Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.17+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, December 17, 1991

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.17+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - December 17, 1991, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ 17 ДЕНАБР 1991-чм ИЛ, Не 147ФАСипасиз милпи таьсип системи о ж е 4 9лмллыдыр? А. МеЬрабов Га]гыларымыз, дэрд-сэримиз башдан ашса да, кэрэк инкишафымызын умуми нстнгамэтннн итнрмэ$эк,# вачиб мэсэлэлари унутма]аг. Диггэт вермэли олдугумуз Ьэмин мэсэлэлэрдэн бири дэ халг тэЬсили илэ баглыдыр. Азэрба]чан нечэ вахтдыр взунун мустэгилли]ини е лан едиб. Бу тарнхи ha дне э Халг тэЬсили снетеминдэ дэ иш- — Муасир мэрЬэлэдэ фа* силэсиз милли тэЬсилин мэг-сэдн вэ вэзифэен нэдэн иба-рэт олмалыдыр? А. МеЬрабов: — Мэнэ ке-рэ. тэЬсилин вэзифэси чэ-миJJэт гаршысында ез мае -yлиJJэтини -дэриндэн дэрк едэн инсанлар. елэчэ дэ мух-тэлиф ирги, дини, сосиал груплар арасында гаршылыг-лы aнлauI\Iaja вэ эмэкдаш-лыга габил олан вэтэнпэр вэрлэр jeтишдиpмэкдиp. Ону да унутмаЗаг ки, шэхсиЛэтин инкишаф пиллэлэри илэ фа-силэсиз тэЬсил системинин мувафиг мэрЬэлэлэри арасында. муэ]]эн баглылыг вар-дыр. ТэЬсилин вэзифэлэринэ кэлинчэ демэл^эм ки, о. республиканын эразисиндэ ja-ша]ан бутуи вэтэндашларын тэЬсил алмасыны, бу саЬэдэ-ки девлэт аОасэтинин Ьэ]а-та кечирилмэсини, тэЬсилин дун]эвил^ини, вэтэндашларын тэ’лимдэ иcтэдиjи дили сечмэк Ьугугуну тэ’мин ет-мэлидир. Л. МаЬмудов: — Ьэр Ьан-сы елкэнин тэЬсил системи Ьэмин елкэдэ фэaлиJjэт кес-тэрэн сосиал-игтисади гуру-мун тэркиб Ьиссэсидир. Бу мэ’нада совет тэЬсил системи бир тэрэфдэн интеллектуал инкишаф бахымындан башга халглар узэриндэ Ьекмранлыгын тэ’мин едил-мэсинэ, дикэр тэрэфдэн иеэ мэЬкум милЛэтлэрин гэдим мэдэшШэтлэринин унутду-рулмасына, онларын ассимил-]аси}асына хидмэт едирди. Ьазырда импepиja дагы-лыр. AзэpбaJчaн взунун милли дирчэлиш девруну ^ша-.)ыр. Виз мустэгилли)э ке-дэн ^лун башлангычында-jыг. Бу Ьэм дэ о демэкдир ки, импер^а^ хидмэт едэн тэЬсил системи кекундэн дэ-]ишдирилмэлидир. Инди бир чох кэрэксиз ихтисаслар эвэ-зинэ Зени ихтисаслар верэн с тэЬсил муэссисэлэри ач-малы, кунун тэлэблэри илэ а]аглашмалы.)ыг. Мэсэлэн, Азэрба]ч^ны бе^нэл^алг алэм-дэ тэмсил етмэ]э гадир с^а-сэтчилэр, дипломатлар, игти-садчылар, муЬэндисЛбр, ха-ричи диллэри билэн ишкузар адамлар, Ьэрби мутэхэссис-лэр вэ с. Ьазырламаг Зэру-рэти буна мисал ола билэр. Эдалэт наминэ ге^ едэк ки, Халг ТэЬсили Назирли]и бу саЬэдэ чэсарэтли аддымлар атмага башламыш, тэЬсил системимизин харичи елкэ-лэрлэ элагэлэринин кениш-лэндирилмэсини тэ’мин ет-мэк мэгсэди илэ али тэЬсил вэ харичи элагэлэр узрэ на-зир муавини штаты тэ’сис етмишдир. Р. Гуляев: — Виз тэЬсил-дэки беЬрандан чыхыш joлy тапмалы]ыг. Эн илкин вэзи-фэ Ьэм ejpэдэнлэpин, Ьэм дэ ejpэнэнлэpин потенсиал га-билиJjэтинин реаллашдырыл-масы учун зэрури шэраит ^ратмагдыр. Бутуи тэЬсил очагларымыза, онларын иш-чилэринэ халгын е’тимады-нын бэрпасы да чох вачиб-дир. Буна наил олмадан эсас-лы дэjишикликлэp етмэк мумкун деЗил. В. Элэкбэров:    — Базар игтисади^атына кечид девру Азэрба^чан зи]алыларынын jeни, даЬа интеллектуал вэ • ]арадычы нэслинин Ьазыр-ланмасыны тэлэб едир. Буна керэ дэ, Рагиб муэлли-мин ге]д е^и,)и кими, эсас вэзифэ ]ени тэрздэ душунэн муэллимлэр вэ кэнчлэр учун шэраит japaтмaгдaнt белэ-ликлэ, шакирдлэримизэ вэ кэнчлэримизэ милли руЬда, japaдычы, сэрбэст душунмэ-]и е]рэтмэкдэн ибарэтдир. Б. ЭЬмэдов: — Мэн дэ о фикирлэ шэрикэм ки, адам-ларын потенсиал имканлары-нын, фэрди габили}}этлэри-нин узэ чыхарылмасы вэ инкишаф етдирилмэси, белэлик-лэ дэ Азэрба1чанын тэрэг-гисинэ хидмэт едэчэк шэхе-лэрин формалашдырылмасы тэЬсилин эсас мэгсэди са-]ылмалыдыр. Лэ’ни тэЬсил биоложи варлыг кими дун]а-]а кез ачан адамларын ин-санлашмасына, сосиал варлы-га чеврилмэсинэ хидмэт ет-мэлидир. «Сосиаллашма» лэрин ¿енидэн гурулмасыяы, фасвлэсиз мнллн тэЬсил системи )арадылмасыны тэлэб едир. Бэс бунун учун Ьаисы ишлэр керулмэлиднр? Редаксн]амызда кечирди]нмнз «Дэ-Jhpmh стол» этрафында сеЬбэт дэ мэЬз Ьэмин мэсэлэ^ Ьэср олунур. Музакирэдэ Азэрба]чан Республикасы халг тэЬснля назнрнннн муавини Абдулла МЕЬРАБОВ, БДУ-нун профессору, тарнх елмлэрн доктору Jary6 МАЬМУДбв, М. Ф. Ахундов адына Азэрба]чан Рус Дклн вэ Эдэбв]-1аты Педагожн Инстнтутунун кафедра муднри, ярофессор Б?пт»п аьматтпв. АааЫШчан МуЬэнд не-Техники Унн- >эшир ЭЬМс верситетннин Рагиб 1УЛИ- j*B республика Халг ТэЬсили Назирля1и умуми орта тэЬсил ядарэсияяи рэиси Ариф МУРАДОВ,^ Сушщыт ШэЬэр Халг ТэЬсили Шо'бэсяяия муднри Офел1аБАБА-JEBA «Исте’дад» ассосиас^асыиын элагэлэндкрнчнеи, педагожн елмлэр иаиизэди Вагиф ЭЛЭКБЭРОВ иштирак едирлэр. Онлара илк суалымыз. J. МаЬмудов Б. ЭЬмэдов Р. Гуляев А. Мурадов О. Баба]ева В. Элэкбэров анла^лиы иеэ Ьэр mejH — миллил^и дэ, бэшэpилиjи дэ эЬатэ едир.- Бу умуми мэгсэдин hajaTa кечйрилмэси ез эксини кон-крет вэзифэлэрдэ — JeTHiii-дирилэн кадрларын мадди, мэ’нэви истеЬсала Ьазыр ол-маларында, керчэкли]э ja-радычы мунасибэтин тэрби]э едилмэсиндэ, милли вэ бэ-шэри сэрвэтлэрин, иде^ла-рын вэЬдэтдэ инкишафынын зэрурили]инин дэрк олунма-сында...,тапмалыдыр. — Фасилэсиз тэЬсил системинин структуруну нечэ керурсунуз? Б. ЭЬмэдов: — Зэннимчэ, тэЬсилин структуруна бун-лар дахил олмалыдыр:    мэк- тэбэгэдэр тэрби]э, умумтэЬ-сил мэктэблэри, мэктэбдэн-. кэнар тэрб^э. техники пешэ тэЬсили, орта ихтисас тэЬсили, али тэЬсил, ихтисасын артырылмасына вэ кадрла-рын JeHHflaH Ьазырланмасы-на хидмэт едэн муэссисэлэр. Онлардан илк дерду, ja’HH у шаг багчалары, умумтэЬ-сил мэктэблэри, мэктэбдэн-кэнар муэссисэлэр вэ техники пешэ тэЬсили ваЬид рэЬбэрлик алтында бир-лэшмэли вэ бир-бириндэн aj- рЫЛМаЗ ШЭКИЛДЭ', $^Hjj9T кестэрмэлидир. Литсе^тэр, кимнaзиjaлap вэ с. муэссисэлэрэ кэлинчэ демэли]эм ки. онлар али мэк-тэблэрин нэздиндэ ачылма-лы вэ тэЬсил пуллу олмалыдыр. А. МеЬрабов: — Бэшир му-эллимин фасилэсиз тэЬсилин структуру илэ элагэдар бел-кусу мэгcэдэyjFyндyp. • Тэкчэ ону ге.)д етмэк истэ,)ирэм ки. Ьэмин бвлкулэр арасында сых элагэ тэЬсилин мух-тэлиф мэрЬэлэлэриндэ тэЬсил вэ тэрби]э ишлэринин бир-бирини тамамламасы мус-тэгил A3ap6aj4^H девлэтиндэ кадр Ьазырлыгында 6ejyK сэмэрэ верэр. Р. Гуляев; — УмумтэЬ-сил мэктэби. али мэктэб, дипломдан сонракы структур-ларын Ьэр бири eзлYjYHДэ хусуси систем тэшкил едир. Мутэхэссислэрин ихтисасы-нын артырылмасы вэ jeHH-дэн Ьазырланмасы узун муддэт формал характер да-шы}ыб. Бу ишии гурулма-сында ики чэЬэт эсас ке-турулмэлидир. Эввэлэн, рес-публикамызын cyвepeнлиjи-нин езуллэриндэн бири кими 4aMHjJaTHfl интеллектуал-лашдырылмасы вэ чевик их-тисаслы ишчилэр ордусунун ]арадылмасы вачибдир. Икин-чиси, Ьэмин ишин тэшкилин-дэ бejнэлxaлг стандартлар эсас кетурулмэлидир. ТэЬсил системиндэ бутуи Ьэлгэлэр биринчи дэрэчэли-дир. Лакин мевчуд беЬран шэраитиндэ фасилэсиз тэЬсилин эсас Ьэлгэсини али мэктэб тэшкил етмэлидир. Али тэЬсил очаглары чэ-MHjjaTHMH3HH тэЬсил, елм, мэдэни^эт вэ мэ’нэви]]ат мэркэзлэринэ чеврилмэли-дир. Институтларын кениш сурэтдэ университетлэрэ чев-рилмэси бунун учун MyajjaH тэшкилати шэраит ]арадыр. J. МаЬмудов: —- Бир на- раЬатчылыгымы ачыг се]лэ-мэк HCTajnpaM: тэЬсил девлэт мэсэлэсидир, Миллэтин кэлэчэjи мэсэлэсидир, умум-халг pyhy, милли мэнлик шууру бурада формалашды-рылыр. Она керэ дэ Ьэмин саЬэдэ ваЬид систем олма- лыдыр. Инди мухтэлиф про-филли чурбэчур коллечлэр, кимназ^алар, литсеЗлэр ачылмасы дэб душуб. Бу ишэ а^1г-са]ыг Занашмаг ла-зымдыр. Лохса тэЬсилдэ бир дэфэ бурахылан негсаны он иллэрлэ арадан галдырмаг мумкун олмаз. Ьэмин мэсэ-лэлэри нэзэрэ алараг фасилэсиз тэЬсил системинин структуруну бела тэсэввур едирэм: натамам орта тэЬсили баша чатдырдыгдан сонра шакирдлэр исте’дадлары-на керэ охудуглары мэктэб-дэчэ литсе] групларына бе-лунмэлидирлэр. Ьэмин лит-cejдэ хусуси тэдрис планла-ры эсасында тэ’лим давам етдирилмэлидир. Надир исте’-дада малик шакирдлэр учун а]ры^ры фэнлэр узрэ умум-девлэт литcejлэpи japaдыл-масы мэгсэдэу]гундур. Натамам орта тэЬсили баша чат-дырмыш шакирдлэрин MYэj-jэн Ьиссэси техники пешэ мэктэблэринэ чэлб олунма-лыдыр. О. Баба1ева: — Халг тэЬ-силиндэ мевчуд структурла-рын MYэjjэн Ьиссэсинин дэ-„1ишдирилмэси, идарэетмэ-нин коллекиал олмасы вачибдир. Лакин бу заман мэктэб директорларынын сэла-ЬиЗЗэти олмалы, онлара кадр-лары мустэгил сечмэк Ьугу-гу верилмэлидир. Лери кэлйишкэн, бир мэ-сэлэни дэ ге^ етмэк иcтэJИ' рэм. Мэнэ елэ кэлир ки, мэч-бури тэЬсил дердунчу си-нифдэ баша чатдырылмалы-дыр. Мэктэблэрдэ хусуси пешэ синифлэри тэшкил олу-нарса, дердунчу синифдэн сонра охумаг иcтэмэJэн шакирдлэр Ьэмин пешэлэрэ Ьэ-вэслэ кедэрлэр. А. Мурадов:    — Офел]а ханым, бу, инчэ мэсэлэдир. Елэ шакирд вар ки. онун зеЬ-ни инкишафы мэЬз дердунчу синифдэн сонра башла}ыр. Бэ’зи фэнлэр мэЬз дердунчу синифдэн сонра кечи-лир. Ола билсин ки, шакир-дин бе]ни Ьэмин фэнлэр узрэ инкишаф едэчэк. Экэр биз ичбари тэЬсили дердунчу си-нифлэ мэЬдудлашдырсаг, он-да Ьэмин шакирдлэрин елм-лэ баглы фэрди хусусиНэт-лэрини ejpэнэ билмэрик. — ТэЬсил вэ тэрби)энин мэзмунуну нэлэр тэшкил ет* мэлидир? А. Мурадов: — ТэЬсилин вэ тэрби1энин мэзмуну эн эввэл, ез эксини тэдрис план-ларында, програмларда, дэрс-ликлэрдэ, дэрс вэсаитлэрин-дэ, елми-методик эдэби,иатда тапыр. Она керэ дэ фасилэсиз тэЬсил эн’энэви тэдрис просесини дэ}ишэн, тэ’лимин мэзмунунун сэтЬили]ини ара-дан галдыран, шакирдлэрин лузумсуз мэ’луматлар вэ фактик материалларла ]ук-лэнмэсинин гаршысыны алан тэдбирлэрин Ьэ]ата кечирилмэсини тэлэб едир. Башга сезлэ, тэЬсилин мэзмуну кэ* лэчэjэ истигамэтлэндирилмэ-лидир. Сон иллэрдэ умумтэЬсил мэктэблэри учун чохвариант-лы тэдрис планлары ишлэ-ниб Ьазырланмыш, бир сыра фэнлэрдэн jeни програм-лар вэ дэрсликлэр Japaдыл-мыш, паралел дэрсликлэр бурахылмышдыр. ГaбилиJjэт-ли ушагларын муасир тэлэб-лэр бахымындан инкишафы-ны тэ’мин етмэк учун ким-наз^алар, литсе]лэр, интеллект мэктэби, фермер мэктэ- би тэшкил едилмишдир. Эл-бэттэ, бунлар илк аддымлар-дыр. Кэлэчэкдэ бу иши даЬа да тэкмиллэшдирмэк учун елкэдэ вэ харичдэ олан га-багчыл тэчрубэ eJpэнилмэк-дэдир. В. Элэкбэров: — ТэЬсилин мэзмуну нэинки тэкмил-лэшдирилмэли, Ьэтта тэзэ-дэн ишлэнмэлидир. Билик-лэрин эсасыны эввэлчэ милли тарих, чограф^а, эдэбиЬ JaT вэ тэбиэтшунаслыг тэшкил етмэлидир. Сонра иеэ елка, гитэ вэ AyHja MHrjacbi-на чыхмаг олар. PHja3HjjaT елмлэринэ кэлдикдэ иеэ мевчуд дэрсликлэр узэриндэ ре: дактэ ишлэри кифа^тдир. Бу вахта гэдэр BepAHjH-миз T8p6Hja реаллыга зидд олуб вэ шэxcиJjэтдэ pHjaKap-лыг, икиузлулук, горху, jaл-таглыг кими мэнфи кeJфиJ-ja^ap формалашдырыб. Инди Ьаглы олараг кэнчлэрин A3ap6aj4aH халгынын милли эн’энэлэри руЬунда тэр-6hJ8 едилмэсини rapuibija го-jypyr. Лакин бурада да еЬти-]атлы олмаль^ыг, чалышма-ль^ыг ки. Ьэмин кэнчлэр дикэр халгларын m8A9HhJJ9Thh-дэн дэ хэбэрдар олсунлар. Бэс буну нечэ етмэл^ик? Мэнэ елэ кэлир ки, инчэсэнэ-тин KOMdjn илэ идеал, тэглид олунмага ла]иг a39p6aj4aHAH образы JapaTMar лазымдыр. ToJ кэнчлэримиз она бэнзэ-мэ]э чалышсынлар. А. МеЬрабов: — ТэЬсил вэ тэрб^энин мэзмунуну A3ap6aj4aH халгынын езунэ-мэхсус xycycHjja^apH тэшкил етмэлидир. Халгын зэн-кин мэ’нэви сэрвэтлэринэ эсасланаркэн рекионун ичтй-маи истеЬсал усулуну вэ ис-теЬсал мунасибэтлэрини, дикэр амиллэри дэ мутлэг нэзэрэ алмаг лазымдыр. Кэрэк бир мэсэлэни дэ yHyTMajar. Илк невбэдэ ана дилинэ мэЬэббэт ашыламаг, сонра рус дилини вэ бир нечэ харичи дили в}рэтмэк лазымдыр. О. Ba6ajeea: — Эн эввэл тэЬсил миллилэшди-рилмэли, Ьуманистлэшдирил-мэли вэ4 демократиклэшди-рилмэлидир. JeHHjeTMa биринчи невбэдэ дэрк етмэлидир ки, о, азэрба^анлыдыр, ]алныз бундан сонра AYHjaja мэхсусдур. Програм вэ дэрс-ликлэримиз бэрбад вэзиНэт-дэдир. Онлар индики шэра-итдэ Ьеч чур JeHH душунчэ тэрзинэ малик, мутиликдэн, гул пcиxoлoкиJacындaн узаг кэнчлэр JeTHiuAHpMajd имкан вермир. Б. ЭЬмэдов: — Мэктэблэрдэ тэЬсил вэ тэрб^энин мэзмуну онун мэгсэди гэми-ииндэ MyaJJaH олунур. Бунлар ашагыдакы голлара белу-нур: фэрдин фэрдэ мунаси-6ЭТИ, фэрДИН 4aMHjj3T8 вэ чэ-MHjjaTHH фэрдэ мунасибэти, инсанын тэбиэтэ мунасибэти. Онлардан биринчисини «инсан—инсан», икинчисини «инсан—48MHJ JaT», учунчу-суну иеэ «инсан—тэбиэт» мунасибэти адландырмаг олар. «Инсан—инсан» мунаси-бэтлэриндэ шакирдин езуну дэрк етмэси, башгаларыны баша душмэси, онларын се-винч вэ кэдэринэ шэрик олмасы, xejHpxaluibir. сэхавэт-лилик, Ьормэт, rajFH, вич-дан, инсаф кими кejфйJJэт-лэрин формалашмасы ей плана чэкилир. «Инсан—49MHj-Jot» мунасибэтлэриндэ чэ- миjjэтин oбJeктив инкишаф ганунларынын дэрк олунма-сы, онун идарэ едилмэсиндэ Ьэмин ганунлардан ирэли кэ-дэн принсиплэрин рэпбэр ту-!тулмасы, аилэ, Вэтэн, вэтэн-дашлыг, Jypд, халг,* торпаг, суверенлик, девлэт, с^асэт, демократка, мнллиликлэ бэ-шэрил^ин диалектикасы вэ с. эламэтлэр эсас туту-лур. «Инсан—тэбиэт» мунасибэтлэриндэ тэбиэт сирлэри-нин ejpэдилмэcи, она гaJFЫ илэ jaнaшмaг, eкoлoкиJa проблемлэри, тэбиэтин кезэл-ликлэрини горумаг, ону есте-тик бахымдан дузкун гиJмэт-лэндирмэк кими мэсэлэлэр диггэт мэркэзиндэ дaJaнмa-лыдыр. МаЬмудов:    —    Милли зэминэ эсасланан програм-лар, дэрс вэсаитлэри, дэрсликлэр Japaдылмaлыдыp. Нэ гэдэр ки, девлэт адамлары-мызын, миллэт вэкил л эринии маарифэ мунасибэти дэJиш-мэ.|иб бу ишдэ ирэлилэ1иш oлмajaчaг. Бунунла элагэдар бир мисал кэтирмэк ж^и-рэм: Тарих дэрсл^инин мэзмунуну эсаслы шакилдэ дэ-JишмэJи нэзэрдэ тутан кон-сепс^а Ьазырламышыг. Програм да Jaзмышыг, амма о, ин-д^эдэк мэтбээдэ Jaтыб * га-лыр. Фикримчэ, AзэpбaJчaндaи кэнарда aзэpбaJчaнлылa-рын елликлэ JaшaдыFы Jep• лэрдэ вэ республика дахи-линдэки етник груплар учун кузэштли шэртлэрлэ кадр Ьазырлыгы кенишлэндирил-мэлидир. — ТэЬсилин идарэ едилмэси механизмы барэдэ фик-риниз? А. МеЬрабов: — ТэЬсилин идарэ едилмэси. AзэpбaJчaн Республикасынын девлэт тэЬсили идерэетмэ органла-ры тэрэфиндэн AзэpбaJчaн Республикасы гануичулугу вэ тэЬсил муэссисэлэринин низамнамэси эсасында Ь^ата кечирилмэлидир. Бунунла Ja-нашы, тэЬсилин идарэ едил-мэсинин ичтимаи органлары да ^арадыла бйлэр. ТэЬсил муэссисэсинэ би-лаваситэ pэhбэpлиJи иеэ мувафиг олараг мудир, директор, ректор... hэJaтa кечирмэ-лидир. Р. Гуляев; — ТэЬсил системимизин биpcyбJeктли девлэт идарэчил^индэн чохсуб-]ектли идарэчилик системинэ кечилмэси зэруридир. Бундан бела нэтичэ чыхармаг олмаз ки, али тэЬсилин тэш-килиндэ девлэтин кeмэJинэ артыг еЬт^ач галмамыш-дыр. Эксинэ, кучлу девлэт cиJacэтинин формалашдырылмасы кунун тэ хирэсалынмаз мэсэлэсидир. Лакин девлэ-тин али тэЬсилэ мудахилэси тэЬсил верэнлэрин вэ тэЬсил аланларын ф9aлиJJэтини мэЬ-дудлашдырмамалыдыр. Рэ-габэт мунасибэтлэри али мэктэблэр арасында да фор-малашмалы, халгын рэ^и тэЬсилин кejфиJJэтинин Jax-шылашдырылмасы амилинэ чеврилмэлидир. Идарэетмэ системи hэJaтын взундэн догма лы дыр, ду^анын габагчыл елкэлэри илэ тэчрубэ муба-‘ дилэси апармаг да вачибдир. Б. ЭЬмэдов: — Рагиб му-эллим догру дeJиp ки. тэ-лим-тэрб^э муэссисэлэринэ сэрбэстлик вермэк. маари-фин идарэ олунмасында педа-гожи коллективлэрин, вали- мшлимлар ШУРАСЫ ларадылмышдыр Иш елэ кэтирмипцир ки, муэллимлэр чэмиJJэтин сосиал бахымдан эн аз мудафиэ едилэн тэбэгэлэриндэн ол* мушлар. Республика педа-гогларыныи тэшэббусу илэ ]арадылан Азэрба]чан Муэллимлэр Шурасы онларын Ьу-гугларыны мудафиэ етмэлидир. Шура декабрын 14-дэ кечирилэн тэ’сис конфран-сында -сечилмишдир. Конфрансда республиканын орта, али мэктэблэрн-нин, техникумларынын, техники пешэ мэктэблэриний пе-дагоглары иштирак етмиш-лэр. Чыхыш едэнлэр мевчуд олан вэ сон иллэр даЬа да кэскинлэшэн проблемлэр-дэн вэ еЬт^ачлардан даныш-мышлар. Бутуи бунлар тэ-бии ки, 6ejyM8Kfla олан нэс-лин тэ’лим вэ Tap6HjacH са-Ьэсиндэ муэллимлэрин иши-нэ, демэли, Ьэм дэ педагогун нуфузуна тэ’сир кестэрир. Йонфрансын иштиракчыла-ры rejA етмишлэр ки, халг тэЬсилинин мaлиjjэлэшди-рилмэсиндэки галыг прин-сипи бу кун дэ давам едир. Шуранын тэркибинэ республиканын мухтэлиф бел-кэлэриндэн 13 педагог да-* хил олмушдур. Нариманов .pajoHyHflaKbi 82 немрэли орта * мэктэбин директору, Азэрба]чанын эмэкдар муэл- лими Бабахай Мурадов шуранын сэдри сечилмишдир. Республика Халг ТэЬсили Назирл^и илэ бирликдэ шу-ра муэллимлэрин эмэк Ьаг-гынын вэ пeнcиJaлapынын артырылмасына, девлэт мэн-зиллэринин пулсуз олараг онларын мYЛкиJJэтинэ ве-рилмэсинэ. башга проблем-лэрин Ьэллинэ чалышачаг-дыр. Азэрба]чан Муэллимлэр Шурасынын эсас вэзифэлэри онун низамнамэсиндэ эксини тапачагдыр. Низамнамэ республиканын бутуи педагожи коллективлэриндэ музаки-рэ олундугдан сонра тэсдиг едилэчэкдир. (АзэриисЬорм). ГАРЫШЫГ ЗАМАНДА ГАРЫШЫГ ИГТИ САДИЛ АТ HMnepnJa тоталитар струк-турунун дагылдыгы, кеч-миш Иттифагын, елэчэ дэ A3ap6aj4aHbiH игтисадииа-тынын беЬранлы B93Hjj9T9 ДYШДYJY бир вахтда башлы-ча вэзифэ игтисадиМаты дун-Ja тэлэблэринэ yJryH гурмаг, бутуи мумкун васитэлэрлэ республиканы даландан чы-хармагдыр. Азэрба]чан Техники Уни-верситетиндэ дунэн ачылмыш «Гарышыг HrracaflHjJaT системинин формалашмасы проб-лемлэри»нэ дайр елми кон- франс да елэ бу мэсэло1э Ьэср олунмушду. Елми мэч-лиеэ кечмиш ССРИ-нин, Ьа-белэ ТуркиJ9HHH танынмыш игтисадчы алимлэри дэ’вэт олунмушлар. Конфрансы АТУ-нун ректору профессор Э. Садыгов ачмышдыр. Сонра Азэрба]чан ЕА-нын мух-бир узву, профессор Т. Вэ-лйев «Тэсэрруфатчылыг ме-ханизминдэ азад HrrHcaflHj-JaT проблемлэри» мевзусун-да мэ'рузэ етмишдир. Кон-франс ики кун давам едэ-чэк. дeJнлэpин вэ шакирдлэрин ролуну артырмаг да Jaxшы нэтичэ верэр. Республика узрэ тэЬсилэ рэЬбэрлик едэн идарэ вэ тэшкилатлар тэЬсилин перспектив инкишаф планларыны Ьазырламаг вэ онларын Jepинэ 1етирилмэси-ни тэ’мин етмэк тэдбирлэри-ни мYэJJэнлэшдиpмэклэ мэш-гул олмалыдыр. Ра]он вэ шэ-Ьэр ми^асында тэЬсилэ рэЬбэрлик едэнлэр Jepли шэра-итин тэлэблэрини эсас тута-раг ез эразилэриндэ тэЬсилин инкишафынын стратежи проблемлэри илэ мэшгул ол-малыдырлар. Лердэ галан бу-тун мэсэлэлэр. о чумлэдэн ачылмыш будчэдэн истифадэ, педагожи кадрларын се-чилмэси вэ Jepлэшдиpилм9-си, муэллимлэрин Ьэвэслэн-дирилмэси билаваситэ мэк-тэблэрин вэ вaлидeJнлэpин ихти]арына верилмэлидир. А. Мурадов: — Ьэр Ьан-сы тэдрис муэссисэси девлэт ичтимаи институтудур. Бу бахымдан тэЬсилин идарэ олунмасы бутевлукдэ демократии принсиплэрэ эсас-ланмалыдыр. Онун идарэ олунмасыны Ьэм девлэт органлары. Ьэм дэ ичтимаи тэшкилатлар. )арадычылыг> иттифаглары Ьэ1ата кечирмэ- . лидир. — ТэЬсил сястемияян ма-лиЛэлэшдярилмэси проб-лемлэрянии Ьэллп {оллары барэдэ яэ бнлэрсиниз? А. МеЬрабцр:—Девлэт тэЬсил хэрчлэри учун милли кэ-лирнн 10 фаизиндэн аз ол-мамаг шэртилэ мaлиJJэ вэ-саити а]ырмалы. мухтэлиф мэнбэлэрдэн кэлэн бутун вэ-саитлэр девлэт будчэсиндэн мaлиJjэлэшдиpмэнин норма-тивлэрини азалтмамалыдыр. О. Баба1ева: — Мэнэ бела кэлир ки. муэллимлэрин минимум эмэк Ьаггы 1000 манат Ьэчминдэ олмалыдыр. Л. МаЬмудов: — Назир Р. <1^зулла1евин бу 1ахынлар-да республика мэтбуатында дэрч олунмуш бир фикри илэ тамамилэ шэрикэм: галыг принсипи илэ MYэJJэн олунмуш будчэ вэсаити илэ халг тэЬсилини ирэлилэтмэк олмаз. Эн аз эмэк Ьаггы алан, эн пис тэ’мин олунан халг муэллимлэридир — миллэтин тэpбиJэчилэpидиp. Б. ЭЬмэдов: — ТэЬсилин малиДэ вэсаити эсасэн девлэт будчэсиндэн а1рылмалы-дыр. Бунунла бела, Jepлэp-дэ дэ будчэнин, хусусэн эЬа-лидэн тутулан веркинин xeJ-ли Ьиссэсини маарифин ин-кишафына сэрф етмэк мэг-cэдэyjFyндyp. ТэЬсилин. ма-л^]элэшдирилмэсиндэ, мэк-тэблэрин езлэри дэ чидди фэaлиJJэт кестэрмэлидир. Кэнд Jepлэpиндэ онларын Ьамысына торпаг саЬэси вермэк, тэсэрруфат учун Ьэртэ-рэфли шэраит Japaтмaг вачибдир. Бунунла Jaнaшы. вали дeJнлэрин. кэнд тэсэрруфаты вэ cэнaJe муэссисэлэринин арзулары илэ мэктэблэрдэ исте’дадлы ушаглар учун пуллу синифлэрин ачылмасы да Jaxшы нэтичэ верэр. Р. Гули1ев: — ДYнJa тэч-рубэси кестэрир ки, тэЬсилэ чэкилэн хэрчлэр эн мэЬсул-дар хэрчлэрдир. Бунун учун эн Jaxшы ]ол тэЬсилин чох-мэнбэли мaлиJJэлэшдиpилмэ-си системинэ кечилмэсидир. «ТэЬсил вэ елм фонду» Ja-радылмасы мэгсэдэ yJryндyp. ТэЬсилин бутун формалары узрэ верки л эр тамамилэ лэгв олунмалы, бу вэсаит онларын ез еЬт^ачларынын едэнмэсинэ сэрф едилмэли-дир. — Маддн-техннкн па тэдрис базасынын 1арадылма-сыяда вачиб caJдыFыиыз мэсэлэлэр Ьансылардыр? А. МеЬрабов: — Тэдрис муэссисэлэринин муасир сэ-виJJэдэ ла1иЬэлэшдирнлиб тикилмэси вачиб мэсэлэлэр-дэндир. Бу муэссисэлэрин комплекс шэкилдэ тикилмэ-сини мэгсэдэу1гун caJыpыг. Мэсэлэн, тэдрис-инзибати корпус, тэдрис-истеЬсалат корпусу, мэдэни-кутлэви тэд-бирлэр корпусу, JaшaJыш корпуслары (Ьэм Jaтaгxaнa, Ьэм дэ муэллимлэр учун aJ-рыча JaшaJыш бинасы нэзэрдэ тутулур). Компутер сава-дыны мэктэбэгэдэр тэрби]э муэссисэлэриндэн бaшлaJa-раг аспирантура вэ докторанту paJa гэдэр систем шэклин-дэ апармаг вачибдир. В. Элэкбэров: — ВэзиЛэт-дэн чыхыш 1олуну мэн элдэ олан вэсаитин фитри исте’да-да вэ бачарыга малик кэнчлэрин )етишдирилмэсинэ сэрф едйЛМйсиргдэ' керурэм. Мэнэ елэ кэлир ки, Халг ТэЬсили Назирли]и исте’дадлы Нэнчлэр учун коллечлэр, Ааз^алар. Mkejnap U ним-_арат- магла дузкун си]асэт ]ерит-миш олар. Б. ЭЬмэдов: — Имкан Ja-рандыгча 1ерли органлар. мэктэблэрин езлэри тэдричдн мадди базанын тэ’мин едил-мэсинэ чэлб олунмалыдыр. Мэсэлэн, мэктэб бечэрди]и торпагдан, сахладыгы мал-гарадан, отагларын KHpaJa-Ja верилмэсиндан, шакирдлэрин истеЬсал aMajHHAaH, пуллу тэЬсил Ьесабына элдэ едилэн кэлирдэн Ьэм дэ взунун мадди вэ тэдрис базасынын меЬкэмлэндирилмэси учун истифадэ етмэлидир. тэдрис базасынын меЬкэм-лэндирилмэсиндэ програм вэ дэрсликлэрин муЬум ролу вар. Бунлар шакирдлэрин ra6wiHjj9THH9. мараг вэ мeJл-ларинэ. Jepли шэраитэ yjFyH олараг мухтэлиф вари-антларда Ьазырланмалы вэ сатышдан элдэ едилэн кэли-рин xeJли Ьиссэси JapaflHMH коллективлэрэ. Ja’im муэл-лимлэрэ чатмалыдыр. Экс Ьалда кeJфиJJэтли дэрсликлэр 1арадылмасына иаил ола 6HaMaj94ajHK. Р. 1'улн1ев: — Бизчэ, индики шэраитдэ биринчи дэрэ-чэли вэзифэ муасир AYHja стандартлары caeHjJacHHa чатмаг Jox (биз ондан чох узагыг), Ьеч олмаса мевчуд фэрглэрин дэринлэшмэсинин гаршысыны ал магды р. — Педагожи кадрларын Ьазырланмасы вэ тэкмнллэо-днрилмэсиядэ даЬа чох Kdja устунлук верилмэлидир? J. МаЬмудов: — Зэннимчэ. педагожи кадрларын Ьазырланмасы АзэрОДчан Педагожи Университетиндэ мэр-кэзлэшдирилмэлидир. Лери кэлмишкэн бир мэсэлэни дэ rejA едэк ки. республикамы-зын мухтэлиф рекионларын-да а!ры-а1ры институтларын филиалларынын ачылмасы кeJфиJJэтли кадр проблеми-нин Ьэллиндэ о гэдэр дэ мус-бэт рол ojHaMaJa4ar. Мэн Бакы Девлэт Университета мэ’зунларынын да ha-мылыгла орта мэктэблэрэ муэллим кендэрилмэсини дузкун принсип са1мырам. Университетдэ кадр Ьазыр-лыгы универсал характер да-шымалы, елми истигамэт апарычы рол о1намалыдыр. А. МеЬрабов:—УмумтэЬсил мэктэблэринин муэллим кадр-лары илэ тэ’мин олунмасында нормадан узаглашма Ьал-лары мевчуддур. Она керэ дэ республиканын бутун ре-кионларында системли соси-оложи тэдгигат апармагла реал вэзийэти. ehтиJaчы eJ-рэнмэк лазымдыр. Ихтисасартырма курсла-рында олан проблемлер чидди арашдырылмалыдыр О ки галды кадрларын jeнидэн Ьазырланмасына, бу вачиб иш республика Девлэт Эмэк Комитэси илэ биркэ апарыл-малы, Jeни тэртиб едилмиш план вэ програмлар узрэ Ьэ-]ата кечирилмэлидир. О. БaбaJeвa: — Мэн муэллимлэрин ихтисасынын артырылмасы илэ элагэдар баш институтун фэaлиJJэтиндэн разы де1илэм. Лахшы олар-ды ки. зэиф муэллимлэр се-чилсин, 6 aJ. ]ахуд бир ил муддэтинэ охумага кендэ-рилсии. Илии вэ Japым илии сонунда Jaлныз имтаЬандан кечэ билэнлэр мэктэбэ га-¿ытсынлар. Б. ЭЬмэдов: — Ьазырда бутун тэдрис муэссисэлэри девлэтин -*• ихт^арындадыр. Тэчрубэ кббтэрир ки, бу езуну догрултмур. Она керэ дэ девлэт мэктэблэри илэ Jaнa-шы хусуси мэктэблэрин дэ ачылмасы зэруридир. Бу бир тэрэфдэн девлэт будчэсинэ гэнаэт етмэ1э, дикэр тэрэфдэн иеэ кунун тэлэблэринэ чаваб верэ билэчэк кадрлар Ьазырламага мусбэт тэ’сир кестэрэр. Бутун типлэрдэн олан мэктэблэрэ Ьугуг верилмэлидир ки. муэллим кадрларыны кен-дэриш вэ ¿а тэ’]инат эсасында де1ил, хусуси сынаглардан кечирмэклэ, эмэк биржасы вэ с. ^да илэ ишэ гэбул ет-синлэр. Тэдрис муэссисэлэринин кунаЬы узундэн сы-нагдан кечэ бнлмэJэнлэp али вэ орта ихтисас мэктэблэрин-дэн пулуну кери алмаг Ьугу-гуна малик олсунлар. • Бутун муэллимлэрин беш илдэн бир тэкмиллэшмэ курсу кечмэси тэчрубэси дэ арадан галдырылмалыдыр. Бела курслара Jaлныз чидди еЬ-т^ачы олан муэллимлэр кен-дэрилмэлидир. Курслар пуллу олмалы, хэрчини иеэ мэктэб. Ja да тэкмиллэшмэ-]э кедэн муэллимин езу вдэ-мэлидир. Р. Гуляев: — Вэзифэ ха-ричэ тэлэбе кендэрмэк вэ дэрс демэк учун харичдэн мутэхэссис дэ’вэт етмэклэ битмир. Бу иш системли апа-рылмалы вэ дли тэЬсил са-пэсиндэ бeJнэлxaлг элагэлэ-рии бутун чэЬэтлэрини эЬа-тэ етмэлидир. В. Элэкбэров: — Бу кун мэн чыхыш Joлyнy али мэктэб муэллимлэринин, акаде-м^анын елми ишчилэринин мэктэблэрэ чэлб едилмэсиндэ керурэм. AJдындыp ки, Ьазырда ¿ахшы муэллимлэрин азлыгы илэ элагэдар буну бутун мэктэблэрэ тэтбиг етмэк мумкун дeJил. Она керэ дэ илк невбэдэ эн га* билиJJэтлн шакирдлэр топ-ланмыш хусуси мэктэблэри ¿уксэк ихтисасЛы кадрларла та’мин етмэк лазымдыр. СоЬбэти )азды: Агагулу НИФТЭЛИЛЕВ. ПЛАНЛАШДЫРЫЛМАМЫШ M9’3yHHJJ8T Нахчыван тикиш фабрики-нин 600 ишчиси аз гала ики ajAHp ки, хаммалын олмама-сы узундэн невбэдэнкэнар «Ma’3yHHjJaT»AaAHp. Pycnja-дан вэ Укра]надан мал кеи-дэрэнлэр билдирмишлэр ки. онлар Нахчыван тикишчилэ-ри илэ элагэлэри кэсирлэр вэ бу элагэлэри 1&лныз ез Ьекумэтлэринин кестэриши илэ бэрпа едэ билэрлэр. Фабри к дэ Азэринформун мухбиринэ билдирмишлэр ки. муэссисэнин апарычы мутэ- хэссислэри хаммал кендэрэн-лэр ахтарыб тапмаг мэгсэди-лэ елкэнин мухтэлиф шэЬэр-лэринэ 1олланмышлар. Онларын икиси илэ разылыг элдэ олунмушдур. Ьазырда Нахчыван Мухтар Республикасынын 10-дан чох муэссисэси да)андырыл-маг тэЬлукэси гаршысында-дыр. Хаммал вэ комплект-лэшдиричи Ьиссэлэрин ча-тышмамасы узундэн Нахчыван радиотехника заводунда, халча комбияатында. мебел фабрикиндэ. алуминиум габ-лар заводунда техноложи просес позулмушдур. Дэмир 1олунун МеЬри саЬэсиндэ Ja-ранмыш B93HjJaT узундэн мухтар республиканын бир ajAaH чох блoкaдaJa алынма* сы B93HjjdTH даЬа да мурэк-кэблэшдирмишдир. М. ЭСКЭРОВ, Азэринформун мухбяри. НАХЧЫВАН. ;
RealCheck