Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, June 25, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - June 25, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ-*- и kwh mi-** ил. не m A38PBAJ4AH НГТИСАДИ J J АТЫИЫ ДУША МЕРНДНАНЫНА (Эввэли I-« сэЬифэдэ) Ьазырда Азэрба1чан иеф-тинз вз нефт мэЬсулларына истзр киНне импери]а эрази-си девлэтлэриндэ. истэрсэ дэ харичи девлэтлэрдэ чох 6ejYK тэлэбат вардыр. Бу бахымдан республикамы. дун ¿а базарына чыхмаг с * йэсиидэ бе]ук имканлара ма-ликдир. Ьесабламалар кос тэрнр ни. игтисади вэ си]а-си суверенлик шэраитиндэ республикамыз дахили тэ-лэбатдан элавэ hep ил дун* Ja базарына 7—8 mwiJoh тон нефт чыхара билэр ни, бу да 1,4—1,5 милорд доллар де-мэкдир. MyrajHca учун flejaK ки. бу вэсаитэ республика-нын врзаг мэЬсулларына тэ* лэбатыны нэинки там, Ьэтта артыгламасилэ вдэмэк мумкундур. Нефт caHaJecHHHH инкишафы республикамызда Ьэм дэ дикэр фундаментал ис-теЬсал саЬэлэри олан нефт KHMjacbi вэ нефт машынга-¿ырмасы саЬэлэринин инки-шафына сэбэб олмушдур. bv саЬэлэр узрэ дэ инди респуо-ликамыз кениш инкишаф перспективлэринэ маликдир вэ flYHja стандартына yJryH куч л у ¿аначаг-KHMja машын-raJbipMa комплекси ¿арада билэр ки, бу да бе!нэлхалг базарда Азэрба1чана хусу-- си мараг догурар. Хусусилэ нефт машынга!ырмасы саЬэсиндэ республикамызын перспективлэри даЬа 6ejyK-дур. Ьазырда Азэрба1чан дун1анын онларча елкэсинэ нефт машынга!ырма авадан-лыгы ихрач едир вэ индики суверенлик шэраитиндэ, шуб-Ьэсиз, ихрачатын чографи1а-сы даЬа да кенишлэндирилэ-чэкдир. Бунун учуй республикамызын Ьэр чур шэраити вэ интеллектуал потенсиалы вардыр вэ бу саЬэ вал!ута еЬ'т^атымызын эсас мэнбэ-лэринэдн бири олмалыдыр. Азэрба1чан металлурки-Jacbi вэ енеркетикасы да бе-]ук перспективлэрэ маликдир вэ бу фундаментал истеЬсал саЬэлэри дикэр саЬэ-лэрлэ бирликдэ республика-да чох муасир структурлу агыр cBHaje комплекси ja-ратмаг имканы верир. Бу бахымдан Азэрба1чан метал-лурки!асынын имканлары да-ha бе1укдур. Республикада Ьэм rapa, hoM элваи метал-лурки]анын инкишафы учуй мепкэм база вардыр. Ьазырда республикамызын бу сэр-вэтлэрн дэ тээссуфлэр ол-сун ки, хаммал шэклиндэ, h9M ДЭ ЧОХ учуз Г^МЭТЭ кэ-нара ахыр. Мэсэлэн, 1991-чи илдэ игтисади инкиша-фымызын тэнэззулэ угра-дыгы деврдэ белэ A33p6aJ-чандан 539.000 тон ¿уксэк ке1фиЛэтли дэмир филизи, 1.063,4 тон синк, 18.475 тон илкин алуминиум мэ’мулаты, 38.500 тон дикэр ги!мэтли филизлэр башга республика-лара кендэрилмишдир. Эвэ-зиндэ исэ республиканын будчэсинэ чох чуз’и бир мэб-лэг дахил олмушдур. Мэсэлэн, 1 тон дэмир филизинин сатыш ги}мэти чэми 34 манат, 1 тон сиикин 4.000 манат, 1 тон илкин алуминиум мэ’мулатынын 3.000 манат олмушдур. Ьалбуки * Ьэмин сэрвэтлэрин республикада е’малы вэ истифадэси бизэ элавэ мил]ардлар кэтирэ би-лэрди. Кэлэчэкдэ республикамызда бу саЬэлэрин комплекс инкишафы тэ’мин едилмэлн. хаммал эсасэн да-хилдэ сон мэЬсула чеврил-мэли, бир Ьиссэси исэ вал-¿ута фондумузун формалаш-масына . jвнэлдилмэлидиp. 0зу дэ бу мэЬсулларын манат зонасындан (кеЬнэ ССРИ) чыхарылыб доллар зонасында (дYнja базарында) реаллашдырылмасы да1ш мэг-cэдэyJFyндyp. Ладдан чыхар-маг лазым де!ил ки, Ьазырда тону 34 маната сатдьТгы-мыз дэмир филизинин бе1-нэлхалг базарда (доллар зонасында) ги!мэти 100—120 доллардыр. Бу бахымдан Азэрба!чан Ьазырда кэна-ра верди)и 539.000 тон дэмир филизи ихрачындан 18,3 мш^он манат эвэзинэ 54—60 мш^ои доллар кэлир кетурэ би,лэр. Азэрба)чан метал-лурк^асынын инкишафы е$-ни заманда машынга]ырма вэ ким)а сэна1есинин инки-шафына эсаслы тэ’сир кес-тэриб онун инфраструктурла-рыны кунун тэлэблэри сэ-виЦэсиндэ гурмага имкан фарады р. Республикамызда муасир Ьэрби сэна!е комплекси ¿аратмага бе1ук еЬти-¿ач вардыр. Бу иш сон дэ- рэчэ сур’этлэндирилмэлидир, чунки Ьэр чур шэраитимиз вэ Сэна1е компонентлэримиз вардыр. Игтисади инкишаф вэ дун-1а игтисади орбитин? чыхмаг бахымындан республикамызын ¿ункул, ¿е!инти сэна)е саЬэлэриндэ дэ имканлары бе1укдур. Эввэла, бу онун-ла элагэдардыр ки, Ьэмин истеЬсал саЬэлэринин инкишафы учун республикамыз сон дэрэчэ кучлу хаммал ба-засына маликдир. Икинчи тэрэфдэн, республикамызда бу саЬэлэрин вэ онларын инфраструктурларынын инкишафы учун Ьэм кучлу сосна л эсас, Ьэм дэ эксэр хал г истеЬлакы маллары истеЬ-салы узрэ халгымызын чох гэдим тэчрубэси, эмэк вэр-дишлэри, адэт вэ эн’энэлэри вардыр. Анчаг бу имканлар-дан халгын хе1ринэ Ьэлэ лазыми сэвиЛэдэ истифадэ олунмур. Хаммал эсасэн республикадан кэнара апа-рылыр вэ орада сон мэ!1су-ла чеврилир. Бизэ исэ бир га1да олараг кэркин эмэк вэ зэЬэрли еколоки1а галыр. Мэсэлэн, 1991-чи илин мэ’-луматына керэ сон мэЬсула чеврилмэк учун республика-мыздан 30.090 мин декалитр шэраб мэ’мулаты, 116.836,5 тон памбыг лифи. 3.355,7 тон jyjyлмyш 1ун, 36.897 тон ферментлэнмиш тутун, 41,3 тон барама, кул-ли мигдарда ефир 1агы Ру-си1а1а вэ дикэр республика-лара апарылмышдыр. Гэрибэ дэ олса базар игтисадиЦа-тына вэ сэрбэст ги!мэтлэрэ кечид шэраитиндэ шэраб мэ’мулатынын Ьэр литрини чэми 4.6 маната, памбыг ли-финин Ьэр тонуну 9,6 мин маната, ефир )агынын Ьэр килограмыны 1.700 маната сатмышыг. Бу, бе)нэлхалг базар ги1мэтлэри илэ муга- 1исэдэ 100 дэфэлэрлэ аздыр. Ьазырда Москваньга «Hoeaja 3apja» фирмасына сатдыгы-мыз вэ Ьэр грамындан ики литр этир Ьазырланан ефир }агынын экэр харичи елкэ-лэрэ сатышы тэ’мин едил-миш олса1ды республикамыз 10 мшфнларла вал)ута га-зана билэрди. О ну да де-jaK ки. бу саЬэ узрэ республикамызда сон дэрэчэ ке-ниш имканлар вардыр. Гы-зылкул, этиршаЬ, )овшан вэ дикэр ефир )аглары истеЬ-салы саЬэсиндэ бу имканлар даЬа бе!укдур. Шампан шэ-рабы, rapa куру вэ балыг, синтетик каучук, полиетипен саЬэлэри узрэ дэ республикамыз кениш миг)асда дун-ja базарына чыхмаг имканы на маликдир. Игтисади инкишаф вэ дун-1а игтисади интеграси)асын-да кениш миг)аслы иштирак бахымындан республика кэнд тэсэрруфаты саЬэсиндэ дэ бе)ук перспективлэр вардыр. Бурада субтропик биткилэр-дэн тутм^ш сэЬра вэ тундра биткилэринэ гэдэр битир вэ инкишаф етднрилир. Игтисади инкишафымызын эсас са Ьэлэриндэн олан памбыг, узум, тутун, ча), ефир ¿агы гоз-фындыг, барама .мэЬсул лары истеЬсалы узрэ интенсив инкишафа наил олмаг вэ дун1а базарына чыхмаг имканлары даЬа кенишдир. Азэрба)чан узун муддэт им-пери1анын памбыг, узум, тутун вэ фараш тэрэфэз база-сы олмушдур. Республи!«-мызда истеЬсал олунан бу кэнд тэсэрруфаты мэЬсулла рына вэ пэмин эсасда Ьа зырланан сэна)е мэЬсуллары на бо!ук тэлэбат олмасына бахма1араг Ьэмин мэЬсуллар мунтэзэм олараг дикэр ре-кионлара дашынмышдыр. Ьэтта иш о 1ерэ чатмышдыр ки. Иттифаг эпэми))этли тэ-рэвэз базасы олан республикамызда адамбашына тэрэ-вэз истеЬлакы елкэ сэвиЦэ-синдэн Ьэмишэ ашагы ол мушдур. Лахуд республика мызда истеЬсал олунан памбыг лифинин 85 фаизиндэн чохунун сон мэЬсула чеврилмэк учун кэнара дашынма сы Азэрба1чана гаршы апа ' рылан игтисади кеносид си-1асэтиндэн башга бир ше1 де1илдир. Инди вээнЦэт дэ 1ишмишдир вэ республика мыз игтисади вэ си1аси мус-тэгиллик 1олларында ез илк аддымларыны атыр. Бу ад-дымлар ]ени эсасда мустэ-гил игтисади си1асэт, двв-лэтлэрарасы гаршылыглы игтисади мэнафе вэ фа)да эсасында гурулмалыдыр. Бу бахымдан республикамызын кэнд тэсэрруфаты гаршысын-да бе)ук вэзифэлэр дурур. О базар игтисади мунасибэт-лэри эсасында формалаша-раг дун)а кэнд тэсэрруфаты сэвииэсинэ чаваб верэн интенсив истеЬсал саЬэсинэ чеврилмэлидир. Бу Ьэм дахили тэлэбатын едэнилмэси-ни, Ьэм дэ республикамызын бе!нэлхалг игтисади базарда кениш инкишафыны тэ’мин етмиш олар. УмумиЛэтлэ, индики игтисади мустэгиллик шэраитин дэ республика игтисадиЦа-Ты гаршысында кениш перс пективлэр ачылыр вэ бун-дан максимум истифадэ ет-мэк лазымдыр. Ислам TAPAJEB, игтисад елмлэри доктору, профессор. БНРЛНК НАНИНО ч Бу кунлэрдэ Казанда ке-чирилэн Умумдун)а Кон. греси планетин Ьэр ]еринэ сэпэлэнмшп татарларын милли, мэдэни, мв’нэви бирли)инин рэмзи олмушдур. Конгресдэ 1100-дэн чох адам, о чумлэдэн Тур-KHja, АБШ, Австрали)а, Ja-noHHja, Финланди)а, Алма-HHja, AecTpHja, Полша, Мачарыстан, Румыни^ вэ Балтии елкэлериндэн, Ьабе-лэ Башгырдыстан, Чувашка. взбэкистан, Азэрба)-чан, Газахыстан вэ кеч-миш Иттифагын башга республика вэ болкэлэрин-дэн кэлэн нума1эндэлэр иштирак етмишлэр. Дун1анын бутун кушэ-лэриндэн — ичтимаи хадим-лэрдэн, Ьекумэт башчыла-рындан конгресин унванына чохлу тэбрик телеграмы кэлмишдир.    Азэрба)чан Республикасынын президен-ти Эбулфэз Елчибэ1ин Та-тарыстан президента Мин-тимер UlajMHjeBHH адына квндэрди1и телеграм ал-гышларла гаршыланмышдыр. Конгресин иштиракчы-лары Азэрба1чан Респуб-ликасы Татар Чэми^эти-нин татар ^салгына вэ бу-тун башга халглара мура-чиэти илэ таныш едилмиш-лэр. Мурачиэтдэ Ьэмчинин де)илир ки. ермэни гулдур-лары ез чина]этлэринэ бэ-раэт газандырмаг учун ку-ja Азэрба)чанда башга миллэтлэрин азса1лы ну-ма]эндэлэринин тэ’гиб едил. мэси барэдэ )алан ша!иэлэр jajbipnap. Мурачиэтдэ даЬа сонра де1илир ки, биз — бу республикада JainaJaH татарлар белэ у)дурмалары вэ бэ!анатлары Ьиддэтлй тэкзиб едирик:    эмэксевэр, гонагпэрвэр Азэрба)чан хал-гы эсрлэр 6ojy . бир чох халгларын, о чумлэдэн ермэни миллэтинин нума1эн-дэлэринэ ез торпагында jep вермиш, ачлыг во башга сэбэблэр узундэн 6ypaja кочуб кэлэн евсиз-вшиксиз адамлара бэрабэр Ьугуглар вэ jainajbiui учун зэрури олан Ьэр ше1и вермишдир. Азэрба)чанда JamaJaH татар халгы бураны озунун икинчи вэтэни cajbip. Онун ез сэрЬэдлэринин тохунул. мазлыгы, азадлыг вэ ис-тиглали^эт угрунда эдалэт-ли мубаризэсини бутунлук-лэ бэ)энир. Биз Татарыстан-да, Башгырдыстанда, Мос-квада вэ Руси)анын башга милли ра)онларында вэ ви-ла)этлэриндэ,. МДБ-дэ вэ дикэр олкэлэрдэ JauiajaH татарларын Ьамысыны бу-тун гануни васитэлэрлэ Азэрба]чан халгынын эда-лэтли муЬарибэсини муда-фиэ етмэ)» чагырырыг. Умумдун1а конгреси халглара, довлэтлэрэ, BMT-J9 мурачиэт етмишдир. Конгресин гэрары илэ татарларын Умумдун)а Конгре-синин ИчраиЦэ Комитэси 1арадылмышдыр. Даими фэалииэт костэрОчэк бу орган Татарыстан Республикасынын башга девлэ*-лэрлэ чохчэЬэтли элагэлэри. нин Ьэртэрэфли меЬкэм-лэндирилмэсинэ, Фдэни-етник мунасибэтлэрин ин-кишафына, татар миллэтинин бирлэшмэсинэ комэк етмэлидир. мэдэнилэт XXI ЭСРИН АСТАНАСЫНДА Бакыда «АээрбаЬан мэдэиИ**! сында» мевзусунда илк нары кечнрилмншднр. Мэгсэд рвснублшпшмс^ игтисади инкишафынын эсасы олан мэдэннКэм! ролуц^ муэЛэнлэшднрмэк, АзэрбаДчм    _jgfüyfSSîl игтисади вэ ичтнмаи-сн]аси hajanmra буту* сммд» дэ мэдэниЦэтин устунлу1ужу ишлэ!иб Ьазырламаг идя. JMycihH6Hi№ семимрм тэт-килатчыларындан бшри. «Сжиург* Амрба^ Мадам)-1эт Ассосиаси1асыиьш президентж, тарах елмлэри доктору Фуад МЭММЭДОВДУР. — «Тоталитар сосжалмзм-дэн» демократия, снвилизаси* ]алы девлэт гуручулугуна ке-чид доврунун чэтннликлэрн-ня тэкчэ нгтисадн кернлнклэ нзаЬ етмэк олармы? — Мэсэлэ бурасындадыр ки, инди1эчэн мэдэниЦэти сэЬв олараг homhJJothh уст-гуруму кими анла]ыр вэ ону девлэтин инкишафынын эсасы кими ги1мэтлэндирэ бил-мирдик. Эслиндэ мэдэниЦэт тэкчэ инсанын )аратдыгы мадди вэ мэ’нэви сэрвэтлэрин топлусу де)ил, Ьэм дэ бу сэрвэтлэри ¿арадан инсан-ларын фэалиЛэтидир. Мэ-дэни^эт маЬиЯэтчэ 43MhJJo-тин бутун инфраструктуру-ну — тэЬсил, елм вэ инчэ-СЭНЭТД8Н тутмуш игтисади)-JaT вэ cHjac9T9 гэдэр Ьэр ше-]и эЬатэ едир.. ИстеЬсал мэдэниЦэти ол-маса, эн JeHH технолок^а, харичи инвестиси1алар, Ьу-манитар jap дым белэ бизи беЬраидан хилас еДэ билмэ-1эчэк. CnJacH вэ идарэетмэ M8flaHHjj8TH олмадан демок-paTHja, инкишаф етмиш иг-тисадиЛат вэ демэли, чэми)-jdTHH тэшкилинин вэ идарэ едилмэсинин муасир систем-хлэрини japaTMar мумкун де-1ил. Кечмиш ССРИ-нин дикэр республикалары кими Азэр-ба1чан да мэдэни c9bhJJ9HHH керили!инэ керэ елми инги-лаблардан кэнарда галмыш-дыр. Гэрб девлэтлэри бу ин-гилабларын ме1вэлэрини дад-магда икэн биз hajaTbiH бутун саЬэлэринэ Ьаким кэси-лэн тотал гытлыга гаршы угурсуз мубаризэ1э кириш-мишик. МэдэниЛэтин икинчи олдугу барэдэ тэсэввур-лэри дэ!ишдирмэдэн мэгсэд-1енлу маарифчипик, тэ’лим-T0p6nj8 CHjacaTH 1еридилэ билмэз. Тарихи тэчрубэ костэрир ки, Ьэгиги демократик дэ1и-шикликлэр 1алныз мэдэни)-1этин устун инкишафы шэраитиндэ мумкундур. Она керэ дэ мэдэниЛэтин устун инкишафы девлэт мустэгил-ли1ини тэсдиг етмэк истазэн халгын ичтимаи инкишафынын o6jeKTHB ганунау]гунлу-гуна чеврилмэлидир. Бу.хз*. нунау1гунлуг сивилизаси]алы fleBÎuewopHH милли-мэдэни тэчрубэсиндэ дэ тэсдиг олунуб. МэдэниЛэт Ьэмин девлэтлэрдэ ичтимаи инкишафын приматына вэ девлэт cHjac9THHa чеврилиб. — Мэ’лу*дур биР девлетжя милли сэрвэтя ш нэвбэда онун вэтэндвшлвры-улжп бяляк вэ баиярытыядвя Ябврэтдяр. Вру нэзэрэ ало par мэдэяяЛэт сааэсяядэ девлэт cajacen явч» гурул-малыдыр? • — Бизчэ, мэдэнилэт си-]асэти уч эсас проблемин h эллин э ]енэлдилмэлидир. Эввэлэн, M0A9HHjj9THH дэв-лэт CTpaTCKHjBCH MyoJJoH едилмэля. милли-мэдэни инкишафын устун истигамэт-лэри вэ мэгсэдлэри форма-лашдырылмалыдыр. Икинчи-си, мэдэниЛэтин девлэт потенсиалы ашкарланмалыдыр. Бунсуз JyKcaK ихтисаслы му-тэхэссис Ьазырлыгы, онларын фэалиЛэтинин мадди вэ мэ’нэви чэЬэтдэн стимуллаш-дырылмасы Ьэмчинин кениш халг кутлэлэринин умуми мэдэни сэвиЛэсинин вэ елми били1инин артырылмасы мумкун Aejnn. HahaJaT, мэдэни 1-JaTHH ичтимаи сэмэрэси raj-гысына галмаг лазымдыр. Бу да елм, техника вэ инчэсэнэ-тин наилиЛэтлэрнндэн, милли вэ Aynja мэдэниЛэтинин интеллектуал потенсиалын-дан, алим вэ мутэхэссисло-рин фэали1)этияин нотичэлэ-риндэн девлэтин нэ дэрэчэ-дэ сомэрэли истифадэ етмэ-си илэ сых баглыдыр. ТэЬсил. елм вэ инчэсэнэ-тин тэшкили мэдэниЛэтин эн башлыча Ьэрэкэтверичи гув-вэсидир. ТэЬсил ВЭ T9p6Hj8 инсанын били1кни, шууруну формалашдырыо. шэхсиЛэ-тин чэмиЛэтдэ мэвге)иии вэ давраныш га]даларыны му-эЛэн едир. Она керэ дэ мэдэниЛэтин бу эсас истага-мэтлэриндэ )ени кеМиЛэтэ нанл олмагын Азэрба]чанын инкишафында хусуси эЬэ-миЛэти вар. Бунун учун си-вилизаси1алы елкэлэрин. ЛУНЕСКО-нун тэчрубэсинэ кСтинад едэрэк индики ре-аллыг нэзэрэ алынмагла мэдэниЛэтин, тэЬскпнн вэ ел-мин тэшкили фэал сурэтдэ тэкмиллэшдирилмэлидир. — Президента олдугунуз «Симург» мэдэняЛэт вссося-ася]асы бу ишжя hajafa ке-чнрнлмэсвнэ веча кэмэж едэ билэр? — «Симург» ики ил аврал Нечмиш ССРИ-дэJ Japa-дылан илк демократик, ичти-иаи-мэдэни тэшкилатдыр. О ез фэалиЛэтиндэ чэми]]этин али мэгсэдниин сосиал-мэ-дэни тэрэгги олдугуну, елми шэкилдэ эсасландырылмыш сн]асэтин исэ бу мэгсэдэ чат-мага хядмэт etflHjHHH эсас котурур. Республикамы XXI эсрин Ьуманист алтернатив сивн-лизаоОасынын формалашма-сы просесинэ чэлб етмэк учун чох иш корулмэлидир. Биз Шэрг вэ Гэрб дэвлэтлэ-ринин тэЬсил. елм вэ мэдэ-ниЛэт тэшкилатлары илэ гаршылыглы элаГэлэрин мвп-кэмлэнмэси, бе)нэлхалг кв-рушлэр, сэркилэр. мэдэни]-[эт кунлэри кечирилмэси, тэчрубэ вэ информааЛа му-бадилэси, халгын умуми мэдэни сэвиЛэсинин JfKCWMa-сн. мэдэнн ирсин горунуб сахланмасы вэ онун тэблиги учун кениш фэалиЛэт костэ-ририк. Артыг Косха-Рикада, Испани1ада. Турки1эдэ ну-ма1эндэли1имиз вар, АФР-дэ, Исвечдэ дэ белэ нума-1эндэлик JapaTMar учун ра-зылыг элдэ едилиб. — Мэдэни тэрэгпф кем эй етмэк учуй ке]фяЛэтчэ jen структурлар вэ модедлэр Ja-раямалыдыр. Сяачэ, яэдэя оэшдамаг лазымдыр? — Унутма1аг ки, мэдэнн дэ)эрлэр инсанын вэ 48MHj-J9THH инкишафында етэри характер дашымыр. Габаг-чыл елкэлэрин сосиал мэдэни инкишаф тэчрубэси буну артыг субут етмишдир. Буна истяиад едэрэк биз милли мэдэннЛэтлэрин гаршылыглы элагэсинэ вэ гаршылыглы зэнкинлэшмэсинэ чалыш-малы)ыг. Лалныз дун]а тэч-рубэсинин тэЬлили A39p6aJ-чанын гаршысында дуран проблемлэрин Ьэллинэ кемэк едэ билэр. Мэдэни тэрэтОэ чатмаг учун тэклиф етда1и-миз моделэ эсасэн Бакыда ке]фиЛэтчэ 1ени мэдэннЛэт тэшкилатлары JapaTMar за-руридир Бунлар Бе1нэлхалг Авроа|си}а MaAdHHjJaT, Инкишаф вэ BejHMxaar Муна-сибэтлэр Университета, BeJ-н эл хал г AepoacHja ТэЬсил. Елм вэ Инчэсэнэт Мэркэзи вэ À39p6aj4aH MaAaHHjJaT Мэркэзи ола билэр. Университет JapaTMar иде-JacH ичтимаи тэрэггинин интенсив инкишафына кечидлэ баглыдыр. Мэгсэд A3ap6aJ-чанда AYHja сэви^эсинэ yj-гун кэлэн муасир тэЬсил модели JapaTMarAMp. Бурада тэЬсил, елм вэ инчэсэнэтин HHTerpacMjacMHa наил олмаг, тарнх, дилчилик, инчэсэнэт. дин, игтисад^JaT, exoaoKHja вэ A3ap6aj4aHAa JainaJaH халгларын KanaxajH илэ баг-лы проблемлэри е1рэимэклэ Ексэк ихтисаслы кадрлар зырламаг мумкундур. Университет кэлэчэкдэ ]ени дэ-1эрлэр Japaflan кучлу интеллектуал мэркэзэ чеврилмэ-ли. елми чэЬэтдэн эсасландырылмыш xnjacar нн1лэ)нб Ьазырламагда вэ девлэтин идарэ олунмасыны тэкмил-лэшдирмэкдэ Ьекумэтэ кемэк етмэлидир. Aaap6aj4aH MaAaHHjJeT Мэркэзи халгымызын езу-нэмехсус мэдэниJJэтинн дир-чэлтмэ]э вэ республикамызда мэдэни тэрэггини JYK-C8XTM9jo кучлу Тэкан верэр-ди. HBja бизим Жорж Пом-пиду адына мэдэниЛэт мэркэзи кими мэркэзимиз олма-сын? Харичи гонаглары гар-шыламага вэ онлары ла]н-гинчэ ¿ола салмага белэ бир мэркэзин 6ejYK komoJh Дьерди. Биз Ьэмин мэркэзэ М. 9. Рэсулзадэнин адыны % вермэ-1н тэклиф етмишик. — Белэ бяр университет вэ мэркэа ¿аратмаг учун куч-' лу база лазымдыр. Иядякя чэтжя шэраятдэ исэ Ьеч кжм элавэ хэрчэ душмэк нстэ-мяр... — Университет ¿аратмаг учун елэ бир хэрч тэлэб олунмур. Бунун учун республикада е'тибарлы база вардыр. Мэсэлэн, ¿уксэк их-тцсаслы профессор вэ муэл-лим heJ’oTH, елми-педагожи эн’энэлэри, зэнкин тэчрубэси олан Бакы Сосиал Идарэетмэ вэ Политолога Институту бу ишин еЬдэсиндэн ко лэ билэр. Адларыны чэкди-¿имиз дикэр ики мэркэзи исэ Азэрба1чан мэдэнилэт ассо-CHacHjacbmHH базасында Ja-ратмаг олар. — Республиканын Мэдэ-njjar Назярли1и ола-ола икинчи белэ 6ejym мэдани]-J9T тэшкилатыиа ebnjan вармы? — Мэдэнилэт Назирл^и инзибати структурлары ни-BaMJiaJnp. Биз исэ милли мэдэни тэрэгги)э кемэк едирик. Назир.ти1нн функс^аларыны тэкрарламаг фикримиз Jox- ДУР — Азэрба)чаиын сосиал ■эдэяи TaparnijB вэ сивили-заси)илы KVti* бнрлн]ннэ говушмасы учун кестэрмлэи сэ’]ларин реаллашмасы ким* дэн асылыдыр? — Элбэттэ. тохундугумуз проблемлэрин Ьэлли тэкчэ бнзим тэшэббускарлыгымыз-дан асылы де)ил. Девлэт апаратында бу ишин ahaMHj-¿этнни баша душэн кадрла-рын олмамасындан. онларын шахе и мунасибэтиндэн. тэ-фэккур CBBHjJacHHflaH. пешэ-карлыгындан. вэтэнпэрвэр-ли]индэн дэ чох mej асылыдыр. Тээссуф ки, ики илдир «Симург» ассосиас^асына Jep вермирлэр. Мэдэни]]эт тэшкилаты кими accocnacHja веркилэрдэн дэ а зад едил-мэлидир. Мэгсэдимиз вар-ланмаг де1ил. Биз бутун кэ-лирлэримизн мэдэниБэтин ¿уксэлкшинэ сэрф едирик. Экэр кэлэчэкдэ Азэрба]ча-нын эсл cивилизacиJaлы девлэт ол мае ыны HCTajHpHKca. бу кун мэдэниЛэтэ хэсислик етмэмэл^ик. МусаЬдбэнн 1азды: Гэзэяфэр Г9РЙБОВ, «Халг газета» нни мухбнри. у F У Р О Л С У В Татарикформ — Азэрияформ. Курчустанда ¿аша]ан милли азлыгларын мэдэни11эт-xejpHjja 48MHjja^apn чэр-кэсинэ даЬа бир ичтимаи гурум — Курчустан азэр-ба1чанлыларынын мэдэни]-JaT-xejpHjja 49MhJJ9TH дахил олмушдур. Бу кунлэрдэ ке-чирилэн тэ’сис    ¿ыгынча- гында тэшкилат комитэси сечилмишдир.    KOMHTaJa «Курчустан» гэзетинин баш $ редактору CyflejMaH CYлeJ-манов сэдрлик едир. С. Суле1манов Са кин формуй мухбири илэ сеЬбэтин-дэ демишдир: — Мэн бу гэбилдэн олан мухтэлиф чэми!1этлэрин тэдбирлэриндэ чох иштирак етмишэм. Ьэр дэфэ фи-кирлэширдим ки, биз дэ белэ бир 49MHJJ9T ¿арадыб hyманизм, демократи!а прин-сиплэри эсасында миллэт-лэрарасы мунасибэтлэрин тэкмиллэшдирилмэси ишинэ мутэшэккил суротдэ гошу-ла билэрик. Мэнэ белэ кэлир КИ. бизим 49MHjj0THMH3 reJpH-рэсми c9BHjj8fla дикэр тэшкилатларла бирликдэ чох иш керэчэк, курчу ди- ЛННИН ВЭ M9A8HHjjaTHHHH азэрба1чанлы эЬали арасын-да пoпyлJapлaшдыpылмacы, халгларымызын маариф, мэдэниЛэт, кутлэви инфор-MacHja. профессионал вэ халг ¿арадычылыгы, дини вэ сайр элагэлэр саЬэсиндэ мэ’нэви тэлэбатынын тэ’. мин олунмасы учун шэраит ¿арадачаг. Тарихимизи сахтакарлыгдан хилас едэк ....       д.,»    а    пк    л    utili    лапыны    бела    керидэ    п Артыг бир илэ ¿ахындыр ки, девлэт мустэгилли]ими-зэ наил олмушуг. Догрудур о, Ьэ1атымызын бутун са-Ьэлэриндэ Ьэлэ езунэ лазыми }ол ача билмэ!иб вэ эслиндэ. мэн бу ¿азымда мустэгиллик, ¿олунда элдэ едилмиш бутун нaилиJjэт-лэр вэ ¿а чатышмазлыглар узэриндэ да!анмаг фикрин-дэ де]илэм. Мэгсэдим идеолога саЬэсиндэ баш вермиш дэ]ишикликлэрэ, Ьэм дэ идеолоки!а]а хидмэт едэн бутун саЬэлэрдэ де-¿ил, тарих елминдэ баш верэ билэчэк, ¿ахуд баш вермиш дэ1ишикликлэрэ нэзэр сал-магдыр. Мэ’лумдур ки, сосиализм, коммунизм идеолоки1есынын Ьакими1]этинэ сон го1ул-мушдур. Тарих елминин дэ бу ид»ейок^анын тэ’сирйн-дэн хилас олмасы учун кениш имканлар ¿аранмыш. дыр. ^шадыгымыз сон 70 иллик девр тарих елминэ мисли керунмэмиш ¿алан-лар, тарихи фактлары тэЬ-риф етмэк, Ьадисэлэри ис-тэнилэн истигамэтэ ]енэлт-мэк кими сахтакарлыглар кэтирмишдир. Тарихчи тарихи Ьадисэлэри тарихи фактлар эсасында гиJмэт-лэндирмэмиш. консепс^а-лар тарихи фактлардан догмамыш, «¿ухарыдан» кестэришлэ УJДУPУЛMУШ" дур. Халгымызын тарихи кеклэрини арамаг, етник просеслэри олдугу кими гэ-лэмэ алмаг, орта ¿узиллик-лэр девлэтлэримизин ма-hиjJэтини дузкун ^¿мэт-лэндирмэк, рус истиласыны нстила адландырмаг, Азэр-ба!чанын советлэшмэсинин зор кучунэ гурулмасыны cejл8мэк вэ дикэр гадаган едилмиш проблемлэр узрэ габагчадан «KOHcencHja» Ьа-зырланмыш вэ тарихчилэр проблемлэрин Ьэллини тарихи фактлара де1ил, Ьэмин консепси]алара табе ет-мэ]э мэчбур едилмишлэр. Табе олмаг hct0M8Jsh, ja-худ Ьеч олмаса хэттарасы бир нечэ дуз сез AeMaJa чур’эт едэн, тарихчилэр исэ амансыз тэ’гибэ мэ’руз галмышлар. Кетурэк халгымызын тэ-шэккулу, ¿аранмасы мэ-сэлэсини. Тарихчилэрин бе-¿ук dKcapHjJaTH буну Сэл-чуг турклэринин A3ap6aj-чана кэлмэси илэ багла]ыр-ды. (Индинин езундэ дэ белэлэри аз дejилдlф). Белэ чыхырды ки, Сэлчуглар кэлэнэ гэдэр A3ap6aj4aH ирандиллилэр, гафгаздйл-лилэр вэ башга диллилэрлэ мэскунлашмыш,    ¿алныз XI — XII ч ¿узилликлэрдэ гыпчаг вэ огузларын бу jep-лэрэ кэлмэсилэ турклэш-миш, туркдилли Азэрба1чан халгы тэшэккул тапмыш-Йыр. Ьалбуки Сэлчуг турк-лэри кэлэнэ гэдэр туркдилли . Азэрба]чян халгы вар иди. Бу Ьэлэ мэсэлэнин бир тэрэфидир. YiVMHjJawa. «турк» сезу ишлэтмэк бир нев Jacar едилмишди. 50-чи вэ 80-чи иллэрдэ тарих институтунда A33p6aj4aH халгынын тэшэккулу мэсэлэ-синэ Ьэср олунмуш даими фэaлиJJэт кестэрэн семи-нарлар ¿арадылмыш, бу семинарларда тэшэккул мэ-сэлэсинэ дайр онларча мэ--рузэ динлэнилмишди. Ла-кин бу семинарларын фэа-лнПэта гысамуддэтли ол- мушдур. Н^э? Мэ’лумдур ки; кекумузун эсасыны туркдилли со]лар тэшкил едир. Демэли, семинарларда «турк» сезу чох ишлэ-дилирди. Бу исэ муэЛэи органларын хошуна кэл. мир вэ семинарлары Ьэр дэфэ мYэjjэн муддэт фэал^-¿этдэн сонра багла]ырдылар. Тарих елминин гаршысында дуран эн башлыча вэ-зифэлэрдэн бири тарихи кеклэримизи арамаудан, ¿ур-думузда баш вермиш етник шюсеслэри, халгымызын, туркдилли Азэрба1чан халгынын тэшэккулу, форма-лашмасы, ¿аранмасы проб-лемини дэриндэн тэдгиг ет-мэкдэн ибарэт олмалыдыр. Ге]д етмэли]ик ки, бу ис-тигамэтдэ аддымлар атыл-мыш, Ьэтта монографии эсэрлэр дэ нэшр едилмиш-дир. Лакин тээссуф ки, бу эсэрлэрдэ cejлэнилэн мулаЬи-зэлэрдэ Ьэлэ фикир ваЬид-ли]и ¿охдур. Бу вачиб проблемин Ьэлли вахты чохдан чатмышдыр. Бунун учун кифа]эт гэдэр Ьазырлыглы кадрларымыз вардыр. Мэ’лумдур ки, XVIII ¿уз-илли1ин икинчи ¿арысында Aзэpбajчaн эразисиндэ ки-чик феодал девлэтлэри — ханлыглар ¿аранмышды. Бу елэ девр иди ки, Ьэм чар Рус^асы, Ьэм дэ шаЬ Ира-ны бу эразини зэбт eтмэJэ чалышырдылар. Ханлар ез девлэтлэрииин мустэгилли-¿ини гopyjyб сахламаг учун диплoмaтиJaja эл атыр, бу вэ ¿а дикэр девлэтэ мурачиэт едэрэк кемэк ш^ир-дилэр — дeJэк ки, Ирана гаршы Рус^адан. Тарихчи-лэримиз исэ ханларымызын бу аддымларыны тэЬриф еди{*, онларын рус чарына мурачиэтини Pycиja паки-ми! ¿этини гэбул етмэк ис-тэ]и кими пОмэтлэндирир-дилэр. Бу мэсэлэдэ дэ тарихчи-лэримиз «¿ухарыдан» верил-миш консепси]аны, нечэ олурса-олсун чар Рус^а-сынын гэсбкарлыг cиJacэти-ни ерт-баедыр етмэк кон-ceпcиJacыны эсас кетурмэли олмушдулар. Тээссуф ки, индинин езундэ дэ бу кон-сепси]анын эсири оланлар вардыр. Тутаг ки, Фэтэли хан рус чарына мэктубла мурачиэт едэрэк, Ирандан мудафиэ олунмаг учун онун Ьамил^ини гэбул етмэк истэди]ини билдирмишди. Тарихдэ белэ Ьадисэ олуб, лакин Фэтэли ханын бу ад-дымынын дипломатии ад-дым олмасы, Ьеч дэ Ру^и-¿анын ЬакимнПэти алтына кечмэк истэмэмэси дузкун баша душулмур. Вэзифэ бу вэ дикэр ханларымызын бу-на охшар аддымларыны, XVIII ¿узилл^ин икинчи ¿арысында . ханлыгларымы-зын там мустэгил девлэт. лэр олмасьшы, ез ханлыг-ларынын иcтиглaлиJJэтини гopyJyб сахламаг учун хан-ларын керду1у тэдбирлэри дузкун • п^мэтлэндирмэкдэн. ¿ол верилмиш сахтакарлыг-лары ашкара чыхарыб ара-дан галдырмагдан ибарэт-дир. XIX JYЗИЛЛиjин эввэллэ-риндэ Азэрба1чанын    чар Руси!асы тэрэфиндэн    зэбт едилмэси дэ е1ии истига-мэтдэ »¿мэтлэндирилмиш, бу проблем узрэ * «¿ухары-ларын» консепси!алары гэ-рарларла рэсмилэшдирил- мишдир. Истэр XIX вэ XX ¿узилл^ин тарихшунаслы-гында, истэрсэ дэ AзэpбaJ-чанын Совет Pycиjacы тэрэфиндэн ишгалындан сон* ракы илк иллэрин тарих* шунаслыгында ишгал проб-леми, нечэ дeJэpлэp, ез ады илэ адланмышдыр. Лакин 40-чы иллэрдэ Коммунист ПapтиJacынын рэсми Шнэди, МК катиби А. дановун имзасы илэ гэрар гэбул едилиб кестэрилди ки, чар Руси]асынын ишгалы Иран вэ Турюф ишгалына нисбэтэн «аз бэла Ьесаб едилсин». Тарихчилэрин бу проблем узрэ тэдгигатлары Ьэмин гэрара табе едилди. Бир муддэт кечэндэн сон-.ра исэ белэ костэриш ол-ду ки, «аз бэлалы ишгал» термини AзэpбaJчaнын Ру-си1а илэ «бирлэшдирилмэ-си», даЬа сонра исэ «бир-лэшмэси» термини илэ эвэз едилсин вэ кестэрилсин ни, бу бирлэржэ мутэрэгги Ьадисэ олмушдур. Бэли. тарихчилэр бу ис-тигамэтдэ «тэдгигат» апар-мага мэчбур едилдилэр. фактлар, дэлиллэр сахталаш-дырылды, диссертаси1алар мудафиэ едилди, мэгалэ-лэр, монографи!алар нэшр олунду. 1964-чу илдэ девлэт мус-тэгилл^имизэ сон голиуш бу Ьадисэ мутэрэгги пал кими республика мипа-сында ба!рам едилди. XIX — XX JYЗИлликлэp-ДЭ Aзэpбajчaндa баш вермиш кэндли чь^хышлары-нын чохуна. халг азадлыг Ьэрэкатына «муртэче». ус-1ан иштиракчыларыиа исэ памгасы вур- мага мэчбур едилдик, 1918-чи илин MajMHAa девлэт мустэгилл^нмизин элдэ едилмэсинэ, A30p6aj4aH Демократик Республикасы-на rapa ¿ахдыг, она халг MeJhHHa довлеп эксинги-лаби гуввэлэрин ¿аратды-гы девлэт дамгасы вур-дуг. Ьалбуки. A3ap6aj4aHM. хусусилэ Вакыиы Совет PycHjacbma сатмаг вэзифэ-синин гаршымыза мэгсэд го]муш Бакы Коммунасы-ны, 28-лары. IUayMjaHfla-ры. Азэрб^чаяыи мустэ-гилли1ини Совет PycHjacbi-на гурбаи верэнлэри тэ -рифлэдик, онлара абидэлэр учалтдыг. чилд-чялд кнтаб-лар ¿аздыг. A39p6aj4aH эразиси Совет PycHjacH тэ-рэфиядэн ишгал олуидуг-дан сонра илк куилэрбаш верэн милли азадлыг Ьэрэ-катларына niJaM дамгасы вурдуг.    _ ДаЬа бир факт, napraja-нын X гурултаЛьшда И. Сталин cejaajpi ки, чыхдыгдаи сонра Aaapoaj-чан керидэ галмыш патриар-хал феодал мунасибэтлэри елкэси иди. «Еллэр атасы-нын» бу созлэри AsapoaJ-и^яин сосиал-игтясади та-ри хинин    тэдгигатчылары учун KOHcencHja олду. Тарихчилэр аз тэдг^атлары-ны бу мспгамэтдь прг лар. тарих тэЬриф едилди. Ьалбуки «ж ракы телМпгат. лар кестэрдн кн. Азэроа|чая ез сосиал-игтисадн caBHj-¿эсинэ. капиталист муяаси-бэт л эринии инкишафы сэ-BHjjacffiid керэ нэинки гон-шу К урчу стаи вэ Брмэвис-таидаи чох-чох кроли иди, Ьэтта бу C9BHJJ9 PycHjaHbw бир чох дахили ryóepHHja- ларыны белэ керидэ rojyp-ду. О ки, галды «Совет дев-ру тарихи» адландырдыгы-мыз довро, бирчэ чумлэ илэ rejfl едэк ки. Ьэмин дов-рун тарихинии елэ бир проблемини тапмаг олмаз ни, о тарихи Ьэгигэтлэрэ У1гун hэлл едилмиш олсун. Бэс инди? Инди тарихимизи тэЬриф едэн консеп-с^аларын артыг тарих MejAaHbfflAaH чыхдыгы бяр вахтда биз тарихчилэрдэн нэ тэлэб олунур вэ'биз нэ едирик? Эслиндэ тарихчилэрдэн нэ тэлэб олундугу ajAbiH-дыр:    тарихнмизин    башыиа ачылмыш oJyHAapa сон roj-маг, ону олдугу кими. факт-ларыи кбстэрдя]н кими ¿аз-маг вэ халгымыза чатдыр-маг. Бэс тарихчилэоия Ьа-мысы вэзяфэсини баша ду-шубму, тарихнмизин aJpы-aJpM проблемлэринин дуз-кун Ьэллинэ кирншибми^ Белэ Ьесаб едирэм ки. бу HerrejH-Ha30pA9H тарихчн-лэримизи ики група бел м эк лазымдыр. Бнринчи трупа биз о та-ряхчялэря дахил етмэк нс-TdjHpHK ки. онлар Ьадисэ-лэряи кедяшяяи тез гаара-мыш, тарихи Ьэгигэтлэри коммунизм идеолокя!асы-кын сахталашдырдыгыны эввэл»(9Д9И билэрэк, Ьазыр KOHcencHjaxapa pnajer ет. Maja мэчбур олмуш вэ ha. зырда 6eJyK мэмяуни^эт-лэ Ьэгиги тарихимизи ¿арат-мага кяришмяшлэр. Хош-бехтликдэя белэлэри тарнх-чялэряи BKcapeJJaraHH тэшкил едир. Икинчи група дахил ет-мак истэли!им тарихчнлэ. рин Ьамысыны е!нилэшдир-мэк олмаз. Онларын бэ зи-лэри ез ишлэриидэ денуш 1аратсалар да. бу вэ )а ди-кер тарнхи Ьадисэлэрин шэрЬиндэ тэрэддудэ ¿ол верир. башгалары, хусу-сэн муасир девр тарихи илэ мэшгул оланлар Совет деврундэ елм. мэдэ-ни!!эт саЬэсиндэ элдэ едилмиш нaнлиJJэтлэpи Азэр-ба!чан Демократик Республикасынын Japaнмacындaн габагкы доврлэ мYгaJиcэ-дэ бо1ук нaилиJJэтлэp кими «¿мэтлэндйророк, хал-га вурулмуш бе]ук, багыш-ланмаз мэ’нэви »¿анлары кермэк истэмирлэр. Бэ’зи-лэри исэ назэри Ьазырлыгы ашагы сэв^]эдэ олдугундан тарихи Ьэгигэтлэри. садэчэ олараг. дэрн етмирлэр. Мэн бурада биринчи група дахил етдоОим тарихчилэрин ншиидэ ¿аранмыш эсаслы денуш узэриндэ да^анмаг истэмирэм. Ьэмин тарихчилэр. Ьэрэ ез ихтисасына yJгyн олараг, ¿ухарыда узэриндэ етэри дэ олса да!андыгымыз сах-талашдырмалары арадан галдырмаг, фактлара эсас-ланан дузкун тарнх ¿азмаг-ла. фактлары консепс^а-лара табе етмэк дeJflл, фактлар эсасында кoнceпcяJa-лар ¿аратмагла мэшгул олан тарихчнлэрдир вэ эминик КЬ. ¿ахын вахтларда бунун мусбэт нэтячэлэриндэи фа!-даланачагыг. Лени консеп-си!алар ¿азылачаг. умуми-лэшдиричи эсэрлэр ме!дана чыхачагдыр. МаЬмуд ИСМА1ЫЛ, АаербаДча» Влмлэр Аха-даииДасыму мух(Ц) уз-■Т- ;
RealCheck