Internet Payments

Secure & Reliable

Your data is encrypted and secure with us.
Godaddyseal image
VeraSafe Security Seal

Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,666,265 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

Search All United States newspapers

Research your ancestors and family tree, historical events, famous people and so much more!

Browse U.S. Newspaper Archives

googlemap

Select the state you are looking for from the map or the list below

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - March 12, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ 12 МАРТ »t№w ИЯ ♦ ЭИ »А««ПАМЬЭ A38PBAJ4AH РЕСПУБЛИКАСЫНЫН TBhCHJl KOHCEIICHJACbl АзэрбаЬан Республикасынын Алн Советн Милли Шурасыныя елм, тэЬсил, дин вэ мэдэш^эт комисси1асы-иын тевоПэси илэ Халг ТэЬсили Назирли]и Азэрба1чанын тэЬсил KOHcencHjacbffibi Ьазырламаг учун хусуси експерт-жшчи групу ]аратмышдыр. Азэрба}чанын керкэмли мутэ-хэссяс-алиилэрн, тэчрубэли маарифчилэр вэ назнрли]ин иэс’тл ишчнлэряидэн нбарэт олаи експерт-ишчи групу Азэрба]чанын тэЬсил консепси|асынын aaJnhacH узэрин-да баша чатдырмышдыр. Ьэмин сэнэди умумхалг музакирэсинэ тэгдим едирик. 1. РЕАЛ везииэт Мустэмлэкэ зулму Ши<ма-ли Азэрба]чанын Jy3 иллэр-лэ формалашмыш тэЬсил эн’-энэлэринэ арыр зэрбэ вур-Мушдур. Ьаким миллэтин Ье-келюнлугуну тэ’мин етмэк мэгсэдилэ, башга саЬэлэрдэ олдуру кими, тэЬсил саЬэ-синдэ дэ милли ajpbi-сечки-лик cnJacaTH }еридилмиш, Азэрба]чан халгынын ичти-маи-игтисади вэ cnjacn дир-чэлишинин гаршысыны ал* маг учуй мутэрэгги милли тэЬсил эн’энэлэри импери}а тэЬсил системинин мут’и эла* вэсинэ чеврилмишдир. Импе-pnja тэЬсил системи бутев-лукдэ эсарэт алтына салын-мыш халгларын, о чумлэдэн Азэрба]чанын руслашдырыл-масына вэ белэликлэ, мустэмлэкэ эсарэтииин «эбэди-лэшдирилмэсинэ» хидмэт ет-мишдир. Мэркэздэ хусуси HHjjema Ьазырланмыш тэд-рис планлары, дэрсликлэр, тэ’лим-тэрб^э системинин эсасында дуран сахта 6ejHэл-милэлчилик вэ халглар дост-лугу принсиплэри бу ишдэ хусусилэ мэнфи рол ojHa-мыш, эслиндэ башга халглар кими, A33p6aj4aH халгыны да милли зэминдэн а)ры сал-маг вэ умумбэшэри flajop-лэрдэн мэЬрум етмэк мэгсэ-ди дашымышдыр. Эсрлэр 6oJyH4a формалашмыш милли тэЬсил вэ эхлаг тэрби}э-си эн’энэлэринин арадан гал-дырылмасына ¿енэлмиш им-nepnja тэЬсил системи, эслиндэ аилэ вэ мэктэб, халг вэ чэмиЦэт арасындакы диалектик элагэни позмуш, тэЬ-силин Ьуманист характеринэ, демократикл^инэ, дини^мэ-дэни элагэлэринэ агыр зэрбэ вурмуш, халгын дили вэ тарихи эн’энэлэри сыхышды-рылмыш, милли дирчэлиш ¡олунда чидди Maneaja чеврилмишдир. Мэгсэ^енлу МуСТЭМЛЭКЭЧИЛИК CHjaC9TH нэтичэсиндэ Азэрба]чанда бир чох надир ихтисаслар са-Ьэсиндэ мутэхэссислэр Ьа-зырланмасынын гаршысы алынмыш, AyHja елкэлэри-нин габагчыл тэчрубэси, мух-тэлиф елмлэрин ajpbi-ajpbi истигамэтверичи саЬэлэри, Ьэрби тэЬсил вэ Ьэрб елми-нин бир чох саЬэлэри азэр-ба]чанлы кэнчлэрин узунэ гапанмыш, бутун бу саЬэ-лэр мэркэзин инЬисарында сахланмышдыр. Бунунла Азэрба^ан халгы умумдун-Ja елми-техники тэрэгги про-сесиндэн, ]ашадыгы рекио-нун бир чох халглары илэ миниллэр 6ojyH4a формалашмыш тарихи-мэдэни элагэ-лэрдэн ajpbi салынмышдыр. Азэрба]чанда тэЬсил эн ке-ридэ галмыш мустэмлэкэ га-нунлары эсасында <мали]1э-лэшдирилмиш, онун мадди-техники базасынын инкиша-фына эЬэми^эт верилмэмиш-дир. ТэЬсил муэссисэлэринин компутерлэшдирилмэ с и н д э ваЬид систем ^радылмамыш-дыр. Бутун бунларын нэтичэсиндэ A3dp6aj4aHbiH муа-сир тэЬсил муэссисэлэри эслиндэ кечмиш умумимпери-Ja тэЬсил системинин дава-мы олараг галмыш вэ бир-би-рини тамамла^н. инкишаф етдирэн, сых элагэли, мус-тэгил вэ демократик эсас-ларла идарэ олунан халг тэЬ-сили системинэ чеврилэ бил-мэмишдир. Вахтыны кечир-миш ганунлар. кеЬнэлмиш норматив актлар вэ структур-лар тэЬсилин инкишафы jo-лунда чидди энкэл олараг галмагдадыр. Тоталитар ре-жимлэ бирликдэ онун учун cBMHjJaBH олан тэЬсил системи дэ ифласа уграмыш-Дьгр. Белэликлэ, етэн тарихи девр эрзиндэ бир сыра урур лар газанылмасына 6axMaJa-раг, Азэрба^ан Ьазыркы вэ-3HjjdTA9 — мустэгшипЦэ ке-чнд деврундэ игтисади вэ со-сиал Ь^атын дурмадан артан еЬт^ачларыны едэмэ]э га-цир олан тэЬсил системинэ малик де]ил. ТэЬсилин инди-ки мэзмуну бутун пиллэлэр-дэ шэxcиJJэтин дун]абахышы-нын дузкун формадашды-рылмасына энкэл терэдир, онун JyKcaK Ьазырлыглы му-тэхэссис олмаг имканыны мэЬдудлашдырыр. Донуб галмыш тэЬсил структурлары. формалары, елми-педагожи фэалиНэтдэ Ьекмранлыг едэн муЬафизэкарлыг идракла реал hajat, диплом вэ аттес-татла биликлэрин Ьэгиги вэ-3hJJ9th арасында гаршыдур ма эмэлэ кэтириб. Пешэка-ры дипломлу савадсыздан aJupMar учун девлэт caenjja-синдэ Ьугуги вэ тэшкилати систем, тэЬсилин ajpbi-ajpbi вэсилэлэриндэ биликлэрин девлэт стандарты Ьазыр ланмамышдыр. Шакирд. тэ-лэбэ, муаллим, идарэетмэ органлары ишчнлэри. Ьабелэ валиде^лэрин педагожи эмэ-Jhhhh нэтичалэринэ керэ Mdc'yBHjjdT ва чавабдеЬлик даирэси ajдынлашдырылма-ив ыш, aMajHH дузкун rajMBT-лэндирилмэси механизми Ja- радылмамышдыр. Республикада тэЬсилин мэзмунунда милли хусуси]-¿этлэр кифа]эт гэдэр нэзэрэ алынмамыш, бу ишин елми-педагожи стратеки]асы муа-сир cэвиJjэдэ ишлэнмэмиш-дир. Тэдрис програмлары вэ дэрсликлэрдэ тэЬсилин мэз-мунуну мYэjjэн едэн елми-педагожи принсиплэр Ьазыр-ланмадыгындан бэсит мэ’-луматла эсаслы елми инфор-маси]аларын гарышдырылма-сы ади Ьала чеврилмишдир. ТэЬсилин тэшкили вэ идарэ едилмэсиндэ инзибати амир-лик методуна устунлук ве-рилмиш, мэктэб hэJaтынын демократиклэшдирилмэси ис-тигамэтиндэ hэjaтa кечири-лэн тэдбирлэр косметик тэ*-мир хараКтери дашымышдыр. ТэЬсил системинин муЬум пиллэси олан ади мэктэблэр мустэгилли]э кечид деврундэ ез гаршыларында дуран чэтин вэ мураккэб тарихи вэзифэлэрин еЬдэсиндэн ла-зымынча кэлэ билмирлэр. Азэрба]чан али мэктэблэри-нин фэали]]этиндэ милли-мэ-дэни зэминлэ умумбэшэри дэjэpлэpин вэЬдэти принсипи позулмушдур; милли зэминэ, турк дун]асы вэ ислам эхла-гынын ]аратдыгы мэ'нэви дэ-]эрлэрэ лазымынча эсаслан-ма]ан али тэЬсил системи умумбэшэри дэjэpлэpдэн дэ кифaJэт гэдэр бэЬрэлэнэ бил-мир. Университет тэЬсили эсаслы сурэтдэ ]енидэн гу-рулмалы, онун статусу вэ структурунда кеклу дэ!ишик-ли;< едилмэлидир. Универси-тетлэр муЬ^’м елм вэ мэДэ-ни]]эт мэркэзлэринэ чеврил-мэли, ]уксэк сивилизас^алы демократик чэмиjjэт вэ девлэт моделинин ишлэниб Ьа-зырланмасында енчул рол о]намалыдырлар. Бу бахым-дан али мэктэблэрин кадр корпусу вэ мадди-техники ба-засы муасир сэвиДэдэн кери галыр. Тэдрисин кeJфиjjэти вэ али мэктэблэри битирэн мутэхэссислэрин Ьазырлыгы ду^а стандартларындан аша-гыдыр. Гэбул системинин тэкмиллэшдирилмэсинэ кэс-кин еЬт^ач вар. галмыш керили]и арадан гал-дырыб J у ксэк сивилнзасиjа-лы чэмиНэт гурмаг, Азэр-ба]чаны думании эн ннки-шаф етмиш демократик дев-лэтлэриндэн бирннэ чевир-мэк кими тарихи вэзифэ го-Jyp. Белэликлэ, мустэгнллн1э кечид девру учун нэзэрдэ ту-тулмуш Ьазыркы консепси]а илэ ]арадылан тэЬсил системи A3ap6aj4aH халгы вэ Азэр-6ajnaH Республикасынын ча-ри вэ стратежи мэнафе^нэ хидмэт едир. ТэЬсил системинин гаршысында дуран бу муЬум вэзифэлэр A3ap6aj4aH Республикасынын Конститу-cHjacbiHa вэ бejнэлxaлг Ьугуг нормаларына ¿JryH олараг hajaTa кечирилир. 3. ТЭЬСИЛИН БАШЛЫЧА ПРИНСИПЛЭРИ Халг тэЬсили ишчилэринин hajaT тэрзини jaxшылaшдыp-маг, нуфузуну ]уксэлтмэк. сосиал мудафиэсини тэ’мин етмэк саЬэсиндэ девлэтин, мэтбуат вэ информасиja ва-ситэлэринин фэали]]эти гэна-этбэхш олмамышдыр. TejpH-истеЬсал саЬэси кими «га лыг» принсипи илэ мали^э-лэшдирилэн халг тэЬсилинин чэми^этдэки муЬум ролу дузкун гиjмэтлэндиpилмэ-миш, тэЬсилэ вэ онун Ьэрэ-кэтверичи гуввэлэринэ бика-нэлик кестэрилмишдир. Халг МуЭЛЛИМИ 49MHjjaTHH эн пне тэ’мин олунан, сосиал-Ьугуги мудафиэдэн кэнарда галан тэбэгэсинэ чеврилмишдир. 2. ТЭЬСИЛ СИСТЕМИНИН БАШЛЫЧА ВЭЗИФЭСИ Мустэгил тэЬсил системи суверен девлэтин эсас атри-бутларындан биридир. Бу ба-хымдан A3ap6aj4aH эразисин-дэ jamaJaH бутун вэтэндаш-ларын ирадэсини вэ мэнафе-Jhhh ифадэ едэн суверен A30p6aj4aH Республикасынын девлэт M9Ha$ejH ]ени. мустэгил тэЬсил системинин Ja-радылмасыны тэлэб едир. Азэрба]чан Республикасынын тэЬсил системи A3apóaj4aH халгынын ичтимаи-сиJacH, игтисади вэ мэдэни дирчэли-шинин эсасында дурмагла бнринчн дэрэчэли фэалн]1эт саЬэсиднр. Бир-бири илэ уз-ви сурэтдэ баглы олан ики муЬум саЬэни — тэ’лим вэ тэ.рб^э просеслэрини эЬатэ едэн Азэрба]чан тэЬсил системи милли зэминэ, турк дун|асы вэ ислам эхлагынын ÍY3 яллэр 6ojyH4a ]аратдыгы мэ’нэви сэрвэтлэрэ вэ умумбэшэри Adjdpndpd эсасланыр, демократик характер дашы-]ыр. Ьамы тэрэфиндэн гэбул олунмуш инсан Ьугугла-ры вэ азадлыгларыны эсас тутур. Á3ap6aj4aHWH тэЬсил системи ез гаршысына дэ-рнн цэ Ьэртэрэфли билн]э, бачарыра, ]уксэк мэдэии^этэ, мэс’уляЛэт Ьиссинэ вэ де-мократнк дун]акерушунэ малик raaxcHjjOT формалашдыр-маг, со]кекунэ вэ A3ap6aJ-чан халгынын азадлыг вэ де-MOKpaTHja эн’энэлэрннэ баглы олан; халгынын милли« эхлагн, Ьуманист, мэ’нэви вэ мэдэии дэ]эрлэринэ дэриндэн ]иДэлэнэн, ону ropyJaH вэ да-им инкишаф етдйрэн; анлэ-сини, Вэтэшши, мнллэтнни севэн вэ данм учалтмага ча-лышан; турк дун]асы вэ ислам эхлагынын |аратдыгы дэ-]эрлэрэ ДОэлэнэн; инсан Ьу-гуглары вэ азадлыгларынё Ьермэт едэн; мустэгил душу-вэн; 1уксэк эхлагн вэ мэ’нэ-вв ке|фиJJэтлэрннэ, демокра-тнклн]инэ керэ дун|анын эн габагчыл елкэлэринин вэтэн-дашлары caBHjjacHHAa дуран саглам |урддашлар ]етншдяр-■ак вэ бя^шла агыр мустэмлэкэ режимиядэн мнрас Азэрба]чанын тэЬсил системи мнллн зэминэ, турк дун]асынын вэ ислам эхлагынын JapaiAbiFbi мэ’нэви сэр-вэтлэр вэ умумбэшэри Aajap-лэрэ эсасланмагла ашагыда-кы принсиплэр эсасында гу-4>улур. 3.1. ТэЬсилин демократнк-лэшднрилмэси. Бу принсип мэктэби, тэЬсилин форма вэ методларыны, фэнлэри вэ онларын ejpaHmiMacH муд-дэтлэрини сечмэкдэ ушагла-ра вэ валиде]нлэрэ сэрбэст-лик верир; ушагларын арзу вэ габилиЛэтлэринэ yjryn олараг тэЬсилин тэма]уллу вэ варианты тэшкилинэ им-кан ]арадыр; идарэетмэнин формал структурларыны, инзибати амирлик методларыны рэдд едир. Мэктэбэ сосиал тэ’сисат статусу верир. 3.2. ТэЬсилин Ьуманист-лэшднрилмэси. Ьэмин принсип педагожи просесдэ, тэЬсилин мэзмунунда умумбэшэри дэjэpлэpдэн истифадэ олунмасыны. инсан амилинин кучлэндирилмэсини, шэхеи]-jaT кими Ьэр бнр шакирдин, тэлэбэнин japaAbiMbiJibn4 габи-.Tuj ]этлэринин инкишафы учун элверишли шэраит ja-радылмасыны, педагожи ун-cHjjaTHH сэрвэтэ чеврилмэ-сини нэзэрдэ тутур. ТэЬсил просесиндэ елэ шэраит ja-радылыр ки, Ьэр бир jeHH-]етмэ, кэнч оз фэали]]этин-дэ. мунасибэтиндэ. yHcnjjo-тиндэ, у гу рун да, сосиал му-дафиэсиндэ, озунумуэ^эн-лэшдирмэ вэ езунудэркетмэ-дэ буна чидди еЬти}еч Ьисс етсин. 3.3. ТэЬсилин Ьуманитар-лашмасы. Бу принсип Ьума-нитар фэнлэрин * статусунун артырылмасыны. биртэрэф-ли технократик мё^лэрин арадан галдырылмасыны, тэЬсилин милли вэ умумбэшэри характер дашымасы-ны, TapnxH-HAeja зэикинлик-лэри илэ эЬатэ олунмасыны нэзэрдэ тутур. Бу просесдэ инчэсэнэт, эхлаг. MaAaHHjja-тин башга саЬэлэри, Ьабелэ дикэр мэ’нэви сэрвэтлэр муЬум рол ojHajbip. Бутун бун-лар ]арадычылыг габили^э-тинин, образлы тэфэккурун, inaxcHjjaTHH естетик тэрби]э-синин инкишаф етдирилмэси вэ формалашдырылмасынын универсал васитэси Ьесаб олунур. 3.4. ТэЬсилдэ милли вэ ре-кноиал компонентин кучлэн-дирилмэси. Бу принсипэ эса-сэн тэЬсилин мэзмунунда милли xycycHjjamap. адэт вэ эн’энэлэр, зэнкин тарихи 9Aa6HjjaT. халгын AYHja шоЬ-рэтли шэхси]]этлэринин Ьэ-]аты вэ japaдычылыFЫ вэ башга материаллар муЬум jep тутур. ТэЬсилин база вэ варианты Ьиссэлэри japa-дыларкэн бу принсипин ре-аллашмасы тэ’мин едилир. Bypaja ана дили вэ эдэби]-JaT. тэбиэтшунаслыг, инчэ-санэт, тарих. мэдэни]]эт, ди-ни-эхлаги дэ]орлэр, аилэ адэт вэ эн’энэлэри. халгын милли элагэлэри, чограф^асы, фа-унасы. флорасы. eкoлoкиja-сы, мэтбэхи вэ с. дахилдир. 3.5. ТэЬсилин фэрдилэш-днрнлмэси вэ дифференсиал-лашдырылмасы. Ьэмин принсипэ керэ, Ьэр бир ушагын фэрди имканлары, raénnHjJa-ти, мараг вэ ме]ллэри эт-рафлы е]рэнилир, тэ’лим-тэрб^э просесиндэ нэзэрэ алыныр, онун Ьэртэрэфли инкишафы тэ’мин едилир. Бу мэгсэдлэ тэЬсилин база вэ вариантлы Ьиссэлэри оп-тимал элагэлэндирилир. Тэ’лим просесиндэ щакирдлэрин фэрди вэ ]арадычылыг им-канларынын кенишлэнди-рилмэси учун шэраит japa-дылыр. Бу мэгсэдлэ тэма-jy^my, вариантлы, профил синифлэр, тэмajYЛЛY мэктэблэр, хусуси мэктэблэр, ал-тернатив мэктэблэр вэ с. ачы-лыр. 3.3. ТэЬсилин мэзмунунун HHTerpacHja еднлмэсн Принсипи. Охшар. jaxын елмлэр узрэ тэЬсилин мэзмунуну синтез етмэк ]олу илэ фэнлэрин чохлугу арадан гал-дырылыр. Бир сыра фэнлар милли вэ рекйонал амилэ устунлук верилмэклэ, ваЬид YMyMflyHja просеси чэрчивэ-синдэ тэдрис едилир. Бунунла элагэдар олараг мэктэб-ли тэбиэт вэ MOMHjJaT Ьаг-гында там дэjэpли биликлэр элдэ етмэк имканы газаныр. 3.7. ТэЬсилин компутер-лэшднрклмэси. Бу принсип тэЬсилин бутун пиллэлэрин-дэ ашагыдан JyxapnjaAaK, садэдэн мурэккэбэ дотру, 1аш xycycHjjamapH, пешэ вэ ихтисаслар. милли xycycHj- Jamap нэзэрэ алынмагла мэр-Ьэлэлэр узрэ компутерлэр-дэн сэмэрэли вэ системли истифадэни нэзэрдэ тутур. Бунун учун дун!ада вэ республикада топланмыш тэч-рубэ эсасында ваЬид систем ишлэниб Ьазырланмалыдыр. Бунунла JaHamu, тэЬсилин тамлыг, чевяклик, ва-рислик вэ дикэр принсиплэри дэ нэзэрэ алыныр. 4. ТЭЬСИЛИН сэчииэви ХУСУСИЛЭТЛЭРИ Лухарыда кестэрилэн принсиплэр эсасында тэЬсил га-нунлары вэ башга норматив актлар Ьазырланаркэн нэзэрэ алынмалыдыр ки, тэЬсил системи ду^эвн характер дашымалы, Ьугуги бахымдан Ьамы учун элчатан олмалы, парти1аларьш, ичтимаи-CHja-си вэ дини Ьэрэкатларын иде-оложи кестэриш вэ гэрарла-рындан асылы олмамалы, чэ- кэсб едир. Фасилэсиз тэЬсил системинин бутун вэсилэлэриндэ муэллим эсас симадыр. Онун гаршысында ]ени тэлэблэр ^улур. Нэзэрэ алыныр ки, сон иллэрдэ муэллим езунун эввэлки нуфузуну итирмиш, Шичтимаи hэJaтдaкы ро-1залмышдыр. Муэллим-лэркн бир чоху зи]алы ел-чулэринэ чаваб вермир. Буна керэ дэ республика миг-jacындa муэллимин нуфузуну артырмаг учун тэ’сирли тэдбирлэр керулур. Онун мадди вэзиjjэти кеклу су-рэтдэ ]ахшылашдырылыр. Муэллимин сосиал мудафиэ-синэ хусуси диггэт ]етири-лир. Она елэ шэраит japa-дылыр ки, сосиал-игтисади инкишафда ез эмэjинин муЬум ролуну дузкун ги]мэт-лэндирсин, езунун мустэгил девлэтдэки ролуну ади рэс-ми гуллугчу кими дeJнл, ил к невбэдэ, ичтимаи хадим, маарифчи, зи]алы кими дэрк етсин. Ьэр бир ушагын та- ми^этин инкишаф c8bhJJ9- ле,)и учун халг гаршысында синдэн асылы олараг девлэт- мэс’ули]]эт дашыдытыны Ьисс ичтимаи вэ ичтнмаи-девлэт етсин. характери дашымалыдыр.    Муэллим    инкишаф етмиш Азэрба4чанын тэЬсил сис-rv JapaAbiHH maxcHjJaTa чеври-теми еЬкамчылыты рэдд ЛИР- 0 езунун epyAHCHjacbi едир, фасилэсиз характер дашы]ыр. ТэЬсилин фасилэсизл^и мухтэлиф сосиал, сосиалнпси-холожи, елми-техники про-сеслэрлэ шэртлэнир. елми-техники тэрэггинин зэрури нэтичэси кими ме]дана чы-хыр. Инди 49MHjjaTHH haja-тында кеклу flaJmuH^HKnap баш вермишдир. Информаси-ja TexHonoKHjacbi агласыг-маз сур’этлэ инкишаф' едир. Техника вэ технолок^а дурмадан AajHiimp. Эмэк интел-лектуаллашыр. Инсан амили бирннчи дэрэчэли ahaMHjjaT кэсб едир. MaMHjjaTHH Ьума-нистлэшдирилмэси вэ демократиклэшдирилмэси шэраи-тиндэ мэктэбин сосиал ролу хусусилэ артыр. Фасилэсиз тэЬсил кунун башлыча тэлэ-бннэ чеврилир. Фасилэсиз тэЬсилин башлыча иде]асы инсанын эмэк, идрак вэ YHCHjjaT cy6JeKTH кими бутун фэалиПэти бо-jyH4a дурмадан инкишафы-ны нэзэрдэ тутур. fflaxcHjJa-тин формалашмасы вэ ннкн-шафы фасилэсиз тэЬсил про-сесинии бутун вэсилэлэриндэ онун стратежи мэгсэди cajbi-лыр. ШэxcиjJэтин чохчалар-лы тэлэбахынын, онун мэ’нэви сэрвэтлэрэ олан ме]ли-нин, мунасибэтлэр саЬэси-нин, марэгларынын, тэбии имканларынын вэ гaбилиJjэт-лэринин формалашдырылма-сы вэ инкишаф етдирилмэси фасилэсиз тэЬсилин ана хэт-тини тэшкил етмэлидир. Бу стратежи мэгсэдэ наил ол-мадан чэми^этин интеллектуал имканларыны узэ чыхар маг, ]арадычылыг ehTHjama-рындан сэмэрэли истифадэ етмэк мумкун дejил. Шэх-си^этин умуми инкишафы вэ пешэ имканлары учун элверишли шэраит ]арадылма-сы, Ьэр mejAdH эввэл, чох муЬум сосиал вэзифэдир. Фасилэсиз тэЬсил MahnjJaT-чэ девлэт CHjacaTHHHH езунэ-мэхсус саЬэсидир. Бу cnjaca-тин угурла hajaTa кечирил-мэси девлэтин сосиал-игтисади инкишафы илэ онун узви сурэтдэ элагэлэндирилмэсин-дэн, Ьэртэрэфли мали^элэш-дирилмэсиндэн, тэЬсилин елмлэ вэ истеЬсалатла ин-теграси]асындан асылыдыр. Фасилэсиз тэЬсил езунэ-мэхсус педагожи системдир. Онун бутун вэсилэлэри педагожи эмэкдашлыг шэраи-тиндэ фэaлиjJэт кестэрир. Мэктэб рэЬбэрлэри, муэл-лимлэр, шакирдлэр вэ вали-дejнлэpин эмэкдашлыгы онун эсасыны тэшкил едир. Шакирд шэхеи^этинин ej-рэнилмэсинэ хусуси диггэт ]етирилир. Ушагларын эгли инкишафынын ме^арлары вэ нормативлэри дэгиг MyajJaH-лэшдирилир, онларын емо-сионал инкишафы учун Ьэртэрэфли шэраит JapaAb^bip. Шакирдлэрин мараг, габй-ли]]эт вэ пешэ ме.)ллэри муасир усулларла тэдгиг олунур. Мэктэблэрдэ бу мэгсэдлэ психоложи хидмэт тэшкил олунур. Бунунла элагэдар олараг муасир пейхо-физиоложи вэ психоложи ди-агностиканын муасир метод-лары ишлэниб Ьазырланыр вэ тэтбиг едилир. Тэ’лим-тэрб^э просесинин фундаментал вэ тэтбиги проблем л эринии е]рэнилмэси му-э]]энедичи ahaMHjjaT кэсб едир. ТэЬсил вэ езунутэЬ-сил, Tap6Hja вэ езунутэрби]э проблемлэри Ьэртэрэфли аращдырылыр. Али мэктэб педагокикасы вэ психолоки-]асы мэсэлэлэри, jaшлылa-рын тэЬсили проблемлэри ардычыл е!рэнилир. Фэнлэрин тэдриси методикасы муасир психолоюф вэ педаго-киканын наилиМэтлэри эса-сыкда гурулур. Инкишаф етмиш елкэлэрин тэЬсил му-эссисэлэринин иш тэчрубэси этрафлы е]рэнилиб тэдгиг едилир. Бу шэраитдэ республикада педагожи елмлэрин инкишафына хусуси диггэт jeTHpnrap. Фасилэсиз тэЬсил системи структурларынын педагожи-психоложи бахымдан эсаслы олмасы, ajpH-aJpn тэдрис муэссисэлэриндэ тэ’лимин мэзмунунун дузкун MyaJjdH-лэшдирилмэси вэ эсасланды-рылмасы 6ejyK ahaMHjjaT илэ сечилмэли, тэдрис етди- фэннин методикасы илэ ]анашы, психолок^а вэ пе-дагокикасыны, jeни педагожи тexнoлoкиjaлapы, тэ’лимин компутерлэшдирилмэси иши-нин эсасларыиы, ду^а мэк-таблэринин иш тэчрубэсини этрафлы билмэлидир. Бир тэрб^эчи кими онун педагожи усталыгына хусусилэ JYK-сэк тэлэблэр верилир. Муэллим вэ тэрОДэчинин мэда-ниjjэти, илк невбэдэ, унс^-]эт мэдэниjJэти биринчи дэрэчэли эhэмиjJэт кэсб едир. Муэллим ajдын баша душ-мэлидир ки, шакирдлэрэ са-дэчэ олараг б^илик верэн муэллим артыг деврун тэ-лэблэринэ чаваб вермир. Бир шэxcиjJэт кими онларын инкишаф етдирилмэси . вэ тэрб^э олунмасы муэллимин эсас функс^асына чеврилир. Инкишафетднричи вэ тэр-би]эедичи тэ’лим принсиплэри тэЬсилин эсасыны тэшкил едир. Информас^а та’-лиминдэн Japaдычы тэ’лимэ, Ьафизэ мэктэбиндэн фикир, Ьисс вэ фэaлиjjэт мэктэбинэ кечмэк, мэктэби тэдрис му-эссисэсиндэн, сезун эсл мэ’-насында, тэрби]э муэссисэси-нэ чевирмэк, бу joллa тэ’-лимлэ тэрби]энин вэЬдэтини тэ’мин етмэк зэруридир. Фасилэсиз тэЬсилин демократик эсасларла ]енидэн гурулмасында аилэ башлыча вэсилэлэрдэн биридир. Кэнч нэслин тэрб^эсиндэ аилэнин ролу эвэзедилмэздир.. Бэн-зэрсиз адэт вэ эн’энэлэри-миздэн бэЬрэлэнэн халг ле-дагокикасынын "эЬэми]]эти даЬа да* артыр. Бела шэраитдэ Ьэр бир jeниjeтмэ вэ кэнчин бачарыг, мараг вэ гaбилиJjэтлэpи нэзэрэ алынмагла онларын тэЬсиллэ эЬа-тэ олунмасында вaлидeJнлэ-рин Ьугуг вэ сэлаЬи^этлэри артырылыр, онларын девлэт вэ идарэетмэ органларында фэал иштиракы тэ’мин едилир. Фасилэсиз тэЬсил инсанын hэjaты, фэaлиjjэти вэ муна-сибэтлэринин инкишафыны мэгcэдjeнлY етмэк учун зэрури билик вэ бачарыгларын даим '    ■ л.<г ^ ¡V вэ кенишлэндирилмэси просеси-дир. Бурада инсан hэJaты-нын мухтэлиф мэрЬэлэлэрин-дэ ихтисас вэ интеллектуал Ьазырлыгын jYкcэлдилмэcи учун оптимал вариантлар, систем вэ методлар нэзэрдэ тутулур. Орта мэктэбин эсас пиллэсинин сонунда шэхе^-joтдэ езунумуэЛэнлэшдир.мэ ке]ф^]эти формалашдыгьж-дан Ьэмин вахтдан езунутэЬ-сил вэ eзYHYтэpбиjэнин вэЬдэти фасилэсиз тэЬсилин башлыча тэркиб Ьиссэсинэ чеврилир. Фасилэсиз тэЬсил тэ’лим-тэрб^э муэссисэлэри, ихтисасартырма, факултэ, курс, институтлары, кутлэви информатика васитэлэри, мэ’-лумат мэркэзлэри, шэхеи тэЬсил вэ шэхеи тэрби]э Jo-лу илэ hэjaтa кечирилир. 5. ТЭЬСИЛ СИСТЕМИНИН СТРУКТУРУ A3ap6aj4aHbiH тэЬсил системи мэктэбэгэдэр, умумтэЬ-сил вэ пешэ-ихтвсас тэЬси-лини эЬатэ етмэклэ ардычыл вэ паралел тэЬсил структур-ларындан ибарэтдир. 5.1. Ардычыл тэЬсил струк-туруна ашагыдакы тэ’лим-T3p6Hja муэссисэлэри дахил- дир: . — мэктэбэгэдэр T9p6Hj3 муэссисэлэри; — умумтэЬсил мэктэблэри; — пешэ-ихтисас тэЬсили муэссисэлэри. 5.1.1. Мэктэбэгэдэр тэр-би]э. By пиллэ тэЬсил системинин башЛангыч мэрЬэ-лэсидир. Ьэмин пиллэ езуну ики форма да кестэрир; аилэ-дэ — аилэ тэрби1эси; мэктэбэгэдэр ушаг TapÓHja муэссисэлэриндэ — ичтимаи тэр-6hJ3. Мэктэбэгэдэр T3p6Hj9-нин эсас вэзифэси: аилэнин мэнaфejииэ, ушагларын Ьэртэрэфли инкишафы вэзифэлэрин э yJryH олараг онлары милли зэмиядэ смстсмлв тэЬсилэ Ьазырламаг; ушагларын raóHflHjJamapHHH мэг-cэдjвнлY инкишаф етдирмэк. характерлэринин башлыча чэпэтлэрини формалашдыр-маг, физики, мэ'иэви вэ емо-сионал T9p6nj9HH дузкун эла-гэлэндирмэк. Эгли, физики тэмринлэрдэн. компутер oJyH-ларындан истифадэ едилир. Бу муЬум вэзифэлэри угурла haJaTa кечирмэк учуй мэктэбэгэдэр T9pOHj9 МуЭССИСЭ-ЛЭрИНИН иши 1енидэн гурулур. Ьэмин просесдэ ашагы-дакылара муЬум диггэт -Je-тирилир; — эмэк, харичи дил, рэсм вэ б. фэнлэр уррэ кадрлар Ьазырланаркэн ушаг багча-лары нэзэрэ алыныр. Удпаг багчаларында тэ’лнм ихти-саслашдырылыр; — надир исте’дада малик олан ушаглар учун хусуси багчалар («супероагча») Ja-радылыр. белэ ушаглара 5 ¿ашындан сонра тэ’лим ке-чилмэси мэгсэдилэ експери-ментлэр апарылмасына баш-ланылыр; — тэдрнчлэ вэ хусуси методика эсасында харичи дил-лэрин. Ъ чумлэдэн Шэрг дил-лэринин 3—4 Jam дан баш-ла}араг е]рэнилмэси прак-тикасыиа кечилир; — ваЬцд аилэ — багча моде л инд эн имтяна едилир. rej-ри-девлэт багчаларыиын Jipa ды л масыиа башланыльф. белэ бапаларда элавэ мэш-гэлэлэрин (яореограф^а, нитг мэЬарэти. узкучулук, бэдии кимнастика. рэнккар-лыг. евдарлыг вэ с.) мухтэ-лифлиJи тэ’мин едилцр; — демограф^адакы кэс-кин AajwimioiKiuiapna баглы олараг кимсэсиз ушагларын TdpOHjdCHHd диггэт артырылыр, бу мэгсэдлэ аЬыа еа-лэринин ja и ын да кимсэсиз ушаглар учун T9p6Hja муэссисэлэри вэ интернат-мэк-тэблэр ачылмасы практика-сына башланылы^ Эгли вэ физики чэЬэтдэн гусурлу ушаглар учун aJpH* ча ушаг TapÓnJa муэссисэлэри ¿арадылыр. Белэликлэ. мэктэбэгэдэр Tap6Hj9 муэссисэлэринин аилэ илэ мэктэб арасындакы эла-гэлэндиричи ролу кучлэнди-рилир. Мэктэбэгэдэр тэрбм* ja муэссисэлэриндэ тэ'ли-МИН мэзмуну MY9jj9H олунар-кэн милли зэмин эсас хе-турулур, халгын эн’энэви эхлаг системинэ устунлук верилир вэ умумбэшэри jiajap-лэрэ истинад олунур. Компутер oJyHnapbma кениш jep верилир, Ьэм дэ бу ишдэ халг 9A96HjJaTbiH«aH кетурулмуш сужетлэр эсасында Ja рады л-мыш програмлар устунлук тэшкил едир. Бвдарлыг, о чумлэдэн аналыг. Ьабелэ чэн-кавэрлик вэ вэтэнпэрвэрлик-лэ баглы oJyнлap ушагларын башлыча э]лэнчэси олур. Мэктэбэгэдэр тэрби]э муэссисэлэриндэ ушаглара A39p6aj4EH Республикасынын девлэт рэмзлэри, о чумлэдэн Ьимни, вэтэнпэрвэрлик вэ гэЬрэманлыг au»AajaH хор маЬнылары eJpdARAHp. A3ap6aj4aH Респуоликасы-нын девлэт мэнaфeJи нэзэрэ алынараг анчаг Гэрб дил-лэринин eJpaA^iMacH кими эн энэви тэчрубэ кор-коранэ тэкрар едилмир, рекионла эн’энэви тарихи элагэлэрэ малик олан Шэрг халглары-нын диллэринэ дэ муЬум Jep верилир. reJpH-A39p6aj4aH ушаг багчаларында вэ групларында A3ap6aj4aH дилинин ejpa-дилмэсинэ устунлук верилир. Бутун бунлар ушагын тэ’лим Jyky вэ сагламлыгы нэзэрэ алынараг haJaTa кечирилир. 5.1.2. УмумтэЬсил саЬэ-енндэ башлыча мэгсэд — умумбэшэри прннсиплэрэ yj-гун олараг Азэрба]чанын милли эн’энэлэри, тарихи, aflaÓHjJaTbi, мэдэниЛэти. Ьабелэ инсан, 43MHjj9T. техника, игтисадиЦатын эсасла-рына дайр минимум билик. бачарыг. вэрдкшлэрнн мэ-нимсэнилмэси зэмин ИНД э шэх-CHjjaTKH формалашмасыны тэ’мин етмэкдэн ибарэтдир. Умуми тэЬсилин мэрНэлэ-лэри: нбтвдаи тэЬсил (I—III синифлэр); эсас твЬсвл (IV—VIII <-нифлэр);    *! орта тэЬсвл    (IX—X    си нифлэр). Азэрба)чанын умумтэЬсил мэктэолэриндэ иотидаи тэЬсилин башланмасында Jam вэ програм мухтэлифл^и арадан галдырылыр. Ушаглар I синфэ, умуми rajfla эсасында. в JauuiapH тамам ол дуг дан сонра (в jam Ja. рымдан ашагы oAMaJapar) гэбул олунурлар. Надир ис-те’дады олан ашагы ¿ашлы ушаглар да мутэхэссислэр KOMHCCHjacMHMH pa’jH илэ I синфэ гэбул олуна бклэр-лэр. ибтидав тэЬсил деврундэ ушаглар дузкун, тэмиз Ja3-магы, шуурлу вэ ифадэли охумагы вэ данышмагы, ади puJa3H Ьесаб ла мала р а парна гы, 49MHjJdT вэ тэбиэт Ьа-диеэлэриии мушаЬидэ етмэ-)и. умумилэишэ апармагы eJpauHp, физики эмэк вэр-дишлэринэ jHjBA9HHpAap. Эсас тэЬсвл мэрЬэлэсиндз ушаглар девлэт стандарты-на yJryH олараг елмлэрин эсасларына дайр зэрури минимум билик, бачарыг вэ вэрдишлэро jHj8A8HHpA9p. СЭ-нэтэ ме!л вэ мараг japajw-дыр. Эсас таЬсвд ичбара тэЬсвд Ьесаб едувур. Ьэмин девр учун хусуси исте’дада малик вэ Ja тэ'лим матери-алларыны зэиф мэнимсэ]эн ушаглар учун хусуси мэктэблэр вэ синифлэр дэ Japa-дыла билэр. Эсас тэЬсили баша ч&тдыран шакирдлэр ме;л вэ гaбилиjJэтлэp>шэ мувафиг олараг, мусабигэ Jo-лу илэ, куидуз орта мэктэб-лэринии IX синифлэриндэ. Ьабелэ ахшам вэ rRja6H орта мэктэблэрдэ, пешэ мэктэб-лэри вэ лик^лэриндэ, орта тэЬсил верэн литсе1, коллеч. кимназ^аларда, орта ихтн-сас мэктэблэдиндэ (технику м-коллечлэрдэ) ез тэЬсил-лэрини давам етдирирлэр. Орта твЬсвд пиллэсиндэ. чохеинифли мэктэблэрдэ. тэ’лимин тэбиэт-техники вэ Ьумаиитар TaMaJyAAy синифлэр узрэ башлыча ики исти-гамэтдэ апарылмасы нэзэрдэ тутуЯур. T3MaJyflAy синифлэр учун хусуси тэдрис планлары ¿арадылыр. Бу чур тэЬсил шэбэкэси кетдикчэ хенишл энди рил ир. Бунунла JaHambi, Ьэр бир ушагын фэрди им1<анлары нэзэрэ алынмагла дифференсиаллаш-дырма да апарыла билэр. Бурада сечилэн база фэнлэ-ри AyHja тэЬсил стандартына yJryH гурулуо. База тэЬсили бутун мэктэблэр учун ваЬид олур. ТэЬсилин вариантлы Ьиссэси MyaJJdH еднлэркэн милли xycycHjJamap нэзэрэ алыныр. Бурада тэЬсилин мэзмунунда милли адэт вэ эн’энэлэр, тарих, aA86HjJaT. дини-мэдэнн, уилли элагэ-лэр, чографи]а, еколок^а вэ с. нэзэрэ алына билэр. Тэдрис планларына авалыг вб Ьэрби рэшадэт фэнлэри-нин дахил едилмэси мэгсэдэ-yJryHAyp. Харичи диллэрин, о чумлэдэн Шэрг халгларынын диллэринин еЗрэнилмэсинэ диггэт артырылыр. Дил труп-лары ики Jepa белунур. Эгли вэ физики чэЬэтдэн зэиф инкишаф етмиш ушаглар, Ьабелэ хусуси исте’да- )элэнмэклэ бэрабэр. орта тэЫшли дэ баша вурурлар. Пешэ литceJлэpиндэ умуми орта тэЬсили баша вурмуш кэнчлэр учун дэ мувафиг груплар тэшкил олунур. Ири нстеЬсал-сэна]£ муэссисэлэри дэ пешэ мэктэблэри вэ пешэ Л1т^лэри ача билэрлэр. AзэpбaJчaнын унудулмуш вэ Ьазырда сырадан чыхмаг-да олан бир чох надир сэнет-карлыг саЬэлэринин дирчэл-# дилмэси пешэ мэктэблэри вэ* пешэ лнтсе|лэринин ачыл-масында гаршы]а ^улан эн муЬум вэзнфэлэрдэн биридир. Буна керэ дэ Азэр-^чанын aJpы-ajpы ра]онла-рында, о чумлэдэн кэнд }ер-лэриндэ эн'энэви сэнэт саЬэлэри узрэ пешэ мэктэблэри вэ пешэ лит^лэрн ачылыр. Пешэ мэктэблэри вэ пешэ литceJлэpинин фзали^этн ду^а стандартлары сэвиЛе-синдэ гурулур. Бу чур тэЬсил очаглары истеЬсалын ва эЬалинин мувафиг тэлэблэ-рини одэмэ]э гадир олан их-тисаслы ишчилэр вэ тэЬсилин невбэтн пиллэси учун Ьазырлыглы еЬт^ат ^тиш-дирир. Пешэ литсе1лэриндэ орта тэЬсили баша вурмуш кэнчлэр ез тэЬсиллэрини техни-кум-коллечлэрдэ вэ алн тэЬсил муэссисэлэриндэ давам етдирэ билэрлэр. Пешэ лит-ceJини угурла баша вурмуш кэнчлэр, тэдрис лланындакы фэрги едэмэклэ, мувафиг пешэ узрэ орта ихтисас мэктэ-бинин (технику м-коллечин) ¿ухары курсуна имтаЬансыз гэбул олунурлар. Пешэ лит-се]и мэ'зуиларына JиJэлэн-диклэри пешэ узрэ али мэктэбэ гэбул олунаркэн устунлук верилир. Элил вэ эгли чэЬэтдэн гусурлу ушаглар учун хусуси пешэ мэктэблэри вэ ли^-лэри ачылыр. б) орта ихтисас мэктэблэри да малик олан ушаглар учун    (техникум-коллеч л эр). Бу интернат-мэктэолэр )арады-    тэЬсил пиллэси тэЬсил сис- лыр. Хусуси исте дады олан    трминни мути/'о^пч »i».«««. ушаглар девлэтин кундэлик га)гысы илэ ^1атэ олунур. Орта тэЬсилин екстернат Jo л у илэ баша вурулмасына ичазэ верилир. Республика эразисиндэ Ja-maJaH aJpH-ajpH етник груп-ларын тэЬсилинэ rajrM хес-тэоилир. Педагожи кадрларын эмэ-Jhhh стимуллашдырмаг мэгсэдилэ онлара дэрэчэлэр вер-мэк учун девлэт стандартлары тэтбиг едилир. Перс-пективдэ орта мэктэбэ кен> дэрилэн педагожи кадрлара дэрэчэли дипломлар верил-мэси MarcaflayJryH Ьесаб олунур. TэмajYЛЛY база тэЬсили учун вариантлы програмлар вэ дэрсликлэр Ьазырланма-сы иши даими фэaлиJJэт кес-тэрэн республика ahaMHjjdT-ли идеоложи груплара Ьэ-валэ олунур. Бутун мэктэб дэрсликлэри тэзэлэнир вэ JeHHAdH Ja3bi-лыр. A3ap6aj4aH халгынын вэ A3dp6aj4aH девлэтинин мэнафе}инэ хидмэт едэн вэ Ьазыркы KOHcencHjaHbiH тэ-лэблэринэ чав¡fi верэн дэрсликлэр Jaзылмacы девлэт caBHjjacHHAd Ьэлл олунур. Ьумаиитар вэ тэбиэт-техники фэнлэр узрэ дэрсликлэр нэшри учун ихтисаслаш-дырылмыш HdiupHjJamapbiH 1арадылмасы нэзэрдэ туту-ЛУР- Дэрслик JaaaH муэллиф-лэр учун Ьэр чур шэраит 1арадылыр вэ эн JyKcaK гэ-лэм Ьаггы MyaJjaH олунур. Орта мэктэб мэ’зунлары-ны тэ’лимдэ фэрглэндирмэ-Jhh Jchh rajAacM ишлэниб Ьазырланыр. 5.1.3. Пешэ-ихтисас тэЬсили. Пешэ-ихтисас тэЬсили муэссйсэлэринэ оешэ мэж-тэблэри вэ вевэ aHTcejaape, орта ихтисас мэктэблэри (техяжкуилар-коллечлэр) иэ али мэктэблэр дахилдир. а) Пешэ мэктэблэрм вэ оешэ лмтсе]лэрм. Бу тэЬсил муэссисэлэринин 1эрадылма-сын да башлыча мэгсэд чэ-миНэтин мухтэлиф пешэлэр-дэн олан сэнаткарлара арт-магда олан кениш тэлэбнни долгун тэ’мин етмэкдир. Кэ-лэчэ/ин устад сэнэткарлары-ны ]етншдирэн илк тэЬсил пиллэси пешэ мэктэблэри вэ пешэ литceJлэpидиp. Ьазыркы деердэ мустэгил Азэр-ба1чанын бу чур тэЬсил му-эссисэлэринэ кэскин ehTHja-чы вар. Эсас ичбарк тэЬсили баша вуран сэнэтэ ли JeниJвтмэлэp, кэнчлэр бу тэЬсил системинэ чэлб олунурлар. Пешэ Ьазырлыгы ики тип-дэн олан тэдрис муэссисэлэриндэ heJaTa кечирилир: ие-шэ мэктэблэри, пешэ jnnwJ-лэрм. Пешэ мэктэблэриндэ эсас ичбари тэЬсили баша вур-дугдан сонра орта тэЬсил ал-маг арзусунда олма]ан кэнчлэр бир-ики ил эрзиндэ мухтэлиф пешэлэрэ jHjwaHHp-лэр. ЭЬалинин мухтэлиф Jam групунун HyMaJaHaaAapH учун дэ пешэ груплары тэшкил олунур. Пешэ мэктэблэриндэн фэрг-ли олараг, пешэ nHTceJna- Сэ Ьэр Ь&нсы пешэ]э ]и-жмэклэ бэрабэр, орта тэЬсил алмаг арзусунда олан кэнчлэр гэбул олунур. Уч ил эрзиндэ пешэ литсе]лэриндэ тэЬсил алан кэнчлэр нисбэ-тэи мурэкхэб пешэлэрэ jo- теминин ихтисаслы мутэхэссислэр ha3b^aJaH муЬум вэ-силэсидир. Техникум-коллеч-лэр MaMHjjaTHH орта ихтисас вэсилэсиндэн олан мутэхэе-сислэрлэ тэ’мин олунмасында муЬум рол ojHajHp. Милли игтисади j Ja т, маариф, сэ-hHjJa вэ MaAaHHjJaTHH бутун саЬэлэри учуй ихтисаслы мутэхэссислэр вэ сэриштэли сэ-нэткарлар бурада JeTHuiAHpH-лир. УмумтэЬсил мэктэблэринии эсас вэ орта тэЬсил пил-лэлэрини (II вэ III пиллолэ-ри). пешэ литcejлэpини би-тирмиш кэнчлэрин муЬум Ьиссэси ез тэЬсиллэрини тех-никум-коллечлэрдэ давам етдирирлэр. Техникум-коллечлэр девлэтин ихтисаслы мутэхэссис-лэрэ, сэнаткарлара олан тэ-лэбини едэмэклэ )^нашы. али тэЬсил муэссисэлэри учун дэ Ьазырлыглы ehmJaT гуввэси JeTHmflHpHp. Пешэ литсе1лэ-рини угурла баша вуран вэ )^элэндиклэри сэнэт узрэ техникум-коллечлэрдэ тэЬсиллэрини давам етдирмэк арзусунда олан кэнчлэр тэд-рис планындакы мувафиг фэрги едэмэклэ Jyxapbi курслара гэбул олунурлар. Техникум-коллечлэри би-тирмиш кэнчлэр мувафиг ихтисас узрэ али мэктэбэ дахил олдугда устуш^э малик олурлар. Перспективдэ мутэрэгги тэчрубэ1э эсасланан мадди-техники база имкан вердик-чэ. Азэрба1чанын орта ихтисас тэЬсили эн’энэлэринин габагчыл Aynja тэчруоэсинэ говушмасы ¿олу илэ республикада фэaлнjjэт кестэрэн *техникумлар эсасында муасир AYHja стандартларыиа чаваб верэн коллечлэр шэбэкэсини кенишлэндирмэк нэзэрдэ ту-.тулур. Техникум-коллечи э’ла rHjMama битирэн кэнчлэр xv-суси Ьалларда, конкрет ихтисаслар узрэ мувафиг али мэктэбин бакалавр пиллэеннэ имтаЬансыз гэбул олунурлар. в) али тэЬсил. Али тэЬсил ункверситетлэр, институт-лар вэ алн тэпсил коллечлэ-рини эЬатэ етмэклэ фасилэсиз тэЬсилин эн муЬум пил-лэсидир. Мухтэлиф тэЬсил пиллэлэринин али тэЬси.ти oлмaJaн мэ’зунлары али тэЬсил муэссисэлэриндэ тэЬси-лини давам етдирир. JeHHAiH пешэ Ьазырлыгы кечир вэ . ихтисасларыны артырырлар. Али мэктэб Ьэр бир iuaxcHj-j9T3 ce4AHjH пешэ вэ ихтисас узрэ биликлеринн дэринлэш-дирмэк вэ кенишлэндирмэк имканы верир. Али тэЬсил бутун башга тэЬсил пиллэлэри илэ бирликдэ девлэтин эн устун инкишаф едэн фэaлиJjэт саЬэси cdBHjJacHHd галдырылыр. Бу принсип девлэт будчэси тэртиб олуна ркэн нэзэрэ алыныр. Али тэЬсил муэссисэлэри тэдрнчлэ тэдрис-елми вэ тэд-риселмн-нстеЬсалат ком плекслэринэ чеврилир. али мэктэблэрин нэздинде елжи-тэдгягат мэркэзлэри. иистн-тутлары вэ истеЬсалат муэссисэлэри    ja ре дыл масыиа башланылыр. АзэрОДчан али мэктэблэри тэдрис очаглары олмагла )анашы. Ьэм дэ нэ-зэрн биликлэрлэ тэчрубэннн вэЬдэтинэ эсасланан муЬум (Арды 3-чу сэЬнфэдэ) ;