Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Publication

About NewspaperArchive.com

  • 2.16+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Find Your Ancestors Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, April 16, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.16+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - April 16, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ Г03ЕТИ 16 АПРЕП 199J-4M ил. NS 75 Маним фикримчэ БАРЫ 111 Ы Г ГУРТУЛУ Ш ЮЛУДУР Taлejимиз бела кэтириб ки, кечмиш Советлэр бирли-1инэ вэ ондан бир о гэдэр дэ фэрглэнмэ)эн МДБ-ja дахил олан девлэтлэрин дучар ол' дугу вэ кундэн-кунэ дэрин-лэшэн ыфси-игтисади беЬра-нын агры-ачысы эн чох Азэр-6aj4aHbiH najbiHa душуб. Сон дврд илин фачиэси бу гэна-этимизи тэсдиглэ)ир. Бэла бурасындадыр кн. бу дврд ил-дэ вз суверенлик истэзини илк е’лан елэ^эн дэ, коммунист режимини «сон дамла ганына гэдэр» ropyjan да биз олмушуг. haKHMHjJawH эл чэкмэк HCTaMajaH партократа вэ бурократ^амыз HahajaT, коммунист билетлэри илэ узу-лушмэли олдулар, амма 6ejyK эксэри^эт pyhyHy, MahHjJaTH-ни дэ1ишмэди. Ьэлэлик Азэр-6aJ чанда Совет ЬакнмиЛэти давам едир, взу дэ кундэн-кунэ пислэшэрэк! Бэдбэхт колхоз вэ совхозлардан башла-japar haKHMHjjeTHH зирвэси-нэ гэдэр влкэнин вэ халгын идарэетмэ чиловлары ejHH системин >jeтиpмэлэpинин элиндэдир. „Идарэ усулун-дакы jeниликлэp дэ анархи-jaHbiH. езбашыналыгын, дэ-pэбэjлиjин, рушвэтин, cojryH-чулугун, огурлугун кизли шэ-килдэн ачыг шэклэ кечмэси-дир. Бунунла бэрабэр, зэиф ’ аддымларла олса да халг oja-ныр, чэтинликлэ олса да дир-чэлмэ кедир. Бу дирчэли-шин илк кучлу голу демок-ратик блок олду. втэн иллэр-дэ кечмиш республиканын napTHja вэ совет рэЬбэрли)и-ни демократиклэшмэ вэ азад-лыг )олуна jeнэлтмэкдэ вэ букунку cyвepeнлиjимизин эсасыны rojMa^a, Милли Ор-дунун )арадылмасында демократии блокун, хусусилэ Халг ЧэбЬэсинин ролуну унутмаг олмаз. Анчаг тээс-суф ки, бу блокун тэркибин-дэ тэдричэн эксдурма, дэс-тэлэшмэ, груплашма вэ нео-болшевизм эламэтлэри ке-рунмэ]э башлады. Рэсми дев-лэт апаратында да демократии руЬлу мejллэp japaHflbi-гына 6axMajapar, коммунист совет усул-идарэсини давам етдирмэк эзми кучлу иди. Нэтичэдэ ики гуввэ арасын-да тээссуф догурачаг гаршы-дурма ачыначаглы факта чев-pилмэjэ башлады вэ инди дэ бу просес Myajj9H дэрэчэдэ давам едир. Артыг милли HCTHrnanHjja-тинэ там наил олмуш При-балтикада бу нвв чэбЬэ-лэр вахтында бирлэшиб гэ-лэбэ чалдылар. Биз исэ Ьэлэ бир-биримизэ иттиЬамнамэ-лэр вэ елуМ hoKMy oxyjypyr. Jaxiubi де)иблэр: «Jep бэрк оланда окуз екуздэн керэр». Девлэт апаратымыз тэгсири мухалифэтдэ вэ онун эсас гуввэси олан Халг ЧэбЬэсин-дэ керур, мухалифэт исэ дев-лэт апаратында. Халгын caj-ча кичик Ьиссэсини тэшкил едэн з^алыларын jeTKHH вэ )ашлы дэстэсини исэ hap ики тэрэф пислэ)ир. Дун)а ел-кэлэри бир jana галсын, бу кун МДБ-ja дахил олан девлэтлэрин Ьеч бириндэ кениш зи]алы тэбэгэсинин эн енчул дэстэси — }арадычы сэнэт-карлара вэ танынмыш, ата-рычы алимлэрэ бизим суверен    девлэтимиздэ олдугу кими биканэ, narejfl мунаси-бэт ]охдур. Бир нев елэ бил ки, елм вэ алимлэр унудулуб-лар, Ьэм мэ’нэви, Ьэм дэ мадди сыхынты ичэрисиндэ-дирлэр. Cyвepeнлиjимиз интеллектуал сэрвэтимизэ санки аид де)ил. Бе)нэлхалг алэмдэ Ьэлэ-лик сабит jep вэ муттэфиг мунасибэтлэри газанылмады-гы шэраитдэ рус миллэтчи-лэринэ, ермэни фашистлэри-нэ дэ елэ бу лазым иди. Не-чэ йстэ)ирдилэр, елэ дэ олду. Нэтичэдэ Ьэм игтисади)-)атда, haM с^асэтдэ, Ьэм дэ мудафиэдэ удузуруг. ИстеЬ-салат позулмагда давам едир. Талонларла эЬали)э чатачаг азачыг эрзаг вэ харичдэн кендэрилэн Ьуманитар jap-дым маллары, Ьэтта дэфман-лар белэ инзибати органла-рын, девлэт рэЬбэрли)инин вэ халгьш кезу гаршысында базарларда од г^мэтинэ са-тылыр. РэЬбэрлэримиз ич-ласларда вэ харичи сэфэр-лэрдэдир, назирлэрин, ири муэссисэ саЬиблэринин вэ «ичра haKHMHjj9THH3» чев-рилмиш кечмиш pajKOM ка-тиблэринин вэ ичраком сэдр-лэринин чоху исэ кеЬнэ вэр-дишлэриндэн ЭЛ ЧЭКМЭ)иб — креслоларындан бэрк Janbi-шыб, сэрвэт топламагла мэш-гулдур. Демократлар да митинглэр тэшкил едир, гэзетлэрдэ ада-мы мэ’)ус едэн карикатура-лар чэкир, езлэриндэн баш-га hap iuejn вэ Ьамыны ин-кар едирлэр. Ьэр кэс керуб дэрк едир ки, аз-чох 11эгиги демократиклэшмэ вэ милли ojaHMafla онларын harrbi вэ зэЬмэти 6ejyKflyp. Девлэт апаратында да бу иш артыг кедир „вэ кучлэнмэкдэдир. Ьамы jaxmbi баша душур ки, нэ демократии блок, нэ дэ девлэт апараты а)рылыгда халгьш азадлыгыны, hajaTbi-ны вэ елкэнин бутевлу)уну горумаг игтидарында дejил. ИштаЬ бир тэрэфдэдир, аш о бири тэрэфдэ. ЗэЬмэтсиз мил-joнчyлyFa вэ haKHMHjjaTa ej-рэнэнлэр вэ она чан атанлар ез мевгелэриндэ меЬкэмдир-лэр вэ бу, халгы мэЬвэ дог-ру апарыр. Курсулэрдэ «бир-лэшэк», «эл-элэ верэк», «ра-зылыга кэлэк» fleja чар чэ-кирлэр, урэклэриндэн исэ кечир ки, тэкчэ мэним крес-лома вэ «гануни» najbiMa то-х>шмасынлар.    , Охучу Ьаглы олараг fleja билэр: бунлар мэ’лумдур. бэс нэ едэк? Мумкун cajflbHFbiM вариантлардан бир нечэсини кестэрмэк истэрдим: Ленидэнгурма вэ «jeнилэш-мэ» ojyHyHflan 11эгиги JeHH-лэшмэjэ кечмэк. Биринчи невбэдэ халгын вэ елкэнин бу кунэ душмэсиндэ тэгсири оланлар    вэзифэ    аук- сионунда    тэклиф    едэ- чэклэри кечмиш тэчрубэлэ-ринэ 6axMajapar raTHjja^a Ьаким^этдэн узаглашды-рылсынлар, имкан дахилин-дэ намуслу вэ гэрэзсиз кадр-ларла эвэз едилсинлэр. Ьэр кэс лajиг олдугу jepдэ отур-' дулса вэ эмэллэринэ к^рэ чаваб версэ jaxшы олар; демократии блокла рэсми девлэт даирэлэри арасында гаршылыглы е’тимадсызлы-га, уму-кусу)э, тэЬгир вэ иттиЬамлара сон ^улмагла Ьэгиги jeнилэшмэ тэ’мин едилмэлидир. тичарэтдэ, хусусилэ халгын эрзаг вэ илкин тэлэбат маллары илэ тэчЬизатында cojFyнчyлyFa, дикэр хошакэл-мэз ¿аллара гэти сон ^ул-малыдыр. XX эсрин эн гэд-дар вэ ганичэн чэллады Ста-линин вахтында, муЬарибэ иллэриндэ Ьеч кэсин эрзаг талону элиндэ галмады. Сталинизма 'геОытмагдан елум ¿ахшыдыр, намусу, аглы олан адам о кунлэрин гajытмacы-ны истэмэз. СеЬбэт ганунчу-лугун имканларындан кедир. эсасэн тэ’}ин олунмуш-лардан ибарэт парламент тэ’хирэ салынмадан бура-хылмалыдыр. Миллэт вэ-кили кими jyкcэк шэрэфли ады дашымага лэjaгэти, аг-лы, бил^и, гaбилиjjэти, тэч-рубэси оланларын ичэрисин-дэн бу иши кepмэjэ имканьг вэ арзусу олан депутатлар-дан ибарэт парламентлэ эвэз едилмэлидир. Ганунверичи орган ичра 11аким^^этиндэн ajpылмaлыдыp; мудафиэ мэсэлэси бир кун белэ jyбaнмaдaн Ьэм девлэт апараты, Ьэм дэ му-халифэтин бир немрэли вэ-зифэси кими jeкaнэ коман-данлыг алтында тэшкил олун-малы вэ бу ишэ истэр да-хилдэн, истэр харичдэн му-асир 11Эрби иши билэн мутэ-хэссислэр чэлб едилмэлидир. Милли Орду 1шссэлэри, Халг ЧэбЬэсинин дэстэлэри вэ езу-нумудафиэ гуввэлэри pajoн-лар узрэ дejил, чэбпэлэр (рекионлар) узрэ бирлэшди-рилиб бир команданлыга та-, бе олунмалыдыр. Бу ишэ гисмэн башланылыб, лакин Ьэлэлик езбашыналыг вэ груплашма 119км сурур. Луз-лэрлэ jYKCэк Ьазырлыгы олан Ьэрби мутэхэссисин тэшкил вэ рэ!1бэрлик елэди-jи ермэни Ьучумуна нашы вэ сэриштэсиз командири олан дэстэлэр вэ езунумуда-фиэ гуввэлэри илэ чаваб вер-мэjэ чалышмаг фэлакэт jo-лудур. Керулмэси вачиб олан иш-лэрин эн бирннчиси мудафи-эдир. Бу барэдэ аловлу нитг-лэрдэн конкрет ишэ кечил-мэлидир. вэ кимин Ьансы чэбЬэдэн олдугу унудулма-лыдыр. Президент сечкилэ-ри дэ халгын бу мугэддэс ишинэ, эслиндэ тaлejYKЛY мэсэлэлэрин Ьэллинэ мане олмаМ!алыдыр. Сон кунлэр да1га бир та-рихи имкан japaнмышдыp. Aзэpбajчaн девлэт рэЬбэрли-jинин jyxapы, ешолонунда чидди дэjишилмэ просеси башланмышдыр. Бу имкандан анчаг девлэт рэ!1бэрл^и илэ халг Ьэрэкатыны тэмсил едэн мухалифэтин эмэли биpлиjи }олу илэ сэмэрэли истифадэ олуна билэр. Нурэддин PЗAJEB, профессор. Сабитлик олачагмы? Республика па!тахтында ]аша]ыш еалэрн лани тикилир. Буиунла бела «Ба кыдввлэтла]нЬэ> Институтунун эмакдашлары )арадытылыг иырлар. ШэЬэрии иухтэлиф ]ерлариндэ уталдылатаг евлэрин орижшил »»"алэ-рв узэриндэ иш кедир. Гаилы кал ]ахыилыгывда, Бадамдартда, ЭЬмэдлидэ салына- чат таза JamaJaun масснвлэрииии макетлэри Ьазырдыр. ____ .    . © Институтун 1 немрэли е’малатхаиасыида:    архитекторлар    Афаг    bawjeaa .а Елмар 8nHje¿.    Ф0™    4    Ибадоаувдур. Алим тэклиф едир БАЗАР AY3AYJY, АШКАРЛЫГЫ СЕВИР Чох вахт «орта Ьесабла» дejиpик. Амма игтиса^-jaт фундаментал елмдирсэ, элдэ едилэн нэтичэлэр дэ дэгиг олмалыдыр. Орта Ье-саб, эслиндэ, игтисади ин-фopмacиjaлapы муЬасибат, статистика, мaлиjjэ, банк сэнэдлэриндэ тэЬрифэ дотру апарыр. Сэбэб игтисади информас^анын дэгиг ол-мамасыдыр. Биздэ кагыз-базлыг эсл xэcтэлиjэ чев-рилиб. Ьеч кэс эЬали]э ду-руст инфopмacиja чатдыр-мыр, гэзетлэрдэ дэрч олу-нан статистик информаси-]а исэ тэЬлили характер дашымыр. Игтисади ин-фopмacиja системи, Ьэр п^дэн эввэл, елкэнин, ре-кионун, базарын игтисади вэ сосиал xYcycиjjэтлэpини нэзэрэ алмалы вэ Ьэр кэсэ дуруст истигамэт вермэлидир. Сон 20 — 25 илдэ бeJ-нэлхалг базар системиндэ муЬасибат Ьесабына бejYK эhэмиjjэт верилир. Игтисади информаси jaнын ролу, артыб, мупасибат Ьесабы вэ Ьесабаты нуфуз газаныб. Мэ11з буна керэ дэ бejнэл-халг му1юсибат тэшкилаты ]аранмыш вэ буна нэзарэт учун аудитор хидмэти тэшкил олунмушдур. Бундан элавэ, бejнэлxaлг муЬасиб-експертлэр иттифагы вар-дыр, 1968-чи илдэн муЬаси-бат проблемлэрини ejpэн9н груплар мевчуддур. Ьэм»ш групларын Ьесабатларында эсас jepH баланс тэшкил едир, дикэр информас^а исэ кемэкчи характери да-шы]ыр. * Базар игтисади JJaTbiHa ке-чирик. Биздэ исэ индэн эЬалинин cajH, тэбии ар-тымы, эмэк проблемлэри. тсэнд тэсэрруфатынын мэЬ-сулдарлыгы, умумиликдэ 9M9jHH нормаллашдырылма-сы, белкусу, мэзмуну барэдэ 11есабламалар тэгри-бидир, оланлар исэ езуну догрултмур. Лени шэраитдэ игтисади информаси ja ajAbiH. тэЬли-ли олмалы, халг тэсэрруфатынын идарэ едилмэси учун бутун кэрэкли мэ'лу-мат нэзэрэ алый малы дыр. Эввэлчэ игтисади инфор-MacHja системинин мухтэ-лиф Ьэлгэлэринин интег-pacHjacuHa наил олмалы]ыг. Сонра илкин мэ’луматлар системи тэкмиллэшдирил-мэли, истигамэтлэндирил-мэли, башга heca6aT фор-малары азалдылмалы. даЬа чох кагызлардан jox, нечэ де)эрлэр, натурал кестэри-чилэрдэн истифадэ еднл-мэлидир. Сосиал-игтисади просес-лэрин тэЬлили халга чат-дырылмалыдыр. Ме’тэбэр отатистлэримиз, игтисадчы-ларымыз. мaлиjjэчилэpимиз вар. Онлар Japaнмыш гыт-лыгдан вэзифэ саЬиби кими Jox. мутэхэссис кими сеЬбэт ачмалыдырлар. Республикада иткилэрин гаршысыны алмаг учун илк невбэдэ. халг тэсэрруфаты саЬэлэри узрэ експерт груп-лары Japaдылмaлыдыp. Азэр-6aj4aH узрэ халг тэсэрруфатынын елми инкишаф програмы тэртиб едилэркэн, ajpbi-ajpH адамларын Jox. експерт групунун матери-аллары эсас кетурулмэли-дир. Мустэгил республиканын дуруст игтисади ин-фopмacиjacыны japaTMar уч^ш харичи Ьесабат-учот системи материалларындан истифадэ едилмэлидир. Му-тэхэссислэр Ьазырла]ан бутун тэЬсил системиндэ, ху-сусэн reJpH-HrTHcaflH тэЬ-сил очагларында идарэетмэ, игтисади тэплил, маркетинг, игтисадчы-сосиолот, игтисад-чы-психолог, игтисадчы-журналист, игтисадчы-hy-гугшунас, игтисадчы-тарих-чи, игтиcaдчы-чorpaфиJaшY-нас, игтисадчы-шэргшунас курслары тэдрис олунмалыдыр. Нэзэрэ алмальОыг ки, бутун формаларда вэ моделлэрлэ базара кечид дузлук, ашкарлыг тэлэб едир. Мустафа BAJPAMOB, нгтнсад елмлэри иамизэ-ди, досент. Чэлилабадын иглими, рел-1ефи тэкрарсыздыр. Дагы да вар, араны да. Мешэси дэ вар. дэреси дэ. Торпаглары исэ мин не’мэт ^етирир. Аг-саггаллар демиш:    нэвазиш кестэрсэн бурада Jepa сан-чылмыш кесев дэ чанланар. Таки истэк олсун. Истэк дэ вар. PajoHyH 140 мин нэфэрлик эЬалисинин 6ejyK BKcapHjJaTH «етэн хош эЦамларда» олдугу кими ез рузусуну Ьалал эмэклэ га-занмаг ни^этиндэдир. Ана гэдэр мугэддэс билд^имиз торпара ajHHMaK, онун Ьэр гарышыны экиб-бечэрмэк, даглара-дэрэлэрэ зэмилэр-дэн дон бичмэк, унудулмуш, кездэн сальюмыш узумдук-лэрэ rajFH илэ сыгал чэкмэк, нохуд, мэрии, шэкэр чугундуру кими кэлирли экинчилик саЬэлэрини дир-чэлтмэк арзусундадырлар. hejиф ки, бу истэ]ин гар-шысьшы кучлу мэнеэлэр кэ-сир. PaJoH рэЬбэрлэринин тез-тез flajHuiAHpiuiMacH, бу ишдэ чидди гусурлара Joa верилмэси B93HjJaTH даЬа да чэтинлэшднрнр. Тэбии ки, Ьэр Ьансы pajOH рэЬбэри эЬалинин Ьамысы тэрэфин-дэн ejHH дэрэчэдэ севилэ билмэз. Лакин бу эсас вер-мир ки, белкэ рэЬбэриндэн хошу кэлэнлэрлэ хошу кэл-м aja« л эр арасында гаршы-дурма терэдилсин. Белэ кэр-кинлик, мунагишэ вэ ja Ja-ранмыш B93Hjj3WH суи-исти-фадэ едэрэк митинглэр. пи-кетлэр тэшкил етмэк ишэ (hajAa верирми? Эсла jox! Ола билсин ки, кимсэ бу га-рыщыглыглардан билаваситэ вэ Ja билваситэ газаныр. Амма минлэрлэ, он минлэр-лэ эЬали белэ кутлэви акси-JaaapAaH aaujjaT чэкир: Ьэм мадди, haM дэ мэ’нэви чэ-Ьэтдэн. Чунки низам-инти-зам позулур, Mac’yaHjJaT Imc-си итир. Ьэрч-мэрчлик Ja-раныр, ганунлар гуввэдэн душур. Елэ бу сэбэблэр узундэн ' чан Респуоликасы Азэрба!' _ илэ Иран Ислам Республи касы арасындакы девлэт сэрЬэди Чэлилабад cahacHH-дэ кимлэринсэ фитвасы илэ секулуб виран едилмишдир. PaJoHVH мэ’нэви, с^аси-игти-сади hэJaты даЬа да мурэк кэблэшмишдир. Гачаг-гул-дурлуг, огурлуг Ьаллары чо-халыр. алверчилэрин MeJ-даны кенишлэнир. Белэ вэ 3HjjaT эмэк адамларынын да психолок^асында кучлу тэ бэддулат ]арадыр, эллэрини ишдэ и cojyflyp. Бунун нэти чэсидир ки. эмэк коллектив-лэриндэ сустлук Japaнмыш-дыр. Колхоз вэ совхозларда мэЬсул истеЬсалы нэинки ил бэил. Ьэтта aJ6aaJ азалыр, Сон 4—5 илдэ мутэмади олараг KepHaajdH heJeaHAap лыг тэсэрруфаты бу ил даЬа ачыначаглы Ba3HjJaTa душмушдур. 1992-чи илин биринчи рубундэ етэн илин мувафиг девру'ндэкинэ нис-бэтэн 621 тон аз суд, 220 тон аз эт, 257 мин эдэд аз 1умурта истеЬсал олунмушдур. Ьэр инэкдэн сагылан судун мигдары 265 килограм азалмышдыр. Багчылыгын, экинчил^ин ajpы-ajpы саЬв-лэриндэ дэ MYэJJэн керилик-лэр нэзэрэ чарпыр. Бир сезлэ. ра1онун игтисади вэзи1)эти агырдыр. Са-баЬ даЬа дезулмэз ола билэр. Одур ки, индидэн на-раЬат олмаг кэрэкдир. Ахы сабаЬын рузусунун эсасы инди — «пэр куну гышын бир aJьжы Jeдиздиpэн» ба-Ьарын бу вэ’дэлэриндэ ^у-лур. Адамлар бунлар барэдэ нараЬат олмаг, керили}ин арадан галдырылмасы Joллa-рыны ара]ыб тапмагданса митинглэрэ топлашыр, ра-]он ичра пакимиПэти башчы-сынын исте’фа вермэсини тэлэб едирлэр. Ьалбуки о, чэми бир нечэ кундур бу вэ-зифэ|э тэ^ин едилмишдир. Aзэpбajчaн Республикасы лрезиденти вэзифэсинин ич-рачысы. республика Али Со-ветинин сэдри Лагуб Мэммэ-дов тeлeвизиJa илэ чыхы-шьшда бу барэдэ кениш да-нышмышды. О. сезунэ эмэл едэрэк Чэлилабад paJoнyнa кэлмишди. ИчтимaиJJвтлэ керуш кечирилмишдир. Л. Мэммэдов зала топлашмыш }узлэрлэ чэлилaбaдлыJa * му-рачиэтлэ сорушду: — Билмэк истэ1нрик: То фиг СаЬиб оглу Багырову Чэлилабад pajoн ичра Ьаки-ми^этинин башчысы тэ^ин етмэкдэ биз сэЬв етмишик, joxca дуз Ьэрэкэт елэмишик? — Xejp. xeJp. сэЬв етмэ-мисиниз1 — дeJэ зал бир агыздан чаваб верди. Сон-радан чыхыш едэнлэр — Га-Jытмaз Чавадов, БэJлэp Гэн-бэров, . Исрафил ШаЬбазов, Гафур Сэфэров. Шук\т> Чэ-фэров вэ башгалары да бу сезлэри бир даЬа тэкрарла-дылар, ез фикирлэрини шэрЬ вэ изаЬ етдилэр. Халг Чэб-Ьэсинин нYмaJэндэcи Мирни зам и бэЛ фикрини умумэн белэ Jeкyнлaшдыpды: — СеЬбэт шэxcиjJэтдэн кетмир. СеЬбэт ондан кедир ки, ичра башчысы ким олур-олсун. тэки муэ^эн групун мэнафе1инэ хидмэт етмэсин% Эслиндэ бу, залдакыларын эксэр^]этииин фикри илэ уст-устэ душур. Буна керэ дэ кадрлара Ьэссаслыгла ¿а-нашмаг, уму-кус\шу кэнара 1x0 маг, инчикликлэрдэн эл чэкмэк лазымдыр. Лалныз бу Joллa paJoндa сабитлик бэр-гэрар ола билэр. Керушдэ халгымызын }а-ралы jepи олан Гарабаг мэ-сэлэлэриндэи. президент сеч* килэринэ Ьазырлыгдан, онун там демократии эсасларда тэшкил олунмасындан. дев лэт сэрЬэдинин бэрпа едилиб ганунларын тэлэблэри эса-сында муЬафизэ едилмэсин-дэн, игтисади вэ сосиал мэ-сэлэлэрдэн дэ кениш даны-шылды. Рафиг ЬЭСЭНОВ, «Халг гэзетн*ннн мухбирн. Замен. ТэЬсил. Елм. Халгын таЬсили—давлатин асасы Халгын сабаЬы олан кэнч-лиjин милли вэ бэшэри дэjэp-лэрэ комплекс Ьалында jи-jэлэнмэcн. тарихи-эн’энэви. етик. эхлаги кejфиjjэтлэp зэмининдэ тэpбиjэcи бу кун Aзэpбajчaн мэктэбинин баш-лыча мэгсэдидир. Буну суверен республиканын саба-1Ы, Тарихи* инкишафын вус’эт вэ сур эти тэлэб едир. Милли суверен республиканын езунун милли-бэ-шэри дэjэpлэp эсасында Ьа-зырланмыш тэЬсил консеп-си]асы олмалыдыр. Бу ба-хымдан Aзэpбajчaн Халг ТэЬсили Haзиpлиjиндэ тэшкил олунмуш експерт-ишчи групунун Ьазырладыгы тэЬсил кЬнceпcиjacы лajиhэcи диггэти чэлб едир. Ла}иЬэ-нин мэзиjjэтлэpи ез jepин-дэ. Сез jox ки. бу сэнэд ве рилмиш тэклиф вэ мулаЬи-зэлэр Ьесабына даЬа да тэк-миллэшдирилмэлидир. Милли тэЬсил консепс^асынын Ьазырланмасы башлыча проблем олса да бунунла пара-лел даЬа бир сыра мэсэлэлэрин Ьэлли оперативлик тэлэб едир. Муэллим кадр-ларынын Ьазырланмасы вэ ихтисасынын артырылмасы. габагчыл мэктэблэрнн вэ муэллимлэрин тэчрубэсинин ejpэнилмэcи, умумилэшди-рилиб jajылмacы, ]ени типли тэдрис муэссисэлэри (лит-cej, коллеч вэ с.) вэ умум-тэЬсил мэктэблэри учун дэрслик вэ дэрс вэсаитлэри-нин Ьазырланмасы, нэшри саЬэсиндэ керулэси ишлэр аз дejил. Бунун учун илк невбэдэ мевчуд елми-потен-сиал гуввэлэр назирлик апаратында ваЬид тэшкилат-да бирлэшдирилмэлидир. Aзэpбajчaн мэктэблэрин-дэ ана дили башлыча тэ’лим дилидир вэ бу дилин тэдри-си илэ баглы мэсэлэлэрин Ьэлли даЬа чох актуаллыг кэсб едир. Aзэpбajчaн дили узрэ методик тэ’лиматын, али мэктэблэрдэ Aзэpбajчaн дили вэ 9fla6njjaTbi муэллим-лэринин Ьазырланмасына даЬа чох диггэт jeтиpилмэ-лидир. Мевчуд тэдрис пла-нында 9fla6njjaT Ьэлэлик je-канэ фэнндир ки, орта мэк-тэбдэ сосиолок^а, естети-ка. етика вэ фэлсэфэ Ьаг-гында илкин биликлэр вер-Maja имканлар ачыр. Догру-дур, мевчуд програмларда-кы белмэлэрин бириндэ фэнлэрарасы элагэ имкан-ларынын нэзэрэ алынмасы тэлэби ирэли сурулмушдур. Лакин бунлар XXI эсрин вэтэндашларынын Ьэртэрэф-ли инкишафы учун зэрури cajbbiaH бэдии. етик. есте-тик, еколожи, фэлсэфи мэ-flaHHjjaTHH формалашдырыл-масы учун Ьеч дэ кафи де-jnn. Елэчэ дэ башга фэнн-лэрин тэдриси саЬэсиндэ бир сыра мэсэлэлэр Ьэлл олунмалыдыр: Ьэр uieJflaH эввэл мэктэблэр дэрсликлэ тэ’мин едилмэли, техники васитэлэр учун мухтэлиф лентлэр Ьа-зырланмалыдыр. Муэллим кадрларынын Ьазырлыгында педагожи тэчрубэ хусуси ahaMHjjaTa маликдир. Тэлэбэлэрин педагожи Ьазырлыгында му-Ьум рол ojHajaH тэчрубэ девру чох вахт формал, сэ-мэрэсиз тэшкил олунур. Мэктэблэрдэ тэлэбэлэрлэ ардычыл, системли иш апар-маг учун элверишли шэраит japaflbmMbip.    Али мэктэби aл*ajapымчыг ихтисас били-Jh вэ педагожи Ьазырлыг-сыз битирэн кэнчлэр орта мэктэбин гапысыны ачыр-лар. Эсл фачиэ онда ашкара чыхыр ки, кэнч муэллим-лэр синфи идарэ едэ бил-мир, шакирдлэрин суаллары-на (белэлэри аз да олса Ьэр синифдэ вар) чаваб вермэ]и бачармырЛар. Мевчуд бош-лугу долдурмагда мувафиг институтларын узэринэ бе-jyK jyK душур. Кэлин езу-музу aлдaтмajaг. Дерд ил ихтисасын эсасларына. пе- дагожи пешэнин инчэликлэ-ринэ jиjэлэнмиш кэнч му-эллимин бир, jaxyд ики а}-лыг ихтисасартырма кур-сунда бejYк бошлугу дол-дурачагына инанмаг чэтин-дир. Халг тэЬсили саЬэсиндэ Ьэллини кeзлэjэн мэсэлэлэр тэкчэ бунлар дejил. Муэллимлэрин дэрс jYKYHYH 14 саатадэк азалдылмасы Ьаг-гында сез-сеЬбэт кедир. Бу да чохдур, эн азы 12 саат бир ставка cajылмaлы, му-эллимин дэрс jYKY азалдылмалы, онун езунун тэЬсил-лэ мэшгул олмасы учун максимум имкан japaдылмa-лыдыр. Кэнд jepлэpиндэ чалышан муэллимлэрэ торпаг саЬэси вэ ссуда верилмэси мухтэлиф бэЬанэ вэ сэбэблэрлэ кечикдирилир.    Нэтичэдэ муэллимлэр арасында Ьаг-лы наразылыг    japaныp. Муэллим нуфузунун аша-гы душмэси барэдэ сеЬбэт-лэр бу вэ ja дикэр факт-ларла эсасландырылыр. Зэннимчэ, Ьэр бир ра)он вэ шэЬэрдэ муэллимин сосиал мэишэт мэсэлэлэри-ни Ьэлл едэн хусуси белмэ (ичра haкимиjjэти апаратында) )арадылмалы, онла-ра статус верилмэлидир. Азэрба)чан Республикасы бу кун ермэни лоббиси вэ диаспорунун чохиллик р£-зил вэ хэбис планы узрэ ду^а миг)асында пислэнир. Гэдим jypдлapындaн го-вулмуш дидэркинлэр, Га-рабагда бошалдылмыш, да-гыдылыб )андырылмыш. эЬалиси вэЬшичэсинэ гэтлэ )етирилмиш кэндлэр, наЬаг торпаг иддиасы Ьаггында харичдэкидэр чох аз ше) бнлирлэр. Бу блокаданы )ар-магда, Ьэгигэтин ашкарлан-масында муэллимлэрин вэ шакирдлэрин узэринэ аз вэзифэ душмур. Ахы тэр-б^э тэкчэ дэрс просеси илэ мэЬдудлашдырылмама- лыдар. Эввэллэр мэтбуат-да республика мэктэблэ-риндэ «сосиалист бе)нэл-милэлчил^инин» ифадэси кими фактлардан сеЬбэт ачылырды. Левлах, Шамахы, Кэнчэ, Бакы вэ башга ра-joH-шэЬэр мэктэблэринин шакирдлэри Ьэм)ашыдлары илэ мэктублашар, ди)арла баглы мэ’лумат мубадилэ-си едэр, бир-бирлэринэ го-наг кедэрдилэр. Нэдэнсэ бу эн’энэ инди унудулмуш-дур. Бу кун мэктэблилэр деври мэтбуат материалла-рыны, ермэни силаЬлы гув-вэлэринин терэтдиклэри вэЬ-шиликлэри экс етдирэн фо-томатериаллары * Мустэгил Девлэтлэр Бирли)инэ дахил олан республикаларда, елэчэ дэ Авропа, Аси)а вэ Америкада )аша)ан haMja-шыдларына кендэрмэли, Ьэгигэтин тэблигиндэ ез кемэклэрини эсиркэмэмэли-дирлэр. Ьэм дэ тэкчэ бунунла кифа)этлэнмэмэли)ик. ¿YHjaHbiH мухтэлиф кушэ-лэриндэ )арадылмыш Азэр-ба^чан мэдэни))эт мэркэз-лэри илэ элагэлэри даЬа да мепкэмлэндирмэли, YKpajHa вэ Белорусда, Балтик]аны-республикаларда, Газахыс-тан вэ Орта AcHjaAa, Ру-си)ада )аша1ан чохса)лы Ьэм-вэтэнлэримизин ез ана дил-лэрини унутмамалары учун деври мэтбуат материалла-ры, фолк лор топ л у лары вэ бэдии 9fla6HjjaTbi дэст-лэри кендэрилмэлидир. Дэрслик вэ дэрс вэсаитлэри мубадилэси истигамэтиндэ дэ сэмэрэли форма ахтарыб тапмаг олар. Тэдрис планында ичти-маи-фа1далы, мэЬсулдар эмэ]э а)рылмыш вахтдан (сон заманлар Ьэмин вахты тэдрис планындан сыхыш-дырмага башламышлар) ба-чарыгла истифадэ етмэклэ фэЬлэ эмэ)ини эвэзлэмэк олар, ШэЬэр умумтэЬсил мэктэблэринин VI — VIII синифлэринин шакирдлэри метал вэ агач е’малы 1о-лу илэ мухтэлиф мэ’мулат-лар Ьазырла)а билэрлэр. Мэктэб тикиш^ е’малатхана-ларьшда чиб дэсмалла-ры, дешлук, тутачаг вэ с. истеЬсал етмэклэ илдэ мил)онларла манат кэлир элдэ етмэк олар. Мэктэбли кооперативлэри. мэктэб за-водлары, експериментал мэк-тэб-совхозлар. тэдрис-истеЬ-салат комбинатлары. мэктэб шитилликлэри, дэрман биткилэринин топланыб гу-рудулмасы вэ е’малы, мэктэб арычылыгынын инкишафы вэ с. формаларла мэктэб будчэсини зэнкинлэш-дирмэк мумкундур. Бэллидир'ки, ра)он вэ шэ-Ьэр мэктэблэрарасы тэдрис-истеЬсалат комбинатлары-нын бир теми парча е’малы, иншаат иши, ичтимаи иа-шэ саЬэсиндэ сифаришлэри )еринэ )етирмэклэ хе]ли кэлир элдэ едирлэр. Ьэлэ дэрд-беш ил эввэл бир нечэ ра1он-да истеЬлак коопераси)ала-рынын ¿ахындан кемэ1и илэ мэктэб кооперативлэри ]арадылмасы Ьаггында республика Халг ТэЬсили На-зирли]и илэ Азэриттифа-гын идарэ Ье)’этинин биркэ ла)иЬэси Ьазырланмышды. Ьэмин ла)иЬэдэ умум^)эт-лэ, Азэрба)чанда * мэктэб тэдрис-тэчрубэ саЬэлэрин-дэ экин мэдэни))этини ]ук-сэлтмэк, шэЬэр вэ сэна1е мэркэзлэрини Ье)вандар-лыг мэпсуллары илэ тэ-мин етмэк вэ с. мэсэлэлэр эксини тапмышды. Эфсус-лар олсун ки, эмр гуввЭ)э минмэди. Умумииэтлэ, ра)онлары-мызда мэктэб-совхоз ачыл-масы истигамэтиндэ муэЬ )эн тэчрубэ топланмышдыр. Инди онларын фэали))этини ¡ахшылашдырмаг учун конкрет тэклиф вэ мулаЬизе лэрэ чидди еЬпОач ду1улур. Товуз ра]онундакы Бозал- ганлы кэнд мэктэб-совхозу-нун угурлары барэдэ мэт-буатда материаллар дэрч олунмушдур. Бу иши даЬа да тэкмиллэшдирмэк мэг-сэдилэ илкин тэклифлэри-мизи rejA етмэк истэрдик. тэЬсил очаглары мэктэб-совхоз-техникум принсипи узрэ тэшкил олунсун; VII синифдэн башла]араг су-ручу, механизатор, тикиш-чи. узумчу пешэлэри ejpa-нилсин ( paJOHyH тэлэбаты илэ баглы сонралар пешэ профиллэри дэ1ишдирилэ билэр): кэнд тэсэрруфаты саЬэсиндэ фэали])этэ республика Кэнд Тэсэрруфаты вэ Эрзаг Назирли)и, тэдрис саЬэсинэ Халг ТэЬсили Назирли]и рэЬбэрлик ет-син; хусуси фэрди штат чэдвэли муэиэнлэшдирилэн мэктэб-совхоз учун узум багы, MejBd багы саЬэлэри, г>'шчулуг тэсэрруфатындан етру инкубатор а1рылсыи... Ьазырда республикада бир нечэ шакирд вэ тэлэбэ кооперативи фэали])эт кес-тэрир. Бу муэссисэлэр ти-киш, кулинари)а. сувенир мэ’мулатлары истеЬсал едир. MejBd, тэрэвэз, картоф Je-тишдирир. тэ’мир-тикинти ишлэрини Jepmia JenipHp-лэр. Бутун бу вэ Ja дикэр кэлир мэибэлэри республикада халг тэЬсилинин инкишафыиа )енэлдилмиш-дир. Уму ми орта тэЬсил фа-силэсиз тэпенл системиндэ сон дэрэчэ муЬум вэ Ьэлл-едичи мэрЬэлэдир. Республикада халг тэЬсили пешэ вэ вэсилэлэринин фэали1-Jbthhhh сэмэрэли1и умумн орта тэЬсил проблемлэри-нин Ьэлли илэ сых баглы дыр. Суверен республика да халг тэЬсилинин дун)а стандарт лары caBHjjdCHHd галдырылмасы ¿олу, халгын инкишаф Jojiy мэктэб-дэн кечир. Балаш АББАСЗАДЭ, педагожи елмлэр намнзэди БЕЛ18ЛХАЛГ ТЕЛЕФОН РАБИТЭСИ ФАСИЛЭСНЗ ОЛАЧАГ Турки)эли мутэхэссислэрин кемэ)и илэ Бакыдакы беЗ* нэлхалг телефон станси)асын-да гурашдырылмыш пе1к антеннасы — ез техники кес-тэричилэринэ керэ кучлу олан антенна белэ тэ’минат верир. Станси1а Ьэлэ кечэн ил ишэ салынмышды. Бирбаша Турки)э илэ баглы олан бу антенна нэинки бу елкэ илэ, 1эм дэ башга девлэтлэрлэ элагэ )аратмага кемэк ет-мишдир. Лакин онун хидмэт-лэриндэн истифадэ едэнлэр станси)анын ишиндэ тез-тез фасилэлэр олдугуну билир-лэр. Бу фасилэлэр Ьеч дэ антеннанын техники чэЬэт-дэн ге)ри-мукэммэлли)и илэ элагэдар де)илди. Мэсэлэ бурасындадыр ки, рабитэ теллэри Ермэнистан эрази-синдэн кечирди. Тэхрибатлар нэинки телефон рабитэ хэт-лэрини, Ьэмчинин радиореле хэтлэрини сырадан чыхарыр-ды. Бичэнэк кэндиндэки радиореле станси)асында сон партла)ышы хатырламаг ки-фа)этдир. Азэрба)чан рабитэчилэринии Турки)эдэки Ьэмкарла-рындан алдыглары вэ диа-метри 4,5 метр олан кучлу пе)к антеннасы 600 телефон рабитэ каналы тэшкил етмэ-¿э имкан верэчэкдир. Лэ’ни е)ни заманда 600 нэфэрэдэк абонент бе)нэлхалг рабитэ хэтти узрэ Турки)э илэ, онун васитэсилэ башга влкэлэрлэ даныша билэчэкдир. Азэрба)чан Рабитэ Наэир-ли)кндэ Азэринформун мух-биринэ хэбэр вермишлэр ки, )ени пе)к антеннасы тезлик-лэ, Турки)энин баш назири Суле)ман Дэмирэлин Азэр-ба)чана гаршыдакы еэфэри заманы ишэ салыначагдыр. Республиканын рабитэчилэ-рн умид едирлэр ки.. онун Азэрба)чан Ьекумэти илэ да-нышыглары заманы Бакы-нын, дикэр шэЬэрлэрин мэ’нэви вэ физики чэЬэтдэн кеЬнэлмиш рабитэ системлэ-ринин модернлэшдирилмэси ла)иЬэсинин Ьэ)ата кечирил-мэси учун Турки)э тэрэфдэн мали))э )ардымы мэсэлэлэри дэ музакирэ олуначагдыр. (Азэринформ). О Антенна гурашдыры лыр. Фото Ч. Чэфэропундур. (Азэринформ) ;
RealCheck