Baku Khalg Gazeti Newspaper Archives

- Page 2

Join us for 7 days to view your results

Enter your details to get started

or Login

What will you discover?

  • 108,665,687 Obituaries
  • 86,129,063 Archives
  • Birth & Marriages
  • Arrests & legal notices
  • And so much more
Issue Date:
Pages Available: 4

About Baku Khalg Gazeti

  • Publication Name: Baku Khalg Gazeti
  • Location: Baku, Azerbaijan
  • Pages Available: 1,084
  • Years Available: 1991 - 1992
Learn More About This Newspaper

About NewspaperArchive.com

  • 2.18+ Billion Articles and Growing Everyday!
  • More Than 400 Years of Papers. From 1607 to Today!
  • Articles Covering 50 U.S.States + 22 Other Countries
  • Powerful, Time Saving Search Features!
Explore Your Family History Now

View Sample Pages : Baku Khalg Gazeti, April 15, 1992

;
Get Access to These Newspapers Plus 2.18+ Billion Other Articles

OCR Text

Baku Khalg Gazeti (Newspaper) - April 15, 1992, Baku, Azerbaijan ХАЛГ ГЭЗЕТИ о апил iwì-«w ил. Мв \74C03YH М Э С‘У Л И J J эт И «Азаддыг» гэзетинин 3 апрел немрэсинэ бахаркэн Халиг БаЬадырын «Парламент олмаг истэЗэн Али Совет (фактлар, перспектив-лэр)» мегалэси диггэтими чэлб етди. Дузу. башлыгда-кы «фактлар» сезу мэндэ мараг догурду вэ дэрЬал да мэгалэЗэ К93 кэздирдим. А1дын олду ки, «фактлар»дан бири АзэрбаЗчан Республи-касы Али Советинин фев-гэл’адэ ceccиjacындa мэним чыхышыма аиддир. О, Халиг БаЬадырын тэсвириндэ белэдир: «Гаршы тэрэфин дэ ез бутлэри, вз бутханэлэ* ри варды. Онларын фикрини бутунлуклэ формуллашдыран коркэмли совет академики Тофиг Кечэрли Ьэм дэ езу-нун 1990-чы ил маЗ ajынын 18-дэ Aзэpбajчaн ССР Али Советинин сессиЗасындакы фикрини тэкрар елвди: «Даг-лыг Гарабаг проблемини Ьэлл етмэк учуй АзэрбаЗча-на кучлу вэ нуфузлу эл президент кэрэкдир» — бе-лэлэри о вахт бу фикирлэ Ajaз Мутэллибову президент «сеч»дирди, инди е]ни фикирлэ Лагуб Мэммэдова Зардым Запыр». Ьэмин парчадакы «оутлэр» вэ онларын «фикри» сезлэ-ринэ кезлэрим саташанда ез-езумэ душундум:    Керз- сэн. бу «бутлэр» нэдир? Чансыз эшЗа-бутлэрдэ- «фикир» ола билэрми? Бутл эр варса. бэс бутпэрэстлэр ким-лэрдир? Биринчисинэ чаваб тапмаг учун баш сындырмаг лазым кэлмэди. ДэрЬал мэ -лум олду ки. «бутлэр» АзэрбаЗчан ын бутун халг депу-татларыЗмыш. Бу эхлага му-вафиг дэ «факт» кэтирилиб, халиглик вэ баЬадырлыгла бир Зерэ cыFЫШмajaн усул — сахтакарлыг усулу сечилиб. Али Советин 1990-чы ил ма] ceccиJacындa мэн пре-зидентлик вэ пpeзидeнтлиjэ намизэд мэсэлолэринин му-закирэсиидэ иштирак етмэ-мишдим. езуму joxлaмaг учун сесси1а Ьаггында Азэр-информун 1990-чы ил ма1ын 19-да гэзетлэрдэ дэрч олун- муш рэсми Ьесабатына бах-дым. Орада да Ьэмин мэсэ-лэ барэдэ чыхыш едэнлэр сырасында мэним адым 1ох иди. бэлкэ ¿ердэн нэсэ де-мишдим, Ьансыса реплика вермин дим? Али Советдэ Ьэмин сессиЗанын стенографии Ьесабатыны охуЗуб Зэгин етдим к и, Халиг БаЬадырын мэним Ьаггымда дедиклэри Зени уЗд/рмадыр. Али Советин 1990-чы ил ма]ын 18-дэ кечирилмиш сессиЗась:    Jaнвap    фачиэсин- дэн вэ \ еспубликанын сиЗа-си рэЬбэрлиЗи дэЗишдирил-дикдэн « онра биринчи сесси-За иди. Онун кундэлиЗинэ Агсаггаллар Шурасында ба-хыланда аЗдын олду ки, Даг-лыг Гарабаг мэсэлэси кун-дэликдэ Зохдур. Мэсэлэнин кэскинлиЗини нэзэрэ алараг тэклиф етдим ки, Дарлыг Гарабагда вэзиЗЗэт Ьаггында мэсэлэ кундэлиЗэ дахил едил-син вэ бу барэдэ Назирлэр Совети сэдринин мэ’луматы динлэнилсин. Агсаггаллар Шурасынын т0вcнJэcи илэ сессиЗа тэклиф етдиЗим мэ-сэлэни ©3 кундэлиЗинэ дахил етди. Ону да деЗим ки, сессиЗа гуртарана jaxын Е. Гафарова Даглыг Гарабаг мэсэлэси узрэ С03У Э.. Дашдэ-мирова верди. (Ьесабла кэ-рэк Ь. Э. Ьэсэнова сез верил эjди). Лакин о, трибуна-]а кэлмэди. Козлэнилмэдэн тэнэффус е’лан олунду. Мэни Рэ1асэт ЬеЗ'этинэ чагырыб хаЬиш етдилэр ки, рус ди-линдэ олан гэрар лаЗиЬэси-ни сесси^ада азэрбаЗчанча охуЗум. ЛаЗиЬэ Ьэчмчэ чох бе^ук иди. БиртэЬэр, куч-бэла илэ тэрчумэ етдим. СессиЗада мэркэзи мэсэлэ президентлик мэсэлэси иди. AзэpбaJчaндa , президентлик институтунун Зара-дылмасы Ьаггында гэрар гэ-бул едилднкдэн сонра рес-публиканыц илк президент-лиЗинэ намизэд ирэли су-рулду. Леканэ намизэд А. Н. Мутэллибов олду. Бутун чыхыш едэнлэр онун нами-зэдлиЗини мудафиэ етди лэр. Мэн иэ Агсапалдар Шурасында. нэ дэ еессиЗада президентлик институту вэ президентлик намизэд Ьаггында бир кэлмэ дэ олсун сез демэдим. Нэ трибунадан. нэ дэ Зердэн! Белэликлэ, 1990-чы ил маЗын 28-дэ Али Советин сессиЗасында кyJa мэним «Азэрба1чана кучлу вэ нуфузлу эл — президент кэрэкдир» демэЗим Ьаггында иддиа бaшдaн-aJapa гондар-мадыр. А. Мутэллибова вэ Л. Мэммэдова шэхси мунасибэти-мэ, биринчинин президент «сеч»дирилмэсинэ, сонун-чyJa инди «japдым Запыр» мэсэлэсинэ кэлдикдэ. аша-гыдакылары демэк кифaJэт едэр: 1990-чы ил маЗын 18-дэ Али Советдэ А. Мутэлли-бовун президент сечилмэ-синэ сэс верэн 316 депутат-дан бири мэн олмушам. 1991-чи илин сен^абрында кечирилэн президент сечки-лэриндэ дэ А. Мутэллибо-вун намизэдл^ини ачыг мудафиэ етмишэм. Ону эла-вэ едим ки, 1992-чи илин Jaнвapындa AзэpбaJчaн пре-зидентинин Турки^э рэсми девлэт сэфэриндэн сонра, Ьэмин сэфэрин иштиракчы-ларындан бири кими АзэрбаЗчан телевизи1асында «Президент АЗаз Мутэллибов Турки]эдэ Азарба^ан халгыны лэjaгэтлэ тэмсил етди» де^н дэ мэн олмушам. Вэ иннэн бела дэ Ьэр Ьансы бир AзэpбaJчaн пре-зидентинин харичи влкэдэ Азэрба]чаны лэJaгэтлэ тэмсил етмэсинин шаЬиди олсам ]енэ оланы дeJэcиJэм. Февгэл^адэ сесси]ада Азэр-бajчaндa президентлик институтунун лэгв едилмэси вэ Конституси1ада нэзэрдэ ту-тулмуш муддэтдэ президент сечкилэри кечирилиб-кечи-рилмэмэси мэсэлэлэри муза-кирэ едидэндэ «Г Мэммэдо-вун пpeзидeнтлиJэ намизэд-л^ини верэчэ]и еЬтималы чох аз иди. Кимлэрин на-мизэдликлэринин ирэли су- рулэчэ]и, кимин президент сечилэ билэчэ^ Ьаггында }алныз Joзмaлap вар иди. Мэн сесси1ада президент-л^ин зэрурил^индэн да-нышанда кимин президент ол-масы Ьаггында эсла душун-мурдум. Мэни душундурэн мэсэлэнин принсипиал чэЬэ-ти иди. Артыг президент-ли1э бир нечэ намизэд мэ’-лумдур. Онларын сырасында Лагу б Мэммэдов да вар. Халг кимэ устунлук верэЧЪк? Кимин бэхт улдузу догачаг? Аз галыб, иJyнyн 7-дэ билэ-рик. Мэн исэ бир сечичи кими ез мввге1ими индидэн бирмэ'налы муэБэнлэшдир-мшпэм: Лагуб Мэммэдова сэс вepэч9jэм: Мэнэ инананлары вэ е'тибар едэнлэри дэ буна чагырачагам. Ахырда Халиг БаЬадыра ики арзуму билдирмэк истэ-¿ирэм: Эввэлэн, бу вэ № ди-кэр haдиcэJэ, факта пОмэт верэркэн Ьиссэ гапылмасын, мэс'ули^этли олсун. Мэ-сэлэн, о ^зыр: «Хочалы фа-чиэси илэ элагэдар 1енэ бир истинтаг кoмиccиJacы ^радылды. Лахын кечмиши-мизин «истинтаг» комисси-¡аларынын нэтичэлэри, Даглыг Гарабагын верилмэсин-дэ MY0JJэн ролу олмуш адам-ларын ]ени комисси]анын тэр-кибинэ салынмасы кестэрир ки, даЬа бир алдатма, баш-гатма комисс^асы Japaдыл-ды- Лахшы оларды, бутун бу истинтаг комисси^ларынын истинтагыны апармаг, киз-линлэрини ачмаг учун бир суперкомисс^а 1арадыл&1-ды».    *    | Депутат комисс^асы ишэ башламара мачал тапмамыш ону «алдатма, башгатма ко-мисси]асы» адландырмаг эн азы ону Japaдaн парламента Ьермэтсизликдир, комис-cиjaja дахил едилмиш адам-лара е’тимадсызлыгдыр. Комисс^анын тэркибин-дэки «Даглыг Гарабагын ве-рилмэсиндэ мYэjJэн ролу олмуш адамлар» кимлэрдио? Бах бу дэЬшэтли иттиЬам учун догрудан да истинтагэHapahar еЬти]ач вар! Ьэм дэ еЬти-jan вар ки, JaHвар фачиэси узрэ депутат комисси1асы-нын «кизлинлэри» ачылсын, экэр «кизлинлэр» варса бу-иун мугэссирлэри, Зохдур-са иттиЬамчы чаваб версии. Ьэр кэс ез 1азылы вэ ши-фаЬи созунэ чавабдеЬ олма-лыдыр, ШЭХСИ M9C’yflHjj9T дашымалыдыр. Joxca мэс’у-ли J J этсизлик диктатурасы лабуддур. Mэc,yлиJJэтcизлик диктатурасы исэ нэтичэ е’тибарилэ кучэ диктатура-сына. охлокрапОа]а Jon ачыр. Икинчиси, прогноз вер-мэк бу вэ Ja башга ЬадисэЗэ ги]мэт вермэкдэн асан де-]ил. Бу иш даЬа чох еЬти-jaT тэлэб едир. Ики дэфэ вэ далбадал прогнозун дуз чыхмазса, сэнэ инанан гал-маз. Мэсэлэн. ашагыдакы прогноза нэзэр салаг: «Japa-начаг    (бэлкэ дэ jap&HMbiiu) учлэр биpлиJи (трио), чох куман, )ерлэри белэ бвлуш-дурэчэк: Лагуб Мэммэдов — президент, HejAdp Эли)ев — Али Советин сэдри. Ьэ-сэн Ьэсэнов — баш назир. Ссенаридэ нэзэрдэ туту-ланлар угурла баша чатды-рылса,    умуми разылыга эса- сэн республикада реал ha-KHMHjjaT hejflap    Эли)евин элиндэ олачаг». «Трио»нун перспективи барэдэ демэк истэмэздим. Анчаг Ьэмин перспектив реаллашса да «реал Ьаки-MHjJaTHH Ье)дэр    Эли^вин элиндэ» чэмлэшэчэЗинэ шуб-Ьэми    билдирирэм. Президент    сэлаЬиМэтини hajaTa кечирэн шэхс кими Лагуб Мэммэдовун илк аддымла ры кестэрир ки, о, мустэ-гил шэхси))этдир, raTHjJaT вэ инамла Ьэрэкэт едир. О эсла Ьакими))эт    сэлаЬи)]э- тини    кимэсэ верэн, jaxyfl киминлэсэ белушдурмэ)э Ьа-зырлашан адама охшамыр. Jamajapbir керэрик. т. кечэрли, Азэрба]чан Республикасы нын халг депутаты. дкс-сэда ХАЛГЫН АДЫ ÄY3KYH ЗАЗЫЛМАЛЫДЫР Республикамызын aacaj-лы етник групларындан олан удйлэр бу эразинин гэдим сакинлариндондир. Ьеродо-тун верди}и мэ’лумата керэ исэ ерамыздан габаг 490-чы илин сент)абрьшда уди атлы-^Уры Иран ордусунун тэ()-кибиндэ мэшЬур Марафон д0)ушундэ иштирак етмиш-лэр. УмумиЛэтлэ, тарихимизин сон 2400 или эрзиндэ мух-тэлиф халглары тэмсил едэн нечэ-нечэ алим, cajjah, ja-зычы удилэрин Гафгаз Ал-6aHHjacbiHUH мухтэлиф бел-кэлэриндэ мэскун олдугла-рыны Д0нэ-денэ ге)д етмиш-дир. Тэбиидир ки. онларын Ьэр бири бу халгын адыны ез диллэринин тэлэблэринэ yJryH )азмышлар. Буна корэ дэ мэнбэлэрдэ удилэр кути, ути. yjTH. отен, етиун, оте]н вэ сайр кими тэгдим едилир. Бу мухтэлифлик бэ'зэн арашдырычылары чашдырса да бурада елэ бир гэрибэлик )охдур. Эслиндэ Ьэр Ьансы халгын ады мухтэлиф дил-лэрдэ мухтэлиф чур сэслэнэ билэр. Азэрба)чан вэ рус дилиндэ ики мисал:    )унан- грек. чинли-китаЗетс. Бизим халгын ады да рус дилинин тэлэблэринэ уЗгун-лашдырылыб «удин» кими Зазылыб. Рус дилиндэ кур-чу, лэзки, абаза, дэрки халг-ларынын адларыны да грузин. лезгин, абазин, даргин шэклиндэ Зазырлар. Лакин бу о демэк деЗил ки, Ьэмин халглар башга диллэрдэ дэ рус дилиндэ олдугу кими ад-лан дыры л малы дыр.    Русча Зазылыша эсасланараг Ьэр Зердэ удилэри удин кими Заз-мага башламышлар. Нэтичэ-дэ Ьэм тарихи, Ьэм дэ дил-чилик бахымындан сэЬв олан «удин» етноними меЗда-на чыхмышдыр. Бу етноним елми эдэбиЗЗата, рэсми сэ-нэдлэрэ дэ Зол тапмышдыр. Лахшы ки, «Халг гозети» 1992-чи ил 10 JaHBap нем-рэсиндэ халгымызы охучу-лара мэЬз «уди» ады илэ тэгдим едиб. Бу дузкун Ja-зылыш башгалары учун дэ нумунэ олмалыдыр. Озунун дили, мэдэниЗЗэти олан, та-рихин дэринликлэринэ кедиб чыхан азсаЗлы етник груп езунун эсл ады илэ танын-малыдыр. ж. кечэрли, Гэбэлэ раЗонунун Няч кэндиндэки 2 немрэли орта мэктэбнн муэллнми. ХЭЗИНЭ УСТУНДЭ ДИЛЭHЧИJИK • •• ДунЗада нэрэ чннсли балыгларын сэксэн, rapa ку-рунун дох1*»11 фаизн Волга вэ Урал чаЗларынын делталары илэ бирликдэ Хэзэрдэн элдэ едялнр. Хэзэр-лая дякэр гш1мэтлм балыглар да тутулур. Амма магаза-ларьшызда чохдандыр кн, гызыл балыгын, нэрэ балы гшпаГгара курунун ачыг сатышларыны кврмурук. Эл алтындан сатылдыгыяы нсэ бнлнрнк. Адэтэн белэ шэ-оантлэсатышы тэшкял едэн тнчарэт тэшкнлатлары тэнгнд Ьэлэ£ннэ чеврнлир. Бэс онлара шэрант Зараданлар, ба-дыгы тутуб меЬтэкнрлэрэ втурэилэр? Тутаг КИ К^РУ> нэоэ нэ гызыл балыг баЬадыр, Jaxnai пула кедир вэ Хэ-Ьамыеыиьш «у сарвэтдэ кму вар. В*С    Ллшясяяяя    балыг    ВЗ    балыг    мэЬсуллары- на тэлэбатыны вдэЗэн, даЬа дотру су, вдэмэлн оланih эсас тэшкнлата — АзэрбалыгсэнаЗе BhmhJhh3 вэ Азэр 2ÌÌ.e Er Е'малы на Балыгчылыг Маллары Сатышы арэт ИстеЬсал БнрлнЗннэ кэлишнмизин мэгсэди бу су-чаваб тапмаг дыр. АзэрбалыгсэнаЗе БирлиЗи 1991-чи илдэ 49.610 тон эвэ-зинэ 37 мин тондан бир аз чох балыг истеЬсал едэрэк планы Зеринэ ЗетирмэЗиб. Консервлэшдирмэ тапшыры-гы эсасэн килкэ Ьесабына одэнилиб. БирлиЗин балыг obv саЬэсиндэ зэнкин тэчрубэ-си вэ кениш имканлары вар. Онун нэздиндэ 11 тэсэрру-*ат фэалиЗЗэт кестэрир. Кооператив, кичик муэссисэ кими Лэнкэранда, Нефтча-лада, Худатда Зерлэшэн тэш-килатлар, балыг ову учун Ьэр чур аваданлыгла тэчЬиз едилмишдир. Алдыгымыз мэ’лумата корэ «СаЬил». «ГагаЗы». «Балыгчы» вэ ди-кэр тэсэрруфатларын ову чох вахт угурлу олур. Бэс Ьаны тутулан балыг? БирлиЗин рэиси Тофиг Та-лыбов эввэлчэдэн шэрт кэс-ди ки, соЬбэт Залныз килкэ-дэн кедэчэк. Чунки бизим-килэр Хэзэрдэн даЬа чох килкэ овлаЗырлар. Курудэн дэ Звза бил эрик. Чунки етэн ил 4 тон эвэзинэ 5 тон куру элдэ едилиб сатыш бирлиЗи-нин хэтти илэ тичарэт муэс-сисэлэринэ кендэрилиб (?!). — Бэс бу илин 2 аЗында нэ гэдэр куру алыныб? Суала рэис конулсуз на ваб верди: — 134 килограм. Сонра да деди ки. бу кунлэрдэ Н. Нариманов адына комбинат-да бир балыг 65 килограм куру вериб (?!). Ьэлэ балыгларын куру верэн вахты деЗил. ИншааллаЬ. мевсум Зах-шы олачаг... Т. Талыбов тез-шклэ сеп бэтин ахарыны башга сэмтэ Зенэлдиб бирлиЗин раст кэл-диЗи манеэ вэ чэтинликлэрэ кечди. Деди ки, етэн нлэ кими Курдон Ьэр ил 100 тона гэдэр аг балыг овланырды. Анчаг бу чаЗын башына елэ оЗун ачылмышдыр ки. артыг о, балыгчылыг учун Ja-рамыр. Консервлэшдирмэ тэ’-мннаты да Зарытмаздыр. Ку- милэрин тэ’мири чох вахт Зубаныр. Фактлар кестэрир ки, бир-лик Ьэштэрхан балыгчы-ларынын кемэЗинэ даЬа чох бел баглаЗыр. Онларла баг-ланмыш мугавилэЗэ эсасэн Ьэр ил республикамыза Зуз тонларла балыг кэтирилир. Бу да план кестэричилэрин-дэ эсас кетурулур. Бу илки разылашмаЗа керэ Ьэштэр-хандан 770 тон нэрэ чинс-ли балыг алыначаг. Бирлик мубадилэ Золу илэ PycHja-дан. УкраЗнадан. Беларус-дан вэ дикэр девлэтлэрдэн хеЗли океан балыгы кэти-рэчэк. Бутун бунлар Заюпы- ' дыр, анчаг е’тираф едэк ки. индики эрзаг гытлыгында эЬалиннн беЗук эксэриЗЗэти нэинки гызыл балыгын, аг балыгын. курунун. Ьэм дэ елэ океан балЫгынын тамы-ны. рэикини аз гала у нуду о. Суалларымыз АээрбаЗчан Балыг Е’малы вэ Балыгчылыг Маллары Сатышы Тичарэт-ИстеЬсал БирлиЗиндэ дэ сукутла гаршыланды. Рэис Фанг ЬачыЗев Ьачандан-Ьачана деди ки. мэ’лум кэр-кинлик онлары да чэтин вэ зиЗЗэтэ салмышдыр. 4 — 5 ил эввэл чамаата дахили Ьев-зэлэрдэн. келлэрдэн илдэ 3 5 _ 4 мин тон тэзэ балыг тутулуб сатылырды. Бу илдэн сатыш тамамилэ даЗанды-рылмышдыр. Сэбэби дэ одур ки. балыг тукэниб. Bd3hJ-Зэтдэн чыхыш Золу ахтарыр-лар. Балтик саЬиллэринэ. Ц1имала Узаг Шэргэ ишчи-лэр е’зам олунур. Мугавилэ-лэр эсасында Литвадан 1 415 тон дондуоулмуш б »лиг, 400 мим эдэд мухтэлиф эев консерв, Естони]адан и:э 800 мин эдэд консерв алыначаг. Килкэ мубадилэси jo-лу илэ республикаЗа даЬа 20 мин тон океан балыгы мэ-тирилэчэк. ЭЬалиннн балыгла тэ-минатыны Захшылашдырмаг учун бирликдэ элавэ тэд-бирлэр дэ керулур. Кечэн илин маЗындан фэалиЗЗэтэ грам аг балыг тэЬвил вер-мишдир. БирлиЗин нэздиндэ икинчи кичик муэссисэ — «Хэзэр* дэ Зарадылмыш-дыр. Муэссисэдэ балыг е’малы илэ Занашы тэсэрруфатын башга саЬэлэри илэ дэ мэш-гул олмаг нэзэрдэ тутулуб. * Адлары чэкклэн бирлик-лэрин. елэчэ дэ дикэр тэш-килат вэ муэссисэлэрэ мэх-сус тез хараб OwiaH малла-рын MyajJaH Ьиссэси баг-ланмыш мугавилэлэр эсасында Бакы лиман бузхана-сында сахланылыр. Тутуму 5 мин тон олан бузхананын И камерасы вар. СеЬбэт за-маны директор Элиш Сэфэ-ров билдирди ки, Ьазырда камераларын чоху бошдур. Бузханада вур-тут 40 — 50 тон килкэ вар. 62 нэфэр иш-чинин алдыгы мэвачиб исэ бузхананын кэлириндэн асы-лыдыр. Белэ олан Ьалда иш-чилэрин чоху ез Ьесабына мэ’зуниЗЗэт кетурмэк мэчбу-риЗЗэтиндэ галыб. Э. Сэфэ-ров коллективи «Зашатмаг» имканы даЬа чох олан Азэр-баЗчан Балыг Е'малы вэ Балыгчылыг Маллары Сатышы Тичарэт-ИстеЬсал Бир-лиЗинин унванына кнлеЗлэн-ди. Деди кн, мугавилэЗэ эсасэн она 1.565 тонлуг бир нечэ камера ичарэЗэ вермэк тэклиф олунур. Анчаг бирлик бу камераларын ики-синдэн имтина едир вэ нэзэрдэ тутулан 1.409 мин манат пулун Залныз 800 мин манатыны едэмэЗэ разылыг верир. Бузхана рэЬбэрлиЗи исэ бунунла разылашмаЗыб бнлдирир ки. бу пул анчаг енержи Ьаггына бэс едир. Демэли. удузан JeHa фэЬлэ-лир олачаг. Сон 5 илдэ кечмиш ССРИ тэркибиндэ олан дикэр гон-ша- республикалара нисбэ-тэн АзэрбаЗчанда адамба-шына олдугча аз балыг вэ балыг мэЬсуллары душмуш. дикэр эрзаг невлэри илэ Занашы бунларын да гиЗмэти «чеЗран белинэ» галхмыш-дыр. Ьалбуки инди балыгчы-лыгла мэшгул олан идарэ-лэр республиканын ез табе-лиЗиндэдир. Демэли, сэрвэ-тимиз дэ езумузэ чатмалы-дыр. Зэ’ни эввэл евин ичи, сонра челу... Хэзэр Ьэлэ тукэнмэЗиб. СоЬбэт л эрдэн дэ мэ'лум ол-4VKV кими. дэниздэн Ьэр ил xej.iH балыг тутулур. Элагэ-лэр зэифлэсэ дэ кэнардан jehd балыг вэ балыг мэЬсуллары кэтирилир. Ьэр тинба-шы меЬтэкирлэрин сатдыг-лары консервлэр. ресторан-Ларда он гат баЬасына пул-лу муштэрилэр учун биши-рйлэн ирили-хырдалы балыглар да сез j°x ки, елэ умуми паЗдандыр. ЗаЬнд КАЗЫМОВ,ТЭКЗИБ БАКЫ, 14 апрел (Азэрин-форм—С0ТА). АзэрбаЗчан элаЬиддэ сэрЬэд дэстэсинин оператив нввбэтчиси капитан ЬеЗдэр Чэфэров етэн шэибэ куну Ьадрут сэрЬэд дэстэсинин АзэрбаЗчан силаЬлы бир-лэшмэлэри тэрэфиндэн атэшэ тутулмасы барэдэ МДБ сэрЬэд гошунлары мэтбуат мэр кэзинин мэ’луматыны тэк-зиб етмишдир. О. Азэрин-формун мухбири илэ сеЬбэ-тиндэ буну «Залан. мулки эЬали илэ Ьэрби гуллугч-улар арасында мунасибэтлэрин кэскинлэшдирилмэсинэ 3©-нэлднлэн мэ’лумат» адлан-дырмышдыр. 0з невбэсиндэ АзэрбаЗчан Мудафиэ НазирлиЗи мэтбуат мэркэзинин рэЬбэри Рамиз Мэликов телефонла Азэрин-формун мухбиринэ билдир-мишдир ки, АзэрбаЗчан Мудафиэ НазирлиЗинин Лэнкэ-ран сэрЬэд заставасына улти-матуму Ьаггында хэбэр дэ Ьэгигэтэ уЗгун деЗилдир.КЕЧИДДЭ ТОГГУШМА Апрелин 14-дэ сэЬэр Заб-ратда муЬафизэ олунан ке-чидлэрдэн бириндэ сэрнишин електрик татары мишар даты илэ Зуклэнмиш агыр Зук машыны илэ тоггушмушдур. Автомашынын суручусу вэ електрик гатарынын маши-нисти Зараланмышлар, сэр-нишинлэр зэрэр чэкмэмиш лэр. АзэрбаЗчан Дэмир Лолу Идарэси рэисинин муавини Надир МэЬэррэмов билдир-мишдир ки. мунагишэнин кунаЬкары Азэрнефт бир- лиЗинин техноложи нэглиЗЗат идарэлэриндэн биринин су- ручусудур. ШаЬидлэрин де- диклэринэ керэ. суручу Зол баглы оларкэн кечмиш, електрик гатарынын Захын- лашдыгына мэЬэл гоЗмадан дэмир Золуну кечмэЗэ чэЬд кестэрмишдир. Уч саатдан сонра шэЬэр-этрафы саЬэдэ Ьэрэкэт бэр-па едилмишдир. ИСТИГJ1AJ1KJJ3T ВЭ МЭ‘НЭВ1ШАТ СуверенлиЗи е'лан етмэк Ьэлэ мустэгил девлэт japaT-маг Золунда илк аддымдыр. онун там формалашмасы jo-лу узун вэ зиддиЗЗэтлидир. бир чох o6JeKTHB вэ cyóJeK-тив амиллэрдэн асылыдыр. Бунун учуй Ьэлэ республи-камыз там игтисади, cHjacH, Ьэрби, беЗнэлхалг-Ьугуги, мэ’-нэви-мэдэни суверенлиЗэ на-ил олмалыдыр. Бунлары тэ#-мнн етмэдэн Ьеч бир халг ез дезлэт мустэгиллиЗини тэ’-мин етмэз. ону горуЗуб сах-лаЗа билмэз. СуверенлиЗин мадди, си ja-си вэ Ьэрби тэ’минаты o6jen-тив зэрурэтдир. Бунсуз Ьеч бир девлэт мустэгиллиЗиндэн свЬбэт кедэ билмэз. Лакин бу да еЗни дэрэчэдэ oöjeKTHB зэрурэтдир ки, инсанлар шу-урэн, мэ’нэн суверенли]э Ьа-зыр деЗиллэрсэ. онун формалашмасы вэ горунуб сахлан-масыны дахили инама, мэ’-нэви идеала, эгидэЗэ чевир-мэмишлэрсэ, онун угрунда фэал мубаризэЗэ галхмазлар, суверенлик дэ фэалиЗЗэт ами-линэ чеврилмэз. анчаг е’лан олунмуш сез кими галар. Демэли, суверенлиЗэ Ьэм дэ мэ’нэви чэЬэтдэн Ьазыр олмалыЗыг, она мэ’нэзи тэ’-минат верилмэлидир. Бу исэ тэкчэ истиглалиЗЗэти, азад-лыгы истэмэкдэн, арзу ет-мэкдэн ибарэт ола билмэз. Бунун учун азадлыг вэ ис-тйглалиЗЗэт угрунда шуурлу вэ мэгсэдли, иради вэ фэал мубаризэЗэ гошулмаг кэрэк-дир. 73 иллик Совет ЬакимиЗ-Зэтиндэн, бэлкэ Ьэлэ ондан эввэлки деврлэрдэн мирас галмыш мэ’нэви нагисликлэ-рин баш алыб кетдиЗи, онлара гаршы мубаризэ апармаг зэрурэтинин белэ «уну-дулдугу» индики шэраитдэ Ьансы мэ’нэви дэЗэрлэрдэн сеЬбэт кедэ билэр? Кечмиш-дэ мэ’нэви чэЬэтдэн позгун Зол тутмуш, халгын малыны мэнимсэмэклэ, рушвэтхор-луг, фырылдагчылыг, огур-луг вэ дикэр Золларла пул топламыш адамлар «мэ’нэви-ме’тэбэр адамлара» чеврил-мэк, чэмиЗЗэтин апарычы со- сиал гуввэси олмаг иддиа-сындадырлар. Биринин мэгсэди эЗри Золла пул газан-маг, башгасынынкы руш-вэтхорлуг, бир башгасынынкы огурлуг,    таланчылыг, варланмаг ЬэрислиЗи, чэмиЗ-Зэтдэн чох гопармага чалыш-магдан ибарэт олдугу соси-ал муЬитдэ исэ инсанларын мэ’нэви ЗекдиллиЗиндэн, бир-лиЗиндэн соЬбэт кедэ билмэз. Белэ эгидэси олан адам-лары истиглалиЗЗэт, торпаг, Вэтэн угрунда мубаризэдэ Зекдиллик идеЗалары Ьэр шеЗдэн аз марагландырыр. Мэ’нэви бошлуг, риЗакарлыг, Заланчылыг, Залныз ез xej-рини кудмэк шэраитиндэ беЗук ишлэр кермэк садэчэ олараг мумкун деЗилдир., Инди адамларын Ьеч дэ аз ол-маЗан муэЗЗэн гисминдэ белэ фикир вардыр ки, мэЬз онун мевгеЗи дуздур, о Ьа-мыдан агыллыдыр. Ьэтта тэклиф олунмуш Ьэр Ьансы агыллы Hfleja, фикир этра-фында диалога кирмэк, Ьэгигэтэ чатмаг учун умуми нэтичэЗэ кэлмэк меЗллэри олдугча зэифлэмишдир. Бунунла да 4»рди33этчи его-изм, езуну бэЗэнмэк, мэнэм-мэнэмлик, Зерличилик, TaJ-фабазлыг баш алыб кедир, вич дан, лэЗагэт, xejHpxah-лыг, мубаризлик, мэрдлик кими Зуксэк мэ’нэвиЗЗат принсиплэринэ лагеЗдлик вэ е’тинасызлыг формалашыр. Бэс чэмиЗЗэтин мэ’нэви эсасларынын белэ сарсыл-масынын, мэ’нэви тэнэззул вэ беЬран вэзиЗЗэтинин За-ранмасынын, девлэт суверен-лиЗимизин мэ’нэви тэ’мина-тына лагеЗдлик кестэрилмэ-синин сэбэблэри нэдир? Ьэмин сэбэблэр системиндэ башлыча JepH Совет ЬакимиЗ* Зэти деврун дэ узун иллэрдэн бэри чэмиЗЗэтин инкишафьш-да мэ’нэви амилин ролунун лазыми сэвиЗЗэдэ гиЗмэтлэн-дирилмэмэси, мадди амилэ нисбэтэн она икинчи дэрэчэ-ли, Залныз тэ’сиредичи амил кими бахылмасы тутур. Совет ЬакимиЗЗэтн иллэриндэ чэмиЗЗэтин инкишафына му-насибэтдэ тарихин матери алист анлашылмасы Ьаггьга-да марксизм-ленинизм кон-сепсиЗасы За биртэрэфли Ьэ-Зата кечирилмиш, За да анчаг игтисади детерминизм формасында, чох вахт Зан-лыш тэтбиг олунмушдур. Анчаг мадди олана илкин эсас, муэЗЗэнедичи, апарычы амил кими бахылмыш, идеал ола-нын, мэ’нэви амилин, мэ’нэ-виЗЗатын, мэдэниЗЗэтин. ди-нин, давраныш нормалары-нын, адэт-эн’энэлэрин, дикэр мэ’нэви дэЗэрлэрин эЬэ-миЗЗэти Ьечэ ендирилмиш-дир. Бунун нэтичэсидир ки, чэмиЗЗэтдэ маддини вэ мэ’нэ-вини гаршылыглы элагэ вэ вэЬдэтдэ кетуруб инкишаф етдирмэк эвезинэ. мэ’нэви олана лагеЗдлик, биртэрэфли е’тинасыз мунасибэт тэрби-Зэ едилмиш, Ьэтта мадди олана да милли сэрвэт кими бахылмамыш, чэмиЗЗэтдэ мадди не’мэтлэри дэ мэ-нимсэмэк, огурламаг меЗллэри олмушдур. Бунун нэтичэсидир ки, Совет ЬакимиЗ-Зэти иллэриндэ адамларда анчаг «коммунист мэ’нэвиЗЗа-ты», «сосиалист мэдэниЗЗэти», «совет адэт-эн’энэлэри»-нэ мэЬэббэт «тэрбиЗэ олунмуш», онлар бэшэри мэ’нэ-ви дэЗэрлэрдэн (инсанпэрвэр-лик, хеЗирхаЬлыг, Вэтэн сев-киси, эл тутмаг) узаг салын-мышлар. Тэк бир факты геЗд едэк: еосиализм шэраитиндэ ин-санлара мадди амилин илкин лиЗи принсипинэ уЗгун олараг белэ бир идеЗа тэлгин олунмушдур ки, чэмиЗЗэтин игтисади эсасыны ичтимаи, умумхалг мулкиЗЗэти тэшкил едир. Бу, Ьамынын мулкиЗ* Зэтидир,- сосиализмдэ истеЬсал да, мэнимсэмэ дэ умуми-дир. Бу зэминдэ Зарадыл-мыш сэнаЗе вэ кэнд тэсэрру-фаты муэссисэлэри, - фабрик вэ заводлар, колхоз вэ сов-хозлар куЗа ЬамыЗа мэхсус-дур. ИстеЬсал олунан мэЬ-сул Ьамынындыр вэ и. а. Бу шэраитдэ адамлар кер-мушлэр ки, Мэркэз рекион-ларын истеЬсал етди]и сэр-вэтлэри, рэЬбэрлэр муэсси-сэлэрин мэЬсулларыны. ди- ректорлар, сэдрлэр коллек-тивин истеЬсал етдиЗи сэрвэ-ти мэнимсэЗир, огурлаЗыр. Ьеч ким Ьэтта ганун гаршы-сында да мэс’улиЗЗэт дашы-мырды. Бу зэминдэ адамларда ичтимаи мулкиЗЗэти, «Ьамынын мулкиЗЗэтини» огурламаг. мэнимсэмэк, дагыт* маг, истеЬсал интизамсыэ-лыгы, эмэЗэ хор ба.чмаг Ьисс-лэри тэрбиЗэ олунмуш. онларын чоху мэ’нэви чэЬэтдэн Залныз ез чиблэрини ду-шунэн, ез xeJpHHH мудэн ши-кэстлэрэ, мангуртлара чев-рилмиш, Вэтэнин умуми мадди вэ мэ’нэви сэрвэтлэрини горумаг онлары мараглан-дырмамышдыр. Нэтичэдэ умуми ичтимаи мулкиЗЗэт «саЬибсиз мулкиЗЗэтэ», огурлуг обЗектинэ чеврилмиш. чэ-миЗЗэт индики игтисади ве мэ’нэви фэла^эт, дэрин беЬран Ьэддинэ кэлиб чыхмышдыр. Вэтэнин тэЬлукэдэ олдугу, сэрЬэдлэримизин. шэ-Ьэр вэ кэндлэримизин душман ермэни ишгалчылары тэрэфиндэн харабазара чев-рилдиЗи, халгымызын Aeja-гэти тэЬгир олундугу Назыр-кы кунлэрдэ бир сыра адамларын лагеЗдлиЗи, «ез ишии-дэ» олмасы, кучэлэрдэ алыш-верншин, комисЗон магазала-рынын, геЗри-истеЬсал коопе-ративлэринии артмасы. кэнч-лэрин сигарет, аЗаггабы, габ-гачаг, вермишел алверинэ гуршанмасы, Гарабагын даглыг Ьиссэсинин эЬалисинэ эрзаг Зардымынын алверчи-лэрин элиндэ сатылмасы да мэпз бу мэ’нэви нагислиЗин вэ пучлугун нэтичэсидир. Совет haKHMHjjBra иллэриндэ янсана. онун мадди вэ мэ’нэви тэлэбатынын . адэ-нилмэсинэ лагеЗд мунасибэт, сахтакарлыг да мэ’иэви тэ-нэззулдэ аз рол оЗнамамыш-дыр. Сосиализм эслиндэ сах-та пуманист 43MHjJaT олмушдур. Бурада «Ьэр niej инсан намина, инсанын рифапы учуй», «инсанын Ьэртэреф-ли инкншафы». «инсан ами-линин фэаллашдырылмасы» кими шуарлар архасыида нн-• сан шэхсиЗЗэти итиб-кетмиш, онун Ьэгиги мэ’нэви Зеткин-ли]и учун шэрант Japa- дылмамышдыр. IHbxchJJbthh тэЬгир едилмэси, Ьэбслэр. релрессиЗалар, бутев халгла-рын суркун едилмэси, кер-кэмли хадимлэрэ диван тутулмасы ади «мэ’нэви норма» шэкли алмышды. Инди мэ'нэвиЗЗат саЬэсиндэ бунларын излэри олдугча агыр арадан галдырылыр. Ьазырда чэмиЗЗэтдэки мэ’нэви белранын Заранмасында Совет ЬакимиЗЗэтн иллэриндэ Заланын. reJpH-реал вэ’длэ-рин девлэт сиЗасэти сэвиЗ-JdCHHd Зуксэлдилмэси аз рол оЗнамамышдыр. Тэсадуфи деЗилдир ки, Ьэтта ЗвниДэн’ гурма деврунун партиЗа вэ девлэт сэнэдлэриндэ ачыг е’тираф едилмишдир ки, ел-кэдэ Залан баш алыб кедир. сеэлэ иш. фикирлэ фэалиЗЗэт бир-биринэ уЗгун кэлмир. бир-бирини тамамламыр. Девлэт сэвиЗЗэсиндэ планла-рын Зеринэ Зетярилмэси Ьаггында сахта статистик мэ’-луматларын Залан рэгэмлэ-рин баш алыб кетдиЗи, 6aJ-par, орден вэ медалларын билэрэкдэн, Залан дан тэгдим олундугу, мевчуд олмаЗан миллэтлэрарасы достлуг вэ беЗнэлмилэлчилиЗин кениш тэбляг олундугу бир сосиал муЬитдэ фэрдлэрин Заланчьь лыгына, мэ нэви позгунлугу-на элверишли зэмин Japa-дылмышдыр; адамларда бир-бирини алдатма, сахтакарлыг, у1дурмачылыг. рушвэт-хорлуг. хэбисЛик. Залтаглыг меЗллэри тэрбиЗэ олунмушдур. Лалан рэсми даирэлэр-дэ. Ьэтта девлэт сэвиЗЗэсиндэ инди дэ аз деЗилдир. Ру-cHja телевизиЗасы. рэсми девлэт мэтбуаты. хусусилэ «ИзвестиЗа». «Московски новости» кими гэзетлэр ермэни—а зэрба>чан л ы мунагишэ-синэ. Гарабагын даглыг Ьис-сэсиидэ вэ сэрЬэдлэримиздэ муЬарибэнин кедишинэ дайр нэ гэдэр ЬэдЗан, Залан ja- } Халгын мэ'нэвя тэрэгги-синдэ шэхсиЗЗэтлэр. хусусилэ керкемли рэЬбэрлэр чох беЗук рол ojRaJupAap. Ата-туркун сеэлэри илэ десэк «беЗук шэхсяЗЗэтлэри олмаЗан миллэт игтисади чэЬэт- дэн нэ гэдэр кучлу олса да, муэЗЗэн фэлакэт, сарсынты гаршысында мэЬв олуб ке-дэр». О шэхсиЗЗэтлэр беЗук вэ керкэмлидирлэр ки, онлар тарихи зэрурэти. чэзмиЗ-Зэт инкишафынын обЗектив ганунауЗгунлугларыны дуз* кун дэрк едир вэ кутлэлэрин эмэли фэалиЗЗэтини    Ьэмин истигамэтэ Звнэлдэ билир лэр, кутлэнин мэ'нэви-сиЗа-си ЗекдиллиЗинэ наил олур, халгы ез архасыича чэбЬэ]э апарырлар. Бу бахымдан Ьазырда халгымызын кечир-диЗи мэ’нэви сарсынтыларын вэ фэлакэтин сэбэблэриндэн бирини дэ бурада ахтар.маг лазымдыр. Чох вахт геЗд еднрлэр ки. Ьазырда халгы-мыз мэ’нэви чэЬэтдэн Зек‘ дил деЗилдир. онун бирлиЗи Зохдур. Лакин унутмаг олмаз ки, мухтэлиф сосиал. фэрди. синфи мэнафелэрин, плура-лизмин мевчудлугу шэраитиндэ мутлэг фикир еЗнили-Зи. Зекдиллик ахтармаг езу дэ дуз деЗилдир. Лакин Вэтэнин тэЬлукэдэ олдугу шэраитдэ Ьамы учун башлыча мэгсэд. ваЬид вэзифэ меЗ-дана чыхдыгда умуми тэЬлу-кэии арадан галдырмаг учун бирлик. Зекдиллик дэ меЗдана чыхыр. Мэнчэ, Ьазырда халгымыз ичэрисиндэ республикамызын эрази бу-тевлуЗуну горумаг наминэ белэ бир бирлик вэ Золдаш-лыг формаЛашмышдыр. Анчаг чэмиЗЗэти идарэ едэн ли-дерлэр, рэЬбэр шэхсиЗЗэтлэр арасында белэ бирлик Зохдур. Инди Ьэмин бирлиЗи ишдэ тэ’мин едэн. халгын ЗекдиллиЗини умуми душмана гаршы >эн эл дэн керкэмли шэхсиЗЗэтлэрэ беЗук еЬтиЗач вардыр. Тарих онлары Зетиш-дирир. лакин белэ шэхсиЗЗэтлэрэ мэ’нэви тэ’минат ве-рилмэли. фэалиЗЗэтлэри учуй зэрури сосиал-сиЗаси шэра-ит Зарадылмалыдыр. НэЬаЗэт. халгын мэ'нэви тэкамулу, истиглалиЗЗэти, мэ’нэви тэ’минаты, эсаслы дэрэчэдэ кадрларын дузкун сечилиб Зерлэшдирилмэсин-дэн асылыдыр. Он иллэрлэ бу саЬэдэ кадрларын сэриш- тэлилиЗи. пешэ габнлиЗЗэти, мэ'нэви кеЗфиЗЗэтлэри деЗил, башга амиллэр, Зерличилик, гоЬу.мбазлыг. таЗфабазлыг. рушвэтхорлуг эсас кету рул-мушдур. Нэтичэдэ Ьэр саЬэ-Зэ али партиЗа мэктэбини би-тирэнлэр рэЬбэрлик етмэли олмуш. онларын исэ конкрет пешэ вэ ихтисас Ьазырлыгы олмадыгы учун халг тэсэр-руфаты чыхылмаэ беЬран вэ* 3HjjaTHHa душмушдур. Мэ’нэви тэрбиЗэЗэ башга Ьеч нэ илэ бундан беЗук зэрэр вур-маг олмазды. Ьэмин сэриш-тэсиз рэЬбэр кадрлар эЬали* ни шэпэрли вэ кэядлиЗэ, ра* Зоилу вэ бакылыЗа, бэ’зэн лап сунни вэ шиэЗэ белур, сонра исэ бирлиЗин олм а .часы Ьаггында фэрЗад гопарыр-лар. Республикамызын тэч-рубэси кестэрир ки. халгын мэ’нэвиЗЗаты, игтисадиЗЗаты вэ сиЗасэти учун Зерлибаз-лыгдан зэрэрли Ьеч нэ jox-дур. Белэ сиЗэсэт душман-лэримизэ 6eJyK кемэкдир. СуверенлиЗин мэ'нэви тэ -минатынын Зарздылмасында, ишимизин эдалэтли олдугу-на инам формалашмасында ислам дининдэн, Гур’ани-Нэ-римин мэ’нэви принсиплэрин-дэн, мусэлман шэриэти нор-маларындан да лазыми сэвиЗЗэдэ нстифадэ едилмир. Динэ гаЗыдыш зэруридир. Ондан мэ’нэви дэЗэрлэрин. бэшэри сэрвэтлэрин тэрбиЗэ едилмэси учун нстифадэ олунмалыдыр. Истиглал Золунда беЗук мэ'нэви гуввэ эгидэдир. МеЬ-кэм дахили инама, эгидэЗэ эсас ланмадам Ьеч бир фэалиЗЗэт. нэ гэдэр эдалэтли олса белэ, талиб кэлэ билмэз. Она керэ дэ биз суверенлиЗимиз Золунда. эрази бутевлуЗумуз угрунда мубаризэмиздэ. ермэни тэчавузунэ гаршы эдалэтли муЬарибэдэ галиб кэлмэк учун мэ’нэви чэЬэтдэн тэмизлэнмэли, эхлаги камил-лиЗэ наил олмалы. «ишимиз Ьагдыр. биз галиб кэлэчэ* Зик!» кими мэ’нэви эгида принсипинэ эсасланмалыЗыг. Магсуд ЧЭЛИЛОВ, фэлсэфэ елмлеря доктору, нрофессор. ;
RealCheck