрудур. АзэрбаЗчан базарын иякиша-фы учун кучлу дотенсиал имканлара. зэнкин Зералты вэ Jeрусту сэрвэтлэрэ малик надир елкэлэрдэн биридир. Р^спубликамызьгн истэр мевчуд тэбии сэ{жэтлэри мад-ди не’мэтлэрэ чевирэн, ис-тэрсэ дэ онлары мэнимсэЗон кифаЗэт гэдэр истеЬсалчысы вэ истеЬлакчысы вар. Биздэ Ьэр квадрат километра 80 нэфэр ДЛтиДУЗУ Ьалда, дун-Зада 38. Авропада 67. Аси-Зада 71, кечмиш ССРИ-дэ чэми 13 нэфэр душур. Лакин бутун бунлар кечнди тез-лэшдирирми? Тээссуф ки, jox. АзэрбаЗчанда базарын инкишаф caBHjj9CH вэ туту-му кечмиш иттифагын орта кестэричилэриндэн хеЗли ашагы олуб. - Адамбашына милли кэлир истеЬсалы орта иттифаг кестэричисинин 56 фаизини, адамбашына не. теЬлак исэ 57 фанзинн тэш-кил едиб. Мэ’лум олдугу кими, истеЬ-£ал олунан милли кэлнрнн Ьеч дэ Ьамысындан рес публикада нстифадэ едилмир вэ истеЬ-салла нстифадэ арасында фэрг узун муддэт 2 милЗард маНатдан артыг олмушдур. Ьазырда АзэрбаЗчан шэраи. тиндэ базарын эн MyhyM чэ-Ьэтлэриндэн бири тэлэб вэ тэклиф арасында коскнн фор-гин олмасыдыр. Халг тэсэр-руфатынын база саЬэлэриндэ мэркэзин инЬнсары, респуб-ликада истеЬсал едилэн мэч_ му мэЬсулун 40 фаивинин кон ара апарылмасы    милли истеЬсалымызы иттифагын халг тэсэрруфаты комплексными еЬтиЗачларына табе едиб. Лалныз бирчэ мисал кестэр-мэк к«фаЗэтдир: 1940-1987-чи иллэрдэ Зункул сэнаЗе мэЬ-суду чари гиЗмэтлэрлэ 10/4 дэфэ. jejHHTH сэнаЗеси мэЬ-сулу 17,7 дэфэ артдыгы Ьалда ‘ металлуркиЗа комплекси 3.764 дэфэ, нефт-кимЗа сэнаЗеси 381 дэфэ. машьшгаЗыр-ма 382 дэфэ артмышдыр. ШубЬэсиз бу. обЗектив тэлэ-бин тэ’сири илэ деЗил, иттифагын тэсэрруфат комплекси-нин еЬтиЗачлары илэ элагэ-дар иди. Тэсадуфи деЗил кн, истеЬсал олунмуш rapa металлуркиЗа мэЬсулларынын тэхминэн 80 фаизи, кимЗа вэ нефт кимЗасы сэнаЗеси мэп-сулларынын 64 фаизи, ма-шынгаЗырма вэ Заначаг сэнаЗеси мэЬсулларынын 30 фаиздэн чоху, бутевлукдэ сэ-Haje мэЬсулунун тэхминэн ja-рысы кэнара кендэрилиб. Республиканын ез еЬтиЗачлары учун деЗил, иттифагын халг тэсэрруфаты комплекси-нин тэлэблэринэ yJryH ола-раг Зарадылмыш бу нэЬэнк комплекс иттифаг базары на багланыб. Гара металлуркиЗа да тэлэбатын тэхминэн 90 фаизи, элван металлуркиЗада тэлэбатын 41 фаизн кэнатаан кэтирИлэн маллар Ьесабьша едэнилиб. 0зу дэ кэтйрилэн ’ малларын чоху Ьазыр мэЬсул деЗил. Мэсэлэн. Бакы Кон-дисионер Елм-ИстеЬсалат Бирлнзи лазым олан ehnija4-ларын 80 фаязини, Ьазыр мэпсул комплектлэшдиричи деталларын 99 фаизиш кэ-нардан алыр. Башга бир чох нэпэнк истеЬсал бнрликлэри да тэхминэн е|ни вэзиЗЗотдэ-днр. АзэрбаЗчанда истеЬсал ва-ситзлэри базарынык фэалн]-Зэлшдэ девлэт «нЬнсары Ьа- кимдир. Лакин кечмиш итти-фагдан фэргли олараг игти-саднЗЗатымыз девлэтин Нки_ гат (мэркэзин вэ Зерли дев-лэт структурунун) амирлиЗи-на мэ’руз галыр. Узун муддэт истеЬсал васитэлэринин девриЗЗэси мадди-техники тэчЬизат формаскнда ЬэЗа-та кечирилиб. Бу «сэ базар анлаЗышындан узаг олан белку системидир. Бутун еЬти-Затлар сэрбэст деЗил, мэр-кэзлэшдирнлмиш гаЗдада тэс-диг еднлмиш планлар эсась.н-да, инзибати амирлик систе-мннин принсиплэринэ уЗгун белушдурулуб. Бу кун истеЬсал васитэлэри базары башлыча олараг девлэт базарындан ибарэтдир. ИстеЬсал васитэлэри узэрйн-дэ девлэт мулкиЗЗэти онларын девриЗЗэсннин дэ девлэтин элиндэ чэмлэшдирйдмэсинэ имкан Заратмышдыр. Базар игтйсадиЗЗатына кечид, ез-лэшдирмэ програмынын тэт-биги, топдансатыш тичарэти-нин кенишлэнмэси, истеЬсал васитэлэри базарында девлэт И1й1нсарынын зэифлэмэси вэ арадан галхмасы мустэгкл игтисадн ваЬидлэрин бу саЬэдэ ролу нун артмасы учун шэра^г Зарадыр. ИстеЬсалла истеЬлак арасында муЬум элагэлэндиричи Ьэлгэ олан базар мунаейбэт-лэриндэ истеЬлак маллары. нын базары хусуси эЬэмиЗЗэтэ малвкдир. ИстеЬлак маллары . базарынын вэзиЗЗэти кениьц тэкрар истеЬсал просескнин нормал кедиши учун «муЬум Шэртлэрдэн биридир. ИстеЬлак васитэлэри базарынын вэзиЗЗэти дэ оиздэ тэшвиш догурур. Мэ’лум олдугу КИ-ми, истеЬсал васитэлэри ис. теЬсалыкын устун артмасы Ьаггында муддэакын АзэрбаЗчанда да денмэдэн тэтбиг едилмэси нэтичэсиндэ бу кун • сэнаЗе мэЬсулунун дерддэ уч гэдэри истеЬсал васитэлэри истеЬсалындан ибарэтдир. МугаЗнсэ учун деЗэк ки. Тур- кйЗэда е’маледйчй сэнаЗе мэЬсулунун ¿алныз 14 фаизи иНвестисиза малларындан ибарэтдир. Ара маллары исэ 42—43 фанз тэшкил еднр. ТуркиЗэда сэнаЗе мэЬсулунун 43—44 фаизи истеЬлак малларындан ибарэт олдугу Ьалда АзэрбаЗчанда чэми 25— 26 фаиздир. ДунЗа ТЭЧРубЭСИНДЭ JejHHTH мэпсул лары, Ьэр шеЗдэн эввэл нсэ тахыл база!« дахи-ли базарын апарычы саЬэсй-дир. Ьалбуки зэнкин тэбии сэрвэтлэрэ малик олан flHja-рьсмызда эрзаг мэЬсуллары базарынын эсас xycycHjJaTH кэнардан кэтнрилэн малла-рын óeJyK устунлук тэшкил етмэсидир. Пэракэндэ сатыш тйчарэти васитэсилэ сатылан эрзаг мэЬсулларынын чох чуз’и Ьиссэси Зерли мэнбэ-лэрдэн алыныр. Сон девряэрэ гэдэр истеЬсал етдиЗивгаз Зункул caHaJe мэЬсулунун 64,4 фаизи, ЗеЗинти мэЬсулларынын 53,3 фаизи кэнара апарылырды. ИстеЬлак васитэлэри базарынын вээиЗЗэтини, Ьэмин мэпсулларыи истеЬсалы вэ белкусу нлэ Занащы, эЬали-нин алычылыг ra6H5iHjjarH муэЗЗэн едир. Базарын ке-нишлэнмэсиндэ бу сонуичу амил, эслиндэ, Ьэлледичи рол о}наЗыр. Ахы эЬалинин алычылыг габилиззэтн илэ мэЬ-дудлашан истеЬлак тэлэбаты-нын Ьудудлары, Ьэр шеЗдэн эввэл, вэтэцдашларын фэрди кэшрлэринин сэвиЗЗэсн илэ муэЗЗэн едилир. Гафгазда, о чумлэдэн АзэрбаЗчанда ЬэЗат сэвиЗЗэсИнин Зуксэк олмасы Ьаггында фикир Занлышдыр. Фактлара мурачиэт едэн: 1988-чи илдэ АзэрбаЗчанын халг тэсэрруфатында Ишлэ-Зэн фэЬлэ вэ гуллугчуларын орта аЗлыг эмэк Ьаггы ССР И узрэ орта кестэричинин чэми 77,3 фаизИнИ, сэваЗедэ 83.0 фанзинн, кэнд тэсэрруфатында исэ 63.1 фаизини тэшкил етмишднр. Мэ’лум Ьэгигэтдир ки, кечмиш иттифагда фэрди кэ-лирлэрин мэЬдудлугу бу кэ-лирлэрин башлыча олараг истеЬлак мэгсэдлэринэ сэрф едилмэсини шэрглэндирмиш-дир. Статистика кестэрир ки, елкэдэ аилэ будчэсинин орта Ьесабла 78 фаизи истеЬлак мэерэфлэринэ сэрф едилнб. 0зу дэ аилэЗэ даяйл олан адамбашына мэчму кэлир нэ гэдэр аз олубса, бу кестэричи о гэдэр Зуксэлиб. Мэсэлэн, адамбашына мэчму кэлир 100 маната гэдэр олан айлэ-лэрдэ бу Ьэдд 81 фанз. 75 маната гэдэр олан аилэлэр-дэ исэ 90 фаизэ чатыб. Республикада эЬалинин мэЬдуд вэ езунэм^хсус алычылыг габилиЗЗэти тичарэ-тнн дэ умумн СЭВИЗЗЭСИНи 33 структуруну муэЗЗэн етмиш-дир. ИстеЬсалчылар истеЬ-лакчылар узэриндэ ез Ьекм-ранлыгыны Заратмыш вэ узун муддэтднр ки, горуЗуб сахла-Зыр. ЭЬалинин алычылыг габилиЗЗэти илэ чидди сурэтдэ мэЬдудлашмыш тэлэб вэ тэклиф арасында уЗгунсузлуг. мал чатышмазльггынын кут-лэви Ьал алмасы бу амИрлиЗи шэртлэндириб. Бу вэ За ди-кар мэЬсул невлэрн истеЬ-салынын муЬум Ьяссэсинин инЬисар вэзиЗЗэтиндэ олан нэЬэнк муэссИсэлэрдэ чэм-лэшмэси дэ бу мэсэлэдэ муЬум рол оЗнаЗыр.% 'Базар штисадоЦЗатынын нормал фэалиЛэт костэрмэси учун истеЬсалчынын бэЗэнил-мэ}эи маллары бюардая узаглашдырмаг кмканы олмалыдыр. Бело бир имканын олмамасы истеЬсалчыЗа кеЗ-фиЗЗэтсйз мэЬсуллары сатмаг. •онларын гиЗмэтини эсаслы-эсассыз артырмаг учун шэраит Зарадыр. ИстеЬсал илэ истеЬлак арасында муЬум элагэлэндиричм Ьэлгэ олан тичарэт исэ Заранмыш кут-лэви мал гытлыгы шэрайтин-дэ истеЬсала тэ’сир кестэрэ билмяр. Чунки о белэ бир шэ- «Ишыг» нэшриЗЗатынын плакаты. Новруз нэ вахт кэлир? ра!#тдэ «Ьэр нэ вернрлэреэ, кетур» принсипи эсасьжда ишлбмэЗэ мэчбурдур. Эксинэ, кутлэви мал гытлыгы Ьэмин малларын даЬа элверишли шэраит 1аранана гэдэр тичарэт аноарларында кизлэди-либ сахланылмасына вэ меЬ-тэкирлнЗин кенишлэнмэсинэ бир нев комэн едир. . Базар игтисадиЗЗатында бу вэ За дикэр мэЬсулун тиЗ-мэтинин артмасы Ьэмин мэЬ-сула тэлэбин азалцасы илэ нэтичэлэнир. Бу Ьалда истеЬ-салчы За Ьэмин мэЬсулун гиЗмэтини ашагы салмалы, За да тэлэбин чох олдугу дикэр мэЬсулун истеЬсалы илэ мэтру л олмалыдыр. Лак ни ис-теЬлар хэрчлэринин муЬум Ьиссэсини эн зэрури тэлэоат малларына сэрф етмэЗэ мэч-бур олан АзэрбаЗчан эЬалиси чэтин ки, бу мехатйм васитэсилэ истепсалчылара сэмэ-рэлн тэ’сИр едэ билсин. Базар игтисадиЗЗатынын формалашмасы вэ инкишафы учун истеЬсал васитэлэри базары вэ истеЬлак маллары базары илэ Занашы гиЗмэтли кагызлар базарынын да ролу беЗукдур. Лакйи республика. Да мэчму базар механизми ичэрисиндэ бу нов базар эн ээиф инкишаф етмяшдяр. Бутун "базар, невлэрн илэ танышлыг кестэрир ки, АзэрбаЗчан да кейиш тэкрар истеЬ-салын шэртлэринин тэ мин едилмэсяндэ базарын ролу олдугча мэЬдуддур. Тэдричэн формалашдырылан базар механизми нгтисадиззатын тэнзимлэнмэскядэ инзибати амирлик усулларыиы лэгв етмэЗэ, мувафиг олараг игтиса-ди тэ’сир васитэлэринин ро-луну артырмага Зонэлдилмэ-лидир. ДумЗамалЫ ВОЛИДВВ. Авэрба 1чаиЕА Шэр«шт ^1с»иг ИМстыгучунум и* ь* нум», МРЯИЛД ММ. р*- Тэгвимлэ бйглы АзэрбаЗчан алимлэринин дэ тэдги-гатлары олуб, лакин бу кун онлар Ьаггында мэ’луматы-мыа аздыр. МэшЬур астроном вэ pHja3HjJaT4bi Н. Туси XIII эердэ «Тэгвим Ьаггында» эсэр Зазмышдыр. Ьич-ри VI эсрин мунэчч^млэрин-дэн Фэридэддин Шнрвани отуз иллик эмэЗнн бэЬрэси олан астрономии тэгвим л эри нлэ мэшпурдур. Шнрванлы шайр Фэлэкмнин дэ нучума аид эсэрлэрн варды р. Буна керэ дэ тэхэллусу Фэлэки олмушдур. Тэгвим илнндэ вэ тэгвим аЗында суткаларын саЗы там олмалыдыр. Лакин тэгвнмин эсасландыгы нэ тропик ил, нэ дэ AJ сэфЬэлэринин тэк-рарланмасы деврлэри там эдэдлэрлэ ифадэ олунмур. AJ сэфЬэлэринин тэкрарлан-масына эсасэн гурулмуш тэгвим A3 (Гэмэри) тагвими, тропик илэ эсасэн гурулмуш тэгвим исэ Кунэщ (Шэмсн) тэгвими адланыр. Бунларын Ьэр икисиндзн нстифадэ олундугда тэгвим AJ-Кунэш (Гэмэри-Шэмси) тэгвими адланыр. AJ тэгвиминин тэтбиги Ислам дининин гэбул едилмэси илэ сых баглыдыр. 12 aj-дан ибарэт олан A3 или тэг-виминдэ вахт олчусу заманы Aj сэфЬэлэринин (ÀJ сэтЬи-нин ишыгланан Ьнссэсинин керунмэси) тэкрарланмасы позулурду. Буну арадан галдырмаг учун Aj тэгвиминдэ тарихдэ «турк девру» кими галмыш бир Зенилик едил-миш, Ьэр сэккиз илдэ уч дэфэ илин ахырынчы ajbi олан зулЬэччэЗэ 30-чу кун элавэ олунмушдур. Бу, тэгвнмин дэгиглиЗини артырмышдыр. XVI эерэдэк ТуркиЗэдэ Ьэмин тэгвимдэн нстифадэ ет-мяшлэр. Шэрг елкэлэринин эксэ-риЗЗэтнндэ Aj тэгвиминдэн нстифадэ олунмасына бахма-Japar Лерин ез орбити 6oJyH-ча Ьэрэкэти заманы Заз бэ-рабэрлнЗи негтэсини кечмэ-сини дэгнг билирдилэр вэ Ьэмнн куну Новруз баЗрамы кими геЗд едирдилэр. Субут учун Чэлали тэгвиминин Japan ма тарихини Jafla салаг. 1074-чу илдэ шаир-астро-ном Омэр ХэЗЗам досту. Иран девлэтинин Ьакимлэ-риндэн бири олан Малик шаЬдан тэгвим ислаЬаты барэдэ тапшырыг алды. Фэхри ады Чэладэддин олан Мэлик шаЬ Иран девлэтиндэ нэин-кн вахт ЬесабланмасыЬын там астрономии дэгиглиЗини, Ьэм дэ инзибати вэ малиЗЗэ ишлэринин rajflaja салынма-сында мукэммэл тэгвнмин зэрурилиЗини Ьисс едирди. Ади вэ узун иллэрин елэ ар-дычыллыгла тэкрарланмасы тэлэб олунурду ки. ]ени илин -- Новрузун кэлмэси Кунэ-шин Заз бэрабэрлиЗинэ кеч-МЭСИНЭ yJryH олсун. Омэр XaJJaM сэккиз астроном вэ риЗазиЗЗатчы илэ бу мэсэлэ-нн Ьэлл едэрэк. хусуси му- шаЬидэлэрлэ Ja3 бэрабэрли-Зини муэЗЗэнлэшдирди. Бе-лэликлэ. И ранда 1079-чу илдэн Мэлик шаЬын ислаЬаты нлэ III Лэздкирдин тэгвими-ни эвэз едэн Кунэш тэгвими ишлэдилмэЗэ башланды. Бу тэгвимэ Омэр ХэЗЗам, jaxyA «султан тэгвими» дэ деЗир-лэр. Лени ил фэрвэрдин aju-нын 1-нэ (21 март) yJryH кэ-лэн Чэлали тэгвими И ранда XIX эсрин орталарыиадэк ишлэдилмишдир. Чэлали тэгвиминэ керэ бир ил 365 суткадан ибарэт иди вэ Ьэр 33 илдэ (бир гэ-ринэ) сэккиз дэфэ илин кун-лэринин cajbi Зоб сутка гэбул едилирди. Омэр X3jjaM тэгвими Ьал-Ьазырда бутун думала нстифадэ олунан Григори тэгвиминдэн даЬа дэгиг иди. 4500 илдэ бир сутка xaTaJa Зол верилир. Керкэмли ал им Н. И. Идел-сон Зазыр кн, франсыз инги-лабчыларынын 1792-чи илдэ тэтбиг етдиклэри тэгвим Омэр X9jJaMbiH Заратдыты тэгвнмин еЗнидир. Бир сыра мусэлман алкэ-лэриндэ Кунэш Ьичри тэгвиминдэн нстифадэ олунур. Бу тэгвим системиндэ илин баш* лангычы Лерин Заз бэрабэр-лиЗи негтэсиндэн кечмэси анындан кетурулур вэ нллэр бизим еранын 622-чи илин-дэн Ьесабланыр. 1992-чи ил мартын 20-дэ Кунэш Ьичри тэгвими илэ 1371-чи ил баш-ланыр. 1992-чи ил «Зулун 2-дэ исэ A3 Ьичри тэгвими узрэ 1413-чу илин МэЬэррэм аЗы кирир. Заман кечдикчэ бир чох елкэлэрдэ Григори тэгвими гэбул олунду. Бу тэгвим Лу* ли тэгвими эсасында, Ja ни дердэ там белунэн иллэр 366 сутка. галан уч или исэ 365 сутка гэбул етмэклэ Ье-сабланан вахт чэдвэлидир. Григори тэгвими 1582-чи илдэ 0KTja6pbiH 4-дэ тэтбиг едилди вэ сонракы кун ок-тТабрын 15-и саЗылды. Ита-лиЗа. ИспаниЗа, ПортугалиЗа. Белчика. Франса вэ Даии-марка католиклэри бу тэгвими биринчи гэбул етдилэр. Совет PycHjacbi исэ 1918-чи илин Занварында Зени стилэ кечди. Бэс бу ил Новруз óajpa-мы иэ вахт кэлир? Ьесабли* * малара кора 1992-чи нл иар-тыя 20-дэ умумдунЗа мхты нлэ саат 8.48,1 дагагэ-дэ Лер Заз бэрабэрлнЗи йог-тэсиидэн иечэчэк вэ планет** ммзия шямал Зарымкурэсяи* дэ Заз фэсли башлаиачаг. by Ьаднсэ ресяубликаЬызыи эразисиндэ ш гуршаг »ахты ила саат 11.48 дэгигр в са-fflijaja yjry* кэлир. Гэдим Шэрг тэгвиминэ кэ-рэ 1902 чи ил «rapa MeJatyH» ил иди р. 1920-чи ил дэ Mej-мун или олмушдур. *    ЭтаЗ*    ЭДАЛЭТ, Шам ахы астрофизика рэ- еэдхаиасыныи баш елми ишчисн, ф*зяка-рИ)аз*ЗЗат елмлэра яамизэди. ВЕРНИСАЖ БАЬАРА ЬЭСР ОЛУНУР Т. ИсмаЗылов адына республика ушаг-кэнчлэр ]эри-дычылыгы сараЗыныи ушаг Зарадычылыгывьш шэЬэр бэ-дин галереЗасында ачылмыш сэркисн ’баЬар баЗрамына — Новруз ба]рамыи» Ьэср олун мушдур. БаЬар вернисажы-нын диапазону чох кенрш-дир. Сэркннин ачылышындая эввэл асфалт узэриндэ ушаг рэсмлэриннн мусабигэся ае-чирилмишдир. (Азэринформ) ;