Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, December 04, 1991

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - December 4, 1991, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ-^ *    ил    m    и« жсалмАН елкапэринин ИГТИСАДИ ШГТЕГРАСШАСЫ БУТУН мусэлман вл-кэлэрияин ислам банклары Бejнэлxaлг Ислам Банклары Ассосиа-ся)асында бирлэшмишлор. Ассосиаси]анын игамоткаЬы Чидда шэЬэриндэдир вэ Ьагг-Ьесаб ваНиди ислам динарыдыр. Ислам банклары арасында хусуси идарэлэр, коммерси]а идарэлэри, дев* лэт идарэлэри вэ девлэтлэр-арасы идарэлэр вардыр. Мэ-сэлэн. Ислам Йшсшпаф Бан-хы (1976-чы ил) инкишаф етмэкдэ олан елкэлэрэ нефт доллары илэ )ардым кес-тэрэн эн ири тэ’сисатлардан биридир (30-дан чох олкэ онун узвудур). О, «Ислам Конфрансы Тэшкилаты»-нын Ь1^ма)эси алтында )а радылмышдыр. Бу Ьеку-мэтлэрарасы тэ’сисаты )а-ратмагдан мэгсэд шэриэт ганунларына у)гун олараг мусэлман елкэлэринин иг-тисади эмэкдашлырына ке-мэк етмэкдир. Ислам инкишаф Банкынын функси)а-лары ашарыдакылардыр: ла)иЬэлэрин мали))элэш-дирилмэси учун эсаслы вэ-саит а)рылмасында ишти^-рак етмэк; узв елкэлэрин тэ*сисатлары вэ истеЬсал ла)иЬэлэри учун борчлар вермэк; игтисади )уксали-шэ вэ сосиал инкишафа мухтэлиф формаларда ма-ли))э )ардымы костэрмэк; узв елкэлэр арасында бе)-нэлхалг тичарэтэ вэ эмтээ истеЬсалына кемэк етмэк; хусусэн техники Ье)’эт Ьа-зырланмасы. игтисади инкишаф, тэдгигатлар, банк иши вэ игтисади фэали))э-тин дикэр невлэри учун шэриэтэ у)гун олараг техники )ардым костэрмэк. 1977-чи илдэ Куве)тдэ )а- Й1ДЫЛМЫШ Ислам Клиринг алатасы, Ьабелэ бир нечэ ислам инвестиси)а ширкэти дэ вардыр. БаЬам адаларында ге)дэ алынмыш Ислам ннвестисн)а шнркэтн 1977-чи илдэн ислам истигразлары — «су-гук» бурахыр. Истиграз вэрэгэсинин бир учу Зашыл, й.^.бири учу гырмызыдыр. Гырмызы учу инвестора ислам инвесхиси1а ширкэти мэнфээтинин мувафиг Ьис-сэсини алмаг Ьугугу верэн мударибэ баглашмасы де-мэкдир. Лашыл • учу мусэл-манларын конуллу ианэси-нин цишаныдыр вэ мука-фатландырылмыр. лакин тэ-лэб ‘едилэн кими ширкэтин ишлэринин вэзи))этиндэн асыльГ олма)араг дэрЬал одэнилир. Инвесторун их-тч1ары вар ки. сугукун )а бщ) учундан, )а да Ьэр ики у^ундан истифадэ етсин, 1, 3 вэ 5 ил муддэтинэ 100 вэ 1000 доллар дэ)эриндэ истиграз' вэрэгэлэри бура-хылыр. Мисир, Бирлэш-миш Эрэб Эмирликлэри, Га; тар вэ БэЬре1н ислам банклары истигразларын мил-ли капитал базарларында )ерлэшдирилмэси Ьаггында ислам инвестиси|а ширкэти илэ сазишлэр багламыш-лар. Ислам инвестиси)а ширкэ-тинин тэшэббусу илэ 1981-чи илдэ Ченеврэдэ ислам малн]]э шнркэтнннн эсасы го)улмушдур. Онун элиндэ олан 1 мил)ард доллар ка-питалын 60 мил)он долла-рыны ислам инвестиси)а ширкэти вермишдир. Ислам мали))э ширкэти БаЬам адаларында ге)дэ альшмышдыр. Баш эмэли))ат контору Ченеврэдэдир. Ислам мали))э ширкэтинин эсас фэаЛи))эт саЬэси ис-теЬсала инвестиси)алар го-)улмасы, тичарэтин мали)-Зэлэшдирилмэси, сыгорта. мэслэЬэтчилик хидмэти, ири-инвесторларын ги)мэтли ка-гызларынын идарэ олунМа-сыдыр. СэЬмдарларын )ал-ныз хусуси шэхслэр олан ислам мали))э ширкэти Ьеч бир Ьекумэтлэ билаваситэ элагэ сахламыр; • Ширкэтин Турки)эдэ. Пакистан-да, Мала)зи)ада. Мэракеш-дэ, Гвине)ада, С)ерра-Лео-недэ вэ Бруне)дэ шо'бэлэ-ри вардыр. Сон онилликдэ ислам банк-ларынын эксэри))эти чох гэнаэтбэхш нэтичэлэр эл-дэ етмишдир. Мувэффэги)-)этин свбэби нэдир? Бизэ елэ кэлир ки. бурада дини тээссубкешлик вэ ислам иг-тисади)]атынын дирчэлиши-нэ умид. шубЬэсиз. муэ))эн рол о)намышдыр. Банк авуарларында депо-зятдэрян бо)ук )ер тутараг 1990-чы илин эввэлиядэ .60 — 80 фаизэ чатмасы. банкын бурахдыгы ги)мэт-ля кагызлара )уксэк ги)-мэтлэр тэ*)ин едилмэси Ла-хын Шэрг елкэлэрийдэ ислам .банкларынын шеЬ-рэтиндэн хэбэр верир. Эявэля гээетищнзнн 237-чя номрэснндэ. Иран керфэзи девлатло-ринин, элэлхусус Сэуди])э Эрэбистанынын низамнамэ капиталына ез па]ыны сэр-бэст конверси)а едилэн вал-)ута илэ вермэси банкла-рын мувэффэги))ет газан-масына кемэк едир. Бундан элавэ, ислам банкларынын февгэлмилли характери, иш-чи гуввэсинин фэал муЬа-чирэт етди)и рекионда бу банкларын кениш сурэтдэ *03 ше’бэлэр шэбэкэсини )аратмасы имкан верир ки. онлар муЬачирлэр тэрэ-финдэн 11ран керфэзиндэн вэтэнэ кочурулЪн пулла-рын хе]ли Ьиссэсини ез эл-лэриндэ чэмлэшдирсинлэр. Бу пуллар сэрбэст конвер-си)а едилэн вал)ута илэ ке-чурулур. НэЬа]эт,. ислам банклары ез )ерлэшдиклэ-ри елкэлэрин э)ал0т ра)он-ларындан )ени категорц)а эманэтчилэр чэлб етмиш-лэр. Е)ни заманда. онлар ади коммерси)а банкларынын хидмэтлэриндэн- истифадэ едирлэр вэ * онларын тэлэби илэ коммерси)а банклары ез ше'бэлэриндэ «ис-“лам пэнчэрэлэри» ачыр-лар. 03 муэссисэлэрини муа-сир аваданлыгла тэчЬиз етмэк истэ)эн хырда саЬиб-карлара, о чумлэдэн сэнэт-карлара мэмнуни))этлэ кредит вермэлэри дэ ислам банклары учун муэ))эн элве-ришли имканлар ]арадыр. Ислам банклары капиталист фаизини истисмар рэмзи кими рэдд етсэлэр дэ. нэтичэ е’тибарилэ езлэри чох мэнфээтли идарэлэр олараг галырлар — онларын мэнфээт нормасы 17— 23 фаизэ чатыр. Белэликлэ, Гур’анын ри-баны Ьарам мэнфээт кими ]асаг етмэсинэ бахма)араг ислам нэзэри))эчилэри ислам эдалэт принсиплэри-нин Ьудудлары дахилиндэ заЬирэн кечилмэз керунэн бу сэдди ашмаг учун чох угурлу )оллар тапмышлар. Ислам    дун)асынын    ила- Ьи))атчы алимлэри бу прин-сипиал вэ мурэккэб мэсэлэ-нин Ьэлли    этрафында    ил* лэр узуну гызгын дискус-си|алар апармышлар. Рибанын пислэнилмэсинин бир нечэ изаЬы вардыр. Бэ*-зи илаЬи))ат нэзэри))эчилэ-ри сэна)е    капиталынын    «га- нуни» мэнфээтини («орта мэнфэээт    нормасы»)    риба са)мырлар. СеЬбэт «ифрат» инЬисар мэнфээтинин, борч фаизинин. дэллал. меЬтэкир вэ биржачыларын туфе)-ли мадахиллэринин гадаган олунмасындан кедир. «Орта» борч фаизинин мумкун саь )ылмасы ислам мевгелэрин-дэн эсасландырылыр. Бу консепси)анын тэрэфдарла-ры билдирирлэр ки„ рибанын Ьарам бу)урулмасы му-бадилэдэ сквивалентли)ин позулмасыны вэ «эвэз-эвэз;^ принсипиндэн кэнара чыхыл-масыны гадаган етмэк де-мэкдир. Лакин МэЬэммэд пе)гэмбэрин вахтында нэ кагыз пул варды, нэ дэ бу принсипин Ьэ)ата кечирил-мэсинэ энкэл терэдэн ин-фл)аси)а.    Инди    борчлу ез борчуну пул ваЬидлэринин мигдарына керэ, «эвэз-эвэз» принсипи илэ га)тарарса, пул ги)мэтдэн душду)у учун мэЬз реал еквивалентлик позулар.    )э’ни    кредитора «эдалэтсизчэсинэ» зи]ан ву-рулар. Муасир пул тэдаву-лу шэраитиндэ банк учот дэрэчэси    вэ    сэлэмчинин «ганунсуз» мэнфээтини ис-тисна едэн «нормал» борч фаизи «эвэз-эвэз» принси-пинэ гуру рэгэм бахымын-дан де)ил, реал бахымдан 1анашылмасы учун зэрури васитэдир. Онларын фик-ринчэ, шэриэт мусэлман ичмасынын (уммэтин) ри-фаЬыны    тэ'мин етмэк ни ми али бир мэгсэд кудур. Бир Ьалда кН. борч фаизи муасир игти‘сади))атын, бе)-нэлхалг мали))э элагэлэри-нин а)рылмаЗ; унсурунэ чев-рилмишдир, ‘ али мэгсэддэн чыхыш едэн шэриэт ону гадаган . едэ ^илмэз. чнки бу гадаган Дабуд олараг тэсэр-руфатда Ьэрч-мэрчли)э, ке-рили)э вэ бе)нэлхалг алэм-дэ тэклэнмэ)э кэтириб чы-харар. К>аиз ислаЬатынын дикэр * тэрЭфдарлары белэ Ьесаб едирлэр ки. Гур’анын риба Ьаггында сурэлэри фаи-зин аячаг варлылардан ту^ тулмасы тэлэби кими баша душулмэлидир. Онлар Ьэм-чинин «нормал» дэрэчэ илэ .«ифрат» дэрэчэнин фэрг-лэндирилмэси тэклифини ирэ-ли сурур вэ билдирирлэр ки. )алныз «ифрат» дэрэчэ гадаган едилмэлидир. • Сон вахтлар номинал.дэрэчэ илэ реал дэрэчэнин дэ фэрглэн-дирилмэсинэ (инфл)аси)аны нэзэрэ алмагла) раст кэли-■ нир. Бу Ьалда Гур’анын тэ-лэбинэ риа)эт олунмасы банклара имкан верир . ки. фаизи Ьесаб л адыг да.. кезлэ-нилэн инфл)аси1а ' сур’эти-нэ тэхминэн бэрабэр ол'ан бир дэрэчэ цлэ Ьесабласын-дар. лакин ме’минлэрин кениш кутлэлэри лап эввэл-дэн биринчи. эн сэрт тэф-сири эсас кетурурлэр. ШУБЬЭСИЗ, ислам банкларынын фунда-ментал хусуси))эт-лэри илэ баглы проблемлэр вэ чэтинликлэр олмушдур, ииди дэ вардыр вэ бунлар Ьэлэлик ез гэнаэтбэхш Ьэл-лини тапмыр. Белэ проб-лемлэрдэн бири дэ ондан ибарэтдир ки. банка олан борчун едэнилмэ вахты етурулдукдэ ади практика-да фанз артдыгы Ьалда. ислам банкында вахтын ету-рулмэ сэбэблэри а)дынлаш-дырылмалы вэ бунлар эма-нэтчидэн асылы де)илсэ. онда дэ]миш зэрэрэ банк да шэрик олмалыдыр. Бу Ьалда Ьэтта Мэркэзи банкын ишэ гарышмасы да ке-мэ)э чатмыр, чунки ади санкси)алар тэтбиг етмэк ислам дининин. мэ’лум принсиплэрини. позмаг демэк оларды. Ислам банкларынын мэркэзи банк илэ му-насибэтлэриндэ дэ кэркин-ликлэр вардыр вэ бу кэр-кинликлэр ади банк прак-тикасында асанлыгла Ьэлл едилэн бир сыра мэсэлэлэ-рин бурада ганунверичилик )олу илэ тэнзимлэнмэсинин чэтинликлэриндэн догур. Бир чох ислам банкларынын февгэлмилли характери бу вэ )а дикэр эмэли)-)атлар узэриндэ девлэт нэ-зарэти го)улмасында чэтинликлэр терэдир. Лахын вэ Орта Шэрг ел-кэлэриндэки ислам банкларынын фэали))эти илэ баглы проблемлэрин бутун комплекси дэрин тэЬлил тэлэб едир. Лакин тэчрубэ кестэрир ки, бу банклар )ашамаг габили))этинэ ма-ликдир вэ сэмэрэлидир. Ислам банклары об)ектив олараг вмтээ-пул мунаси-бэтлэринин артмасыны сти-муллашдырыр вэ Ьэмин ел-кэлэрин эксэри))этиндэ Ьэ-лэ галмагда олан аз-чох эн’энэви муЬитэ тэ’сир кес-тэрмэк учун мунасиб ва-ситэдирлэр. Ислам банкларынын рекионда интег-раси)а просеслэрини сур*-этлэндирмэк учун дэ муэ)-)эн имкан лары вардыр. Ке-рунур, ислам банклары Ьэтта нефтин ги)мэтинин ашагы душду)у вэ Иран керфэзи елкэлэринин игти-сади))атында кон)уктура-нын зэифлэди)и шэраитдэ белэ Лахын вэ Орта Шэргдэ игтисади вэзи))этин муЬум амили олараг галачаглар. Инди мусэлман елкэлэринин эмэкдашлыгынын ке-нишлэндирилмэсинэ дайр мухтэлиф ла)иЬэлэр Ьазыр-ланмагдадыр. Бутун мусэлман дун)асында мевчуд еЬ-ти)атлардан сэмэрэли вэ мэЬсулдар истифадэ етмэк, мусэлман елкэлэри арасында тичарэти вэ истеЬсал эмэкдашлыгыны инкишаф етдирмэк, кадрлар )етиш^ дирмэк мэгсэдилэ ВМТ тип-ли Бирлэшмиш Мусэлман Миллэтлэри Тэшкилатынын вэ ихтисаслашдырылмыш тэшкилатларын — Дун)а Мусэлман Игтисади Бирли-)инин (ДМИБ), дун)а мусэлман сэЬиЛэ, маариф, мэ-дэни))эт вэ и. а. тэшкилат-ларынын )арадылмасына дайр ла)иЬэлэр тэклиф олунур. ДМИБ узв елкэлэр арасында элагэлэрин вэ тичарэтин • )ахшылаш-дырылмасьша мугавилэлэр васитэсилэ кемэк етмэли, бутун мусэлман дун)асы-нын хе)ринэ олараг еЬ-ти)атларын инкишафы вэ белкусу планларыны эла-гэлэндирмэли, мусэлман дун)асынын бутун тэбии сэр-вэтлэрини, инсан гуввэлэри-нн вэ мали))э еЬти)атлары-ны ejpэнмэли. онлардан сэмэрэли. • савадлы, «эдалэт-ли» истифадэ - олунмасына дайр узунмуддэтли план Ьа-зырламалыдыр. Бу ла)иЬэ-; лэрэ эсасэн. Ислам Инкишаф Банкы Бе)нэлхалг Ле-нидэнгурма вэ Инкишаф банкы вэ )а Бе)нэлхалг Вал-)ута фонду типли эсас мали)-]э органы олмалыдыр. Ис-тисмарын арадан галды-рылмасы, си)аси. мэдэни, етник вэ дикэр фэрглэрдэн асылы олма)араг, ислам елкэлэринин бирлэшдирилмэ-си вэ эмэкдашлыгы бу тэшкилатларын мэгсэди е’лан едилир. блкэлэри исламын «уму-. ми гардашльЯ'» принсипи зэмининдэ бирлэшдирмэ)э дайр бу планын нэ дэрэчэ-дэ реал олдугуну заман кестэрэчэкдир. Мусэлман елкэлэринин игтисади интеграси)асы Ьаггында душунэндэ (^лэ бир суал гаршы)а чыхыр:    бэс эпаляси ислам дининэ е’ти-гад едэн Азэрба)чан Рес-публикасы мусэлман дун-)асында баш верэн чох бе-. Зук • • )арадычы сосиал-игти-сади просеслэркн пассив мушаЬидэчиси олараг гал- малыдырмы? Зэннимизчэ, jox. * Лахын вэ Орта Шярг елкэлэринин бир чохунда чэ-рэ)ан едэн мусбэт игтиса;^ просеслэрэ био иллэр узуну шуурлу сурэтдэ кез Зуммушуг. Кутлэви инфор-маси]а васитэлэринин чан-фэшанлыгы вэ алимлэрими-зин суб)ектив тэдгигатАары нэтичэсиндэ мусэлман дев-лэтлэри халгларымызын нэ-зэриндэ адэтэн керилик, наданлыг, ]охсуллуг тимсалы кими чанАанмышдыр. Инди биз эсл Ьэгигэти е)рэнмиш, ешитдиклэримизэ вэ кердуклэримизэ Ье)ран галмышыг. ©лкэмиздэ бир нечэ илдэн бэри туг)ан едэн вэ сону керунмэ]эн сосиал-игтисади Ьэрч-мэрч-лик зэмининдэ тээччуб вэ Ье)рэтимиз даЬа да арт-мышдыр. Бу кун бир чох эрэб елкэлэри, Турки)э вэ дикэр мусэлман девлэтлэри иг-тисади))атын инкишафында бе)ук TaporrHja наил ол-муш, МИЛЛИ сэрвэтэ вэ эЬа-линин ]уксэк Ьэ)ат сэви)-)эсинэ керэ бир сыра Ав-ропа елкэлэрини вэ дикэр елкэлэри етуб кечмишлэр.. Кэтирилэн фактлар су^ бут едир ки, бе)нэлхалг ислам игтисади тэшкилатла-рынын вэ онларын узву олан бир чох елкэлэрин потен-сиал имканлары бе)укдур. Биз илк невбэдэ ез гув-вэлэримизэ архалансаг вэ агыллы тэрпэнсэк, бу амил-дагылмыш игтисади))аты-мызын сабитлэшдирилмэсин-дэ, чанландырылмасында вэ дурмадан )уксэлдилмэсин-дэ Азэрба)чан Республика-сына бе)ук кемэк ола би-лэр. Инди елкэдэ вэ рес-публикада мевчуд олан си-jacH вэ сосиал-игтисади вэ-зи))эт об)ектив олараг бу )олда гэти аддымлар атыл-масыны тэлэб едир. Фактлар кестэрир ки, республиканын рэЬбэрли)и артыг илк умидверичи аддымлар атмагдадыр. 1991-чи ил апрелин ахыр-ларында ¥мумдун)а Ислам Чэми))этинин баш ка-тиби Абдулла Бен 0мэр Насыф башда олмагла Ислам Конфрансы Тэшкилатынын вэ* Умумдун)а Ислам Чэми))этинин бирлэшмиш нума)эндэ Ье)’эти Ба-Kbija кэлмишдир. Мисир вэ Сэуди))э Эрэбистанынын ишкузар даирэлэри илэ мутавилэ вэ эгдлэр багла-маг, Ьэр ики тэрэфин бир чох саЬэлэрдэ инкишаф ет-дирмэ)э чалышдыгы эмэк-дашлыгын истигамэтлэри-ни дэгиглэшдирмэк Ьаггында разылыг элдэ едилмиш-дир. 1991-чи илин августунда Азэрба)чанын рэсми нума-]эндэ Ье)’эти Истанбулда Ислам Конфрансы Тэшкилатынын XX конфрансынын ишиндэ иштмрак етмиш, бу-нунла да республиканын Ьэмин тэшкилата дахил ол-масы )олунда гэти))этли бир аддым атмышдыр. 1991-чи ил окт]абрын ахырларында Ислам конфрансы тэшкилаты онун 47-чи узву олмагы Азэрба)-чан Республикасына тэклиф етмишдир. Бу Ьэм иг-тисади))ат, Ьэм дэ си)асэт саЬэсиндэ дун)а м^)данына чыхмаг, бе)нэлхалг тэшкилатларын фэали))этиндэ бэрабэр. Ьугугла иштирак етмэк, Азэрба)чанын мэна-^JH илэ баглы мэсэлэлэрин Ьэллиндэ СЭС Ьугугуна малик олмаг демэкдир. Бакыда биркэ Азэрба)-чан — Мисир банкы JapaT-маг Ьаггында 1991-чи ил сент)дбрын ахырларында ни))эт протоколунун имза-ланмасыны. да республика pэHбэpлиjинин эмэли эЬэг ми))этли аддымы кими ал-гышламаг кэрэкдир. Куман ки, бу HHjjoT )ахын вахт-ларда Ьэ)ата кечэчэк, дикэр мувафиг банклар илэ дэ разылыг элдэ едилэчэкдир. Олкэ дахилиндэ исэ уму-ми сосиал-игтисади си)асэт Ьаггында, ваЬид инвести-си)а банкынын вэ хусуси мэслэЬэт шурасынын Japa-дылмасы Ьаггында разы-лашма вардыр. Мусэлман девлэтлэринин тэчрубэси Азэрба)чан учун, шубЬэсиз, фа)далы вэ чэлб-едичидир. Лакин бизэ Ьэр Ьалда елэ кэлир ки, умум-мусэлман интеграси)асына ме)лин тэбии бир Ьал ол-масына, ислам дун)асында баш верэн мусбэт просеслэр-дэн кениш истифадэ ет-мэ)ин зэрурили)инэ бах-Majapar, ез тарихи хусуси))эт-лэри вэ кеклэри олан хал-гымыз езунун игтисади инкишаф )олларыны ахтарма-лыдыр. Ьэр Ьансы бир модели кор-коранэ тэглид етмэк чэтин ки, мусбэт нэтичэ зерсин. Э. ЗЭРКЭРОВ. Aaap6aj4aH Елмлэр Ака- де1Ш|асыныя хухбир узву. .Кур ишышы, еиарж!«!« генаеТчмл лумимиесемт ламп« лары манэиллариммам, Ьа]»т-бачамыэы иура гарт адир. Ади алактрик лампаларымын гаЬата чыхдыгы бир аахтда на )ахшы км. «Ишыг» кичми муассмсаси адамларыи ал-ал ахтардысы бала каракли маЬ-сул бурахыр. «Аэаралактроишыгя ИстаЬсалат Бирли|ииин наадимдаки бу муассмса гы-са муддатда муасир тахнолокм)д|а )м)аламмиш аа ону угурла татбиг ада бмлмишдмр. ^ Наэаратчилар Са)ад Адаииаиом ва Кулхар Фатуяла)ма конва]ардаи гааача чых-мыш лампаларын ка)фм)1атини )охла)ырлар.    Фото    ^    Ибадеауидур.НЕФТХУДАЛАР БИРЛЭШИРЛЭР БИЗСИЗ... «Иаяеста|в» гэзсткюш всрдв|в хэбэра кара Ту-меяда ■ефтчкларка ба)ук топлвяышыяда суверен республяквлврыя. ^cKja* ныл AKjap ва вяла]атла-рянвя яефтчялэрн Нефт Саш11ечкларя Иттяфагн japBTMBPH гарара алиыш-лар. Азэрба)чанын да ири нефт истеЬсалчыларындан бири олдугуну билди)имнздэн бу мэ’лумат бизи нараЬат ет- ди. Бунунла элагэдар «Хэ-зэрнефтгаз» Бирли)и баш директорунун муавини Ьу-cejH Эли]ево мурачиэт ет-дик. О билдирди ки, биз мустэгиллик )олуну эсас ис-тигамэт Ьесаб едирик вэ бу мэ’нада Ьеч бир иттифага дахил олмаг фииримнз Jox- ДУР. ХеЬна мввзуда газа саЬбаг ИНТЕЛЛЕКТ Д9 НАЛТУТЛДЫЕ ИгтнсаднБатымызыя душду)у бвЬранын башлыча са-баблэрнндэв бнрв елмн эсасдан аэ интеллектуал потев* сналдан а]ры душиэсвдвр. Узув вллар бу барэдэ — ел-ивв тэсэрруфата хвдмэтлэрввдэв, вгтвсадв)]атыв елмвн )уксэлвшввдэкв ролувдав агыздолуст давышылса да, ас-лввдэ, ваЬвд бвр оргаввзмвв а]ры-а]ры Ьассэларн бврта* рэфлв га]дада, Ьэрэсв азу учув ввквшаф етившдвр. Куч* лу елив гудрэтвивз, иеЬкэм маддв базаиыз олдугу Ьалда инди эн адн техника, ан сада авадавлыг ва ма’мулат учун харнчн алкэлэра эл ачиалы1ыг. Бу Ьалгда алвилэ* рнмнз нэ душунурлэр? ИдeJaлapыв нстеЬсалата говупта* сы вахты чатмаЗыбмы? HaaapBjJaAaB эмэлв ншэ кечмэв учун нндв нэ хане олур? Елхнн актуал саЬэлэрнндэн са* |ылан, нстеЬсалатда гыса вахтда эсаслы дэ)ншнклвклэр етмэ|э имкан верэн кибернетика саЬэснвдэ отуз нл ча* лышан, Ьазырда академн)анын кибернетика нястнтутуна рэЬбэрлнк едэн, ЕА*нын мухбнр узву Телмав OJIÜJKBJIO сеЬбэтимнз бу барэдэднр. — Телмая муэллям, нг-тнсадн))атымызын сяэчэ баш щюблехн нэдяр? Ону Ьэлл етмэк учун бярнячя нэдэн башламалы)ыг? — Бурада кизлэтмэли бир ше] )охдур. ИстеЬсал етди)имиз мэЬсулларын эк-сэри})эти муасир тэлэблэрэ Чаваб вермир, башга- сео-лэ десэк, базар игтисади)-)аты шэраитиндэ халг тэ* сэрруфатымызын бе)ук бир Ьиссэси ифлич ола билэр. Сэбэбини из^Ь едим. Узун иллэр сэна)емизин, елэчэ дэ халг тэсэрруфатынын дикэр саЬэлэринин елми тэ’мина-ты илэ. эслиндэ, девлэт сэви))эсиндэ мэшгул олун-MajbkS. №-тисади])атымыз )алныз адамларыи интенсив ишлэмэси Ьесабына, сырф инсан туввэсинин мэЬсул-дарлыгы са)эсиндэ бу ку-нэдэк там дагылмамыш галыб. Елми потенсиал бизэ нэ)э керэ лазымдыр? Ьэр ше)дэн эввэл, рэгабэтэ дезэ билэн ]ени техноло-ки]аларын )арадылмасы учун. Виз инди бу техноло-ки]алары вал]ута илэ ал-мага мэчбуруг. Ьалбуки бэ’зэн аваданлыгын ги)-мэтиндэн баЬа баша кэлэн, зэрури информатика васи-тэлэри олан белэ техноло-ки)алары республикамызда Ьазырла)а билэн )уксэк сэ-ви))эли елми потенсиал вар. Коллективимиз сэна)е са-Ьэлэриндэ рэгабэтэ дезэ билэн мэЬсул истеЬсалыны тэ’-мин едэн технолоки)аларын тэшкиАинин бир нечэ вари-антыны тэЬлил етмишдир. Белэ бир нэтичэ)э кэлмишик ки, аз вал)ута хэрчлэмэклэ мухтэлиф аваданлыглары, техники васитэлэри, нэзарэт вэ идарэ системлэриндэ истифадэ олунан веричилэри, ичра механизмлэрини вэ с. бу кими биздэ олма)ан Ьис-сэлэри езумуз истеЬсал ет-сэк сэна)емиз )ахын вахтда дун)а базарына ке)фи))эт-ли мал чыхара билэр. Бу мэгсэдлэ кичик муэссисэ-лэрин тэшкили бе)ук им-канлар ачар. Мэсэлэн, конструктор буромузун )ахын-дан кемэ)и илэ инсти^уту-музда )арадылан кичик му-эссисэ електрои таблолары бурахыр. Харичдэ дэ Ьэмин таблолара бе)ук тэлэбат вар. Экэр тэкчэ кэнардан електрои таблода истифадэ олунан индикаторлары ала билсэк, рэгабэтэ дезэн, вал)ута кэтирэн мэЬсул бу-раха билэрик. —. Бахьш, бнр детал учун дэ вaлjyтa лазымдыр. Вал-]ута ясэ |охдур. Ело соЬбат дэ бурасындадыр кн, вал-Jyтaяы ялк вахтлар .нф1э газават? — Эввэлэн. аз да олса, вал)утамыз вар. Лакин биз Ьэмин пула видеотехника, миник машынлары. мебел-лэр. шубалар, Ьэтта пивэ вэ сигарет алырыг. Гардаш, кэлин бир муддэт хар1|чи пивэ ичмэ)эк. Елэ саЬэлэр вар ки, онлар да)анса би(ь чэ кун дэ jaшaJa билмэ-рик. Буна керэ дэ вэзи))э-ти нэзэрэ алараг умуми бир стратеки)а вэ она у)гун девлэт, програмы Ьазырлан-малыдыр. Элдэ олан вэсаит илк невбэдэ эсас сэна)е са-Ьэлэри технолоки)аларыЬын тэкмиллэшдирмэсинэ. ла-зым олан аваданлыгларын алынмасына сэрф едилмэлидир. Лэгин сорушачагсы-ныз ки. алимлэрин бу ишдэ республика)а кемэк етмэк имканы нэ дэрэчэдэ реал-дыр? Мэнэ белэ кэлир ки. Ьлимлэримиз кестэрилэн проблемин Ьэллиндэ фэал иштирак едэ билэрлэр. Мэсэлэн, кэнч алим Бэхти)ар ^Сирачовун рэЬбэрлик етди-]и белмэ чевик истеЬсал-лар учун лазым олан ав^ томатлашдырылмыш ла)иЬэ системлэри дузэлдиб. Бу систе.млэрин кемэ)и илэ бир мэЬсулдан ]енисинэ кечмэ вахты дэфэлэрлэ азалыр. Башга бир мисал. Отта) ИбраЬимовун рэЬбэр-ли]и илэ техноложи просес-лэрин диасностикасына вэ идарэ едилмэсинэ интеллектуал характер верэн екс-перт системлэри Ь^зырла-ныр. Бу системлэрдэн мух-тэлиф истеЬсал саЬэлэрин-дэ истифадэ олуна билэр. Алимлэримиз локал ком-путер шэбэкэси васитэсилэ, мик^юпросессорлар * эсасын-да пастланмыш принсипли нэзарэт вэ идарэ системлэри )арада бнлиблэр ки, бу да муасир компутерлэшди-рилмиш истеЬсалын эсасы-ны тэшкил едир. Мисаллар кестэрир ки, интеллектуал по-тенсиалымыздан дузкун истифадэ етсэк, мэЬдуд вал)ута хэрчлэмэклэ чох иш керэ билэрик. Бунун учун исэ ин-теллектин езундэн вал)ута кими истифадэ етмэ)и ба-чармаг лазымдыр. Инкишаф етмиш елкэлэрдэ Ьэр ил милли кэлирин 10 фаиздэн' чоху елми тэ’мината хэрч-лэнир. Биздэ исэ бу рэгэм бир фаиздэн дэ аздыр. Фундаментал вэ тэдгигат саЬэсиндэ ишлэр апаран интеллектуал поте'нсиаллары бир негтэ)э тушла)ан мэр-кэз )охдур. Елми ишчилэр дезулмэз дэрэчэдэ агыр игтисади вэзи))этэ душуб-лэр. Белэ кетсэ 37-чи ил-дэкиндэн дэ агыр зэрбэ «)е)эчэ)ик». Онда харичдэ тэЬсил алмыш )уксэк цхти-саслы алимлэримиз. мутэ-хэссислэримиз Ja куллэлэн-ди, Ja да дэрбэдэр олду. Инди игтисади чэтинликлэр нэтичэсиндэ биз ез интеллектуал потенсиалымызы итиририк. Кер B33Hjj3T нэ Jepэ чатыб ки. елмлэр доктору суручудэн дэ аз эмэк Ьаггы, алыр. Лакин , мэн шубЬэ етмирэм ки, республика pэЬбэpлиJи биздэ дэ PycHjaAa, YKpajHafla. Бела-pycHjaAa олдугу кими алимлэрин вэзиJJэтинэ диггэти артырачаг. Эсаслы тэдги-гатлар апаран институтларын нэздиндэ' «тexнoлoкиJa проб-лемлэрини» Ьэлл едэн кичик муэссисэлэр тэшкил олунмалыдыр. Бунун ики-тэрэфли (|жJдacы вар. Тэчрубэ кестэрир ки, бу Ьалда Ьэм елми тэдгигатлар тез «ajar ачар», Ьэм дэ ихти- саслы мутэхэссислэрдэн даЬа сэмэрэли истифадэ едэ-рик вэ онлары итирмэрик. Лакин сизэ AejHM ки. бе- лэ кичик муэссисэлэрин тэшкили о гэдэр дэ асан дeJил. Чунки онларын иши-нэ cэнaJe тэрэфнндэн си-фариш олмалыдыр. Бу исэ бизим тэсэрруфат рэЬбэр-лэринин «кефиндэн» асылы-дыр. Белэликлэ. онлар ис-тэмэсэлэр алимлэрин cэ’Jи Ьеч бир нэтичэ вермэз. Дикэр тэрэфдэн. Ьеч кэсин мэ нэви Ьаггы Joxдyp ки. интеллект вaлJyтacыны ис-тифадэсиз тoJcyн. Лапони-Ja кими* инкишаф етмиш бир елкэ инди дэ, нечэ дeJэp-лэр, ез ЬэJaт cэвиJJэcинэ керэ ел.мин вэ интеллектуал потенсиалын тэтбигинэ ар-халаныр. Бизим дэ. билди-Jимиз кими, Jyкcэк ихти-саслы алимлэримиз, фaJдa• лы елми нэтичэлэримиз вар. — Ьэлэ кя, конкрет нш-лэр кормурук. — HиJэ ки, иш керулур. Биз инди вaлJyтa газан-магдан чох ез cэнaJeмизи дирчэлтК1эк raJFыcынa галы-рыг. Хэзэр нефт вэ газчы-харма биpлиJи учун бир сыра эсаслы проблемлэрэ Ьэср оланан програм узэриндэ ишлэJиpик. Ьэмин програм бир нечэ дэфэ музакирэ олунуб. Бундан башга. инс-титутумуз AзэpбaJчaн Нефт Maшыш'aJыpмacы Институту илэ бирликдэ бир сыра перс-пективли тэдгигатларда иштирак eтмэJэ бaшлaJыб. YмyмиJJэтлэ, фикримчэ, техника саЬэсиндэ эсаслы тэдгигатларла мэшгул олан институтлар вэ тэчруби ишлэр керэн институтлар арасында елми планлар элагэ-лэндирилмэли, тэдгигатлар реал eЬтиJaчдaн доган чэ-тинликлэрин Ьэллинэ Jeнэл-дилмэлидир. HэЬaJэт. экэр биз дог-рудан да cэнaJeмизин интеллектуал проблемини Ьэлл етмэк иcтэJиpикcэ. алим вэ елм Ьаггында тэсэввурлэ-римизи дэJишмэлиJии. Елм мучэррэд aнлaJыш де-Jил, алим тэкчэ идeJaлap вермир. Ьэр икисинин ролу вэ эhэмиJ'Jэти конкрет нэ-тичэлэрэ. чэмиJJэтэ, хусу-силэ дэ халг тэсэрруфатына вердиТи xeJиpэ керэ гиJ-мэтлидир. Лери кэлмишкэн хатырладым ки. JaпoниJa вэ AлмaниJa ’ кими игтиcaдиJJaт нэЬэнклэри илк невбэдэ ел-мин вэ елмэ мунасибэтин caJэcиндэ икинчи дyнJa му-Ьарибэсинин харабалыгында итиб-батма дылар... СеЬбэтн ]язды: Чаянд ХАСПОЛАД. «Халг гэзетн»янн иухбяря. «Чамаота архаланмышам» Эли БaJpaмлы*ШэЬэp Ичра baKHMHjJaTH башчысы РаЬил MebAHjeBHH шэЬэр H4THMaHjj3TH илэ керушлэри бир сыра проблемлэрин Ьэлли учун тэкан олмушдур. —Эслиндэ бу проблемлэри реал сэбэблэрдэн башга, reJpH-o6JeKTHB шэраит дэ догурмушдур, — Aej3 шэЬэр ичра baKHMHjJaTHHHH башчысы сеЬбэт заманы билдирди: — beJaTNH бутун са-Ьэлэриндэ интизамсызлыгын. мэc’yлиJJэтcизлиJин баш аДыб кетмэси илк невбэдэ HrTHcaAHjJaTa агыр зэрбэ вурмушдур. Эли БaJpaмлы-да нэинки caHaJe муэссисэ-лэринин. елэчэ дэ мэктэблэ-рин, ушат багчаларынын, мэдэни-маариф очаглары-нын ишиндэки интизамсыз-лыг чидди нараЬатлыг до-гурур.^ ^ — Бэс бу куя проблем* лэрнн Ьэдлш учун нэ нш ко* PYPcyina? — Иллэрлэ Jыгылыб гал* МЫП1 бутуи мэсэлэлэри аз вахтда Ьэлл етмэк. шубЬэсиз. реал де]ил. Амма билмэли* JHK ки. бу проблемлэр би- зимдир вэ онлары езумуз Ьэлл eтмэлиJик. Мэн та* лeJимлэ бу шэЬэрэ баглы-JaM. Бурада догулмушам, охумушам, ишлэмишэм. Мэс’-yлиJJэтяи вэзифэни узэри-мэ кетурэндэ Эли БaJpaм* лы чамаатына архаланмышам. ШэЬэр H4THMaHjj3TH-нин нyмaJэндэлэpи — мэ-A3HHjj9T, c3bHjj3. тэЬсил. тичарэт вэ башга саЬэлэрин ишчилэри илэ керушлэр. дэ. ачыг вэ ишкузар сеЬ-бэтлэрдэ бу мэсэлэлэрэ то-хунулуб. Экэр шэЬэрин ма-газаларында эрзаг« вэ кун-дэлик тэлэбат маллары та* пылмырса, эвэзиндэ базарда алверчилэрдэ Ьэр шeJ од thJ* мэтинэдирсэ. шубЬэсиз, бурада тичарэт ишчилэриннн дэ «хидмэти» вар. Мэн тэк тичарэти мисал чэкмэклэ дикэр саЬэлэрдэ ишлэрин гэнаэтбэхш олдугуну демэк истэмирэм. Букунку тэЬсил системимнздэ. c3hHjj3 вэ M3A3HHjj3T саЬэлэриндэ, Ьугуг муЬафизэ органлары- НЫН фЭaЛИJJ9TИHДЭ дэ B83HJ« J9T JaxfflH^ д€Jил. Бунларын тэдричэн арадан галдырыл-масы учун Ьэр бир муэсси-сэ вэ идарэ рэЬбэринин мэc’yлиJJэти артырылмалы. ганунчулуг вэ интизам меЬкэмлэндирилмэлидир. — Дэпш кя, бу сяЬэдэ ячря hoKHMHjJaTHHHH башчысы кнмн нлж омр во со* роячамлорыныз до олуб? *— Базар HTTHcaAHjJaTU-на кечидин фэсадл^ы ичра haKHMHjJdTHHHH башчысы кими мэни чох нараЬат едир. Адамларыи сосиал bo3hJ-J9TH пислэшир, гиJмэтлэp артыр. Она i^pa дэ азтэ-минатлы аилэлэрэ. Jcthm ушаглара, мадди b93hJJ9th агыр олан гочалара, элил-лэрэ, пeнcиJaчылapa. «эф-ганлара». тэбии фэлакэтдэн зэрэр чэкмиш шэпэр эЬали-синэ ганунверичиликдэ нэ* зэрдэ тутулан rajAafla бир-дэфэлик мадди Japw>iM кос* тэрмэк Ьапында сэрэнчам вермишэм. Бу Japдым бизим будчэдэнкэнар фондумуздан едэннлэчэкдир. Ш^эр му* эссисэлэринин ajAa бир дэфэ кечирэчоклэри имэчили|цн вэсаити Ьэмин фонда кечу-рулэчэкдир. Илк имэчилик-дэи шэЬэрин 40-а Jaxын муэссисэси бу фонда 115 мин манатдан чох пул ко-чурмушдур. Илк JapAHMbi да* Гарабага етмишик. Мар-туни paJoHynyH Эмираллар кэндиндэн кэлмиш 3 аилэ-1э мин манат пул вэ эрзаг верилмишдир. Будчэдэнкэнар фонддан тэкчэ eЬтиJaчы оланлара Jox, вичданлы иши. мэс’-yлнJJэти илэ сечилэн шэЬэр сакинлэринэ дэ naj душэ-чэк. Муэллимлэримизин маашыны, иэктэблэрэ raj-гыны артырмаг фикриндэ-JHK. Халг тэЬсили ишчилэри .илэ керушумуздэ гэрара кэлдик ки. тарихимизин ша* кирдлэрэ eJpэдилмэc|i саЬэсиндэ xejHH иш керулмэли-дир. ШэЬэрдэ абадлыг иш-лэри дэ JaAAaH чыxмaJыб. Бурада тэкчэ элагэдар тэшкилатларын Jox, Ьэм дэ шэЬэр эЬалисинин мунтэзэм вэ ардычыл ишинэ умид 69CndjHpHK. Намнг ЭЬМЭДОВ. ;
RealCheck