Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, February 05, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - February 5, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛ Г ГЭЗЕТИ 5 ФЕВРАЛ 1992-чи ИЛ. Н* 25 HC8E4P9J9 С9ФЭР ЗЭРУРИ ИДИ (Эввэли 1-чв сэЬифэдэ) во марагла гаршыланмыш-дыр. Бу мунасибэти бело бир кичик мэгам да субут едир ки, сорт регламента малик Умумдун]а Игтисади Мэчли-синдэ она а]рылмыш 6 дэги-гэ битдикдэн сонра да хэ-бэрдаредичи ишыг ¿анды-рылмамышдыр. Чыхыш ал-гышларла сона чатмышдыр. A3op6aj4aH Республика-сынын Президенти мэчлисин иши эснасында дун]анын мухтэлиф информаси]а ва-ситэлэринэ чохса]лы мусаЬи-бэлэр вермишдир. А]дындыр ки. игтисади мэсэлэлэро Ьэср | олунмуш бу мэчлисдэ Гара-багдакы вэзи]]этэ бе]ук ма-раг кестэрилмишдир. Конфранс иштиракчылары. нын дйггэти бело бир могама чэлб едилмишдир ки. бир сыра акентликлэр, хусусилэ Москванын бэ’зи кутлэви ин-фopмacиja васитэлэри невбэ-ти у]дурма jajмышлap. Ку-ja Aoop6aj4aH Президенти ез чыхышындан сонра 6ojanaT вермиш во билдирмишдир ки. БМТ гошунларынын Гарабаг белкэсинэ кэтирилмэси фик-ринэ тэрофдардыр. Эслиндэ исэ А. Мутэллибов ез чыхы-шында во ajpbi-ajpbi мусаЬи-бэлэриндэ бело мулаЬизэлэр учун Ьеч бир эсас вермэмиш, эксинэ, бу проблема дэ]иш-мэз мунасибатини билдир-мишдир. О ге]д етмишдир ки. республика Ьамы учун, о чумлэдэн эн мухтэлиф му-шаЬидэчилэр учун ачыгдыр. Лакин бу he1! да о демэк де]илдир ки. рекиондакы вэ-3HjjaTH низама салмаг учун Ьэр Ьансы башга девлэтин, ]ахуд БМТ-нин Ьэрби гуввэ-лэринэ еЬти]ач вар. Азэрба]чан Президенти мэчлисин кедишиндэ бир сыра керкэмли cиJacи ха-димлэрлэ — мэсэлэн, АБШ-ын ‘кечмиш девлэт катиби Ь. Киссинчерлэ. Венесуела Президенти вэ Итал^а хари-чи ишлэр назири ила, АБШ сенатору Билл Бредли ила сэмэрэли к еру ш л эр кечир-мишдир. 40-дан артыг бела керуш олмушдур. Эчнэбилэри эсасэн бир не-чэ мэсэлэ марагландырырды: Азэрба^анын кэлэчэк си-]аси гурулушу, игтисади си-]асэтимизин башлыча истига-мэтлэри вэ Ьеч шубЬэсиз, Гарабаг проблеми. Ь. Киссинчерлэ сеЬбэт за-маны Президент билдирмишдир ки, Азэрба^анын кэлэчэк инкишафыны бутун дев-лэтлэрлэ гаршылыглы фа]да-лы мунасибэтлэрдэ керур. Азэрба]чан езунун бутун мустэгиллик рэмзлэри —МИЛЛИ ордусу, вaлjyтacы. мил-ли банкы илэ там сэлаЬиПэт-ли азад девлэт олмаг фик-риндэдир. А. Мутэллибов Гарабаг проблеми илэ элагэдар сор-гулара чаваб оЛараг бил. дирмишдир ки. бу мунагишэ-нин узадылмасы истэр МДБ, истэрсэ дэ бутун бе]нэлхалг алэм учун тэЬлукэлидир. чун-ки кечмиш импери]анын бэр-пасы чэЬдлэринэ хидмэт едир. Ахырда В. Ахундов жур-налистлэри марагландыран суаллара чаваб вермишдир. Зулфугар РУФ’ЭТОГЛУ. Азэрба]чан Республмкасынын девлэт мустэгилли]инян бэрпа еднлмэсв 1918—20-чн нллэрдэ формалашмыш мнл-ли дипломатии эн’энэлэрии е]рэнилмэсини вэ муасир дун]анын эсас ме]ллэрн, o6jeirrm реаллыглары нэзэрэ алыямагла Ьэмин нллэрдэ топланмыш тэчрубэдэн сэмэрэли истифадэ олунмасы зэрурнднр. Бу ]ахынларда Исвечрэ Конфедерасн]асынын Москвадакы февгэл’адэ вэ сэлаЬнНэтли сэфнри Жан njep Рнттерин республикамы-за сэфэри, Азсрба]чан—Исвечрэ днпломатик мунаснбэт-лэринин ¿арадылмасы бу зэрурэти бир даЬа узэ чыхартды. АЛИ ЬЭРБИ ДЭНИЗЧИЛИК МЭКТЭБИ НЕЧЭ ОЛМАЛЫДЫР Aзэpбajчaн Республикасы ньш девлэт истиглалиЛэти е’лан едилдикдэн сонра С М. Киров адына Гырмызы Ба,р раг орденли Хэзэр Али Барби Дэниз Мэктэбинин статусу нечэ олмалыдыр. Бу али мэктэб Aзэpбajчaнын ¿урис-дикси]асына кечэчэкми? Бу вэ дикэр муЬум мэсэлэлэр Азэрба>чан Республикасы Али Совети сэдринин муави-ни Т. Л. Гара}евлэ мактэбин забит вэ муэллим hej,этинин керушундэ музакирэ едилмишдир. Мэктэбин рэиси. контр-адмирал Л. И. Жданов керу-шу ачараг кечмиш Иттифа-гын гочаман Ьэрби дэниз мэктоблэриндэн биринин, 50 илдэн артыг муддэтдэ олкэ учун. онларча харичи девлэт учун ] уксэк ихтисаслы Ьэрби мутохэссислэрс Ьазырламыш мэктэбин букунку Ьэ]атын-дан данышмышдыр. Лакин тээссуфлэр олсун ки, мэ’зун-лар арасында Азэрба]чанын нума]эндэлэри чох аз олмуш-ДУР Сонра Aзэpбajчaн Али Совети сэдринин муавини Т. Л. Гapajeв керуш иштиракчыла-ры гаршысында чыхыш етмишдир. О. ресиубликада. о чумлэдэн Гарабагын даглыг Ьиссэсиндэ ичтимаи-си]аси вози Бэт дэн, Али Советин Милли Шурабынын гэбул ет-ди]и чох муЬум сэнэдлэрдэн данышмышдыр. Т. Л. Гара]ев Aзэpбajчaн Милли Ордусунун ¿арадылма-' сындан данышаркэн демиш-дир ки. мустэгил девлэт ки-ми республикада орду ¿арат-магдан мэгсэд jaлныз эрази бутевлу]уну горумагдыр. О демишдир:    Кечмиш Совет Ордусунун республика эра-зисиндэ ]ерлэшэн бутун Ьис-сэлэри Азэрба]чанын ]урис-дикси]асына кечмэлидирлэр. Республика Али Совети сэдринин муавини дэниз республикасы олмуш вэ олан Азарба]чанда Хэзэр Али Ьэрби Дэниз Мэктэбинин мугэддэраты илэ элагэдар мэсалэлэрдэн этрафлы бэЬс етмишдир. О демишдир: Бу-радэ лазыми Ьэрби кадрлар Ьазырланса. Хозэр Али Ьэрби Дэниз Мэктэбинин езу исэ суверен Азэрба]ча-нын мэнафелэринэ вэ ганун-ларыиа мувафиг сурэтдэ фэ-али^эт костэрсэ. республика онун варлыгыны вэ тэЬсияин тэшкилини тэ'мин едэр. мэктэбин шэхси hej’эти учун зэрури эмэк вэ мэишэт шэ-раити ]арадар. Ахырда Т. Л. Гapajeв су. аллара чаваб вермишдир. (Азэринформ). 1918-чи илдэ истиглалиЛэт бэ]аннамэси е’лан едилдикдэн сонра A39p6aj4aH Республи-касынын CHjacdTHHH муэЛэн едэн шэхслэр онун мустэгил-ли]инин бе]нэлхалг алэмдэ танынмасы учун 6ejyn дун]а си]асэтиндэ муЬум рол о]на-JaH битэрэф Исвечрэ]э хусу-си диггэт ]етирирдилэр. Дун-Ja муЬарибэсиндэ алман — турк блокунун мэFлyбиjJэти Антанта елкэлэри илэ элагэ-лэрин ]арадылмасыны зэрури етди]индэн, Ьэр ики блока мунасибэтдэ нeJтpaл cnja-сэт Бридэн Исвечрэнин Jap-дымындан истифадэ етмэк ме]ли кучлэнмишди. (Ьэлэ Кэнчэдэ икэн милли Ьекумэт Мэркэз (Алма. HHja, Австри]а — Ма. чарыстан. TypKHja вэ Болгарыстан) вэ Гафгаз (Азэрба]чан, Курчустан, Ер-мэнистан вэ Шимали Гафгаз) девлэтлэринин Истанбул кон. франсына ез нума)эндэ hej’-этини кендэрмиш. аз сонра исэ республика нуфузлу CHja. си хадимлэриндэн олан Э. М. Топчубашову февгэл’адэ сэ-лаЬи))этли сэфир кими Тур-KHjaja, Алмани)а)а, Австри-jaja е’зам етмишди). Иетан-булда олан Азэрба)чан ну-ма)эндэлэри 1918-чи илин августунда Азэрба)чанын ис-тиглали))эт бэ)аннамэсини Исвечрэ сэфирли)инэ тэгдим етмиш вэ Ьэмин илин сен-т)абрында Азэрба)чанын эрази бутевлу)унэ гаршы ]енэл-миш Руси)а—Алманза са-зишинэ гаршы Азэрба)чан Ьекумэтинин е’тираз нотасы Истанбулдакы Алманза сэ-фирли)и илэ jaHaiubi не)трал елка кими Исвечрэ сэфирли-)инэ дэ верилмишди. 1918-чи илин окт)абрында Турки)э мэглуб олмаг эрэфэ-синдэ олдугу учун Османлы девлэт хадимлэри илэ Э. М. Топчубашовун апардыгы да нышыгларын кедишиндэ Ав-ponaja хусуси мисси)а кен-дэрмэк Hflejacbi ме)дана чых-ды. Бундан бир гэдэр эввэл курчу нума)эндэлэри Авропа па^ахтларына )олланмыш. ермэнилэр исэ демэк олар ки. бутун муЬум Авропа дев-лэтлэриндэ Азэрба)чанын эле)Ьинэ тэблигата башла-мышдылар. Окт)абрын 2-дэ Турки)э харичи ишлэр назири ЭЬмэд Нэсим бэ]лэ даны-шыгларында Э. М. Топчуба-шов Авропа па}тахтларына A3ap6aj4aH нYмajэндэлэpи-нин кендэрилмэсинин вачиб-ли]ини rejfl етди. 1918-чи ил 0KTja6pbiH 3-дэ Азэрба]чанын февгэл’адэ сэ-лahиjjэтли назирикин Турки-]энин Ьэрби назири Энвэр Паша илэ керушу заманы Исвечрэ вэ hoллaндиjaja хусуси A.3ap6aj4aH дипломатии MHccHjacbiHbiH кендэрилмэси мэсэлэси музакирэ едилди. Данышыглар заманы Энвэр Паша rejfl етди ки Ченеврэ вэ Лозанна кими cnjacn мэр-кэзлэрдэ A3ap6aj4aH нума-]эндэли}инин олмасы Исвеч- рэдэки сэфирликлэрлэ элагэ JapaflbLnMacbma вэ Исвечрэ мэтбуатында Азэрба]чан Ьаг-гында Ьэгигэтин JaJылмacы-на фа]да верэр. Окт}абрын ахырларында Hceenpaja кендэрилмэк учун A3ap6aj4aH мисси]асы тэш- мунасибэтлэр ]арадылмасына наил олмаг иди. Лакин Париса ]олланан Азэрба]чан ну-ма]эндэлэри бу мэгсэдэ наил олмаг учун бир ил кэркин му^аризэ апардылар. À3ap6aj4aH Ьекумэти 1919’ чу илин па]ызында ¿енидэн HejTpa.i елкэлэрэ хусуси ну-ма]эндэлик кендэрмэк мэсэ-лэсини музакирэ етди вэ Харичи Ишлэр Назирли]инэ тапшырылды ки, Гэрби Авропа елкэлэриндэ тэблигат ишлэрини тэшкил етмэк учун тэдбирлэр планы Ьа-зырласын. Харичи Ишлэр Н&-зирли]инин Ьазырладыгы сэ-нэддэ кестэрилирди ки, Азэр-6aJnaH нума]эндэлэринин Версалда олмасы онун та- кил едилди. Эли 6aJ hycejH- » нынмасы учун зэрури аддым-задэнин башчылыг етди]и ну- лардан биридир. Лакин Авро-ма]эндэ hej’9THH9 Фуад бэ] пада буна зэмин Ьазырлан- па мэркэзлэриндэн бириндэ. конкрет мэ'нада Исвечрэдэ кллустраси]алы элавэ илэ бирликдэ Ьеч олмаса бир гэ-эет бурахылсын. бу елкэлэр. дэ Аээрба)чанын тарихи, адэ. 9и]]аты. иняэсэнэти, сосиал-си}аси вэзи]]эти Ьаггында брошурлэр чап едилиб ]ылсын, Гэрби Авропа елкэлэриндэ мухтэлиф си]аси парти]аларын мэтбуат орган-ларындан истифадэ едилсин. ачыг муЬазирэлэр охунсун вэ митинглэрдэ чыхышлар едилсин. Бу вэзифэлэри ]еринэ ]етирмэкдэн етру Азэрба^ чан Харичи Ишлэр Назирли-¿и «Авропада Азэрба]чанын мэнафе]инин .мудафиэсинэ Ьэср едилэн гэзетлэр бурах-маг вэ Исвечрэ]э февгэл адэ мисси]а кендэрмэк паггында» мэсэлэни музакирэ едиб пар- бизим очагымызын ]аранма-сы учун бу журнал чох ла-зымдыр... Мэсэлэ тэкчэ жур* налда де]ил, Ченеврэдэ елэ бир мэркэз JapaTMar план, лашдырылыр ки, кечмиш Ру-си]анын эразисиндэ ]арадыл-мыш бутун ]ени республика-ларын мудафиэсини ез узэ-ринэ кетурэ билсин... бу ишэ кемэк етмэк, башлычасы исэ Ченеврэдэ меЬкэмлэнмэ]э тэ-лэсмэк лазымдыр». 1919-чу илдэ Ченеврэдэ чыхан фЖурнал де Женев» вэ Лозаннада чыхан «Лес па-ублес» журналларынын Ьэр бириндэ франсыз профессору Г. Боршеннн ики Moran» си чап олунмушду. Бунлар-дан элавэ о, инкнлис вэ Америка мэтбуатында да Азэр-ба]чан Ьаггында мэгалэлэр-лэ чыхыш етмишди. Азэрба]- Тарихимизин ачылмамыш сэИифэлэри Азэр6а]чан—Исвечрэ мунасибэтлэри Кепрулузадэ, Эбдул Рэшид ИбраЬимов, Атаулла БаЬэд-динов вэ Сэлим бэ] Бе]бутов дахил идилэр. Азэрба]чан мисси]асы но]абрын 1-дэ ]о-ла душмэли иди. Лакин ок-т]абрын 30-да Турки]э Мудрое сазишини имзаладыгын-дан Исвечрэ]э кетмэк учун Антантанын хусуси визасы тэлэб олунурду. Антанта ко-манданлыгы исэ Азэрба]чан нума]эндэлэринэ визаны вер-мэди. Мудрое сазишинин бир сыра маддэлэри Азэрба]ча-нын мустэгилли]и учун тэЬ-лукэ терэтди]индэн Авропа па]тахтларына. о чумлэдэн Ченеврэ]э кетш]э Ьазырла-шан Э. М. Топчубашов да бу мэсэлэни а]дынлашдырмаг-дан етру Истанбулда галды. Авропа]а мисси]а кендэрил. мэсинэ хусуси эЬэмиЛэт ве-рэн Азэрба]чан Ьекумэти 1918-чи илин но]абрында эсасэн не]трал елкэлэрин па]-тахтларында. илк невбэдэ Исвечрэ мэтбуаты васитэси илэ Авропа    ичтимаиЛэтини Азэрба]чана аид мухтэлиф тарихи. етнографик вэ статистик материалларла таныш етмэли иди. Бу мэгсэдлэ Ье-кумэт дипломатик мисси]а учун 2,5 мил]он манат пул а]ырмышды. Лакин Парис сулЬ конфрансына нума]эндэ Ье]'эти кендэрилди]и учун бу мисси]а тэ’хирэ салынды вэ онун керэчэ]и ишлэр Фран-са]а кедэн нума]эндэ Ье]’эти-нэ тапшырылды. 1918-чи ил декабрын ахырларында ]арадылыб Версал конфрансына кендэрилэн Азэрба]чан нума]эндэ Ье]'-этинин гаршысында дуран эн муЬум вэзифэ республика-нын мустэгилли]инин бе]нэл-халг миг]асда танынмасына. Бе]ук Британи]а, АБШ, Франса вэ Итали]а. Ьбмчи-нин Исвечрэ илэ дипломатик малы, ичтимаи рэ’] форма-лашдырылмалы иди. Сэнэддэ де]илирди:    «Бизим нума]эн- дэлэримиз о заман арзу олу-нан нэтичэлэр элдэ едэ би. лэрлэр ки. Ьеч олмаса не]-трал девлэтлэрин ичтимаи фикри онларын тэрэфиндэ олсун. Бу эсасда ичтимаи фикри ез тэрэфимизэ чэк-мэк учун Гэрби Авропанын бе]ук мэркэзлэриндэ интенсив тэблигат ишлэрини тэшкил етмэк зэруридир*. Бу зэрурэт дикэр бир мэсэлэ илэ дэ баглы иди. Узун девр эрзиндэ, хусусэн 1918 —1919-чу иллэрдэ ермэни миссионерлэри «христиан инамындан» истифадэ едэрэк Гэрби Авропа вэ Америка ичтимаи]]этинин душунчэсин-дэ «вэЬши турк» образы )а-ратмага чэЬд кестэрирдилэр. Онлар Авропа ичтимаи]]эти-ни ]алныз Азэрба]чан турк-лэриндэн ибарэт олачаг «Трансгафгаз ханлыгынын» ]арадылачагы илэ горхудур. ку]а бутун Авропа мэдэни]-]этини дагыдачаг пантуркизм вэ панисламизм тэЬлукэсин-дэн кен-бол истифадэ едир-дилэр. Ермэни «тэблигатчы-лары» Азэрба]чанда милли мунасибэтлэрэ. сосиал-игти-сади вэ си]аси вэзи]]этэ дайр фактлары сахталашдыра-раг, ку]а онун си]асэт. мэдэ-ни]]эт вэ игтисади]]ат саЬэ-синдэ Ьэддиндэн чох кери галдыгы учун мустэгил дев. лэт кими танынмасынын эле]Ьинэ чалышырдылар. Она керэ Азэрба]чан Харичи Ишлэр Назирли]и Гэрби Ав-ропада ики муЬум вэзифэни — Азэрба]чан Ьаггында ]а-]ылан сахта материаллары тэкзиб етмэк вэ Азэрба]чаны попул]арлашдырмаг вэзифэ-сини ]еринэ ]етирмэк учун тэблигат мэркэзи ]аратмагы вачиб билирди. Бунун учун нэзэрдэ тутулурду ки. Авро- ламентин тэсдигинэ верди. Азэрба]чан Харичи Ишлэр Назирли]инин муэНэн етди]и вэзифэлэри ]еринэ ]етирмэк учун битэрэф елкэлэр ичэри-синдэн Исвечрэнин сечилмэ-си Ьеч дэ тэсадуфи де]илди. Парламент учун Ьазырлан-мыш мэ’рузэдэ ге]д едилир-ди ки. Ьазырда битэрэф елкэлэр ичэрисиндэуэз чографи вэзи]]этинэ вэ эЬэми]]этинэ керэ» Исвечрэ башлыча рол о]на]ыр. Инди ]алныз Исвеч-рэдэн Гафгаз девлэтлэри ба-рэдэ даЬа мустэгил вэ угур-лу бе]нэлхалг си]асэт апар-маг олар. Азэрба]чан Харичи Ишлэр Назирли]и Исвечрэ]э февгэл адз мисси]а кендэрилмэ-сини, Ченеврэдэ Азэрба]чан мэтбуат органынын чап едил-мэсини. бу мумкун олмазса Исвечрэ мэтбуатындан Азэр-ба]чанын мэнафе]и учун истифадэ етмэ]и зэрури са]ыр- ДЫ. В^рсалдакы Азэрба]чан ну. ма]эндэлэри дэ Азэрба]чан тэблигат мэркэзинин Исвечрэдэ ]арадылмасына тэрэф-дар идилэр. Миллэтлэр Чэ-ми]]этинин Ченеврэдэ фэ-али]]эт кестэрэчэ]ини нэзэрэ алараг., Азэрба]чан нума]эн-дэлэри илк аддым кими ора-да инкилис вэ франсыз дил-лэриндэ чыхан «Л’Еуропе Ориентале» журналынын рэЬбэрли]и илэ эмэкдашлыга башламыш вэ разылыга кэл-мишдилэр ки. 20 мин нусхэ журнала абунэ ]азылмаг му-габипиндэ «Л’Еуропе Ориентале »дэ Азэрба]чан Ьаггында тез-тез ]азылар кетсин. Э. М. Топчубашов бу журналла эмэкдашлыг барэдэ Азэрба]-чан Назирлэр Шурасынын сэдринэ ]азырды:    «Журнал кэлэчэкдэ бизим учун чох фа]далы орган олачаг. хусусэн Ченеврэдэ Миллэтлэр Чэ-ми]]этинин кезу габагында чаны танымаг бахымындан Г. Боршенин Исвечрэдэ чап едилмиш «Тэ’]ини мугэддэ-рат Ьугугу вэ Азэрба]чан Республикасы» мэгалэси даЬа сэчи]]эвидир. Г. Борше Азэрба]чан Ьаггында аз мэ’луматы олан Авропа охучуларына билдн-рирди ки. Азэрба]чан ез тэ-бии сэрвэтлэри, чографи вэ-зи]]эти. интеллектуал сэви]-]эси бахымындан бэшэри]]э-тэ бе]ук хидмэт кестэрэ-чэк елкэлэрдэн бири кими диггэти чэлб етмэлидир. «Бахма]араг ки, рус килеэ-си мусэлманларын дини азад-лыгыны сыхышдырырды. азэрба]чанлылар дикэр дини е’тигадлара мунасибэтдэ чох тэмкинлидирлэр*. Г. Борше сахта мэ’луматлар эса-сьгнда «ермэнипэрэстлик азарына» тутулмуш бир чэ-ми]]этдэ инкилис вэ франсыз диллэриндэ чохтиражлы журнал васитэсилэ Авропа ичтимаи]]этинэ мурачиэт едэрэк ]азырды:    «Протестант е’тигадчысы кими буну де-мэ]и езумэ борч билирэм ки. азэрба]чанлыларйн мэ-нэви-етик ке]фи]]этлэринэ бэлэд олан харичи тачирлэр онлара даЬа чох е’тибар едирлэр, нэинки ерМэнилэ-рэ*. Г. Боршенин фикринчэ, азэрба]чанлыларын азадлыг вэ мустэгиллик арзулары об-]ектив ги]мэтлэндирилмэли-дир. О. Ьаглы олараг ге]д едирди ки. Руси]а импери]а-сында Ьеч бир халг азэрба]-чанлылар кими агыр Ьэга-.рэтлэоэ мэ'руз галмамыш. дыр. 1906-чы илэ гэдэр ана дилиндэ китаб вэ мэтбуат органларынын нэшринэ ича-зэ верилмирди. Аз-чох вери. лэн кузэштлэрэ дэ 1914-чу илдэ муЬарибэнин башланма-сы илэ сон го]улду. Г. Борше бу нэтичэ]э кэ- лирди ки, «ез мустэгилли]и-ни арзула]ан Ьэр бир халг азад олмаг Ьугугуна малик-дир. Азэрба]чан артыг субут етмишдир ки, о, мустэгил олмаг истэ]ир вэ мустэ-гилли]ини горумаг вэ ондан истифадэ етмэк бачарыгына маликдир. Она керэ дэ Азэр-ба]чан мустэгил демократии республика кими , СулЬ Конфрансы тэрэфиндэн та-нынмалыдыр*. Азэрба]чан Республикасынын бе]нэлхалг почт рабитэ системинэ го-шулмасы учун Азэрба]чан нума]эндэлэри Исвечрэнин имканларындан истифадэ етмэк умндиндэ идилэр. 1919-.чу илин но]абрында Азэр-ба]чан радиостанси]асы EJ-фел гуллэсиндэ ]ерлэшэн радиостанси]а хэттннэ го-шулдугдан вэ бирбаша Авро-па]а чыхыш элдэ етдикдэн сонра 8. М. Топчубашов Исвечрэнин Берн шэЬэриндэ ]ерлэшэн Умумдун]а Почт Иттифагына узв олмаг учун Бе]нэлхалг Bypoja эризэ илэ мурачиэт етди. 1920-чи илин ]анварында Азэрба]чанын мустэгилли]и Версал Али Шурасы тэрэфиндэн танындыгдан сонра Азэрба]чан Ьекумэти алты Гэрб елкэсинэ дипломатик нума]эндэлик кендэрмэк барэдэ ганун ла]иЬэси пазырла-]ыб парламентин музакирэ-синэ верди. Ьэмин алты ел-кэдэн бири Исвечрэ иди. Ганун ла]иЬэси 1920-чи илин апрелиндэ Азэрба]чан пар-ламентиндэ тэсдиг едилди. Ганун ла]иЬэси апрел а]ы-нын 15-дэ парламентдэ музакирэ едилэн заман харичи ишлэр назири Фэтэли Хан Хо]ски онун изаЬы илэ баглы де]ирди:    «Элбэттэ,    биз арзулардыг ки. дун]анын бутун девлэтлэриндэ ез нума. ]эндэмиз олсун, тээссуф ки. Азэрба]чан елэ вэзи]]этдэ-дир ки. бутун девлэтлэр» ез адамларыны кендэрэ билмэз. Она керэ дэ Ьекумэт эн нуфузлу елкэлэрэ мисси]а кен-дэрилмэси илэ мэЬдудлашма-*' гы гэрара алды. Ьэр ше]дэн эввэл Инкилтэрэ]э, Франса]а, Итали]а]а вэ Америка]а мис-си]алар кендэрилир. Бунлар о девлэтлэрдир ки, тэкчэ Авропада де]ил, бутун дун-]ада Ьэлледичи рол ojHaJbip-лар. Сонра Исвечрэ]э мис-cHja кендэрилмэси нэзэрдэ тутулуб. Бу елкэ елэ бил ки, бутун дун]анын мэркэзи Ьесаб едилир. Ьэр чур 6eJ-нэлхалг конфрансларын бе-JyK бир Ьиссэси Исвечрэдэ кечирилир. Кичик Исвечрэдэ чэрэ]ан едэн Ьадисэлэр бэ’* зэн дун]а си]асэтинин кеди-шинэ тэ’сир кестэрир. Она керэ дэ Ьекумэт бу елкэдэ дипломатик мисси]анын ол-масыны зэрури Ьесаб едир». 1920-чи илин апрелиндэ Азэрба]чан Парламенти Ис-вечрэ]э дерд нэфэрдэн ибарэт дипломатик нума]эндэлик кендэрмэк Ьаггында ганун гэбул етди. Бундан аз эввэл Бакыда консул Клетт]у баш-да олмагла Исвечрэнин кон-суллугу фэали]]этэ башла-мышды. Чэмнл ЬЭСЭНОВ, М. Э. Рэсулзадэ адына БДУ-нун тарих факултэсн-ннн досенти. тарнх елмлэ-ри намизэдн. Бир вахтлар Шэки Ье]вандарларынын тэчрубэсини мэктэб са]ыр, елкэнин Ьэр ]ериндэн габагчылларын иш усулларыны е]рэнмэк учун бура кэлнрдилэр. О шеЬрэт, о нуфуз инди нтирилмиш, «тэчрубэ мэктэби»ндэн эсэр-эламэт галмамышдыр. Ни]э? Шэки ШэЬэр Аграр-Сэна]е Комбинатынын баш директору Б. ПАША1ЕВЛЭ сеЬбэ-тимиз дэ елэ бунунла баглыдыр: — Бэшарэт муэллим, дог-рудан да, ни]э бела олду? — Бунун учун беш-он ил эввэлэ га]ытмагымыз вачиб-дир. Ьэгигэтэн о вахтлар Шоки республиканын Ье]-вандарлыг мэркэзи са]ылыр-ды вэ эслиндэ инди дэ бе-лэдир. Лалныз фэрг бурасын-дадыр ки, нэ тэсэрруфат о тэсэрруфатдыр, нэ дэ инки-шаф о инкишаф. Ье]вандар-лыг саЬэсиндэки керилик, гу: сурлар, истеЬсалын азалма-сы просеси 1988-чи и л дэн сонракы деврэ тэсадуф едир. Сэбэби кизли де]ил. елкэдэ, республикада баш вермиш ичтимаи-си]аси кэркинлик, игтисади беЬран, тэнэззул-лэр, ифлас тэЬлукэси бу са-Ьэ]э дэ нуфуз етди. Мэ’лум олдугу кими, 1988—1989-чу иллэрин си]аси Ьадисэлэри Шэкидэ дэ бе]ук экс-сэда догурмушду вэ индинин езун-дэ бела онларын тэ’сириндэн ]аха гуртармамышыг. МэЬз о вахтдан Ьэрч-мэрчлик баш-ланды, тэсэрруфатлара рэЬ-бэрлик зэифлэди. мэс'ули]. ]эт чэзасызлыг вэ езбашына-лыг шэраити илэ эвэз едилди. Эсл Ьэгигэт белэдир. Ьал-буки о вахта гэдэр мал-га-ранын чине тэркиби ]ахшы-лашдырылмыш. Ье]вандар-лыгын интенсив инкишафын-дан етру нумунэви мадди-техники база ]арадылмыш-ды. Нэтичэдэ эт вэ суд мэЬ-сулларынын истеЬсалы езу-нун инкишаф зирвэсинэ чат-мышды. Биздэ Ье]вандарлыг сэна]е эсасында инкишаф едирди вэ бу илбэил ез бэЬ-рэсини верирди. * Ьазырда Ье]вандарлыг ар-зуолунан вэзи]]этдэ де]ил. Эсас сэбэблэрдэн бири тэсэрруфат элагэлэринин позу лмасыдыр. Ье]вандарлыгда ишлэдилэн техника вэ ава-данлыгын 90—95 фаизи рес-публикамыза кэнардан кэти-рилир. Мисал учун. ]ем сех-лэри Балтик]аны республи-калардан. донузчулуг вэ гуш- ja4biHbi3 вар. нэ кемэк лазымдыр. Елэ ]аначагы ке-турэк. Биз инди 1988-чи ил-дэкиндэн 2580 тон аз ]ана-чаг вэ суртку ]аглары алы-рыг. Нэ сэбэбини сорушан вар. нэ дэ кемэк эли узадан. Онларча бу кими сэбэбэ ке- нын катиби Козловун куна-Ьы багышланылмаздыр. О, чамышы эчаиб Ье]ван адлан-дырырды вэ бэлкэ дэ буна керэ чамышчылыгын тамами-лэ лэгв едилмэсинэ наил олду. Чамышчылыг узрэ ихти-саслашмыш кенерал Ьэми- тондан чох эт сатмага кучу чатмыр. — ШубЬэсиз, го{унчулуг-да вэ гушчулугда да ишлэр бундан ]ахшы де]нл. Анчаг орасы вар ки, инди тэгсир-карлары ахтармагла нэ суд артачаг, нэ эт. ЬаЬрандан Кэнд тэсэрруфаты: бвЬрандан чыхыш ¡опу ЭТ ДЭ ОЛАЧАГ, СУД ДЭ... jyXAPblJlAP h©PM0T, АШАРЫЛАР ГЕ1Р0Т К0СТЭРСЭЛЭР чулуг учун лазым олан ава-данлыг Руси]адан, бир сыра машын вэ механизмлэр, ири-габаритли техника Газахыс-тандан, Орта Аси]адан алы-ныр. Тикинти материаллары да Ьэмчинин. Малы багла-магдан етру ишлэдилэн зэн-чир нэдир ки, о да езумуз-дэ истеЬсал олунмур. Индинин езундэ он беш миндэн чох зэнчир чатышмыр. Чох-дан алынмыш отдогра]ан, от-бичэн, отчалан, от преслэ]эн машынлар, гарышыг ]ем Ьа-зырла]ан сехлэрдэ истифадэ олунан агрегатлар, Ьабелэ сагым агрегатлары, пе]инчы-харан транспорт]орлар тех-ноложи чэЬэтдэн кеЬнэлиб сырадан чыхыб, инди алына-сы да де]ил. Эввэла, биз он-лары Ьэмишэ мэркэзлэшди-рилмиш га]дада алмышыг. инди о системин езу ифлич вэзи]]этиндэдир, идарэетмэ механизми ишлэмир. Икинчи-си, техника вэ аваданлыг о гэдэр баЬадыр ки, биринэ дэ ]ахын дурмаг мумкун де]ил. Бир Ьалда ки, Ье]вандарлы-гын сэна]е базасы зэифдир, ]ахуд езул тамамилэ чуру-]уб, эллэ керулэн ишлэр ме-ханиклэшдирилмэ]иб, мэЬсу-лу нечэ артыра билэрик? Ар. тым учун кэрэк мал-гара]а лазым олан сэви]]эдэ гул-луг костэрилсин. Биздэн исэ сорушмурлар ки. нэ]э еЬти- рэ етэн ил суд 1.343 тон, эт 1.475 тон кэсирдэ галды, мал-гаранын, донузларын, гушларын баш са]ы хе]ли азалды. — Деднклэрнниздэн белэ чыхыр ки, Ье]вандарлыгда вэзн]]эт республикада ]аран-мыш ге]ри-саглам иглнмнн нэтнчэсидир вэ тэсэрруфатлара зэнф рэЬбэрлии мэЬз ондан сонракы иллэрэ тэсадуф едир. Бурада нчазэ верни, сизиблэ разылашма]ым. Мэкэр Ьэмин Ьадисэлэрдэн габаг, де]эк ки, 85—86-чы иллэрдэ рэЬбэрлэр епуб ке-зун устунэ го]уласы адамлар иди? Ьалбуки элдэ олан мэ’-лумата керэ, 1985-чи илдэн е’тибарэн гарамалын дири чэкиси ашагы душмуш, баш са]ы исэ азалмышдыр. Буна ки, 88-чи иллэрин Ьадисэлэри бане де]нлдн. — Мэсэлэ бурасындадыр ки. Ье]вандарлыг кими диггэт тэлэб едэн саЬэ]э рэЬ-бэрлик Ьэмишэ зэиф олуб. Иш бачаран кадрларын азлы-гы саЬэнин ишинэ мэнфи тэ -сир кестэриб. Инзибати амир-лик деврундэ мутэхэссислэр галыб кэнарда, ка ' г>лэр ме]-дан сула]ыб, зоотехникэ, ба]-тар Ьэкимэ. тэсэрруфатын рэЬбэринэ кестэришлэр ве-риб. Шэкидэ Ье]вандарлы-гын пис кунэ душмэсиндэ кечмиш Азэрба]чан КП МК- дов адына колхоз мэЬз бундан сонра ифласа уграды. 1981-чи илэдэк ра]онун эк-сэр тэсэрруфатында эсасэн ]ерли шэраитэ у]гунлашан, меЬкэм бэдэн типинэ аид олан швее вэ симментал чинс-ли мал-гара ]етишдирилирди. Ьэмин чинслэр судлук-этлик истигамэтли олуб харичи му-Ьитин тэ’сиринэ давамлы иди. Ьэр баш ана' малдан 3 тон дан чох суд сагылырды. Бу чинслэрин Ьесабына ра- даЬа агыллы вэ реал чыхыш ]олу вармы? — Десэм ки, бу ил 70 — 80-чи иллэрин сэви]]эсинэ чата-чагыг, ]алан олар. 1988-чи илин сэвиНэсинэ чатмаг учун исэ реал имканларымыз вар. Вахт, шэраит, ]ахшы тэ’ми-нат, башлычасы исэ там сэр-бэстлик лазымдыр. Тэсэрру-фаты бурахмаг лазымдыр ра-]онун ез ихти]арына. Лохса план лары, тэсэрруфатын ис-тигамэтини кундэ дэ]ишмэк- ]он узрэ девлэтэ сатылан ^э гаршы]а го]улан вэзифэ-Ье]ванларын Ьэр биринин ди- ни ]еринэ ]етирмэк еЬтималы ри чэкиси 360—400 кило-грама чатырды. Гыса вахтда тэсэрруфатларда гарамалын 90—95 фаизи тэзэлэнди. Белэликлэ. суд вериминдэ газансаг да чэки артымында итирдик. 1989-чу илэ гэдэр илбэил девлэтэ эт сатышы план'лары хе]ли артырылды. Лухары-нын кестэришини ]еринэ ]е-тирмэк учун мал-гараны ]ук-сэк чэки дэрэчэсинэ чатдыр-мага го]мамыш ашагы чэки-дэ сатмага мэчбур олду г. Баш са]ынын азалмасы бела сэбэблэрдэндир. Ра]онун мевчуд имканлары нэзэрэ алынмадан девлэтэ эт сатышы планы инди дэ артыры-лыр. Мэсэлэн, билдир план ики дэфэ чохалдылды. Бу ил дэ белэдир. Ьалбуки Шэки ра]онунун девлэтэ 2 мин Ьэгигэтдэн узагдыр. Ьэмишэ белэ олуб, тээссуф ки. индинин езундэ дэ кепнэ метод-лар галмагдадыр. Мэсэлэн, елэ кетурэк гушчулугу. Бир вахтлар бу саЬэнин рентабел-ли олмадыгыны нэзэрэ алыб. ону тэсэрруфатларын балан-сындан чыхардылар. Деди-лэр ки, сэна]е эсасында республикада ихтисаслашдырыл-мыш гушчулуг комплекс л эри ]арадылачаг вэ республика эЬалисинин гуш этинэ, Jy-мурта]а тэлэбаты бусбутун едэнилэчэк. Тэсэрруфатларда гуш фермалары лэгв едилди. Инди ]умуртанын бири чыхыб 3—4 маната, гуш этинэ jaxbiH душмэли де]ил. СэЬ-ви дузэлтмэк фикирлэри исэ ]охдур. Тэсэрруфатын Ьэр ше]и олмалыдыр: тахылы да. го]ун-гузусу да. ме]вэчили]и дэ. нохуду да. чэлти]и дэ... Зэифдирсэ кучлэндирэк, мад-ди-техники базасыны меЬкэм-лэндирэк, кемэк верин ис-теЬсалыны артыраг. joxca ни-]э гадаганлар го]улмалыдыр? Эрзагы бурда езумуз баты-рырыг. сонра кедиб харич-дэн дилэнирик. Эрзаг гытлы-гы мэсэлэсиндэ МЭН кэндли-дэ Ьеч бир тэгсир кермурэм, кунаЬ са]сыз-Ьесабсыз гада-галарда, .сэЬв гэрарлар, директив кестэришлэр верэн-лэрдэдир. Белэ гэнаэтэ кэл-мишик ки. paJOHyH бутун тэ-сэрруфатларында мэЬв едилмиш гушчулуг фермалары-нын Ьамысы бэрпа едилсин. Шэки инкубаси]а станси]асы-нын кучуну артырмагла бу илин MajbiHa кими тэсэрруфатлара 140—150 мин чучэ верилмэси тэ’мин едилэчэк. коллектив тэсэрруфатларын инкишафы ен плана чэкилэ-чэк. фермер тэсэрруфатына, кооперативлэрэ. кичик муэс-сисэлэрэ, ичарэ]э кениш MeJ-дан верилэчэк. Республика Президентинин бу кунлэрдэ мэтбуаггда дэрч олунмуш мувафиг фэр-маны бу мэ’нада Ьугуги им-канларымызы артырыр. Шэхси тэсэрруфталарын имканларына да чох бел баг-ла]ырыг. Ьазырда Ьэмин тэсэрруфатларда 32 мин баш rapa мал, 43 мин баш roJyH-кечи сахланыр. Бунунла белэ 16 мин кэндли тэсэрру-фатындан 2500-дэ шэхси мал-гара сахланылмыр. Нэзэрдэ тутулан тэдбирлэримизин бири вэ эн башлычасы одур ки. мал-гарасы олма]ан аилэлэ-рин Ьамысына чаван ана мал сатышы тэшкил едэк,, малла-рын алый масындан етру Фа* изеиз кредит бурахаг. ЭЬа-ли]э бир кунлук чучэ сатыл-масына. онларын гуш JeMH вэ лазыми дэрман препарат-лары илэ тэ’мин едилмэсинэ наил олачагыг. Бутун бунлар мутлэг haJaTa кечирилмэли-дир. Экс тэгдирдэ эт. суд, Jy-мурта истеЬсалыны артырмаг сеЬбэтлэримиз ]енэ вэ’д олараг галачаг. СеЬбэти ]азды: Пирн МЭММЭДОВ, «Халг гэзетн»нин мухбири. кошосун езриади юхдур Тофиг Казым оглу Исма]ыловун фачиэли шэкилдэ Ьэлак олмасындан сонра бизнм космос елмн вэ техника-мыз, шубЬэснз, ]етим галмышдыр, белэ ки, мэрЬум влим нэинки Азэрба]чаяда елми тэдглгатларын эн муЬум ис-тигамэтлэркндэн биринин ]арадылмасынын башында дуру р, Ьэм дэ онун тэшэккулуиэ вэ инкишафына чох бе-]ук шэхси теЬфэ верирди. Бир сезлэ, о, нсте’дадлы адам-лары ез этрафына топламагы, бирлэшдирмэ]и Ьамыдан ]ахшы бачарырды. Инди, Тофиг Исма]ыловун. арамызда олмадыгы бир вахтда онун бу зэЬмэти ез бэЬрэсиии ве-рир: ]ахыя достлары вэ Ьэмфикирлэрн естафетя давам етдирирлэр. Оилардан бири, Космнк Тэдгнгатлар Елм ИстеЬсал Бирли]и баш директорунун кечмиш биринчи му-авнни, Азэрба]чан Девлэт мукафаты лауреаты >фофес-сор А. Ш. МЕЬДИ1ЕВ ЕИБ-ин баш директору тэ ]ин едилмишдир. Азэрннформун мухбири Натан Барски онун-ла сеЬбэт едир. тэсэрруфатын ын мэнафе]инэ истигамэтлэнмишдир. Инди исэ биз есасэн илк невбэдэ Азэр5а)чана -тазым олан, онун халг тэсэрруфаты еЬ. ти]ачларына там чаваб ве-рэн истигамэтлэри инкишаф етдирмэ]э чалышырыг. — Бэс инкишаф перспек-тивлэрн нечэдир? — Ьазырда бирли]ин ба-засында Азэрба]чан милли аерокосмик    акентли]и (АМАА) ]аратмаг Ьаггында мэселэ нэзэрдэн кечирилир. Акентлик космос елми вэ техникзеы саЬэсиндэ тэдги. гатлары вэ арашдырмалары даЬа да инкишаф етдирмэк рэ дэринлэшдирмэк вэзифэ-л эринии    реаллаиддырыл ма сы ны ез узэрияэ кетурэчэк-дир. Тэбии ки, бош ]ердэ ]а-ранма]ан. бирли]ин кучлу потенсиалынын вариси ма-чаг акентлик торпагын тэбии еЬти]атларынын тэдгигинин аерокосмик васитэлэри вэ методларынын Ьазьгрланма-сы саЬэсиндэ ЕИБ.ин топ. ладыгы бе]ук бе]нэлхалг тэчрубэдэн кениш истифадэ етмэк ниЦэтиндэдир. Бунунла элагэдар «Кунэш-84» експериментини. «Интеркосмос» програмы чэрчивэ-синдэ кечмиш сосиализм бирли)и онкэлэринин эразисиндэ ]еринэ ]етирилэн ишлэри хатырламаг олар. Бу тэчрубэдэн истифадэ едэрэк Азэрба)чан акент-ли]и сиу Лахын вэ Орта Шэрг елкэлэринии манафе-]и учун тэдгкгаггларда. ои-лапдан етру кадрлар Ьа_ зырланмасында сэмэрэли шэкилдэ тэтбиг едэ билэр. — Белэликлэ, Ариф му-эля нм, инди АзэрОДчанда космнк экинчили]яи ники, шафына данр иши сиз иста* гамэтлэнднрмэли олачагсы. ныз... — Бизим рэЬбэримизи эвэз етмэк мумкун де]ил демэк. аздыр. Тофиг Исма-]ылов кими шэхси])этлэр са-дэчэ олараг дун|а]а аз-аз кэлир. Коллектив бу итки-дэн Ьэлэ дэ езунэ кэлэ бил-мэмишдир. Бу кун, Азэрба]чан ео мустэгилли]ини гурду гу вэ мэркэзлэ эввэлки элагэяэ-рин позулдугу бир вахтда ЕИБ чэтин вэзи]]этэ душ-мушдур. Космос глобалдыр. космос елМи вэ техникасы-нын сэрЬэдлэри ¿охдур вэ бунлар бир республиканын чэрчивэсиндэ гапаныб га-ла билмэз. Буну дэрк едэ-рек. суверен девлэтлэрин рэЬбэрлэри ¿ени ил эрэ-фэсиндэ Алма-Атадакы ке-руш заманы космик тэд-гигатлар саЬэсиндэ биркэ фэали^эт Ьаггында сазиш имзаламышлар. Ьазырда вэзи]]эти му-рэккэблэшдирэн будур ки, конверси]а ЕИБ.ин табе олдугу умуми машынга]ыр-ма Назирли]индэ ишлэрин мали]]элэшдирилмэсинэ Ьисс едилэчэк дэрэчаДэ тэ’сир кестэрмишдир. О бири тэ-рэфдэн исэ. суверенлэшмэ просеси идарэни бизи мад-ди чэЬэтдэн мудафиэ етмэк зэрурэтиндэн азад етмишдир. Бу. республикамызын «чи]нинэ» элавэ ¿ук ола-чагдыр. Лакин ахы ЕИБ-ин фэалиПэти Ьэмишэ хе]ли дэрэчэдэ Азэрба]чан халг ;
RealCheck