Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, February 18, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - February 18, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ Г03ЕТИ 18 ФЕВРАЛ 1992-чи ИЛ. № 34 JEHH 3AMAH-JEHH ВЭЗИФЭЛЭР ЖУРНАЛИСТЛЭРИНИН ОЛМУШДУР АээрбЗчан журналистла. ринин февралын    ке- чирилмиш невбэти VIII гу-рулта]ыны инамла илк гу ЬултаЗ адландырмаг олар; ахы Оннлликлэр эрзиндэ илк дэфэ иди ки, Зеничэ аевлэт истигл алии эти га-занмыш    республиканын >цуг*налиетлэри флэрии^н «мэчлИсинэ топлаяимышды-лар. Гypyлтajын нумаЗэн-ддлэри - республика газет вэ журналлары редаксиЗа-ларынын, телевизиЗа вэ ра-дионун Зарадычы коллектив -лэринин тэмсилчилэри Азар-баЗчанЫн кутлави информа-си1а васитэларинин проблем л эрини Mah3 бу мовге-лэрдэн музакирэ етмишлэр. НумаЗэндэлэр шэЬидлэ-рин, о чумладэн республи-канын азадлыгы ва бутев-лу!у Joлyндa Ьэлак олмуш журналистлэрин, Ьабелэ эв-вэлки гурулта}дан сонра втэн двврдэ вэфат етмиш журналистлэрин хатирэсини бир дэгигалик сукутла Зад етмишлэр. АзэрбаЗчан Журналистлэр Иттифагы идарэ ЬеЗ’этинин сэдри Ьачы ЬачыЗев к еру л-\муш иш барэдэ иттифагын идарэ hej’aTHHHH Ьесабаты ила чыхыш етмишдир. О. ас ас эн демишдир ки, Ьазырда АзэрбаЗчан мэт-буаты, Зэ’ни мухтэлиф ич-тимаи-сиЗаси гуввэлэрин мевгелэрини экс етдирэн 370-дан чох гЭэет, журнал вэ дикар двври нэшр хусу-си бир деврдэ фэалиЗЗэт костэрир. Бакы да 1990-чы илин Занвар •Ьадисэлэри бу-тун халг учун олдугу кими, республиканын кутлэви ин-фopмacиja васитэлэри учун да Ьэлледичи мэрЬэлэ ол-мушдур. Бу Ьадисэлэр Азэр-баЗчанын азадлыгы вэ ис-тиглалиЗЗэти угрунда му-баризэдэ денуш Заратмыш. дыр. Ьадисалардэн аз сонра АзэрбаЗчан Журналистлэр Иттифагынын Кэнчэдэ кечирилмиш пленумунда иттифаг езуну мустэгил ja-радычылыг тэшкилаты е’лан етмишдир. Лени девр кутлави инфор-Macrfja васитэларинин гар-шысына jeHH вэзифэлэр го-Jyp. ИстиглалиЗЗэт Золунда АзэрбаЗчан бир чох проб-лемлэри арадан галдырмалы олур. Ермэнистанын Азэр-ба]чана гаршы тачавузу да-вам едир, Гарабагын даг-.тфг Ьиссэсиндэ вэ она би-тйшик раЗонларда эввалки кими jena да динм сакин-лэр Ьэлак олурлар. Базара кечилмэси игтисади чэ. тннликлэри дэринлэшдир-мишдир. Дахили cnJacH ва- Ваш тутмз]лн мусаНиба Кенерал Попов суалымыза ни ja чаваб вермир? Гурулта)ын кечирилди|и с алой да. Фото F. Салиановуидур. зиЗЗэт мурэккэб олараг га-лыр. Бела бир вэзиJJэтдэ кутлави информасиЗа васи-тэлэринин мэc,yлиjjэти ар-тыр. Онлар ЬэЗатын сосиал. сиЗаси вэ игтисади саЬэ-лэринда дэрин просеслэри обЗектив сурэтда экс ет_ дирмэли, республиканын гаршысында Дуран проблем-лэрин Ьэллинэ фэал кемэк кестэрмэлидирлэр. Сонра Aзэpбajчaн теле-визиЗасы «24 саат» инфор-масиЗа програмы редакси. Засынын редактору Рафиг НэбиЗев сез алмышдыр. О, редаксиЗанын бир груп апа-рычы эмэкдашынын ха л га, Президента, Али Советин Милли Шурасына, Назирлэр Кабинетинэ, Aзapбajчaн Рес-публикасы журналистлэри-на вэ теле радио верилишлэ-ри ширкэтинин рэЬбэрлиЗи. нэ мурачиэтини охумушдур. Мурачиэтдэ телерадио ве_ рилишлэри ширкэтинин рэЬ-бэрлиЗинин унванына бир сыра иттиЬамлар и рал и су-рулмушдур. АзэрбаЗчан Журналистлэр Иттифагы идарэ ЬеЗ’э-т;и сэдоинин муавини Валид Сэн’ани иттифагын ]ени Низамнамэсинин лajиhэcи вэ журналистин пешэ ети. касы мэчэллэсинин лаЗиЬэ-си барэдэ мэ’лумат вер-мишдир. Гурулта}да Журналист Иттифаглары Конфедера-сиЗасынын сэдри Е. М. Са-галаЗевин тэбрик телеграмы охунмушдур. Ьесабатын вэ низамнамэ ла]иЬэсинин музакирэсиндэ Aзэpбajчaн енсиклопедиЗа-сы баш peдaкcиJacынын груп рэЬбэри Нариман Ьэсэнэли-jeв. «Хочалы» шэЬэр гэзе-тинин редактору Сэрдар МеЬдиЗев, «Газах» pajoн гэзетинин£ редактору Фирн, дун РэЬимов. республика Елмлар АкадемиЗасы Журналистлэр Иттифагы илк тэшкилатынын катиби Самир Тагызадэ, «Вестник Панд-жи» гээетинин редактору Нушабэ Мэммэдова. АзэрбаЗчан Телерадио Верилиш-лэри    Ширкэтинин кечмиш эмакдашы Фируз ЭЬмэдли, Бакы Дев лат Университети-нин    профессору Ширмам. мэд hycejнoв. Чэбpajыл ра-}онунун «Худафэрин» гэ-зетинин редактору Элирзз Эзизли, «Са]» гэзетинин редактору Рафиг Эли]ев, «Сэ-Ьэр»    гээетинин редактору МэзаИир CYлejмaнзaдэ, «А1. дынлыг» гэзетинин редактору Бабэк Ьусе]ноглу, «Aзэpбajчaн» гэзетинин мэс’-ул катиби Шэриф Кэримли, М. Рэсу:к*адэ адына БДУ-нун профессору Шамил Гур-банов, «Кэнчлик» нэшpиjja-тынын директору Эличан Эли]ев. Турки]энин «Ьур-pиjjэт» гэзетинин Азарба]-чан узрэ хусуси мухбири Рамиз Эскэр, «Халг гэзети»-нин редактору Тофиг Рустэмов. « АсеА-Ирада» Акент. ли]инин директору Ирадэ Вэкилова. республика Мэт-буат Комитэсинин ше’бэ мудири Симран Се)фэддин- оглу, «7 кун» гэзетинин редактору Емин Еминбэ^и иштирак етмишлэр Дискусси]анып иштирак-чылары бир чох муИум мэ-сэлэлэр' галдырмышлар. Бунларын арасында кутлэ-ви инфopмacиja васитэлэри-нин    чыхышларынын пешэ- карлыг cэвиjjэcинин ]уксэл-дилмэси вэ онларын тэ’си-ринин артырылмасы, милли журналистиканын демокра-тик эн’энэлэринэ гajы,дыл-масы, мэтбуат азадлыгынын тэ'мин едилмэси, журналистлэрин ^ни нэслинин тэрби. ]э олунмасы илэ элагэдар сырф ]арадычылйг мэсэлэ-лэри дэ олмушдур. Лакцн HrTHcaflHjJaTbni базар муна-сибэтлэринэ кечм^си нэтичэ-синдэ кутлэвй информаси^а васитэлэринин .агыр bo3hJ-JaTa душмэси кениш музакирэ мевзусуна чеврил. мишдир. Тээччублу flejiLJi ки, гэзетлэрин, дикэр двври нэшрлэрин, телевизи}а вэ радионун    «jaiuaMacbi», онларын комме реи ja лашды-рылмасы, базар шэраитин-дэ    кутлэви    информас^а васитэлэри ишчилэринин сосиал мудафиэси проблемлэри вэ башга проблемлэр дэ ну-ма]эндэлэрин 'диггэт мэркэ-зиндэ дурмушдур. НумаЗэндэлэр Ьесабат двв-рундэ республика ЖурнЗ-листлэр Иттифагынын иши-ни гэнаэтбэхш Ьесаб етмэ-Jh гэрара алмышлар. Гурулта] иттифагын ады-нын дэ]ишдирилмэси ба-оэдэ гэрар гэбул етмишдир. Бундан сонра иттифаг «АзэрбаЗчан Журналйстлэр Биpлиjи» адланачаг. Нума]эндэлэр гурулта]ын гэтнамэсини гэбул етмишлэр. Гэтнамэдэ эсасэн де-]илир:    Журналистлэрин Ja- радычыльи мувэффэгиИэт-лэри A33p6aj4aH Журналистлэр Бирли]инин илк тэшкилатларынын фэал ишин. дэн, хусус.эн бизим кэнч журналистлэрэ кестэрэчэ-Jhmh3 rajFbiflaH, онларын ]арадычылыг имканларын-дан истифадэ олунмасында дузкун истигамэт квтуру-лэчэ]индэн асылыдыр. • Азэрба]чанын информаси]а блокадасы илэ элагэдар олЗграг гypyлтaj бутун дун-ja журналистлэринэ мура-чиэт гэбул етмишдир. Н\^эндэлэр базар иг. THcaflHjjaTbiHa кечилмэси илэ элагэдар олараг Кут- лэви информас^а васитэ лэринин проблемлэр» барэдэ вэ Азэрба|чан Телерадио Верилишлэри Ширкэ-тиндэ JapaHMbiiii b33hJJ3T барэдэ A3ap6aj4aH Респуб-ликасыньгн Президентинэ да мурачиэт гэбул етмиш лэр. Республика журналистлэринэ мурачиэтдэ jypyaTaJbiH нума]эндэлэри вз Ьэмкар-ларыны oèjeKTHB олмага, uiaxcHjjaTHH Ьугугларына вэ умумбэшэри дэJэpлэpэ са-диг галмага, бутун халгын бирлн]и угрунда мубаризэ апармага чагырмышлар. Гypyлтaj A3ap6aj4aH Журналистлэр Бирл^инин ]ени Низамнамэсини вэ журналистин пешэ етикасы мэ-чэллэсини гэбул етмишдир. Тэшкилат мэсэлэсинэ ба-хылмышдыр. Ьачы Ьачы]ев ачыг сэс-вермэ Joлy илэ Азэрба]чан Журналистлэр Бирли]инин сэдри сечилмишдир. Азэрба]чан Журналистлэр Биpлиjинин мэчлиси дэ се чилмишдир. Бунунла A3ap6aj4aH жур-налистлэринин VIII гурул-та]ы ишини баша чатдыр-мышдыр. Февралын 6-да Азэринфор-мун мухбири 4-чу ордунун команданы кенерал-MaJop Н. Г. Попов илэ телефон ва-ситэсилэ элагэ сахламыш вэ акентли]ин бир иечэ суалы-на чаваб вермэенни ондаи хаЪиш етмишдир. — Не суаллардыр? — де-Ja кенерал наразы ha л да со-рушду. Суалларымызы оху-дуг вэ xahHiii етдик ки. бизэ чаваб версии. — Суалларынызы }азылы шэкилдэ мэнэ кендэрин, сонра зэнклэшэрик. Ларым саатдан сонра Аээр-информун суаллары шэкилдэ кенерала чатдырьш-ды. Виз Н. Г. Поповдан ej- 1? РУ' par 1азир- (мэ • * * Ьэмин кун A30p6aj4aH Журналистлэр Бирли]и мэч-лисинин илк ичласы олмушдур. Ичласда катиблик сечилмишдир. Мэчлисин    нэзарэт-тэф- тиш KOMHCCHjacMHUH вэ шураларынын; бирл^ин (курналист фонду; журналистлэрин пешэ етикасы вэ онларын Иугугларынын му дафиэси; Зарадычылыг шу-расы; бе]нэлхалг элагэлэр; ветеранларын ишлэри узрэ шураларын    JapaflMflMacH Ьаггында гэрар гэбул едил-мишдир. (Азэринформ) рэнмэк HCTdjHpAHK ки, Гара багын даглыг Ьиссэсиндэн бутун Ьэрби Ъиссэлэр вэ Ру-crtja Дахили Ишлэр Назир-ли]инин гошунлары чыхары-ландан сонра Збв-чы moto* атычы полку Ханкэндиндэ нэ сэбэбэ галмышдыр? Бу полк Ермэнистанын Азэрбё]чана гаршы е’лан олунмамыш муЬарибэсиндэ ермэни гул-дур бирлэшмэлэринин тэрэ-фини caxлaJapaг бутун зи-реИли техникасы вэ атэш кучу илэ flejyui eMMHjJaT-ларында хэлвети иштирак едир. Ахы кизли дeJил ки, полкун забитлэри вэ прапор-шиклэри арасында xejan ермэни вардыр. Ики кундэн сонра кене- Йа JeHHABH зэнк вуруб ха-нимизи тэкрар етдик. По* пов мэшгул олдугуну бэпа-нэ кэтирэрэк хаЪиш етди ки, бир гэдэр сонра зэнк вураг. Ленидэн зэнк чаланда деди-лэр ки, чкенерал мэшгул-дур, мушавирэ кечирир, сонра зэнк вурун». Сонракы кунлэрдэ ону Ьеч вахт Je-риндэ та па билмэдик. Ьис-сэнин оператив нввбэтчиси Азэринформдан зэнк вурул* дугуну ejpaHdH кими Ьэр дэфэ хапиш едирди ки, бир гэдэр сонра зэнк чалаг. Бу, етэн шэнбэ кунунэдэк да-вам етди. Виз даЬа кеэлэ)э билмэздик вэ буна керэ дэ гэрара алдыг ки, кенерала мэтбуат васитэсилэ мурачиэт едэк. Бэлкэ кенерал-MaJop HHKonaj Глебович Попов довлэт информаси!а акентли-Jhhhh суалларына чаваб вер-M9ja Ьеч олмаса бундан сонра имкан та па, даИа дотру-су, бу фикрэ душэ. Ахы, нэзакэтли олмаг кенераллар учун дэ кунай де]илдир. «Тэсадуф» елэ кэтирмиш-дир ки, бу кунлэрдэ С6ТА-кын каиаллары илэ белэ бир информаси]а вержл мишдир; Ханкэндиндэ ]ерлэшдирил-миш мотоатычы полкунун шэхеи heJ,эти, зиреЬли техникасы вэ артиллери]асы Даглыг Гарабагда силаЪлы тоггушмаларда иштирак ет-мир (?) вэ там битэрэф мвв-ге тутур. РИТА—СвТА мухбиринэ бу мэ’луматы полкун нввбэтчиси вермиш вэ миллэтлэрарасы мунагишэ шэраитиндэ шэхеи тэЬлукэ-сизли)и учуй тэ’мннат олма-дыгына керэ ону и фа мил и-)асыны чэкмэмэ]и хаЬиш етмишдир. Бу бэ)анат Азэр-ба>чан мэтбуатында дэрч едилмиш мэ’луматлары шэрЬ етмэк хаЬишинэ чаваб ола->аг телефонла верилмишдир .мэтбуат иеэ )азырды ки, гошун бирлэшмэлэри ермэ-нилэрин тэ^эфиндэ вурушур 1~Х— г-4— V * W * - вэ азэрбаЗчанлылара гаршы артиллериЗадан, мина-атан силаИлардан вэ зиреЬли техникадан истифадэ едир). МДБ баш гэраркаЬы-нын сжератив нввбэтчиси дэ СвТА-Ja тэлэм-тэлэсик зэнк вуpapar кенерал Попова эсасланыб инандырмага ча-лышмышдыр ки, Ханкэндин-дэки полк дв)ушлэрдэ... иштирак етмир. 366-чы полкун 11 нэфэр Ьэрби гуллугчусу — кенерал Поповун фэрари адлан-дырдыгы бу эскэрлэр Ьаггында ajpbi4a данышмаг ис-тэрдик. Онлар Ханкэндиндэн гачмага мэчбур олублар, чунки ермэни забитл^) бу кэнчлэри динч азэрба)чан-лы кэндлэринэ атэш ачмага мэчбур едирдилэр. Куман едирэм ки, кенерал нэ гэдэр мэшгул олса да, базар куну АзэрбаЗчан телевизи]асы-нын информаоф програмы-на бахмага вахт тапыб. Бу програмда Ьэмин эскэрлэ-рин Ьазырда Агдамда олан алты нэфэри башларына кэ* лэн эЬвалатлары данышыб. Эслиндэ онлар Ьеч дэ фьра-ри де)илдирлэр. Топлардан вэ минаатан силаЬлардан атэшэ тутулан Малыбэ)ли .кэндиндэ бу кэнчлэр гочала-ры. гадынлары вэ ушаглары тэЬлукэдэн хилас етмэ)э ча-лышыблар. Эллэриндэ af 6ajpar олан уч эскэр габаг-да кедирди. Онлар Ьэлак ол-дулар. кенерал. анчаг фэра-ра кими Jox. динч азэрба]-чанлы сакинлэрэ гаршы гул- дурларын тэрэфиндэ вуруш-маг истэмэ1эн намуслу эскэрлэр кими.    ^ РИТА—С0ТА-ВЫИ )уха-рыда ады чэкилвА хвбэрлэри-нин мэЬз Минск кврушу эрэ-фэенндэ верилмэси, керу-нур, Ьеч дэ тэсадуфи де)ил« дир. Ьэмин керушдэ суверен АзэрбаЗчан Республика-сынын рэЬбэрлиЗи тэ’кидлэ тэлэб етмишдир ки, 366-чы полк Ханкэндиндэн чыхарыл-сын. Ахы бу полк деЗушлэр-дэ Ьэгигэтэн иштирак етмир--сэ, онда Шушаны. Хочалы- * ны. МалыбэЗлини вэ дикэр азэрбаЗчанлы ЗашаЗыш мэн- * тэгэлэрини агыр топлардан вэ минаатан силаЬлардан ким вэ Ьарадан атэшэ тутур? Ермэни Зврвглылары зиреЬли транспортЗорлары вэ топ-лары Гарабага мэкэр вертол-Зотла кэтириблэр? * Нэ исэ. баш тутмаЗан му-саЬибэ мевзусуна гаЗыдаг. Белэ тэсэввур Зараныр ки, кенерал Попов да империЗа мэрэзинэ дучар олуб вэ уну-дур ки. суверен девлэтлэрин эразисиндэ вэ онуи Зурис-диксиЗасы алтындадыр. она керэ дэ республиканын тэлэб и илэ Ьэмин полкун Зе-рини дэЗишмэЗэ борчлудур. Бэлкэ кенерал МДБ СилаЬ-лы Гуввэлэри гуру гошунлары баш гэраркаЬы рэисинин муавини кенерал-ле]тенант ТерTpHropjaHTc илэ муна-сиоэтлэрини корламаг истэ-мир? Лахуд. бэлкэ «елумэ Ьазыр гадынлар» а&ды бэд-нам чэмиЗЗэтии бэЗанатындан горхур? Бу гадынлар Ьэдэлэ-мишлэр ки* 366-чы полкун шэЬэрдэн чыхарылмасына Зол вермэЗэчэклэр вэ Ьэтта танкларын вэ зиреЬли транс* портЗорларын тыртыллары алтына атылмага Ьазырдыр-лар! Билин вэ акаЬ олун, ке* нерал. бу. ермэнилэрин кеЬ-нэ усулудур — гадынлары вэ ушаглары габага бурахыр. езлэри исэ эллэриндэ автомат онларын архасыида киэ-лэнирлэр. Ладыныэдадырса, бир дэф^ онлар бу усулла Ханкэндиндэ Ьэрби бирлэш-мэни тэрксилаЬ етмишдилэр. Анчаг Ьэр Ьалда Азэринформ кенерал Поповдан ез суалына аЗдыи вэ инандырыг чы чаваб алмаг умидиндэ-дир — 366-чы мотоатычы полк Ханкэндиндэн иэ вахт чыхарылачагдыр? А. 1ИЭРИФОВ, Азэршформуи мухбшр*. I Реплика Б И Н А «ДЭМ АЛЫР» Экэр бу Ьадисэни кезлэ-римлэ кермэсэЗдим мэн дэ инанмаздым. Хэтаи раЗону-нун Кэнчэ • проспектиндэки 67 «в» немрэли бина Ьэгигэтэн тез-тез «дэм алыр». Гыш кирэни бу евин са-кинлэри истилик кермэЗиб-лэр. Бинанын беш аддымлы-гында Зерлэшэн истилик са-Ьэсиндэ деЗирлэр ки, зирзэ-милэри биздэн алыблар. Ьу-на мэнзил истисмары саЬэси чавабдеЬдир. Дэрдинизэ онлар элач етмэлидир. Мэнзил истисмары саЬэсиндэ исэ каЬ суЗун чатышмадыгыны, каЬ баш хэттин бэрбад олдугуну билдирирлэр. Бинанын сакинлэри дэ дэстэ-дэс-тэ Зыгышыб ора-бура шика-Зэт етмэкдэн тэнкэ кэлиб-лэр. РаЗонда елэ бир тэшкилат. идарэ тапылмыр ки. онлары эзабдан гуртарсын. Бир нечэ кун эввэл са-кинлэр кордулэр ки. блоку бухар-чэн буруЗуб. кэз ке-зу кермур. Онсуз да илбоЗу нэмли олан диварлардан тэр-су ахыр. Ьэ]этэ текулушду-лэр ки, кврэн нэ олуб? Ьэмин бинанын биринчи мэртэ-бэсиндэ Зерлэшэн тибб мэн-тэгэсинэ кэлиб-кедэнлэр дэ онлара гошулдулар... Ьэрэ бир сез деЗирди: — Лап «с5унаЗа» охша-Зыр. — Зегин бинаны «дэмэ гоЗублар»... Узун мубаЬисэдэн сонра душдулэр зирзэмиЗэ. Кврду-лэр ки, бинаЗа вурулан исти су зирзэмиЗэ, ахыр. Мэнзил истисмары саЬэсинэ уз тут-дулар ки, кэлиб бир энчам чэксинлэр. Инсафэн, сантех-никлэри чох кезлэмэк лазым кэлмэди. СуЗу баглаЗыб кет-дилэр. Инди сакинлэр бетон дива рлар арасында дону рлар. КилеЗ-кузар да едэ билмир-лэр. СуЗу бураханда бина «саунаЗа* бэнзэЗир, багла-Занда исэ мэнзиллэр бумбуз соЗудучуЗа денур. Нечэ деЗэрлэр, Эли ашын-дан да олублар, Вэли ашын-дан да. СаЬэ Ьэкимлэри мэн-зиллэрэ Зол елчурлэр. Ушаг* ларын чоху хэстэ ЗатыР- . * Нэ гэдэр ни, вэзифэ кур-сусундэ дашгэлбли адамлар эЗлэшир. тир-тир эсмэлиЗик..: БИР КИТЯБЫН TAnEJH лахуд вели мемиэдовун Америка сэфэри Куну, Ьэтта ajbi вэ или белэ Задымда галмаЗан кун-лэрин бириндэ евдэ мэшгул иди м. Телефон зэнк чалды. ДэстэЗи галдырдым. Вэли Мэммэдовун таныш сэсини ешитдим: — Аббас муэллим, ич'азэ вереэниз, бир нечэ дэгигэ-ли}э сизэ кэлиб вахтынызы алмаг истэ)ирэм. — Бу кун бошам. дэрсим Зохдур.. YpajHH истэдиЗи гэдэр даныша билэрик. Ьэтта наЬар учун дэ вахт тапа- рыг.    ’    ^ — О да асылыдыр сизин кэрамэтиниздэн. Вэли о заман CnjacH Маа-риф евинин директору иди вэ ejHH заманда АзэрбаЗчан КП Мэркази Комитэсинин тэблигат ше'бэси мудири-нин муавини иди. Вэли университетдэ оху-дугу иллэрдэн бизэ кэлиб кедэрди, Нэриман Нэрима-,нов Ьаггында Ьэлэ тэлэбэ-ликдэн апардыгы тэдгигат-ла элагэдар мэнимлэ мэс лэЬэтлэшэрди. Лери кэлмишкэн хатыр-латмаг лазымдыр ки, Вэли бутун ЬэЗатыны Нэриман Лэримановун ичтимаи-сиЗа-си, эдэби-бэдии фэалиЗЗэти. нин еЗрэнилмэсинэ Ьэср етмиш, кулли мигдарда материал топламышды. Тээс-суф ки, топладыгы матери-алдан бутунлуклэ истифадэ едэ билмэди Нариманов Ьаггында ики китаб бурахмыш-ды ки, бу китабларда топладыгы материалла рын тэх-минэн онда бирнндэн истифадэ олунмушдур • Ишинин нэ вэзиЗЗэтдэ олдугуну сорушанда Ьэмишэ кулумсэЗэ{юк деЗэрди: душ-мушэм учсуз-бучагсыз эн-кин дэрЗаЗа, чыха билмирэм. Бу сэтирлэри ЗазаРкэн Вэлинин мэнэ багышлады-гы китаблары масанын ус-тунэ го)уб сонсуз кэдэр Ьис-си илэ онлара бахырам. Бунларын биринин узэриндэки Зазыны охуЗурам:    «Муэл- лимим Аббас Заманова ки-чик совгат кими тэгдим едирэм. Вэли Мэммэдов. 5.Ш.88.*. Бу, онуи Нэриман Нэри-мановун сечилмиш мэ^лэ-лэри, нитглэри йэ мэктубла-ры китабыдыр. Фикир мани апарыр. кэ-Ьэр руЬума Ьаким кэси- Н. ЭМЭНУЛЛАЛ5В. лир... ^Чакин бир анлыга езуму элэ алырам, инаны-рам ки, ноЗабрын иЗирми. синдэ алчаг душмэнин ха-инчэсинэ мэЬв етдиЗи шэ-Ьидлэрин, о чумлэдзн,    Вэ линин ганы батмаЗачаг, тез-кеч эдалэт диваны гэлэбэ чалачагдыр... Нэ исэ... Умид беЗук не\мэтдир... Вэли кэлди. Ичэри кирэн кими портфелини ачыб бир китаб чыхарды, мэнэ вериб деди; алын. Америкадан сизэ сурприз кэтирмишэм. 0зу дэ беЗук риск илэ баглы олан сурприздир. Вэлинин кэтирдиЗи китаб ЬусеЗн Чавид Ьаггында Тур-киЗадэ нэшр олунмуш мо-нографиЗа иди. МонографнЗа 1962-чи илин октЗабрында Вашинг-тонда тамамланмыш, 1963-чу илдэ Истанбулда «АзэрбаЗчан кэнчлик ДэркэЗи» тэрефиндэн нэшр олунмушдур. Муэллифи 2-чи дун-За муЬарибэсиндэн сонра мухтэлиф елкэлэрэ ЗаЗылан азэрбаЗчанлы дидэркинлэр-дэн Мустафа Ьаггы Туркэ-гулдер. О, муЬарибэдэн сонра бир муддэт ТуркиЗэдэ Зашамыш, сонра АмерикаЗа кечуб Вашингтон шэЬэри. нин меЬманханаларындан бириндэ Ьесабдар ишлэмиш-дир. Вэли нэ мунасибэтлэ исэ Америкада оларкэн меЬ-манханада тэсадуфэн она раст кэлмиш. ЬусеЗн Чавид Ьаггында китабы да м\тэл-лиф взу она багышламыш-ды. Вэли данышырды: Мустафа еЬтиЗат етдиЗи учун мэнимлэ керушмэк истэ-мирди, узумэ салыб бир-чэ дэфэ онунла отуруб свЬ-бэт етдйм, сонра бир даЬа кврушмэЗэ тэшэббус етдим-сэ дэ. баш тутмады. Вэли деЗирди; Мустафа езу Ьагда она Ьеч нэ демэ-Зиб. Сонра Сэлим Сэлчуг адлы био нэфэрдэн вЗрэниб ки, Ьаггы Туркэгул онун уЗ-дурма адыдыр. Эсил фа-милЗасы ГулиЗевдир, шуша-лыдыр. Шуша муенги мэк-тэбиндэ бэстэкар СулеЗман Элэскэровла бирликдэ охумушдур. 1989-чу илин сонларын-да мэн ТуркиЗэдэ оларкэн «АзэрбаЗчан култур дэрнэ-Зи*ндэ кечирилэн керушдэ Мустафанын талеЗи илэ ма- рагландым. Мэ’лум олду ки. вэфат едиб. Ахыр вахтлар-да Вэтэн учун чох дарыхыр-мыш. Сон дэрэчэ бэдбин-лэшибмиш. АзэрбаЗчан де-Зэ-деЗэ кечинмишдир. Ла-хын Золдашларындан бири-нэ вэсиЗЗэт едиб ки, экэр кэлэчэкдэ мувафиг шэраит вэ имкан олса, сумуклэрими апарыб АзэрбаЗчан торпа. гына тапшырын. Бу, мэним \*чун ЬэЗатда эн беЗук сэадэт олар. «АзэрбаЗчан култур дэрнэЗи» узвлэринин Ьамы-сы Мустафа Ьаггында вэчд-лэ данышыр, деЗирдилэр ки, беЗук Чавидимизи бизэ та-нытдыгы учун Ьеч вахт ону унутмарыг. Мустафа елуб, анчаг бизим урэклэримиздэ ЗашаЗыр. Белэликлэ, вэтэни кермэк бир даЬа она гисмэт олмаЗыб. Вэли деЗирди:    .Мустафа илэ сеЬбэтимнз мубаЬж:э шэраитиндэ кечирди. Ьисс едирдим ки, о мэндэн горхур, мэнэ инанмыр. ДеЗэндэ ки. «сиз нэЗэ керэ мэндэн шубЬэлэнирсиниз?». — О, кэскин тэрздэ белэ чаваб верди: Чунки сиз комму-нистсиниз. Коммунистин исэ аллаЬы 3<>ХДУР- АллаЬ. сыздан Ьэр шеЗ кезлэмэк олар. — Сиз нэ билирсиниз ки, мэн коммунистам? — Коммунист олмасаЗды-ныз, сизи АмерикаЗа кэлмэЗэ гоЗмаздылар. Онун дедиклэринин чоху илэ дахилэн разы олсам да, бурузэ вермирдим. Эслиндэ бурузэ вера дэ бил-мэздим. Дузу, мэн дэ ондан шубЬэлэнир, чэкинирдим. УрэЗимэ гара-гура кэлир-ди... Оз-езумэ деЗирдим: .Ким билир, бэлкэ, мэни им-таЬана чэкирлэр... Вэли деЗирди; Мустафа илэ сеЬбэтимиз бэ’зэн ол* дугча кэскин характер алыр, чэрчивэдэн чыхмаг дэрэчэ. синэ чатырды. Бу заман мэн дэрЬал сеЬбэти дэЗи-ширдим. Бир сезлэ, даш га-З^За раст кэлмишди. Вэли деЗирди:    гурбэтдэ далдаланан азэрбаЗчанлы дидэркинлэр мэни кердукдэ кезлэри Зашарырды. НЗуарк гэсэбэсиндэ 30 — 40 гэ-риб азэрбаЗчанлыЗа раст кэлдим. Онлар бир-бирлэри-но хэбэр вердилэр. Чох кеч-мэдэн Ьамыеы 4 этрафыма топланды.    Ьамымыз кев- рэлдик, агладыг. Нэ исэ... Вэтэн дэрди Заман дэрддир. Вэли китабы верди мэнэ, бу шэртлэ ки. охуЗуб гаЗ-тарым. Лакин сонра езунун разылыгы    илэ китаб Ьэми- шэлик мэндэ галды. Сонра-лар бу башыбэлалы китаб Ьаггында    мэтбуатда Зазмаг истэдим.    Лакин мэслэЬэт кермэдилэр. Дедилэр ки, «душмэнэ эсир душэн, устэ-лик зсарэтдэ антисовет фэалиЗЗэт    кестэрэн» адамы тэблиг * етмэклэ биз нэ га-занырыг?» КуЗа Чавид Ьаггында китаб Зазмаг антисовет тэблигат апармаг демэк имиш. Лухарылара мурачиэт етдим. Ьэтта Чавидин гызы Туран ханымы да ‘ишэ гарышдырдым, }енэ бир шеЗ чыхмады. Ахырда мэн дэ соЗудум. * * * РэЬмэтлик Вэлинин Зас мэчлисиндэ бу сеЬбэтин учундан-гулагындан даныш-дым. Ьамы марагланды. Лер-Зердэн дедилэр ки. мут-лэг    Зазмаг лазымдыр. Бу Ьэм беЗук Чавидин, Ьэм Мустафа Туркэгулун, Ьэм дэ китабы илк дэфэ Азэр баЗчана кэтирэн унудулмаз Вэли Мэммэдовун хеЗринэ олар, рэгбэтлэ гаршыланар «АоэрбаЗчан турк шаи. ри ЬусеЗн Чавид» башлыгы алтында нэшр едилэн бу китаб 168 сэЬифэдэн ибарэт-^дир. Китабын эввэлиндэ «АзэрбаЗчан кэнчлик дэр-нэЗи»нин баштаны Елдэниз Гуртуланын кичик бир За-зысы верилмишдир. «ЬэмиЗ* Зэтли, Зурдсевэр Зазар Мустафа Ьаггы Туркэгулун эсэ-ри илэ гурумумузун ЗаЗцн ларына башлаЗырыг. Бу гиЗмэтли эсэр»ни дэрнэЗими-зэ тэгдим етдиЗи учун она миннэтдарлыгымызы билди. ририк». Тээссуф ки,> Мустафанын китабы «АзэрбаЗчан кэнчлик дэрнэ)и»нин бурахдыгы илк вэ сон эсэр олмушдур. ШкиЗэдэ оларкэн бунун ¿и илэ марагландым, дедилэр ни, мадди имканымыз олмады. Китаб муэллифии белэ бир епиграфы илэ баш-ланыр: «Бу эсэр рус комму-нистлэрин Уэрэфиндэн гэтл едилэн АзэрбаЗчан шайр вэ Зазарларынын эзиз руЬлары-на итЬаф олунур*. Бу Зазыдан сонра бутов бир сэЬифэдэ Аба] Мирзэ-нин* ашагыдакы миералары верилмишдир: Гйрдашым Мустафа, афэрнн сим, Кенулдэя бир хэбэр •ердпиз бизэ. Бу гурбэт еллэрдэ ah едэ.едэ, Бир ЬеЗкэл гурдунуз бязям Чааядэ. КерундуЗу «ими, Мустафанын китабы дидэркинлэ-рин ЬэЗатында фэрэЬли Ьа-?дис э кими гаршыланмыш-дыр. Она керэ ки, онлар вэтэндэн кэлэн Ьэр бир сэс-дэн, Ьэр бир хэбэрдэн тэ-сэлли тапырдылар. Муэллиф китабыны уч белмэЗэ аЗырмышдыр:    Ь. Чавидин h9jaTbi вэ Зарады-чылыгы, а)ры-аЗры эсэр. лэринин тэЬлили, ше’рлэ-риндэн парчалар. Китабын эн зэнкин белу-му шаирин ЬэЗаты вэ Japa-дычылыгцна Ьэср олунмушдур. Буна керэдир ки, муэллиф бу белуму ашагыдакы Ьиссэлэрэ аЗырмышдыр: «ЬэЗаты», «Зарадычылы-гы», «Чавиддэ дин». «Чавид-дэ ешг вэ гадын». «Чавиддэ мустэмлэкэ элеЗЬдарлыгы», «Чавиддэ маариф». «Чавид. дэ Зурдсевэрлик»,* «Чавид вэ тар«хи мовзулар», «Чавидин эсэрлэриндэ шэхе адлары», «Чавидин дили», «Чавидин фэлеэфэеи*. «Чавиддэ сэнэт анлаЗышы», «Чавид вэ коммунист л эр». Бу шэкилдэ груплашдыр-ма Чавидин ЬэЗаты вэ За* радычылыгы Ьаггында кон-крет фикирлэр свЗлвмэк, аглабатан нэтичэлэрэ кэл-мэк учун элверишли имкан Заратмьппдыр. Мэ’лумдур ки, Ь. Чавид нэ сэлэфлэринэ. нэ дэ хэ-лэфлэринэ охшаЗыр. Сэнэт-дэ онун 03 сэси. ов нэфэси. 03 дэсти-хэтти вардыр. Пое-зиЗада Да, драматуркиЗада да. о, орижиналдыр. Ьеч кэ-си тэкрар етмэмиш, Ьеч кэ-син тэ’сиринэ гапылма-мышдыр. Лазыб-Заратдыг-ларынын Ьамыеы ез иете -дадьгнын мэЬсулудур. нэ Зазмышдырса, ез    вичда- нынын пычылтысы илэ Заз-мышдыр. Муэллиф Ь, Чавид japa-дычылыгыны мэЬз бу ИСТИ-гамэтдэ ишыгландырыр. Ьу-манист Чавиди муртэче «•миллэтчи» кими нттиЬам едэнлэри. она минбир ифти- ра Загдыранлары эдалэтсиз. надан, вэпши адландырыр. О. JepH кэлдикчэ Эмин Абид, М. Чэфэр. Чэфэр Чэ-фэров, Рза ШаЬвэлэд вэ башга АзэрбаЗчан алимлэ-ри илэ мубаЬисэЗэ киришир, лакин онларын Ьансы шэ-раитдэ Зазыб-Заратдыгла. рыны нэзэрэ алмыр. Нэзэ-рэ алмыр КИ, Сталии режи-минин Ьокм сурдуЗУ шэраит. дэ дузэ дуз. эЗриЗэ эЗри, Jax-шыЗа Захшы демэк геЗри-мумкун иди. Бу сезлэри агзына аланлары амаисыз чэза кезлэЗирди . Китабын «Чавид вэ ком-мунистлэр» болумундэ муэллиф ТЭК Чавидэ деЗил. АзэрбаЗчанын демэк олар ки, бутун керкэмли Зазычы-ларына едилэн ишкэнчэлэр-дэн сеЬбэт ачыр. * Онуи да эсл фаияляЗа. сы Гуля)евдяр. «Aéaj Мяр-зэ», «A6aj Дамы», «Каря. лэр    вмруяуя    соя- лврымдв Иствшбулуя |ахыя* лЛадаяы Адабазар гяся-бэсяядэ jamajMpMMHi. Гурбэ-тяя аааб-ааяЛатлиряяэ дозе бялмэдя|я учтя яеяхяяасы возулмуш, hajaraa мсти». Мустафа Туркэгул Чавидин тарихи мевзуларда 3»з-дыгы эсэрлэрдэн хусуси бэЬс ачараг ге]д едирди ки, та-рих Чавид учун тукэнмэз хэзинэ иди. Онун гэлэмэ ал-дыгы «Топал Те)мур», )ам». «ПеЗгэмбэр». «Caja-вуш», АзэрбаЗчан драм сэ-нэтинин тарихинэ шаЬ эсэр-лэр кими дахил олмушдур. М. Ь. Туркэгул белэ бир гэнаэтэ калир: -«Чавид она коре тарихэ тез-тез мурачиэт едирди ки. муасир мевзуда Зазылан эсэрлэр, хусусэн Чавидин эсэрлэри даЬа амаисыз тэнгидэ мэ'* руз галырды. Бэднам «сосна лист реализми» Чавид-лэри rapa кабус кими тэ-гиб едирди. ЭдэбиЗЗат мэдЬ. намэ)э чеврилмишди. Ким «пюн bojaibi» тэ'рифлэмир-дясй, она «халг душмэни» дамгасы, вурулурду. О заман. бу дамга олум Ьокму демэк иди. Ьэбс, суркун демэк иди. Лакин Чавид озу-нун сЭнэткар вичданына са. диг галараг бунлардан нэ горхур. нэ дэ чэкинир. тарихи, тарихи мевзулары бу кунуи тэлэблэри бахымын-зан мэ’наландырырды. Китабын    «сон сезундэ» oxyjypyr: «Бу кун бир мустэмлэкэ олан АзэрбаЗчанда Чавидин Зузлэрчэ тэлэбэси вэ ону севэн он минлэрлэ мунэввэр мовчуддур. Лакин бунлар Чавиди севмэлэринэ рэгмэн. ону истэдиклэри КИМИ охумагдан мэЬрумдурлар. Чавндн онлара олдугу кими танытдырмырлар*. Бу. догрудур. Чунки ку-наЬсыз мугэссир олан Чавид бэраэт алдыг дан сонра да онун эсэрлэринэ крад тутулур, j€H9 дэ Чавидэ «тэн* гиди мунасибэт» бэслэни-лирди. Мустафа Ьаггынын китабында бу уЗдурма тэн. гиди мунасибэтлэр»э Ьэги-ги, эдалэтли тэнгиди мунасибэт бэслэнилир. ДаЬа дрг-русу, Чавидин элеЗЬдарла-рына эсаслы, инандырычы чаваб л ар вернлир. ШубЬэсиз ки. китабын мэзиЗЗатлэри илэ Занашы бэ’-зи гусурлу чэЬэтлэри дэ вардыр. Мэсэлэн, муэллиф эдэби Ьадисэлэри r^jMar-лэндирэркэн бэ’зэн онлары заманын эдэби-ичтимаи ахары илэ элагэлэндирмэкдэ чэтинлик чэкир, нэтичадэ онун аЗры-аЗры Ьекмлэри сэтЬи тэ’сир багышлаЗыр. Буна бахмаЗараг китаб ма-рагла охунур. Эсэрин уму-ми пафосу. Зазылыш тэрзн костэрир ки, Туркэгул Чавид Зарадвнылыгына дэрин дэ« бэладдир, онун вургунудур. МуЬарибэдэн эввэл о, Чавидин аилэси илэ шэхсэи таныш имиш. Ьэтта бу аилэ илэ унси]3эти вар имиш. Китабын сонунда Чавидин 25 ше ри верилмишдир. Бу ше'рлэр елэ сечилмишдир ки, Чавидин' поезиЗасы Ьаггында умуми тэсэввур Заране Ын. Бу да ондан нрэли кэляр. ки. о заман харичдэ Чавидин эсэрдэри чэтин талы лырды. Мустафа Ьаггы Туркэгул вэ Вэли Мэммэдов артыг ЬэЗатда ¿охлурлар. Лакин Ьэр икиси ЬэЗатда муэЗЗэн из roJv6 кедиблэр. Инди. биз онлары дэрин миннэтдарлыг Ьисси илэ. 6oJyk еЬтирамла Зад едирик. Аббас 3АМАНОВ ;
RealCheck