Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, February 06, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - February 6, 1992, Baku, Azerbaijan A F P ГАРАБАГДА ЬЭКИМЛЭР ДЭ ВУРУШУР. 0JIYMJI0. ЧарраЬ»3>э вмэлнЛаты угурлу олмуш. >аралы олу-мун астанасындви га>ыт-мыш, беЬраялы кунлвр вгуб кечмишдир. Лакин операси. !а этрафында хе^и свз-свп-бот кетмию. Ьэтта бир сща-си партиЗанын нумаЗЭн. Д9си (сэмимцЛвтине янанды-гымдан адыны чэкмирэм) саЬнЯа назирли-Зина мурачи-эт едиб Ьэкимин Ьэрэкэтин-дэн килеЗлэнмишди. Бу соЬбэтк Азэрба^ан СэЬиЗЗэ Назирлн^инин баш • инспексиЗа идарэсийин рэи-си Вагиф Гафаровдан ешит-дим. Биландэ ки, Ьазырда Бакыда тэ'чили тибби Запэдьгм клиник хэстэханасында барпа девруну кечирэн Ьэмин ]а1ра-лы]а баш чэкмэк фикриндэ-дир — ман да она гошулдум. Палатада Хочалыда За-раланмыш ГaнбaJ Ьэсэновун Затагыны дввралэ^иб отур-мушуг. Нечэ Зараландыгы-нын тэфарруатыны ©Зранмэк иcтaJиpэм. — Маним учуй бунлары данышмаг чэтиндир, Дв-1э бу чэлимсиз, лакин узун-дан мардлик JaFaн оглан диллэнир, - ^ Фирудин даньгагсьгн... Фирудин Эли^в ГанбаЗын дajыcы оглудур. Ела ©зу дэ декабрда }араланыбмыш. Одун-аловун ичиндэн кеч-мищ адамлар кими даны-шыр: «УАЗ-ла кедирдик. ПусгуЗа дущдук. Машындан чыхдыг. ГанбаЗы сна]пер ту-фанки илэ архадан вурду-лар. Japacы исти-исти ]уз метрэдэк ]ериди. Ермэнилэр мани кермурдулар. Тезчэ машьгндакы автоматы ке. туруб ерманилэр тэрэфэ аташ ачдым, ГанбаЗын ала к®4-мэсинэ м*ане олдум. Бир хеЗли атышма кетди. Кул. ламиз гуртарЬагуртарда Милли Ордунун эскарлари езларини Зетирдилар...». Ади де)уш ЬекаЗэтадир, де}илми? * Дордиллик муЬа-оибэдэ бела доЗушлэрдэн на гадэо Зазылыб, бу барэдэ на гэдэр охумушут, ешит-мншик вэ душунчэмиздэ чох дэЬшэтли бир дэ]ишмэ ке-диб. Ела бил гана да, елумэ да, Зангын вэ фала-катларэ дэ гулагымыз, ко. зумуз алышьгб. Лох, бика. нэлашмишик, со]утганлашмы. шыг. Сиз охучулар да, биз журналистлэр дэ... Тэкча Ьэ-кимлэр учун бела деЗил. Наим ЭликишибэЗов кими Ьэкимлэр учун... Семашко х1стэханасынын Хочалыда уэунмуддатли е’зами)3этдэ олан чэрраЬы Н. ЭликишибэЗов учун о кун, кеЬнэ гаражда тутгун електрик ишыгында, чан веран кэнч дв|ушчунун башы устундэ икинчи Зол ]ох иди. Г&нбаЗ влурду... Курэ]ина дэ)миш сна]пер куллэси иЗэ’дэнин арха диварыны дешиб синэдэн чыхмышды. Ган сел кими ахьгрды. Аг-дама чатдырмаг олмазды. Бакыдан Ьеч соЬбэт дэ кеда билмэзди... Бакыда, ишьп'лы чэрра-Ьи])э отагында ишлэма]э на вао ки:.. влуму ланкидэ бил эре эн, Ьэлэ консилиум да чагырарсан. Бурдаса, бу ioojyr, ]арыгаранлыг гаражда }аралы]ла, елумла тэк-бэтэксэн. Ади тахта масанын ус-тунэ дэшэк салдылар. Japa-льгны opa узатдьшар. Дэр-Ьал кичик груп Заранды: чэрраЬдан, ]ерли терапевт Ел дэниз АллаЬвердиЗевдэн вэ тибб бачысы Сэадэт 3ej-(наловадан ибарэт... Элу мл а элбэ]аха чарпышма саат Ja-рым чэкди. Бела Ьалларда умуми наркоздан истифадэ едилир. Тэбии ки, гаражда бу шэраит jox иди. Лерли ке}итмэ’илэ кифа]этландилэр. ЧэрраЬ бу доJушу удду. Бу соЬбэти бизэ профессор Эшрэф Эшрэфов даныш-ды: — Афэрин Наим, на ла-зымса, памысыны едиб, деди, — Ганба}ы бурда, Ба_ кыда, икинчи дафа биз опе-расиЗа етдик. Перитонита гаршы. Инди, машаллаЬ, Захшыдыр. Уч-дерд куна хэстэханадан бурахачагьи’... Тээссуф ни, Наим Эли-кишибэ]овла керуша бидмэ-}дим. Невбэти эмэли]]аггда иди. Хэстэхананын баш Ьэки-ми ЧаИанкир Ьусе]новла ке-рушдук. — Надирам, бу сеЬбэт-лэри ешитмишэм, ба’зилэ-ри Иакими кунаЬландырыр-лар: «Ни]э наркозеуз опера-си]а едиб?» Мэнсэ бир Ъэ-ким кими де]ирэм:    о    вэзи]- ]этдэ башга ]ол .|ох иди. 0зра]ыл отуруб козлэмир ки, сан Ъарданса наркоз, да-ва-дарман тапасан. Наим эсл чарраИ кими Ьарэкэт едиб. Она тэшаккур е'лан елэмишэм. — Бизим кэнч си}асэтчи-ларин бир нагие чэЬэти вар — ]алныз>' тэнгид еламэ]и севирлэр — де]э баш Ьэким свЬбэтинэ давам едир, ^ Гхир дэ кер^рсэи де]ирлэр: ни1э филан ]ердэ госпитал 1охдур? ИзаЬ 1едэ билмир-сэн ки, госпитал Мудафиэ Назирли]инин га]гысыдыр. Умуми сафэрбарлик е’лан олунмамыш бир хэстэхананы да госпитала чевирмэ]э их-ти]арымыз ]охдур. Нечэ изаЬ едэсан ки, Мудафиа Назир-ли]имиздэ Ьэла дэ тибб ше’-баси ]арадылма]ыб. Эвэзин-дэ чанымызы фэда етма]э Ьэмишэ Иазырыг. Гати бил-дирмишик: На гэдэр ]аралы кэлеэ. гэбул етмэ]а кучумуз чатар. Гарабагдан кэтирил-миш ]аралылар учун да^а-дэрманы лазым олса ]ерин деши]индэн тапарыг. СэЬи]_ ]э назирли]имиздэ дэ. хэс_ таханаларымызда да памы бела душунур. 3. РУФ’ЭТОГЛУ. AOJYma чэсурлар кедир... ...До]уш субЬун алатора-нында башланды. Дерд ¿ан-дан ермэнилэрин аЬатэсин-дэ олан Умудлунун барыт го хулу, елум Ь ад эли даЪа бир сэЬэри ачылмагда]ды. Сон кунлэр атэшлэр ара вермирди. Ермэнилэр Га-рабагын. бир чох кэндлэри кими бураны да ]андырыб кула    дендэрмэк учун чох- дан фуреэт квзлэ^ирдилар. Лакин умид тэкча Ьава ]олуна галса да, Умудлу мудафиасиз ле]илди. Азэр-ба]чан ордусунун Агдамда-кы батал]онунун эскарлари кэндин кеши]индэ вдилэр. Ьэр он кундэн бир вертол-)отла новбэ дэ]ишдирилир, езу дэ бура]а ]алныз кенул-лулэр кэлирдилэр. Ахы муЬасирэ шэраитиндэ эн кезланилмэз Ъадисэлэр баш верэ билэр. Тагым командиринин му-авини Намиг Эли]евин баш-чылыг етди]и груп навбэни Jia?raapb?H 21-да тэЬвил ал-ды. Чанавар хислэтли ермэ-ни гулдурларын Ъучуму иеэ икинчи кечэ олду. Бу вахт Намиг кэндин этрафында эн тэИлукали jep heca6 едилэн саккизинчи постда]ды. Декабр а]ында ермэнилэр бурада кешик чэ-кан ^аскарлэримиздан бирини вэйшичасинэ гэтлэ jexí*p-мишдилэр. Лакин бу дэфэ гулдурларын HHjj0TH баш тутмады. Намиг Эли]ев он-ларын ]ахынлащдыгыны сон анда ду!ду. Эскэрлэрэ хэбэр-дарлыг eTMaja мачал тапма-мыш автоматлар шаггылда-ды. О, ©зуну итирмэди, ЭЛ-веришли Ba3HjjaT сечиб ча-ваб атэши ачды. Гулдур-лардан Д0РДУ J-орэ сэрилди. Сэнкардэки эскэрлэр дэр-Ьал до]ушэ киришдилэр. Ермэнилэр бела мутавимэт кезлэмирдилэр. Бир аздан гулдурларын атэшлэри cej-рэлди. Намиг сэнкэрдэн чыхыб габага сурунду. Елэ бу вахт сол а]агында кэс-кин агры Ьисс етди... Басгынчылар кери чэ- килеэлэр дэ, атэши да]ан. дырмырдылар. Эскэр Дост-лары Намиги куллэ JarbL. шы алтьшда ]ахынлыгдакы евэ чатдьюДылар. Дэстэнин узву тибб бачысы Дилэф-руз ]аралы]а илк Мрдым костэрди. Ьазырда чэсур до]ушчу М. Топчубашов адына Екс-периментал 4appahHjJa Инс-титутунда муаличэ олунур. Ja расы агыр олса да, кум-рапдыр. Сон к\нлэр Гара_ баг да кедэн до]ушлэр ба-рэдэ хэбарлэри Ьа]эчанла излэ]ир. «Каш орада, эскэр достларымын ]анында o-iaj-дым!» — де]ир. ...Н. Эли]ев Агдам pajo-нунун Св]идли кэндиндэн-дир. TaJ-тушлары арасында евзу кечан, хэтир-Ьормэт са-Ъиби ' олан Намиг авто-мобил тэ’мири устасы иш-лэсэ дэ, догма ]урдун дар кунундэ онун мудафнэчилэ-ри сырасында дурмагы ус-тун тутуб. Ларасы сагалан кими ]енидэн opflyja rajbrr-маг фикриндэдир. «Эн тэ*1-лукэли jep л эра, лазым кал-сэ jeHa Умудлу]а KeflanajaM» —flejHp.—Ахы Ватэнин чэсур огуллара еЪти]ачы инди Иэмишэкиндан даЬа чох-ДУР- Елшэн ЭЛИДЕВ, «Халг газета»яин мухбнри. ватэнин ндтырышы ннэ ШУШЛМ ДАРДЫМ ТОВУЗ ( м ухбяримяздан). Товузлулар Гарабагын даг-лыг йиссэсиндэ jamajaH азар-ба]чанлы гардаш вэ бачы. ларыны jaAAaH чыхармыр-лар. Инди}эдок Гарабага japAbiM фондуна 100 мин манатларла вэсаит кечир-мишлэр. Бир нечэ кун эввэл иеэ Шуша pajoHyna новбэти автокарван Зола салынмыш-дыр. Товуз pajoH ичра ha- кимц)jэтинин башчысы То-фиг ЗеЗналов мухбиримизэ демишдир ки, Гарабага 60 мин манатлыг исти ушаг палтары, киши вэ . гадын чораблары, дзрманлар, сигарет вэ кибрит. шэкар то. зу, 4aj, эт, картоф ва мух-тэлиф эрзаг мэИсуллары кондарилиб. JaxbiH кунлэр-дэ Гарабага jeHa эрзаг вэ пал-пал тар )ола салмаг нэ-эардэ тутулур. Товуз озу дэ Ермэнистан-ла ИэмсарИэддир ва вахта-шь|ры бэдхаЬ агоншуларын силаЬлы тэчавузунэ мэ руз галыр. Буна бахмаЗараг Товуз сакинлэри бу чатин кун-лэрдэ гарабаглылара hap чур мадди вэ мэ’нэви Зардымы давам етдирмэ}н озларина борч билирлэр Вэтэн дара душэндэ икид-лари бэллэнар, деЗиблэр. Jfr рд илднр иквдлэримиз бэллэнир. Торпагыны, наму-суну, hap ше}дэн уча тутан икидлэр. Дерд илдир Гара-баг сэмасында гарт ал авэ. зинэ куллэлор mjja чэкир. долу кати ран илдырым эва-зииэ топлар курулдаЗыр, ев учур. кэнд }аныр, кунаЬсыз ган ахыр. Дун]ада елэ бир халг костэрин ки, инсан чэсэдиндэн    галанмыш тон- галдан Ьэзз ала билсин. Тарих нечэнчи дэфэдир ки, бизи бела Зам>амларла уз^ уза rojyp. Чохумуз    бу ганлы до- !ушлэрэ канардан бахыб о]унэ-в)унэ деЗврик: Гара-баг бизимдир! Бир вахтлар JaJ а>ларыны Гарабагын буз булаглары устундэ кеф чэкиб шелланэнларин чоху инди о }ерлэрдэн перик душублэр.    ДаЬа мунасиб, динч Зерлэр    ахтарырлар. Бу Зерлэрин сэфасындаи чох чэфасыны    чэкэнлэр иеэ ^анлары ила горуЗурлар. Вэтэни. На бир чохлары кими Гарабаг проблеминдэн истифада едиб ад-сан газан-маг ниЗЗатиндэдирлэр, на да башга тэмонналары вар. Ваган чагырыб онлары. Дерд илдир ган-ган деЗан ЗагыЗа, онун топуна-топхана-сына синэ кэрэн бу чгг-маатын корпэсинин дэ геЗ-рэтинэ ahcaH деЗнрсэн. Агдамын Чинли кандин-нэ ермэни Зараглылары басгын етмишдилэр. Пулем-Jot, автомат сэслари гоншу кэндлэрдэ дэ аЗдьгн ешиди-лнрди.    Бизим нараЪатлы- гымызы коран 5 Звпьлы Горх-маз гаЗытды ки, а] эми, горх-маЗын,    hap кун атырлар, Ьеч на елэЗо билмэзлэр. У шаг да кы бу тэпар корэ-сэн ниЗэ чохумузда Зохдур? Икинчиси иеэ канардан ба-хана доЗуш асан кэлэр. Бу Зерлэрдэ эсл муЬарибэ кедир. Адамларса торпагы-мыза долушмуш ермэни Зараглылары ила, онларын то рэтди клари дэЬшэтлэрлэ, дунЗанын Ьеч бир муЬари-бэ ганунларына сыгышма-Зан олум.чэза усуллары илэ уэ-узэдирлэр. Агдам эрази озунумуда-фиэ батальону доЗушчулэ-ринин шучааггиндэн, дон-мэзлиЗиндан чох данышмаг олар. Амма Ьэмин баталЗо-нун Томрис мисиллли гыз-лары Раиса Те}мурова, Сима Мэммадова, Дилрубэ Эс-кэрова кими гызларын геЗ-рэти кэрэк чохумуза орнэк олсун. ФамилиЗасыны ©Зранэ билмадиЗим Эфруз бачы бу-тун доЗушлардэ ондэ олур, икидлэрин сырасьида. Санитар чантасы да чиЗниндэ. Агыр мудафиа доЗушлэрин-де икидлэрин ардынча ке-4 дэн вэ онлары так го] маЗан бу геЗратли гызлар эоалдэн-ми бела олуб, Зохса муЬари-бэ ганунларыдыр оЗрэдэн онлары. — Вэтэн чагырыб биэи. Торпапомыз (угрунда елумэ шыгыЗан икидлари так гоЗ-мамалыЗыг... — Бу созлэри да Эфруз бачынын дилиндэн ешитдик. Гарабаг даглары думан (кэтирир. Ара-сыра атышма сэслари ешидилир. Икид-лар силаЬа сарылыр. Гыз-ларымыз чиЗинлэр*шдэ чан-та ларыны раЬатла]ырлар. Онлар тэлаенрлэр. Вэтэн ча-гырыр онлары! ВаЬяд ИМАНОВ, «Халг гэзета»няя мухбнрн.ГАНЛЫ ИЛЛЭРИН САЛНАМЭСИ ДУН0НКИ ВЭ B3KKYHKY ФАЧИЭЛЭР БАРЭ1Э ДY1IIYHЧЭЛЭP пягмтмага тэшэббус едирднлэр. Мусэлманлар Азы XIX эсрин эввэллэриндэн бэри ермэни—азэрбаЗчанлы мунасибэтлэрини излэдикчэ, вахташыры оз Зуксэк зирвэсинэ галхан кэр-кинлик ,чагларыны хатырладыгча тээссуфлэ душунуреэн:    тарих тэкрарланыр, амма биз Заддашсызлыгданмы, урэЗиЗумшаглыгданмЫ ондан ибрэт дэрси котуоэ билмирик, новбэти гада-гыргынадэк олуб кечэнлэри унудуруг. пэр шеЗ тэзэдэн башлананда иеэ еЬтирасларымы-зы чошдурур, емосиЗалар сэвиЗЗэсиндэ Ьэрэ-кэт етмэЗэ башлаЗырыг. Бу ЗаДДашсызлыгы' мыз, бу урэЗиЗумшаглыгымыз гоншуларымыза Захшы бэллидир вэ Зери кэлдикчэ ондан там бэЬрэлэнмэЗи бачарырлар. Бирча ону деЗэк ки, кифаЗэт гэдэр сэнэд. дэлил-субут, илк мэнбэ олдугу Ьалда индиЗэ-дэк ермэни—азэрбаЗчанлы мунасибэтлэринин . елми-тэдгигат сузкэчиндэн кечирилмиш об]ек-тив мэнзэрэси Зарадылмамышдыр, мовчуд та-рихи фактлара эсасланан тэдгигат эсэри ор-та]а гоЗулмамышдыр. Оланларын боЗук эксэ-риЗЗэти иеэ од-алов сачан гэзэбли Зазылардан, мэчазлы-тэшбеЬли, емосионал Зуклу материал-лардан ибаратдир. Ики нл эввэл рекионумуз-дакы Ьадисэлэрлэ марагланан, чап етдиЗимиз бутун материаллары охуЗан сибирли алим тээссуфлэ демиШди: сиздэ елэ Зазырлар ки, емо-сиЗалары чыханда бутов китабдан бир нечэ сэЬифэлик, мэгалэдэн иеэ бир нечэ чумлэлик факт галыр. Бас эслиндэ факт Зохдурму? Вар, озу да истэнилэн гэдэр. СадэЧэ, онлары топ-ламаг, саф-чурук едиб умумилэшдирмэк, елми ардычыллыгла дузмэк, Ьудудларымыздан кэ-нардакылара чатдырмаг зэ1шэтинэ гатлашмаг Ьэвэси чатышмыр. Нала 1833-чу илдэ кенерал Паскевичэ тэг-дим олунмуш вэ А. А. Бакыханов тэрэфин-дэн Ьазырландыгы куман едилэн сэнэддэ — ЗагафгазиЗа диЗарынын идарэ едилмэси сис-теми Ьаггында мэ’луматда Гарабагдан чыхмыш ермэни кенерал В. Мэдэтовун вэ онун гоЬу-му Ми*>зэчац> Мэдэтовун торпагларымызда то-рэтдиЗи чина] эт л эр дэн гэзэблэ евз ачылырды. а Мэ’луматда хусусилэ нэзэрэ чатдырылырды ки, Дввлэт гуллугунда олан бу шэхелэр Ру-сиЗаЗа ку]а сэдагэтли олдугларыны костэрмэк-лэ Ьокумэтин илтифатыны газанмага, Фит”а‘ лари нэтичэсиндэ чэзаландырылмыш адамла-рын вэ халгларын мулк-малыны вэ Ьугугла-рыны мэнимсэмэЗэ. Ъвмишэлик бу ДН^РЬ1» (ЗагафгазиЗанын) Ьокмраны олмага чан атыр-дылар. '    ’ РусиЗа империЗасы Ьаким даирэлэринин фэ ал Зардымы* илэ гоншу олкэлэрдэн кутлэви сурэтдэ АзэрбаЗчана, хусусилэ онун арам-архаЗын Гарабаг ди]арына кочурулмуш ермэнилэрин лидерлэри вэ идеолог лары о вахт^“ башлаЗараг гэсбкарлыг планларыны кизлэт мир фуреэт душдукчэ аддым-аддым, пиллэ- пиллэ мэрЬэлэ-мэрЬэлэ чиркин ни)]этлэрини ЬэЗата кечирир, ингилабдан габаг чар Ьоку мэтиндэки Зунсэк рутбали диндашларынын, ингилабдан сонра иеэ та бизии куилэрэдэк империЗа сиЗасэтини давам етдиРэнл®р?” __ он иллэр бо]у совет структурларына мэ^аР^ лэ Зеридилмиш ермэни лоббисинин ЬимаЗэдар-лыгындан кен-бол истифадэ едирдилэр. Бу 1олда тэта аддымлардан бири 1905-ми илдэ атылмышды. Ермэни сеааратизми вэекстре мизми создан яшэ кечмиш, халгымызын Дэ1а “и м2 «ермэни—мусэлмаи Давасы.нда сынамагы гэрара алмышды. Ьэмин доврдэки тоггушмаларла »ДагэдаР ______ „    апапшипиЛГЯ    ЛЙ.    МЭМ* £1ЛИ СЭНЭД ВЭ marejiBtMi    г-"------- - 1ЭД Сэид Ордубадянин паднеэлэрин изн яла аратдыгы «Ганлы сэналар» («Ганлы иллэр») сари Ьам тэдгигат дан, Ьам да кениш охучу удиториЗасыЯдан демэк олар ки. кэнарда гал-(ышды. Сэбэби чохдур. «Халглар достлугу-ун тантанэсино» дотру JypyJ9H Зени чамиззэт [эраитиндэ кинли гоншу алтдан-алтдан оз иши-и кердуЗУ Ьалда кимлареэ сидг уракдан эсл остлуйквэ меЬрибан гоншулуг мунасибатла-инэ чан дтан ва буну бутун эразисинда иш-[а субута /Зетирэн АзарбаЗчан халгынын гал-лнда иубЬа тохумларынын чучэрэчаЗин- • ;эн еЬтаЗат етмиш ва китабын Зенидэн гзэ чыхарылмасыны маслаЬэт билмамишди-1эр. Балка да. hep Ьалда Республика Эл]аз-(алар Инстнтутунун фон дун да. М. С. Орду-адинин архнвннда «Ганлы сэнэлэр»ин 20-чи илларда «партиЗа тамизлэнмасиндэн» кечмиш нусхасиндан истифадэ етдиЗими Захшы хатыр-лаЗырам. (О вахтачан мувафиг эдабиЗЗатдан Залныз Коммунист ПартиЗасы узвларинин суз-качдан кечирилдиЗини, саф-чурук едилдиЗини билирдим. Бу эсарин узариндэки моЬурда «партиЗа тамизланмэсиндэн кечмишдир» сез-ларини охуЗандан сонра анладым ки шубЬр догуран асарлэр да бела «тэмизлэнмэЗэ» ма-руз галырмыш). Эсрин аввэллэриндэ бадии Зарадычылыгла Занашы публисистикаЗа да хеЗли вахт сэрф елаЗан боЗук санаткарымыз оз асарини 1905— 1906-чы илларда Гафгазда баш веран ермэни — мусалман давасынын тарихи адландырмышды. Ва бу асар илк нашриндан 80 ил сонра Гарабага Халг Лардымы Комитасинин начиб та-шаббусу саЗасинда «Ганлы иллэр» ады ила Зенидэн ишыг узу кормушдур. Китабы фило^ локиЗа елмлари намизади Экрэм Багыров араб элифбасындан чевирмиш, садалашдирмиш ва чапа Ьазырламышдыр. Ьэмин чевирма ва са-далэшдирма просесинда Ордубадинин фэрди публисистик услубуна MyajjaH хатар тохунса да, китаб чагдаш насил учун Aaha аЗдын ва охунаглы олмушдур. «Ганлы иллар»ин езунун дэ мураккэб та рихчэси вар. Эсэр чар Ьокумэтинин тэприки вэ билаваситэ иштиракы илэ гызышдырыл-мыш ермэни—мусэлман нифагындан аз ра Зазылмага башланмышды. Ордубади 190/-чи илдэ «Иршад» гэзетиндэ чыхан «Ифтира-лара гаршы бир тэдбир» мэгалэсиндэ ермэни—мусэлман Ьадисэлэри барэдэ «бир мэч-муэ Захуд бир мэзлумиЗЗэт. бир дэ бир гэф-лэт тарихи» Зазмаг фикриндэ олдугуну билдир-миш, шэЬэр вэ кэнд сакинлэриндэн хаИиш ет мишди ки. Ьадисэлэр заманы Зашадыглары je-рин нэ дэрэчэдэ зэрэр ЧЭКДИЗИНИ, MY“dr”^ нин нэ вахт, нечэ вэ кимин тэЬрики i ландыгыны Зазыб кондэрсинлэр. О Ьэмин мэ вэлэ илэ элагэдар «Тазэ hajaT» гэзетинэ ке дэрдиЗи «Ризамэнди Захуд тэшаккур» мэгалэ синдэ дэ охучулара мурачиатлэ мэчмуэ уч\н мэ’лумат истэмишди. Материаллар топланды, китаб Зазылыб г>р-тарды. Лакин онун нэшрини Зени чэтинлик-лэр козлэЗирди. Эсэри чапа вермэк учуй сайт jox иди, вар-девлэт “^иблэри иеэ jap^ дымдан бо)уи гачырырдылар. Чыхылмаз вэ- зиЗЗэтэ душэн муаллиф 1908-чи илин^.^ тЗабрында «Тазэ ЬэЗат»да «Заланчы эрбаби сэрвэтэ» ачыг мэктубла мурачиэт етди. Мэктубун кэскин аЬэнкиндэн Ьисс nv ки о пуллулара ал ачыб сэдэгэ дилэЗэ 2чиз бир адам де1ил. EhTHjax ичиндэ аша^ са да, a3HjJawa баша чатдырдыгы эсэрДэн мяппи мэнфээт козлэмэЗэн мэгрур, каз\тох сэнэткардыр Ьэм -дэ Ордубади китабын нэш-ринэ чалышаркэн дввлэтлилэрдэн тэмэнн^ьм 1ЯППЫМ уммурду. Онун истэдиЗи бу иди ки, 6hd нэфэр hen олмаса муамилэ гаЗдасы и. а нашриЗЗатРхарчларини одасин, китабын нусх^ лэои сатылдыгча вердиjH пулу да. утвэ кала2 фаизи дэ взунэ квтурсу«'    »* Аыз бундан сонра кэлирин галаныны (экэр галса) муэллифэ чатдырсын. «Ганлы иллэр» эсэри    Мухтаровен дэ Бакы капиталиста Му рту за Мухт роу мадди кома j и илэ нэшр олунуб з^ыла^ б«лД ; Муаллиф «Китаба элавэ»дэ буп Ф^ты х\су омпа нязэоэ чатдырмыш, «тарихин кэлэчэк учун 6oJyK эЬэмиЗЗэтини мулаЬизэ едэн» Мух- « ики миллэт арасында баш веран фачиэла ж Зазмагла вэтэн овладларына кечмиш муси-бэтлэолэн бир ибрэт Задикары кими бир пар-чГ^?эн фэрЗаднамасн вучуда катирдим». -деЗан муаллиф бутун Ьадисэлэри обЗективлин лэ гэлэмэ алмаг мэгсэди кудду)уну вэ Ьэмин мэгсэдэ наил олмаг учуй алиндэн кэлэни эсир-XSHP-i“TSíSSi"- м?луГола ки. бу тарих Ьэр чур шэхеи вэ миллн гарэздэи узаг олуб Ьэр ивгтэдэ уз вер ' 't' i ff    I    is -    Ц,- дагытмага тэшэббус едирднлэр. Мусэлманлар иеэ эввэлчэ бунлары билмэЗиб сон рала р коз-лэрини ачдыларса да, ермэнилэр ТуркиЗэдэн вэ Ирандан эскэр ¿ыгыб мусэлманлары aaMaJa чалышырдылар». “ Ордубади Ьадисэлэрин дордунчу сэбэбини ермэнилэрин автономиЗа (мухтариЗЗэт) иДара Ьэвэсиндэ олмаларында керур. ТУР™)ЭДЭ баш-ламыш ермэни иепаратизми*ин Гафгаза, ху сусилэ АзэрбаЗчана ajar ачмасы просесини излэЗир. ермэни лидерлэринин оз Фит»элэР"; ни hajaia кечирмэк учун Америка, Инкилтэ-D0 Франса, АлманиЗа Ьокумэтлэриндан мэс-лэбэт алмасы масэлэсинэ мухтэсэр дэ олса тохунурду. О rejA едирди ки, «бунларын ба-ниси вэ кестэриш верэни срмэни )азычысы Арсруни чэнаблары иди. Бу чэнаб. Турк J шэраитинэ бахыб. ишин чэтинэ ДУШДУ^НУ ке; руб ермэнилэри Гафгаза дашымагц мэслэпэт кормушду*. Ермэни галэм ah линии тарихэн ара вурмагла. халглар арасына нифаг салмаг ла мэшгул олдугуна Aaha бир нумунэ. миш фачиэ вэ Ьадисэлэри оддугу кими Зазыб охучулара кэмали-еЬтирамла тэгдим едэчэк-дир». Китабынын «саф урэк, пак гэлб, салим вич^ данла» гэбул едилэчэЗинэ умид бэслэДи^"”“ билдиран публисист бутун Гафгаз миллатлэ* ринэ уз тутуб деЗирди ки, «мэгсэдим мусэлман вэ ермэнилэрин ики нл эрзиндэ терэтдиклэ-ри сэЬв вэ хэталары сеЗдэмэкдир.^ Бурасьшы да охучулар душунмэлидир ки, маним умда мэгсэдим мусэлманларын елмензлнк вэ анла-иаммлыг сэбэбяидэи б, бэлалар. д=]уиу де1нб ермэнилэрин дэ бир пара Зазычылар ^ хам хэЗалларына гурбаи олдугларыны оилара билдирмэкдир». Ермэни—мусэлман Ьадисэлэринин лэои баоэдэ Гафгаз. РусиЗа, Авропа вэ Америка мэтбуатында бир-биринэ зидд магалэлэр дэрч олундугундан бэЬс едэн Ордубади д рд эсас^сэбэби охучуларын нэзэринэ чатдырырды. Буилардан биринчиси 1ун комитасинин мусгэбид бир И.Д®РЭ1^;'7ЯЯУ тэшкнл етдн)идир ки, Гафгазда бЧ с“Р‘ “ лы театролар о]нанды.. ЭсЖ,^Ьш“у2то-Ьэлэ Ьадисэлэрдэи эввэл Азэ^а]4*"““ ^тнр-лиф )ерлэриндэ динч еакиилэри^гэтлэ ^ р мэсинэ. куллэбаран етмэсинэ дайр чох. > лил-субут кэтирилир. Ьадисэлэрин икинчи сэбэби мэЬэлли поку-мэт мэ’мурларынын му!трибэ заманларында е’тинасызлыгы, ермэнилэрин террору горху-сундан бир тэрэфи элдэ сахлаЗыб дикэр тэрэфэ новбэнов вичдансызлыг етмэси илэ изаЬ олунур. Муэллиф урэк агрысы илэ Зазыр ки, Гафгазын козэл шэЬэрлэринин дагыдылы 1андырылмасына, Зурдларымызын ган на-тз* сына дондэрилмэсинэ шаЬид Нахчыван гэзасы нын рэиси Енкел кими    1?нан нэкар Ьэрэкэтлэридир. МэЬз Енкел Зин атэшлэри сондурмэЗиб. эксинэ, чанилэри Р сыра чинаЗэтлэрэ совг едирди Учунчу сэбэбэ кэлдикдэ Ордубади мусэлманларын елмсизлиЗини, си л аЬсызл ыг ы н bi вэ муасир ишлэрдэн бихэбэр олмалаР“”^^[|ЯТичэ1э на чэкир вэ Ьаглы олараг бела бир Ha^aJ кэлир ки. о вахт мусэлман ча“аа™ ^р лыг коруб а]ыг тэрпэнсэЗди, ермэнилэри    р тэнбеЬэ угратсаЗды Гафгаз Фа^лэрпа тэб'ии бутун сон гоЗулар, мусэлманларынд^ шучаэт вэ рэшадэти онлара мэ лум^о РД ^ Бунунла элагэдар муэллифин <6i^Р^Ф p¿ диггэтн чэлб едир ки, ^рмэнилэр Залньп Ьи]лэ вэ сиЗасэтлэ иш тутуб 6vP    ** лу эскэрлэрлэ мусэлманларын мак истэзирдилэр. Бела в. Ва мусэлманлары Затыртмагла    к J^a !L. бэЗэ башлаЗыр, Шугаада сулЬ    Кзнчэ гу^ *берни]асынын санр Зерлэрннн Заидырм Лери кэлмишкэн rejA едэк: бу Ьэмин Гри-гор Арсрунидир ки, ТиФлисдэ “эшр «Мшак» гэзетиндэ даим антитурк, антиазэр-баЗчан эЬвал-руЬиЗЗэсини гызышдырмагла мэшгул олмушдур. Ьэмин вахтларда Ьэсэн 6эЗ Зэрдаби оз «Экинчи*синдэ дэфэлэрлэ бу мил лэтчи публисистин зэрэрли Фэали^эт“11ат^?' хунмуш. душунэн кэслэри онун тэхрибатла-рындан хэбэрдар етмиш. Арсрунилэрин хам хэЗала душдуклэрини соЗлэмэкдэн чэкинмэ-мишди. О гэзетин 1877-чи ил номрэлэриндэн бириндэ Зазмышды: «Мшак» гэзетинин мун-шиси мусэлманлары вилаЗэтлэрдэн чыхарма га чох тэ’чил едир вэ озуну агыл вэ елм са-биби деЗир. Агыл вэ елм саЬиби °лан чох тэ чит етмэз. ишин ахырына бахар. Экэрчи ермэнилэр елмдэ тэрэгги haM едэлэр мусэл^ а ^ лары бу вилаЗэтлэрдэн чыхармаг мушкул в мопалдыр... Бир чох арзулар вар иди ки, Mahe олур». «Ганлы иллэр» эсэриндэ дэ ермэни миллэт-чилэринин бу Ьэрэкэт хэттини ардычыл давам етдирдиЗинин, фуреэт душдукчэ Jemi гэсбкарлыг планларына эл атдыгынын шаЬиди олуруг. Ордубади rejA едир ки. 1905—1906-чы иллэрдэ онларын мэгсэди «ермэни вэ му-сэлманы муЬарнбэ сэбэбинэ бнр-бврнндэн ajbip-маг ни3Jэти илэ Бакы губерняЗасыны вэ Кэн-чэ губерниЗасынын аран Зерлэрннн мусэлман-лара вернб, Ирэван губерняЗасыны, Кэячэ гу* берниЗасыныя jajaar вэ дагбасар елкэлэрння ермэннлэрэ вернб, бунлары да Гарс саячагы илэ бирлэшднрнб ермэни сэлтэвэтн тэшкнл етмэк иди... Ьэр тэшэббуедэн сонра Бакы фа-чиэсинэ киришдилэр ки, Арсруяннин вэсяЗЗэ-тннэ эм ЭЛ еднб, мусэлманлары тээЗяглэ баба Зурдларындан говуб Зерлэрнндэ сэлтэнэт гур-сунлар». О ганлы иллэрдэ Бакы вэ Нахчыванда, Кэн-чэ вэ Тифлисдэ, ЧэбраЗыл—TapJaKHH вэ Еч-миадзиндэ, Шуша вэ Ирэванда, Чаваншир гэзасы. Газах вэ Зэнкэзурда баш вермиш фачиэ л и Ьадисэлэр барэдэ шаИидлардэн алдыгы 245 мэктуб, ДашнаксутЗун партиЗасынын фэ-алиЗЗэтинэ дайр 400-дэн артыг мэ’лумат эса-сында муэллиф урэклэрдэ «ah ифтихар, кап ЬэЗэчан, nah тээссуф, xah да нифрэт догуран, дерд илдэн бэри иштиракчысы олдугумуз ha-диеэлэрлэ уст-устэ душэн. тарихин Зени сэ-виЗЗэдэ тэкрарланмасындан хэбэр верен сэ-нэдли мэнзэрэ, озунэмэхсус салнамэ Зарат-мышдыр олмасы Зэгин иди»; «ДашнаксутЗун доЗушчу-лэринэ кэлдикдэ эн сон заманкы Ьэрби си-лапла силакланмышдылар». — «Туфэнклэр эксэриЗЗэтлэ овчу туфэнки олуб мусэлманларын НуИ бабасындан Задикар галмыш бир сыра антиквардан саЗылырды»; «Ирэван маЬа-лында игтишаш гопармаг учун шэЬэрдэн ермэни сэркэрдэлэри. баш команданлары тэ’Зин едилиб пэр мэнсэб саЬиби оз болуЗу (диви-зиЗасы') илэ тэ^ин едилдиЗи Зерэ кетмэкдэ иди». — «Ирэван мусэлман рэислэри вэ э’Зан-лары бу вахтларда чамааты фиргэЗэ (парти-Залара) болуб Ьэр кэс взунэ рэЬбэр мовге га-занмаг фикриндэ иди»; «Му1трибэ башланан кими 15 нэфэр ермэни эскэри туфэнклэри илэ казармадан гачыб ермэнилэрэ комэЗэ кэлди-лэр». — «ДоЗушдэн сонра шэЬэрэ комэЗэ кет-мэЗэ гэрар верилеэ дэ, ики мусэлман бир-би-• ри илэ дава салыб бири дикэрини олдурду-Зундэн суварилэрин дагылмасына баис олур»; «Ьэр тэрэфдэн умидлэри узулэн мусэлман конуллу чаванлары Рустэм ними муЬарнбэ ет-мэкдэ идилэр». — «Рус гошуну илэ ермэнилэр бирдэн пучум етмэЗэ вэ рус батареЗала-рындан мусэлманларын тэрэфинэ мэрми ат-мага вэ шрапнел токмэЗэ башладылар». — .«Ат белиндэ кэзэн. эл гушу пэрваз етдирэн бэЗлэрдэ геЗрэт ганы олсаЗды Умидли кэнди-нин алты аЗлыг кэлинлэри, 12 Зашында гыз-лары ЬаЗыстан вэЬшилэринин элиндэ галмаз-ды*. Ики ил сурэн илк ермэни—мусэлман муна-гишэси илэ гана бэлэнмиш сон дорд илин фачиэлэрини MyrajHca едэндэ бир тэрэфдэн еЗни гэсбкарлыг стратекиЗасынын, еЗни чина-joTKap методларын. ejHH фитяэкар Ьэрэкэтл»-рин. Ь^Л9Кэрлн]ин, икиузлулу)уч. Ьэрисли-Jhh, дикэр тэрэфдэн иеэ мисилсиз гэЬрэман-лыг нумунэлэри. JYKC3K инсанпэрвэрликлэ занашы. ejHH тэклэнмэнин, ejHH комэксизлиЗин, ej«M вэзи<й давасынын ша1шди олуруг. «Ганлы иллэр» эсэринин агрылы-ачылы апи-. эодлары буна чанлы субутдур: «Кучэлэрдэ ган токэн ермэнилэр элэ кечэн элсиз-аЗап;ыз мусэлманлары гырыб кэсмэкдэ идилэр». -- «Мусэлманлар Бакыда ермэнилэри муЬафизэ ет-.мэсэЗди уч минэ гэдэр ефмэнинин гана гэлтан к ^ • Лэгин ки. зорла ганлы муЬарибэЗэ чэлб олунмуш Ьэмвэтэнлэримиздэн Ьэр бири сон иллэрин Ьадисэлэри илэ баглы онларча белэ мисал кэтирэ билэр. Эсрин эввэлэриндэки фачиэлэрин тарихчэ-сини Зарадан 6oJyK сэнэткарымыз садэловЬ-чэсинэ умид бэслэЗирди ки, «Ьэр ики миллэт оз сэЬв вэ хэталарыны душунмэк учун Ьер-мэтли ермэни Зазычылары бу битэрэфанэ олан эсэри рус JaHHKH ермэни дилинэ тэрчумэ едиб вэтэн овладларына бир интибаЬ кул дэстэси олараг эманэт гоЗачаглар. Бу jai илэ эерлэ-риндэ белэ чинаЗэтлэрэ меЗдан верэчэк бир пара кимсэлэр оларса гаршысыны алмага ча лышачаглар». Амма биз о «Ьормэтли» ермэни» Зазычы-ларындан торэЗэнлэрин козумуз баха-баха не-чэ азгын миллэтчилик тэблигаты апардыгы-нын. оз халгыны да, бизи дэ амансыз мупа пибэ кирдабына суруклэдиЗинин, сэсимизи ба-тырмаг эсл Ьэгигэти дуиЗа ичтимаиЗЗэтиндэн кизлэтмэк учун мовгели-мэнсэбли ^авадарл р нын KOMajH илэ гаршымыза нечэ ашылмаз чин сэдди чэкдиЗииин шаЬиди олду г. Ьэмишэ олдугу кими биз бу кун дэ аг^Ф информасиЗа блокадасы шэРаигтвнпд^^ыНИ^е-мизм горумаг, мугэддэе торпагларымызын ье ШИ]ИНИ ЧЭКМ9К МЭЧбурИ)]9ТИНД9)ИК. ^ ЭВВвЛ ез тэгсиримиз, сонра да терзнмэ Ьэбэблари, букунку гондврма про^ пемин орта1а атылмасынын ил1,амчы'1*Р“ ?.. тэшкилатчылары барадэ да ja    <Бв. ?укСИЕрмэнистан»СЭгУРмаг    ]ишм2шмаг истигамэтандэ аРдь^л ” учун мунбит ГьГактлары ¡¡op KVH Гарабагын даглыг писсэси ™ „пминагэдэр ахытмага Ьазырд“|“аР' ^^рэфлэрииэ са бурада тэрэзинин    ла.aja билсинлэр.    га пшысында да, олма*зым кэлэчэк — тарих гаршысывд* « зыи ншкэнмэлэрэ вэ иэЬру Л ре>миллиедилмиш гоишулар    опмаиилэо тар- идеja. гурбакы олиуш сырави ермэнилэр гар шысында да.    Te^    руСТОМОВ. ;
RealCheck